D16 05 Bijlage 5 bij Nota AvA HVC - Jaarverslag 2020 NV HVC.PDF

ook energie uit aardwarmte is HVC. jaarverslag 2020. 

In de Westlandse bodem is volop duurzame energie te vinden. De aardbodem bevat natuurlijke waterhoudende grondlagen; hoe dieper, hoe warmer het water in de aarde is. Via Trias Westland heeft HVC in de zomer van 2020 geboord naar aardwarmte op 2,3 kilometer diepte, de Onder-Krijt aardlaag. Op de afbeelding staan de projectmanager Olaf Bresser en boormanager Gerrit Schurink tijdens het ‘spud-moment’, de start van de boring. Trias Westland is een initiatief van HVC, Capturam, Royal FloraHolland en een grote groep glastuinbouwondernemers. Deze partners hechten groot belang aan duurzaamheid en zien aardwarmte als een belangrijk alternatief voor aardgas.

inhoud. 3

voorwoord.

72 personalia directie en Raad van Commissarissen.

5

in één oogopslag.

74

governance.

5 8 9 10 11 12 13 14

Highlights 2020 Strategie Activiteiten Werkgebied Activiteiten in kaart Waardecreatiemodel Kerncijfers Kritische Prestatie Indicatoren

74 77 79

Corporate governance Risicobeheer Compliance

17 bestuursverslag. 20 COVID-19 23 Activiteiten 23 • Warmteontwikkeling en -levering 31 • Zonne-energie 33 • Windenergie 34 • Levering van duurzame energie 35 • Gescheiden inzameling 40 • Recycling 42 • Beheren openbare ruimte 44 • Vergisting en compostering 45 • Energieproductie uit biomassa 47 • Energieproductie uit restafval 50 • Slibverwerking 55 Bedrijfsbrede thema’s 55 • Betrokkenheid van belanghebbenden 58 • Veilige en gezonde (werk)omgeving 63 Financiële ontwikkelingen

66 verslag van de Raad van Commissarissen.

81 jaarrekening 2020. 82 84 85 87 97 103 106 111 112 113 118

Geconsolideerde balans per 31 december 2020 Geconsolideerde winst- en verliesrekening over 2020 Geconsolideerd overzicht van kasstromen over 2020 Toelichting op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening Toelichting op de geconsolideerde balans Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening Vennootschappelijke balans per 31 december 2020 Vennootschappelijke winst- en verliesrekening over 2020 Toelichting op de vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen

120 overige gegevens. 121

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

124 overige informatie. 124 125 126 127 131 140 145 146 147

Over dit verslag Materialiteitsmatrix Connectiviteitstabel Dialoog met belanghebbenden CO2 rapportage 2020 warmtenetten NV HVC GRI Referentietabel Verklaring naleving gedragscode leveranciers slimme meters 2012 Voetnoten Begrippenlijst

inhoud.

1

aan het woord.

3

26

32

Dion van Steensel

Robert Crabbendam

Benjamin Stolker

39

43

46

Stefan de Beer

Huib Uil

Kees Schaap

49

54

57

Arjan ten Elshof

Marcel Numan

Stephano Heath

Voorwoord

Bron- en nascheiding

Bio-energiecentrale

2

inhoud.

Bronnen warmtenet

Kolken zuigen

Duurzaam geteeld

Zonne-energie

Schoon compost

Online gemak

voorwoord. Terugblik op 2020

Toen ik vorig jaar zei dat 2019 een bijzonder jaar was, had ik nog geen idee dat 2020 om heel andere redenen nog veel meer in het oog zou springen. 2020 heeft voor een belangrijk deel in het teken gestaan van het coronavirus en de enorme gevolgen die dat virus voor onze samenleving heeft gehad en nog steeds heeft. Uiteraard heb ik mij zorgen gemaakt over de gevolgen van het virus voor HVC; in eerste instantie natuurlijk voor de gezondheid en het welzijn van de collega’s. Daarnaast uiteraard over de impact op de activiteiten van HVC. HVC heeft er op verschillende manieren mee te maken gehad met een paar ingrijpende gevolgen voor collega’s, maar over het algemeen zijn de effecten op ons werk relatief beperkt gebleven. In dit jaarverslag hebben we daarom een apart hoofdstuk gewijd aan de effecten van het coronavirus op de activiteiten van HVC (zie pagina 20).

Ondanks ‘corona’ heeft HVC een goed jaar achter de rug. Een meer uitgebreide beschrijving van de concrete resultaten per activiteit vindt u verder in dit jaarverslag. Ik noem er puntsgewijs een paar: • we breidden onze bestaande warmtenetten in de regio Alkmaar, de Drechtsteden en het Westland geleidelijk uit en bereidden nieuwe voor in o.a. Hoorn, Gorinchem en de IJmond; • wij realiseerden nieuwe duurzame warmtebronnen op basis van met name geothermie, bronnen op basis van aquathermie zijn in ontwikkeling; • wij hebben nieuwe (soms grote) zonneparken gerealiseerd voor o.m. waterschap Hollandse Delta en in de gemeenten Medemblik en Dordrecht, waarbij wij omwonenden maximaal de gelegenheid hebben gegeven om te participeren; • wij zetten volop in om de scheidingsresultaten van onze gemeenten te helpen verbeteren; via bronscheiding waar dat kan en aanvullend via machinale scheiding. Het invoeren van het recycle-tarief zal helpen om bronscheiding te bevorderen en de inwoners die goed scheiden daarvoor te belonen.

De gemeente Noordoostpolder loopt hier in voorop; • afgelopen jaar is er een record aan gft bij onze installaties in Purmerend en Middenmeer aangeboden en verwerkt waarbij de kwaliteit van het compost is verbeterd; • onze afvalenergiecentrales (AEC’s) hebben goed gepresteerd en daardoor konden we de grote hoeveelheden huishoudelijk afval zonder problemen verwerken; • na een lastig jaar in 2019, heeft onze slibverbrandingsinstallatie weer een goed jaar achter de rug. We zijn druk bezig om op ons terrein in Alkmaar een slibdrooginstallatie te realiseren, waarmee de toenemende hoeveelheid zuiveringsslib, ook van nieuwe waterschappen, verwerkt kan worden; • we hebben concrete stappen gezet om fosfaatterugwinning te realiseren en hebben besloten om met diverse partners in Dordrecht een proeffabriek te bouwen om uit zuiveringsslib zogenaamde bio-plastics te gaan produceren.

voorwoord.

3

“2020 was een apart en intensief jaar waarin we ondanks alles toch impact hebben gehad op het gebied van energie en hergebruik.” In onze dynamische werkomgeving spreekt het ‘HVC-concept’ zowel waterschappen als gemeenten in toenemende mate aan. Ik ben blij met het besluit van twee waterschappen, namelijk Amstel, Gooi en Vecht en Zuiderzeeland om als aandeelhouder toe te treden. Ook bij gemeenten constateren wij interesse om in HVC te participeren. Bij deze ontwikkelingen betrekken we onze huidige aandeelhouders intensief.

4

Vooruitblik naar 2021 Ook in 2021 hebben we nog volop ‘last’ van corona. We gaan er wel vanuit dat met name door het vaccinatieprogramma we dit jaar weer steeds meer ons ‘normale’ leven kunnen hervatten en onze ambities kunnen realiseren. Als eerste hopen we uiteraard op een gezond en veilig jaar en dat we de zo belangrijke sociale aspecten van ons dagelijks werk weer op kunnen pakken. We hebben een stevig fundament gelegd onder ons warmtebedrijf. De ambitie voor 2021 is om een stevige groei te realiseren, zowel bij de bestaande warmtenetten als in nieuw te realiseren warmtenetten. Voor het inzamelbedrijf willen we een inhaalslag maken op het gebied van afvalscheiden en onze gemeenten uiteindelijk koplopers maken. De ruimere implementatie van het recycle-tarief, waar gemeente Noordoostpolder sinds 1 januari 2021 mee is gestart, zal daarbij een belangrijke rol spelen. De omzet bij de AEC’s staat onder druk onder andere door de daling van energieprijzen en de veranderde samenstelling van het afval waardoor het moeilijker is om de gewenste doorzet te halen. Het realiseren van onze ambitie om de resultaten van de AEC’s te behouden, vereist daarom veel inspanning.

Door de ‘corona-beperkingen’ hebben we in 2020 veel minder persoonlijk contact gehad met onze stakeholders. Bezoek aan HVC-locaties door colleges, raden en algemene besturen was helaas niet mogelijk, rondleidingen voor belangstellenden op HVC-locaties konden niet doorgaan en onze inspanningen op het gebied van educatie voor leerlingen van basis- en middelbaar onderwijs stonden noodgedwongen op een laag pitje.

HVC is actief op veel terreinen. We willen steeds meer gebruikmaken van onze positie in de verschillende afval- en energieketens om daarmee daadwerkelijke milieuwinst te boeken en zo nog meer maatschappelijke impact te behalen.

Kortom, een heel apart en intensief jaar, waarin heel hard is gewerkt, we weer impact hebben gehad op het gebied van energie en hergebruik en we goede financiële resultaten hebben behaald.

Dion van Steensel algemeen directeur Alkmaar, 30 maart 2021

voorwoord.

Namens het directieteam van HVC zie pagina 72

in één oogopslag. highlights 2020. Hele wijk in Sliedrecht nu op het warmtenet In Sliedrecht is in november 2020 de aansluiting van de eerste hele wijk op het warmtenet afgerond. Dit is het resultaat van het gezamenlijk optrekken met woningcorporatie Tablis Wonen, gemeente, inwoners en de bewonersorganisatie. Na ruim twee jaar zijn alle 232 nieuwbouw- en renovatiewoningen opgeleverd en ontvangen ze warmte. Deze ontwikkeling past in het Energieakkoord Drechtsteden. Veel partijen, waaronder de gemeente Sliedrecht, Tablis Wonen en HVC tekenden deze overeenkomst in 2018. Deze mijlpaal betekent een mooie stap richting een duurzame toekomst van Sliedrecht.

Warmte uit oppervlaktewater stap dichterbij In de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht hebben we in 2020 gewerkt aan de aanleg van een warmtenet. Een deel van de wijk Volgerlanden gaan we als eerste aansluiten, in totaal zo’n 900 nieuwbouwwoningen. Het afgelopen jaar zijn de eerste woningen gebouwd en is er zo’n 2.000 meter aan warmteleiding aangelegd. Eind november werd de eerste warmte geleverd aan één van de ‘zelfbouwkavels’. Nu nog met behulp van een tijdelijke warmtecentrale, maar in de toekomst met Thermische Energie uit Oppervlaktewater’ (TEO), een techniek, waarbij warmte uit water wordt gehaald. In dit geval komt het water uit rivier de ‘Rietbaan’ ten oosten van Volgerlanden. Een collectieve warmtepomp warmt de basistemperatuur van het oppervlaktewater op om vervolgens de woningen in Volgerlanden te verwarmen. Op dit moment wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van deze bron.

in één oogopslag

5

Buiten openingstijden naar het afvalbrengstation Hoorn De eerste maanden van de lockdown begin 2020 leidde tot lange wachtrijen bij onze afvalbreng­s tations. Binnen HVC is gezocht naar oplossingen hiervoor, bijvoorbeeld door openingstijden te verruimen. In de gemeente Hoorn is in juni als eerste in Nederland een zogenaamd onbemand afvalbrengstation ingericht. Buiten de openings­tijden kunnen inwoners snoei­afval, puin en grond kwijt in de avonduren van 17.00 tot 21.00 uur en op zondag tussen 12.00 en 17.00 uur. De start van het onbemande afvalbrengstation is veelbelovend. Wellicht volgen in 2021 meer afvalbrengstations. Een mooie ontwikkeling, want zo kunnen inwoners nog vaker hun grof afval kwijt. Dit afval kunnen we dan weer recyclen tot nieuwe producten. Wethouder Floor Bal en directeur Inzameling HVC Gertjan de Waard

“we vinden het belangrijk onze afvalinzameling zo duurzaam mogelijk te maken. Een logische stap is het verduurzamen van ons wagenpark.” Gertjan de Waard, directeur HVC

6

in één oogopslag

Op weg naar een duurzaam wagenpark Het is een primeur in de afvalinzameling: een geluidsarm elektrisch voertuig zonder schadelijke uitstoot. Al bijna een jaar zamelt HVC het afval hier in de gemeente Velsen mee in. Eind augustus testten wethouder Floor Bal en directeur Gertjan de Waard (HVC) de wagen in IJmuiden. En dat beviel uitstekend, zo blijkt uit de foto. In 2021 gaan we ons wagenpark verder verduurzamen en meer elektrische voertuigen inzetten, zoals een veegwagen, een inzamelwagen en vier elektrische bestelauto’s.

Oplevering zonnepark Tripkouw De aanleg van zonnepark Tripkouw in Midwoud startte in juni 2020. Al enkele maanden later konden we de zonnepanelen aansluiten op het elektriciteitsnet. Sindsdien produceert het zonne­ park groene stroom voor zo’n 2.000 huishoudens. Het ontwerp zorgt ervoor dat de zonneweide mooi past in het Westfriese landschap. Inwoners van de gemeente Medemblik kunnen ook profiteren van de opbrengsten van de zonneweide door te investeren via obligaties.

duurzame warmte voor 56 bedrijven en

345 woningen

in Liermolen.

Nieuwe technieken bij boring tweede aardwarmtebron

Wethouder Harry Nederpelt en inwoner/participant Wilfred Dekker openen het zonnepark.

In de zomer van 2020 is een tweede aardwarmtebron van Trias Westland geboord op 2,3 kilometer diepte. Bij deze tweede bron is nu voor het eerst een GRE-binnenbuis (glasfiber epoxy) voor beide putten in één keer achter elkaar gemonteerd over de gehele lengte van de put. ­Vernieuwend in de geothermiesector omdat je hiermee complicaties voorkomt tijdens de installatie in het boorgat. De resutaten van de well test zijn goed, dit bevestigt de keuze voor het nieuwe putconcept, de aanpak met de GRE-binnenbuizen en de perforatie. Naar verwachting kunnen we rond de zomer van 2021 warmte gaan produceren. De bron maakt duurzame warmte beschikbaar voor in totaal 56 bedrijven en 345 woningen in de wijk Liermolen.

in één oogopslag

7

strategie. Visie

Missie

Doelstelling 2022

We zien een toekomst waarin we energie schoon opwekken en grondstoffen hergebruiken. Dat is urgent, en doen we samen en slim, zodat onze inwoners daar nu en in de toekomst de vruchten van plukken.

HVC wil als toonaangevend nutsbedrijf onze gemeenten, waterschappen en inwoners koploper maken en houden als het gaat om het hergebruiken van grondstoffen en het verduurzamen van de energiehuishouding.

In 2022 heeft HVC de transformatie doorgemaakt van restafvalverbrander tot grondstoffen- en duurzaam energiebedrijf door toonaangevend te zijn in hergebruik van grondstoffen, de vanzelfsprekende partner te zijn van gemeenten en waterschappen in de energietransitie op lokaal niveau en een voor inwoners vertrouwde duurzame partij te zijn.

Kernwaarden

Strategische pijlers Wij helpen gemeenten en waterschappen hun doelstellingen op het gebied van duurzame energie en hergebruik te behalen door:

duurzaam. publiek. daadkracht.

met woningcorporaties en woningeigenaren gebouwen van aardgas af te halen en aan te sluiten op een warmtenet. De warmtenetten voorzien we van een zo duurzaam mogelijke bron, zoals geothermie en aquathermie. met zon- en windprojecten duurzame stroom op te wekken. We nodigen omwonenden/inwoners uit om hierin te participeren en laten de parken zoveel mogelijk opgaan in de omgeving. bronscheiding te verbeteren door met behulp van o.a. een prijsmechanisme (recycle-tarief)

8

in één oogopslag

inwoners te stimuleren hun afval te scheiden. Daarnaast halen we grondstoffen uit restafval van hoogbouw door het machinaal te scheiden. Alle gescheiden materialen worden zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt. van afval dat niet meer gerecycled kan worden energie te maken. De resten van verbranding proberen we zo veel mogelijk te hergebruiken. Zelfs de bodemassen die overblijven na verbranding werken we op tot schoon en meteen toepasbaar bouwmateriaal. met het verwerken van slib energie te maken en samen met de waterschappen de mogelijkheden te onderzoeken om fosfaat uit het slib te halen en van slib bioplastics te maken.

activiteiten.

Warmte-ontwikkeling en -levering

Gescheiden inzameling

Recycling

Windenergie

Zonne-energie

Beheren openbare ruimte

Levering van duurzame energie

Vergisting en compostering

Energieproductie uit biomassa

Energieproductie uit restafval

Slibverwerking

in één oogopslag

9

werkgebied.

Waterschappen •

Waterschap Hollandse Delta

•

Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard

•

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

•

Waterschap Rijnland

•

Waterschap Rivierenland

•

Hoogheemraadschap van Delfland

•

Waterschap Amstel, Gooi en Vecht1

•

Waterschap Zuiderzeeland1

Gemeenten

HVC-waterschappen HVC-gemeenten

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Alblasserdam Alkmaar Almere Beemster Bergen Beverwijk Castricum Den Helder Dordrecht Drechterland Dronten Enkhuizen Edam-Volendam Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Heemskerk Heerhugowaard Heiloo Hendrik-Ido-Ambacht Hollands Kroon Hoorn Koggenland

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Langedijk Lelystad Medemblik Molenlanden Noordoostpolder Opmeer Papendrecht Purmerend Schagen Sliedrecht Smallingerland Stede Broec Texel Uitgeest Urk Velsen Vijfheerenlanden Westland Wormerland Zaanstad Zeewolde Zwijndrecht

Zie voor de voetnoot pagina 146.

10

in één oogopslag

E A C

activiteiten in kaart. D

A

J A G

D

M F

K

E H

Noord-Holland, Flevoland en Friesland

A

Zuid-Holland, Zeeland Noordzee

E

D

D C

L

E

H

A

E A

B

A

C J

C

J A G M F

E

E

K

E C

H E

A

E E

A A

A

E G A

I E

E

E

E

C

A

A

Warmtenet

F

Bio-energiecentrale

K

Voorscheidingsinstallatie

Aandeelhoudende gemeenten

B

Aardwarmte

G

Afvalenergiecentrale

L

Kunststofsorteerinstallatie

C

Windmolens

H

Vergisting en/of compostering

M

Bodemaswasinstallatie

 emeenten waarvoor HVC G afvalinzameling verzorgt

D

Windmolens op zee

I

Slibverwerkingsinstallatie

E

Zonneparken

J

Verwerking van grof afval

B C

in één oogopslag

11

waardecreatiemodel. Verbinding met aandeelhouders/inwoners input

• 44 aandeelhoudende gemeenten1 • 6 waterschappen1 • 566.349 woonhuisaansluitingen

Goed werkgeverschap input

output

• 1 melding per 842 woonhuisaansluitingen • Betrokkenheid belanghebbenden 7,4

input

• Bedrijfsopbrengsten € 381,9 mln • Nettoresultaat € 15,2 mln

Veilige en gezonde werkomgeving

Financiële stabiliteit

Slibwaterketen

409,3 kton bronscheiding

Naar sorteerders/verwerkers afgevoerde tonnen kunststoffen/papier/glas/gft

345,9 kton Slib SVI Transport / Overslag

Slib inzamelen

Sorteren / Verwerken / Opwerken / Recyclen

Slib verbranden met energieterugwinning

Gescheiden inzameling

As opwerken tot fosfaten Maatschappelijk belang

Energie uit afval

Duurzame energie Hernieuwbare bronnen

Inzamelen restafval Opwerken reststoffen

Kunstmest

Impact

Wind op land Wind op zee Zon Aardwarmte

Lokale energieproductie

Energielevering

Lokale participatie

Vergisten / Verbranden

Energielevering

21,4 GWh Wind op land 422,3 GWh Wind op zee 38,2 GWh Zon 65,0 GWh Aardwarmte

output

417,2 GWh Warmte 3,9 mln m3 Groen Gas 606,5 GWh Elektriciteit 87,0 kton Compost 194,3 kton Gecert. bodemas 29,9 kton Metalen

energie en hergebruik

4,8 GWh Elektriciteit 44,3 GWh Warmte

input

913,5 kton Afval AEC’s 158,0 kton BEC Hout 10,5 kton BEC slib 213,4 kton Gft en etensresten

• Eigen vermogen € 142 mln

output

output

output

input

input

• Medewerkerstevredenheid 7,3 • Ziekteverzuim 5,48%

Grondstoffen uit afval

Nieuwe producten

output

input

output

• Aantal medewerkers 1.117 • Verhouding M/V 914/203 • Opleidingskosten (% van de brutoloonsom) 1,76

Klanttevredenheid & Betrokkenheid belanghebbenden

Financieel robuust

Vormgeven circulaire economie • Toe naar een duurzame energievoorziening • Samen met inwoners duurzaam ontwikkelen • Werkgelegenheid Zie voor de voetnoot pagina 146.

12

in één oogopslag

kerncijfers. eenheid

2020

2019

2018

2017

2016

2015

Aantal woonhuisaansluitingen1

#

566.349

514.907

494.717

486.071

482.936

480.352

Aantal aandeelhoudende gemeenten waar HVC de inzameling verzorgt

#

27

26

26

25

25

25

980

Inzameling HVC

Verwerking en/of omzetting in energie HVC Afvalenergiecentrales

kton

913

934

928

975

978

waarvan verwerkt import afval

%

0

8,3

6,5

18

25

28

HVC Slibverbrandingsinstallatie

kton

346

340

372

379

363

368

HVC vergisting/compostering

kton

213

207

177

188

181

160

Bio-energiecentrale

kton

168

173

162

165

178

180

Geproduceerde elektriciteit

GWh

1.232

1.231

1.193

1.252

1.061

979

Waarvan duurzame elektrictiteit

Energieproductie GWh

952

939

916

955

756

647

Geproduceerde warmte

TJ

1.727

1.502

1.560

1.444

1.075

1.175

Waarvan duurzame warmte

TJ

1.149

997

1.004

714

483

587

Geproduceerd groen gas

mln m

3

3,9

3,7

2,9

3,1

3,0

2,4

Duurzame energieproductie

GWh

1.374

1.246

1.222

1.191

927

842

Bedrijfsopbrengsten

€ mln

382

364

342

340

329

334

Resultaat na belasting

€ mln

15,2

10,1

13,3

13,6

7,6

13,5

Eigen vermogen

€ mln

142

126

116

103

89

82

Solvabiliteit (iv) 3

%

14

13

12

11

9

9

fte

1.053

1.052

1.025

925

909

888

Financieel2

Medewerkers Aantal medewerkers per ultimo december4

Zie voor de voetnoten pagina 146.

in één oogopslag

13

kritische prestatie indicatoren (KPI). Corporate Nettoresultaat

IF-index Groen Gas en Compost

(in € mln)

(aantal)

15,2

23,49

2019: 10,1

Vermeden CO2 3 (in kton)

929 2019: 981

Eigen vermogen

IF-index Inzameling 2

Opleidingskosten

(in € mln)

(aantal)

(in % brutoloonsom)

142

28,34

1,76

2019: 126

2019: 16,92

2019: 1,91

Ongevallen met verzuim 1

IF-index Duurzame Energie 2

Aantal fte’s ultimo december

(aantal)

0

1.053

2019: 0

2019: 1.052

Geëmmitteerde CO2 3

Ziekteverzuim

(in kton)

(in %)

8,29

485

5,48

2019: 13,92

2019: 497

2019: 5,81

31 2019: 27

IF-index Energie uit Afval (aantal)

Zie voor de voetnoten pagina 146.

14

in één oogopslag

Grondstoffen Tevredenheid medewerkers

Zon

Brongescheiden inzameling

7,3

(GWh)

(in %)

38,2

58

2019: 16,9

2019: 59

Duurzame Energie

Duurzame energieproductie HVC

Restafval per inwoner (VANG) (in kg)

Wind op land

(uitgedrukt in elektriciteitconsumptie van huishoudens)

2019: 7,3

(GWh)

21,4

496.811

197 2019: 203

2019: 416.939

2019: 18,5

Wind op zee

Aantal warmteklanten 4

Tevredenheid inwoners inzamelgemeenten

(GWh)

(woningequivalent)

422,3

19.158

7,1

2019: 404,8

2019: 17.153

2019: 7,1

Zie voor de voetnoot pagina 146.

in één oogopslag

15

Energie uit afval Warmtelevering

Groengasproductie

(GWh)

(GWh)

417,2

37,8

88

2019: 359,6

2019: 34,8

2019: 82

E-productie

E-levering

(GWh)

(GWh)

735,0

606,5

82

2019: 771,7

2019: 641,3

Hoogheemraadschap van Delfland

Waterschap Hollandse Delta

2019: 80

Eigen verbruik

Slibwaterketen

31

(GWh)

Beschikbaarheid installatie (uptime)

2019: 32

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

128,5

(in %)

24

Waterschap Rivierenland

2019: 130,4

94,1 2019: 91,9

2019: 23

16

Duurzaam geproduceerde energie

Aanvoer slibverbranding waterschappen

(GVO’s)

(kton)

396,5

107

2019: 423,1

2019: 103

in één oogopslag

 oogheemraadschap H van Rijnland

4 2019: 4

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

bestuursverslag. 2020! Een jaar dat begon zoals alle andere jaren. Vanaf maart was echter weinig meer normaal; de impact van corona, zowel direct als indirect, was enorm. Ook voor HVC, haar activiteiten en personeel. Nadat we in de zomer weer enigszins opgelucht gingen ademhalen, werden we in het najaar weer met de neus op de feiten gedrukt. Alhoewel we nu onder andere door de op handen zijnde vaccinaties hopen op een beter 2021, zal de impact van corona, in het algemeen en op HVC, ook dit jaar nog groot zijn. Duurzame energie Corona en de getroffen maatregelen hadden (en hebben) een forse impact op het energieverbruik en de bijbehorende CO2-uitstoot. Vliegtuigen aan de grond, beperking van het vervoer over de weg, leegstaande kantoren, sluiting van winkels en horeca: dit alles leidde tot een sterke reductie in de energievraag en daardoor ook tot een daling van de prijzen. Omdat HVC producent en leverancier van energie is, hadden deze ontwikkelingen uiteraard gevolgen voor onder andere de financiële resultaten van HVC. Landelijk gezien was 2020 een recordjaar voor wat betreft de bijdrage van duurzame energie in de totale energieconsumptie. Ook bij HVC neemt de hoeveelheid geproduceerde duurzame energie geleidelijk toe. Alhoewel een aantal projecten in de realisatie wat vertraging heeft opgelopen door corona, is het overall beeld

positief. Door het ontwikkelen en realiseren van nieuwe zonneprojecten produceren we meer duurzame elektriciteit. Met het ontwikkelen en realiseren van duurzame warmtebronnen en het uitbreiden van onze warmte-infrastructuur, voorzien we een toenemend aantal huishoudens en bedrijven van duurzame warmte. We leveren daardoor een structurele bijdrage aan een toekomst waarin de warmtevoorziening ‘Van gas los’ is. Met de Nederlandse doelstellingen en de aangescherpte Europese ambities op het gebied van CO2-reductie gaan wij onze

inspanningen op dit terrein de komende jaren intensiveren.

Afval en grondstoffen De impact van corona op afval en grondstoffen was fors. Bij de inzameling zijn maatregelen getroffen om onze inzamelaars hun werk veilig en gezond te laten blijven doen. Onder andere door het op grote schaal thuiswerken van inwoners, is het aanbod aan huishoudelijk afval sterk toegenomen. Het ging hierbij niet alleen om het restafval maar ook om de gescheiden ingezamelde herbruikbare stromen. Voor onze gft-verwerking leverde dit een piekbelasting op. De beelden van lange wachtrijen voor de afvalbrengstations staan nog scherp op ons netvlies. Een toegenomen aanbod en een beperking van het aantal mensen dat in verband met noodzakelijke (afstands)beperkingen gelijktijdig afval kon afgeven, leidde in het hele land tot grote druk op de afvalbrengstations. Voor HVC was dit aanleiding om succesvol te experimenteren met het buiten de reguliere openingstijden om en met camerabewaking openstellen van een onbemand afvalbrengstation voor een aantal ‘langzame’ en vaak omvangrijke stromen zoals grond, puin en grof tuinafval. De impact van corona laat ons de kwetsbaarheid van onze circulaire ambities zien. Het instorten van de vraag naar grondstoffen, heeft onder andere gevolgen voor de opbrengst van secundaire grondstoffen zoals HVC die via de inzameling en recylingactiviteiten op de markt brengt.

In een markt waarin van schaarste geen enkele sprake is, is het produceren van secundaire grondstoffen met een toenemende kwaliteit van groot belang. De lage kostprijs voor een aantal primaire grondstoffen maakt de afzetbaarheid van secundaire grondstoffen lastig. In natio-

bestuursverslag

17

naal en internationaal verband moet deze afzetbaarheid structureel worden gestimuleerd om de ambities met betrekking tot de circulaire economie te realiseren. Extra inspanningen, ook van HVC, om de landelijke scheidingsdoelstellingen te realiseren, moeten leiden tot een toename van de daadwerkelijke recyclingspercentages.

“een schone wereld. we doen het gewoon.” Onze AEC’s hebben een goed jaar gedraaid. Het aanbod van brandbaar bedrijfsafval was weliswaar lager dan geprognotiseerd maar dat werd grotendeels gecompenseerd door een toegenomen aanbod aan huishoudelijk restafval. De ambities van HVC om minder afhankelijk te zijn van brandbaar importafval werden gerealiseerd; we hebben in 2020 vollast weten te realiseren zonder daarbij gebruik te hoeven maken van importafval. Met een Rijksoverheid die in toenemende mate de Europese context van afvalverbranding lijkt te willen beperken, is dit een goede ontwikkeling. Ook voor de komende jaren streeft HVC naar vollast van de AEC’s op basis van zoveel mogelijk Nederlands huishoudelijk en bedrijfsafval. De veranderende samenstelling van het brandbaar afval leidt wel tot een geringere maximale doorzet. Door het optimaliseren van processen proberen we deze impact te minimaliseren. Een verminderde afvalimport leidt tot een neerwaartse prijsdruk op de landelijke verbrandingstarieven. Het invoeren van een CO2-heffing betekent dat óók HVC op zoek is naar oplossingen om CO2 af te vangen en te gaan recyclen. We hebben de eerste stappen gezet maar moeten nog forse inspanningen, ook financieel, doorvoeren om een significante reductie van onze CO2-emissies te realiseren.

HVC en CO2

Proefinstallatie voor het afvangen van CO2

18

bestuursverslag

Eén van de belangrijkste externe ontwikkelingen die de activiteiten van HVC beïnvloeden, is de ambitie om te komen tot een reductie van de uitstoot van CO2. De inzet van de Rijksoverheid zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord is het realiseren van 49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. De Europese Unie heeft recent haar klimaatdoelstellingen aangescherpt: over tien jaar moet de unie niet 40, maar 55% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Eén van de instrumenten die

de Rijksoverheid de komende jaren geleidelijk invoert om deze doelstelling te behalen, is een CO2-heffing. HVC produceert een aanzienlijke hoeveelheid duurzame energie in de vorm van groen gas, duurzame warmte en groene elektriciteit. Daarmee voorkomen we de inzet van fossiele energiebronnen en de daarmee gepaard gaande CO2-emissies. Daarnaast produceert HVC een aanzienlijke hoeveelheid secundaire grondstoffen, onder andere door gescheiden inzameling en het opwerken van integrale stromen. De inzet van deze secundaire grondstoffen leidt elders in de keten tot forse besparingen van de CO2-emissies. De activiteiten van HVC leiden echter ook tot CO2-emissies, met name bij de afvalverbranding en de inzet van fossiele brandstoffen bij de inzamel- en transportvoertuigen. HVC rapporteert al jaren over zowel de CO2-emissies als de bespaarde CO2- emissie in haar jaarverslag.

Zuiveringsslib Er is schaarste op de Nederlandse verwerkingsmarkt voor zuiveringsslib. In geval van calamiteiten bij verwerkers leidt dit (mogelijk) tot verwerkingsproblemen. Het is daarom goed dat er op landelijk niveau door de gezamenlijke waterschappen een calamiteitenregeling is opgesteld. Onze slibverbrandingsinstallatie heeft een goed jaar achter de rug. We zijn volop bezig met het voorbereiden van de bouw van een slibdrooginstallatie voor zowel bestaande als nieuwe aandeelhoudende waterschappen op onze locatie Alkmaar. Ook zetten we concrete stappen om het terugwinnen van fosfaat uit de slibverbrandingsassen te realiseren. Met de realisatie van de proeffabriek voor bioplastics, zetten we bescheiden stappen op weg naar een biobased economie.

HVC zet zich in om zowel met haar activiteiten elders in de keten meer CO2 te besparen als te komen tot een reductie van haar eigen CO2-emissies. Met het verbeteren van de gescheiden inzameling, betere recycling en meer duurzame energieproductie neemt de hoeveelheid bespaarde CO2 elders in de keten de komende jaren toe. Deze besparingen tellen echter niet mee in het bepalen van de hoogte van de te betalen CO2-heffing voor afvalenergiecentrales. Alleen een daadwerkelijke reductie van de CO2-emissies uit de eigen schoorsteen door bijvoorbeeld het afvangen daarvan, zal in de toekomst leiden tot een lagere heffing. HVC heeft op dit moment een kleinschalige demo om praktijkervaring met dit afvangen op te doen. De realisatie van een grootschalige CO2-afvanginstallatie wordt voorbereid. Wij zoeken voor de afgevangen CO2 naast ondergrondse opslag naar mogelijkheden om dit nuttig te gebruiken. De meest haalbare optie daarvoor is op dit moment de inzet in de glastuinbouw. Ook zoeken we samen met andere partners naar de mogelijkheden om de CO2 in te zetten in processen waarbij de CO2 als bouwsteen voor basischemicaliën wordt gebruikt of wordt omgezet naar bouwstoffen.

bestuursverslag

19

covid-19. Op 27 februari 2020 werd in Nederland de eerste officiële besmetting met het coronavirus gemeld. Nog geen drie weken daarna volgde er een lockdown met een enorme impact op ons dagelijks leven. Als vitale sector zette en zet HVC nog steeds haar dienstverlening voort waarbij we rekening houden met de geldende maatregelen. Wat betekende dit?

“samen de schouders eronder.” Coronateam Begin maart 2020 is een Coronateam opgericht met daarin vertegenwoordigers uit verschillende afdelingen. Dit team hield de landelijke ontwikkelingen bij, adviseerde de organisatie over coronamaatregelen voor de diverse bedrijfs­ onderdelen en zorgde voor de interne communicatie.

Maatregelen Het kantoorpersoneel werkte zoveel mogelijk thuis waarbij de collega’s zo ­optimaal mogelijk werden gefaciliteerd. Voor de operatie was thuiswerken ­uiteraard geen optie. Zij werden geholpen om afstand te kunnen houden tijdens het werk; dit gold ook voor onderhoudstops in de installaties. In de kantines, openbare ruimtes en kantoorgebouwen waren looproutes en andere markeringen aangebracht om de 1,5 meter in acht te kunnen nemen.

20

bestuursverslag

Impact op bedrijfsvoering Inzameling Drukte op afvalbrengstations In het voorjaar ontstonden enorme wachtrijen voor de afvalbrengstations, doordat maar een beperkt aantal auto’s tegelijk het terrein op mocht. Met posters gaven we aan hoeveel voertuigen het terrein op mochten en onze ­collega’s droegen hesjes met op de achterkant de tekst om 1,5 m afstand te houden. Sommige afvalbrengstations hebben een aangepaste aanrijroute. Om wachtrijen tegen te gaan zijn op sommige afvalbrengstations de openingstijden verruimd. Inzameling in de wijk Meteen sinds de eerste coronaperiode hebben we alle dienstverlening op volle kracht kunnen ­continueren. We hebben er alles aan gedaan dit te blijven doen. Zeker in de eerste periode kregen collega’s ook waardering van inwoners, zoals taart, bloemen en tekeningen.

Geen rondleidingen en ontvangsten Nog voor de ‘intelligente’ lockdown in maart werden alle rondleidingen en andere groepsontvangsten geannuleerd (zoals gemeenteraden). Ook voor het schooljaar 2020-2021 hebben we voor het eerst in 20 jaar geen scholen kunnen uitnodigen voor een rondleiding. Scholen maakten wel gebruik van ons educatiepakket De groene bende. Ook gaf het Zaans Natuur- en Milieueducatiecentrum (ZNMC) gastlessen De Milieu inspecteur van HVC aan Zaanse scholieren. Als gevolg van de maatregelen moesten we ook de gebruikelijke kijkdagen en de landelijke compostdag schrappen.

bestuursverslag

21

Bezoek minister Van Veldhoven Minister van Milieu en Wonen, Stientje van ­Veldhoven, bracht woensdag­middag 25 maart een werkbezoek aan HVC in Dordrecht. Zij wilde graag weten hoe ­chauffeurs en collega’s van de afvalbrengstations hun werk ervaren in deze bijzondere tijd. En daarbij alle ­collega’s een hart onder de riem steken.

Duurzame energie De bedrijfsvoering bij Duurzame energie liep zoveel mogelijk door. We legden warmtenetten aan, sloten nieuwe woningen en bedrijven aan en leverden nieuwe zonneparken op. Sommige warmteprojecten liepen enige vertraging op doordat er onvoldoende mankracht beschikbaar was bij aannemers en omdat we niet meer bij mensen in huis mochten doordat de 1,5 meter afstand niet mogelijk was.

Meer restafval en gft en minder bedrijfsafval

Bezoek van Minister Stientje van Veldhoven

De aanvoer van het restafval is sinds de coronacrisis veranderd. We zagen een toename van huishoudelijk restafval van 5 tot 10%. Aan de andere kant verminderde de aanvoer van het bedrijfsafval met ongeveer 10%. Bij de eerste lockdown zamelden we ruim 15% meer gft en etensresten in. Dit leidde tot piekaanvoer in het voorjaar en de zomer. Het was zoveel, dat we het gft-afval voor een deel bij andere gft-verwerkers moesten laten verwerken.

Collega’s bij een volle afvalbunker

22

bestuursverslag

Nino Grobben bij de eerste woonhuisaansluiting van het warmtenet Zwijndrecht

activiteiten. HVC draagt met haar activiteiten bij aan de verduurzaming van haar aandeelhouders en daarmee aan de invulling van de landelijke doelstellingen, zowel op het gebied van duurzame energie als afval en grondstoffen. De activiteiten van HVC zijn: warmteontwikkeling en -levering, zonne-energie, windenergie, levering van duurzame energie, energieproductie uit biomassa, gescheiden inzameling, recycling, beheren openbare ruimte, vergisting en compostering, energieproductie uit restafval en slibverwerking.

Energie De totale duurzame-energieproductie bedroeg in 2020 1.374 GWh (2019: 1.246 GWh). De duurzame-energieproductie van HVC, uitgedrukt in het aantal huishoudens met een gemiddeld elektriciteitsverbruik, bedroeg in 2020 496.811 (2019: 416.939). Onze duurzame energieproductie rekenen we door naar de individuele aandeelhouders en onze inspanningen worden tevens via de landelijke Klimaatmonitor inzichtelijk gemaakt.

Warmteontwikkeling en -levering

Voor een klimaatneutraal Nederland gaan we stap voor stap over op nieuwe manieren van verwarmen, douchen en koken. HVC heeft deze warmtetransitie als kerntaak en levert een integrale bijdrage aan een aardgasvrije toekomst. Warmteontwikkeling en -levering

Samenwerking Hergebruik Op het gebied van afval en grondstoffen richten de activiteiten van HVC zich op optimale afvalscheiding (zowel bron- als nascheiding), het recyclen van gescheiden stromen en het terugwinnen van secundaire grondstoffen uit reststoffen die overblijven na de eindverwerking. Op deze wijze levert HVC een bijdrage aan de afvaldoelstellingen en daarmee de ambities om te komen tot een circulaire economie.

HVC heeft zich ontwikkeld tot een breed warmtebedrijf dat al haar gemeenten kan ondersteunen in de warmtetransitie. Dat heeft er in 2020 toe geleid dat naast natuurlijke groei van bestaande warmtenetten HVC ook in nieuwe gemeenten een actieve rol heeft gekregen in de warmtetransitie. Soms heeft deze samenwerking al concreet geleid tot de aanleg van een nieuw warmtenet. Daarnaast is meer en meer de stap gemaakt om ook bestaande bouw en grondgebonden woningen aan

bestuursverslag

23

“in 2020 hebben we 1.421 woningen en bedrijven aangesloten op het warmtenet. Een nieuw record voor ons!”

te sluiten. De complexiteit die dit met zich meebrengt, vergt vergaande afstemming en samenwerking en HVC doet dit dan ook niet alleen. Op basis van lokale warmteprogramma’s wordt intensief samengewerkt met gemeenten, waterschappen en woningcorporaties in de ontwikkeling van warmteprojecten. Ook de stap richting particulieren wordt geborgd binnen innovatieve overeenkomsten met installateurs, en samenwerking met energielokketten en bewonersinitiatieven. Op deze manier zijn we niet alleen warmteleverancier, maar leveren we ook een bijdrage aan de sociale innovatie en de beleidsopgave die nodig is om ook particulieren mogelijkheden te bieden wanneer het gaat om collectieve warmte.

Martin de Kuijper manager Operations Warmte

Veilig werken aan de aanleg HVC heeft een generieke aanpak voor het ontwikkelen van een robuust en toekomstbestendig warmtenet. Daarin is veilig werken een essentieel onderdeel. Standaardisatie draagt bij aan veilig werken in de aanleg en het beheer van de warmtenetten. In 2020 zijn daardoor geen ongevallen met verzuim geweest. HVC is aangesloten bij de nationale Governance Code Veilig Werken in de Warmte. Als opdrachtgever zitten we daar met aannemers aan tafel om gezamenlijk het veiligheidsbewustzijn te verhogen.

Aandachtsgebieden warmtebedrijf HVC heeft voor haar warmtebedrijf vier belangrijke speerpunten: 1. meer klanten op onze bestaande warmtenetten; 2. ontwikkelen nieuwe warmtenetten; 3. ontwikkeling duurzame ­bronnen; 4. beleidsmatige ondersteuning gemeenten.

De gerealiseerde aansluitingen in Alkmaar en Dordrecht dragen bij aan het rendement van het warmtebedrijf en geven daarmee slagkracht om samen met de aangesloten gemeenten en woningcorporaties de warmtetransitie stap voor stap te bewerkstelligen. Bovendien profiteren alle gemeenten waar HVC bezig is met warmte-activiteiten van de opgedane lessen op technisch en procesmatig vlak.

Aansluitingen onder de Warmtewet

Meer klanten op onze bestaande warmtenetten Het aansluiten van nieuwe klanten op de warmtenetten in de regio’s Alkmaar en Dordrecht heeft direct impact op het realiseren van de ‘Van gas los’-doelstellingen van onze aandeelhoudende gemeenten. HVC heeft in 2020 een nieuw record gerealiseerd door het aansluiten van 1.421 woningen en bedrijven op het warmtenet (2005 woningequivalenten). Naast het aansluiten van klanten zijn we ook bezig met de verdere verduurzaming van de warmtebronnen. Voor het benutten van restwarmte van de slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht is in 2020 een subsidieaanvraag duurzame energie ingediend. Deze subsidie maakt het mogelijk de restwarmte te gebruiken voor het warmtenet in Dordrecht.

24

bestuursverslag

2020

2019

Regio Alkmaar

6.448

5.690

Dordrecht

1.601

1.296

Zaanstad

1.185

1.181

Overig

462

108

Totaal

9.696

8.275

Het geïnvesteerd vermogen ultimo 2020 in de verschillende warmtenetten onder de Warmtewet bedraagt € 51,0 miljoen, in onderstaande tabel is het financiële resultaat van deze klanten weergegeven.

Warmtelevering kleinverbruik 2020 Opbrengsten

Gigajoules

aantal

x € 1.000

221.003

4.518

Vastrecht

3.733

Electra

418

Aansluitingen Kosten

9.696

Onderhoudskosten

466

Inkoop kosten

2.032

Personeelskosten

2.793

Afschrijvingslasten

2.332

Rentelasten

1.332

Bedrijfsresultaat

-286

Geïnvesteerd vermogen

51.016 De Penitentiaire Inrichting in Dordrecht is in 2020 aangesloten op het warmtenet.

CO2-reductie 2020

Uitstoot per geleverde GJ (kgh CO2/GJ)

Besparing per geleverde GJ (kg CO2 /GJ)

Geleverde GJ's

besparing (ton CO2)

regio Alkmaar

9,2

49,3

405.673

20.000

Nieuwe aansluitingen gecontracteerd

Dordrecht

14,4

44,1

158.527

6.991

Nieuwe netten

Verdichting bestaande netten

Assendelft

69,5

-11,0

32.789

-361

Hendrik Ido Ambacht

Alkmaar

Hoorn

Dordrecht

Papendrecht

Heerhugowaard

Zwijndrecht

Sliedrecht

Kleine netten (Zwijndrecht, Westland, Sliedrecht)

100,8

Totaal

-42,3

4.864

-206 26.424

Ontwikkelen nieuwe warmtenetten Op 1 mei 2020 is de Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (verder: SAH) opengesteld. In samenwerking met HVC hebben negen woningcorporaties uit acht gemeenten aanvragen ingediend voor het via collectieve warmtenetten aardgasvrij maken van 10.302 woningen. Alle ingediende aanvragen zijn in oktober 2020 gehonoreerd en gelden voor nieuwe en bestaande netten.

De toekenning van de SAH betekent een schaalsprong in de ontwikkeling van de warmtenetten en het warmtebedrijf. Ten eerste is het voor woningcorporaties dankzij SAH mogelijk geworden warmtenetten op basis van lange termijn afspraken te ontwikkelen. Ten tweede leidt het tot verdichting van de warmtenetten en een directe verbetering van het financieel rendement. Ten derde biedt de subsidie voor de gebieden waar geen warmtenet is een vliegende start voor de groei naar een (nieuw) duurzaam warmtenet. Hiermee heeft HVC, samen met haar partners, een eerste stap gezet voor verdere verduurzaming in het aandeelhoudersgebied.

bestuursverslag

25

“duurzame bronnen voor het warmtenet” Bij de eerste warmtenetten van HVC in Alkmaar en Dordrecht waren de afvalenergiecentrales van HVC de bronnen. ‘Het was vrij simpel, wij hadden warmte over door het verbrandingsproces en dit wilden we nuttig toepassen. Logisch dus om deze warmte in te zetten toen we in 2002 startten met de plannen voor een warmtenet’, aldus Robert Crabbendam, Business manager warmte. ‘Nu bijna 20 jaar later, hebben we tientallen kilometers aan warmtenetten aangelegd in meerdere gemeenten en voorzien we duizenden woningen en gebouwen van warmte. Hierbij zetten we in op duurzame warmtebronnen. Tot op zekere afstand van onze installaties kun je warmte leveren, maar dan houdt het op. In Heerhugowaard willen we nog meer warmte leveren, omdat daar veel telers zijn die dit goed kunnen gebruiken. Daar gaan we inzetten op aardwarmtebronnen. We doen hiermee al veel ervaring op in de gemeente Westland, waar we twee aardwarmtebronnen hebben. Verder kijken we naar de mogelijkheden om de restwarmte van onze slibverbrandingsinstallatie in Dordrecht te gebruiken. En omdat De Drechtsteden erg waterrijk zijn, zien we daar kansen om met een warmtepomp warmte te halen uit oppervlaktewater, zoals in Hendrik-Ido-Ambacht. In Gorinchem willen we een warmtenet aanleggen waarbij we warmte winnen uit afvalwater.

Welke bron we ook gebruiken, uiteindelijk is ons doel om zoveel mogelijk woningen en gebouwen aardgasvrij te maken en zo een schonere wereld te krijgen.’

Robert Crabbendam business manager Warmte

26

bestuursverslag

Duurzame energie

Nieuwe woningequivalenten gecontracteerd Alkmaar Dordrecht Heerhugowaard Hendrik-Ido-Ambacht

1.829 750

• In Hendrik-Ido-Ambacht werken de gemeente en projectontwikkelaars samen met HVC aan een warmtenet in de nieuwbouwwijk Volgerlanden-Oost. Het warmtenet wordt op termijn gevoed door energiewinning uit oppervlaktewater (TEO) uit het water van ‘de Rietbaan’ ten oosten van de Volgerlanden.

1.317 99

Heiloo

8

Ontwikkeling duurzame bronnen

Westland

72

Exploitatie aardwarmtebronnen Aardwarmte, oftewel geothermie, is duurzame warmte en wordt lokaal gewonnen uit de diepe ondergrond. De opgepompte warmte wordt via een warmtewisselaar overgedragen op een lokaal warmtenet. Aansluitend wordt de duurzame warmte verspreid naar kassen en bedrijfsgebouwen en woningen.

Papendrecht Totaal

80 4.155

HVC is samen met haar aandeelhouders actief op zoek naar locaties waar warmtevraag en potentiële duurzame warmtebronnen samenkomen. Waar dat het geval is wordt een verkenning uitgevoerd naar een passende duurzame bron en de mogelijkheden van een warmtenet. Bij een positieve uitkomst wordt gestart met de aanleg en ontwikkeling. De warmtebronnen waar HVC zich op focust zijn restwarmte, aardwarmte en aquathermie. In vijf gemeenten is voortgang geboekt bij de verkenning naar een warmtenet. • Samen met de gemeente Hoorn en woningcorporatie Intermaris is HVC gestart met het voorbereiden van de aanleg van een warmtenet in het noordwestelijke deel van de wijk Kersenboogerd om daarna verder uit te breiden naar het zuidoostelijke deel. De gestapelde bouw is kansrijk om aan te sluiten op een warmtenet en aardwarmte wordt onderzocht als mogelijke warmtebron. Ook worden de mogelijkheden voor uitbreiding bij bedrijventerrein Hoorn 80 en de wijk Nieuwe Steen verkend. • Samen met de gemeente Gorinchem en woningcorporatie Poort 6 is gestart met de voorbereiding van een warmtenet in de Gildenwijk zodat woningen van het aardgas kunnen worden afgekoppeld. De beoogde bronnen zijn Thermische Energie uit Afvalwater (TEA) van de rioolwaterzuivering in Schelluinen van het Waterschap Rivierenland en op termijn van Thermische Energie uit oppervlaktewater (TEO) vanuit het kanaal van Steenenhoek.

• In 2020 hebben we woningen in Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht aangesloten. De woningcorporaties zijn daarmee de startmotor voor de aanleg van de warmtenetten in deze gemeenten. Het komende jaar wordt de bronnenstrategie voor deze netten nader uitgewerkt met concrete studies naar de potentie van restwarmte en aardwarmte als beoogde bronnen.

De eerste aardwarmtebron van Trias Westland heeft een productiecapaciteit van circa 24 MWth. De exploitatie van de bron kent weinig storingsuren en draait naar tevredenheid. Het aantal aangesloten deelnemers is in 2020 gegroeid tot 33 glastuinbouwbedrijven. Het afgelopen jaar heeft Trias Westland1 succesvol een tweede aardwarmtebron in de Onder-Krijtlaag op 2,3 kilometer diepte aangeboord. Na uitbreiding van de capaciteit van de aardwarmtecentrale wordt de tweede aardwarmtebron in 2021 in bedrijf gesteld. Daarmee stijgt de totale productiecapaciteit van Trias Westland van 24 MWth naar circa 40 MWth. Dit staat gelijk aan het jaarlijkse warmteverbruik van 35.000 tot 40.000 huishoudens. In 2021 wordt het warmtenet van Trias Westland verder uitgebreid. De aan Trias Westland verbonden glastuinbouwbedrijven die geen gebruik konden maken van de warmte van het eerste doublet, krijgen door deze ontwikkeling nu ook toegang tot duurzame warmte. Ook de aangrenzende nieuwbouwwijk Liermolen/Molensloot gaat gebruikmaken van deze duurzame bron. Een logische route van het warmtenet maakt het verder mogelijk nieuwe glastuinbouwondernemers aan te sluiten op Trias Westland. HVC heeft dankzij Trias Westland ervaring opgedaan om de techniek verder op te schalen.

De aanpak en opgeleverde onderzoeksresultaten van deze tweede aardwarmteboring bieden een goede grondslag voor andere projecten die we willen gaan doen. Van de geologie weten we weer een stuk meer en deze kennis nemen we mee voor het vervolg. Zie voor de voetnoot pagina 146.

bestuursverslag

27

Warmte in het Westland Energie Transitie Partners (ETP) 2 maakt duurzame warmte beschikbaar voor en met glastuinbouwbedrijven in het Westland. De vraag naar warmte in deze regio is groot en er is genoeg potentieel aan duurzame warmte om de regio voor een groot deel zelfvoorzienend te maken. De samenwerking tussen ETP en de verschillende coöperaties heeft geresulteerd in toekenning van SDE+-subsidies voor in totaal 6 doubletten (Monster, Maasdijk (drie), Wippolderlaan en Kralingerpolder) voor aardwarmteprojecten in het Westland. Samen met warmtecoöperaties werken we nu toe naar de besluitvorming van deze projecten. De eerste warmteleveringscontracten, een belangrijke stap richting realisatie, zijn eind 2020 getekend.

Warmtesysteem Westland: stip op de horizon Het regionale warmtenet (Warmtesysteem Westland) kan ervoor zorgen dat de Westlandse glastuinbouw al vanaf 2025 ruim 182 miljoen kuub aardgas per jaar bespaart. Ter vergelijking: dit is het jaarlijkse gasverbruik van een Nederlandse

stad, zoals Leiden. Dit gaan we realiseren door lokale warmtebronnen te koppelen. Daarbij werkt HVC samen met glastuinbouwondernemers, Glastuinbouw Nederland, de gemeente Westland en Capturam. Door deze warmteclusters en door de distributie van warmte professioneel te organiseren, kunnen meerdere warmtebronnen regionaal aan elkaar worden gekoppeld. Daarnaast gaan we het warmtenet overgedimensioneerd aanleggen, dat wil zeggen dat alvast dikkere leidingen worden neergelegd zodat er in de toekomst meer warm water doorheen kan stromen. Het project Warmtesysteem Westland is opgenomen als icoonproject in het Klimaatakkoord. In 2020 zijn we gestart met het overgedimensioneerd aanleggen van de hoofdleiding van het warmtenet van Trias Westland vooruitlopend op de ontwikkeling van Warmtesysteem Westland. Deze overdimensionering is mogelijk gemaakt door een subsidie van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Overige ontwikkelingen aardwarmte Ook zet HVC in op de ontwikkeling van aardwarmte in de gemeenten Almere en Lelystad, regio IJmond en de Drechtstedenregio: • In Almere heeft HVC gezamenlijk met Vattenfall en de gemeente Almere een aanvraag voor een opsporingsvergunning naar aardwarmte ingediend. De aanvraag is een logische vervolgstap in de ambitie van deze partijen om het bestaande warmtenet van Almere, Diemen en Amsterdam-Zuidoost verder te vergroenen. • In Lelystad heeft HVC de opsporingsvergunning reeds in bezit en lopen de haalbaarheidsonderzoeken samen met Vattenfall om een bron te realiseren en een bestaand warmtenet van Vattenfall te verduurzamen. • In de IJmond-regio wordt nader verkend of het mogelijk is aardwarmte van de bestaande aardwarmtebron Floricultura te benutten voor de gebouwde omgeving. Ook wordt de potentiële ruimte voor een tweede aardwarmtebron onderzocht. De ontwikkeling van het warmtenet in de IJmond-regio wordt onderschreven door de in 2020 toegekende subsidie Kansen voor West vanuit de provincie Noord-Holland. • In de Drechtsteden is aardwarmte als mogelijke duurzame bron opgenomen in de Transitievisie. Voor de warmtenetten in Papendrecht en Sliedrecht is de ontwikkeling van een aardwarmtebron een belangrijke pijler onder de warmtenetten die daar worden ontwikkeld.

Start boring tweede aardwarmtebron Trias Westland Zie voor de voetnoot pagina 146.

28

bestuursverslag

Waterwarmte: Thermische Energie uit Oppervlaktewater en Afvalwater Waterlopen, plassen en gemalen kunnen als duurzame warmtebron worden ingezet voor een warmtenet. De laagwaardige warmte uit het oppervlaktewater of afvalwater kan met een warmtepomp worden opgewaardeerd tot de gewenste temperatuur om een warmtenet mee te voeden en woningen en gebouwen te verwarmen. Hiervoor zijn twee technieken beschikbaar: thermische energie oppervlaktewater (TEO) en thermische energie afvalwater (TEA). HVC werkt toe naar energiewinning uit oppervlaktewater in de gemeenten Gorinchem en Hendrik-Ido-Ambacht.

Warmteprojecten

a

Beleidsondersteuning De warmtetransitie is complex en kan alleen succesvol worden wanneer een grote diversiteit van partijen op lange termijn met elkaar samenwerkt. Gemeenten hebben de complexe taak om regie te voeren binnen dit speelveld. Deels beleidsmatig via bijvoorbeeld het op- en vaststellen van een transitievisie warmte, maar ook dichter bij de uitvoering via wijkuitvoeringsplannen. HVC ondersteunt haar aandeelhouders met deze uitdagende opgave. Afhankelijk van de fase waarin een gemeente of regio zich bevindt en wat de technische en economische mogelijkheden zijn, kan die rol er anders uitzien. Wij onderscheiden op hoofdlijnen de volgende drie rollen die worden opgepakt: 1. Kennisdeling: wanneer een gemeente nog in de verkennende fase zit, ondersteunt HVC waar gewenst met expertise over technische vraagstukken, wijkaanpakken en participatie. 2. Klankbord beleidsvorming: daar waar een gemeente in de visievormende fase zit kan HVC actief deelnemen in deze processen. Dat kan middels haalbaarheidsstudies, beleidsadvies en participatie. 3. Partner in de uitvoering: daar waar de stap naar realisatie gemaakt wordt en gekozen wordt voor collectieve warmte kan HVC een rol oppakken in de uitvoering. Daarbij is expliciet ook aandacht voor communicatie, participatie en het opnemen binnen het gemeentelijk beleid.

a

a

a

a

a

a a a

a

a

a

Warmteprojecten en warmtenetten in bedrijf in realisatie in ontwikkeling

a

Opsporingsvergunning aardwarmte

in onderzoek

toegekend

aardwarmtebron

aangevraagd

HVC-gemeenten

bestuursverslag

29

“we willen werken met bronnen waar we de komende decennia wat mee kunnen. Naast aardwarmte zijn dat oppervlakte- en afvalwater en lokale rest– warmte. Het is uniek voor HVC dat we met al deze bronnen ervaring hebben opgedaan. Dat helpt ons om een robuuste bronnenstrategie te bouwen voor onze aandeelhouders.” Marco van Soerland manager Warmte

Effectief betekent dit dat HVC in een groot deel van haar aandeelhoudende gemeenten onderdeel is van gemeentelijke of regionale overleggen. Onder andere in de regio’s Drechtsteden, IJmond en HAL (Heerhugowaard, Alkmaar en Langedijk) wordt actief meegewerkt aan de warmtetransitievisies, de regionale energiestrategieën en waar relevant de wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast voert HVC samen met 19 gemeenten haalbaarheidsonderzoeken naar collectieve warmte uit. Naast de hiervoor genoemde regio’s is HVC actief in onder meer Den Helder, Urk, Uitgeest, Hoorn, Castricum, Hardinxveld Giessendam en Gorinchem. Dit zijn vrij-

30

bestuursverslag

blijvende technische en economische verkenningen die gemeenten en ook woningcorporaties in staat stellen om betere keuzes te maken binnen de warmtetransitie. Naast ondersteuning op beleidsvorming en technische of financiële verdieping ziet HVC ook een taak voor zichzelf weggelegd als het gaat om de sociale opgave binnen de warmtetransitie. In 2020 heeft HVC haar expertise hierop vanuit de theorie en de praktijk verder ontwikkeld. Meest concrete voorbeelden hiervan zijn het verkennen van de samenwerking met bewonersinitiatieven in Uitgeest, de wijkuitvoeringsplannen in Sliedrecht Oost en de Rivierenwijk in Heerhugowaard. Bij al deze projecten wordt verkend hoe de stap naar particuliere woningeigenaren gemaakt kan gaan worden. HVC blijft daarnaast een logische gesprekspartner van de eigen aandeelhouders, ministeries, kennisinstellingen en lokale initiatieven (zoals van woningcorporaties en energiecoöperaties). We worden uitgenodigd om mee te denken over wet- en regelgeving, nemen deel aan verschillende overkoepelende overleggen binnen onder andere de NVDE, Geothermie Nederland, platform geothermie en EnergieNL. Expertisecentrum Warmte, BZK en EZK alsmede onderzoeksinstellingen als PBL, TNO en Quintel maken graag gebruik van onze kennis en onze bereidheid tot transparantie.

Door al deze gesprekken te voeren is HVC beter in staat haar aandeelhouders mee te nemen in het snel veranderende speelveld binnen de warmtetransitie. Nieuwe wetgeving, technologische ontwikkelingen en maatschappelijke sentimenten worden nauwlettend gevolgd en gedeeld.

Communicatie met de omgeving De aanleg van de warmtenetten in de regio’s Alkmaar en Dordrecht leidt tot overlast voor de omgeving. Omwonenden worden daarom vooraf geïnformeerd over de aanleg en gevolgen daarvan. Met vragen over de aanleg kunnen omwonenden terecht bij de medewerkers omgevingsmanagement. Bij de ontwikkeling van warmtebronnen zoals aardwarmte, zijn omwonenden en ondernemers op verschillende manieren betrokken. Via een omgevingsoverleg betrekken we direct omwonenden in een vroeg stadium bij de projectontwikkeling.

Zonne-energie Bij onze zonprojecten voor gemeenten en waterschappen hebben we een scherp oog voor landschappelijke inpassing en zorgen we ervoor dat inwoners kunnen meepraten én meeprofiteren van de opbrengsten van de zonneparken.

zoveel mogelijk behouden, de sloten langs het zonnepark zijn verbreed en hebben natuurvriendelijke oevers. Zonnepark Amstelwijck is een project van Energiecoöperatie Dordrecht (ECD), een samenwerking tussen de gemeente Dordrecht en HVC. De financiële participatie voor inwoners van Dordrecht gaat naar verwachting in 2021 van start. In een ander duurzaam energieproject van ECD, zonnepark Crayestein, is in 2020 door 165 deelnemers geparticipeerd. In totaal zijn 988 certificaten van aandelen uitgegeven voor een totaalbedrag van 296.400 euro.

Zes zonneparken waterschap Hollandse Delta In 2020 hebben we weer stappen gezet in de ontwikkeling van zonne-energie voor onze gemeenten en waterschappen. Er zijn drie zonneparken gerealiseerd. Deze dragen samen met de al eerder ontwikkelde zonneparken bij aan het verminderen van de CO2-uitstoot. Voor twee andere grote projecten hebben we onherroepelijke vergunningen ontvangen en is SDE++ aangevraagd. In totaal bedraagt onze duurzame energieproductie uit zon in 2020 circa 38 miljoen kilowattuur.

Samen met waterschap Hollandse Delta realiseren we zonneparken op zes locaties van de rioolwaterzuiveringsinstallaties, namelijk Barendrecht, Goedereede, Middelharnis, Numansdorp, Zwijndrecht en Oostvoorne. Samen wekken de zonneparken met in totaal bijna 19.000 zonnepanelen circa 7 miljoen kilowattuur aan groene stroom op. Dit is voldoende om in de totale energiebehoefte van deze locaties te voorzien. Het zonnepark Numansdorp is december 2020 in bedrijf gesteld. De overige parken zijn in het eerste kwartaal van 2021 opgeleverd.

Zonneweide Tripkouw Vanaf augustus levert zonneweide Tripkouw in Midwoud (gemeente Medemblik) groene stroom. De zonneweide wekt met 16.000 zonnepanelen jaarlijks 6,5 miljoen kilowattuur elektriciteit op. Dat is voldoende stroom voor zo’n 2.000 huishoudens en scheelt circa 3.500 ton CO2-uitstoot per jaar. In het ontwerp zijn landschappelijke elementen opgenomen die typerend zijn voor het Westfriese landschap. Zo wordt de zonneweide afgescheiden met sloten en zijn er een vaarverbinding, dijken en rietoevers aangelegd. Zonneweide Tripkouw stond open voor financiële participatie voor inwoners van Midwoud, Oostwoud en de andere dorpskernen van de gemeente Medemblik. In totaal zijn 1.600 obligaties uitgegeven aan 118 participanten met een totale omvang van 400.000 euro.

Zonnepark Amstelwijck In Dordrecht, op een terrein langs de A3 en A16, is zonnepark Amstelwijck aangelegd. Sinds februari 2021 wekken circa 11.500 zonnepanelen hier jaarlijks 4,9 miljoen kilowattuur groene stroom op, goed voor ongeveer 1.500 huishoudens per jaar. De vermeden CO2-uitstoot is rond 2.600 ton per jaar. In het ontwerp is rekening gehouden met natuurlijke elementen. Bestaande bomen en struiken zijn

Wethouder Rik van der Linden (r) bevestigt het laatste paneel op zonnepark Amstelwijck

bestuursverslag

31

“ hoe zonne-energie een plek heeft in het Westfriese landschap.” Zijn kinderen zitten op school naast het park en zagen van dichtbij hoe zonnepark Tripkouw in Midwoud werd gebouwd. Hij is met hen ook naar de open dag gegaan zodat zij het park van dichtbij konden zien. Benjamin Stolker (42 jaar) uit Midwoud kocht ook meteen obligaties en profiteert zo van de opbrengsten van het nieuwe zonnepark. ‘Dit heb ik gedaan omdat het financieel aantrekkelijk is. Het levert altijd meer op dan wanneer je het op de bank zet. Bovendien vind ik het fijn te participeren in een lokaal project.’ Sinds augustus 2020 vangen 16.000 zonnepanelen de zon op in Midwoud en produceren genoeg groene stroom voor jaarlijks ongeveer 2.000 huishoudens. In het ontwerp van het zonnepark is rekening gehouden met het Westfriese landschap. Zo zijn er een vaarverbinding, dijken en rietoevers aangelegd. Om het park is een fietspad gemaakt en een brug. ‘Je ziet dat veel mensen gebruik maken van het fietspad, ook wandelaars en mensen die daar hun hond uitlaten. Het park levert op deze wijze niet alleen duurzame energie maar vervult tevens een recreatieve functie. Echt een verrijking voor ons dorp.’

Benjamin Stolker Midwoud

32

bestuursverslag

Duurzame energie.

Zon op daken HVC-locaties Ook de verduurzaming van de eigen locaties zetten we voort. Op het dak van het kantoor aan de Jadestraat in Alkmaar plaatsten we 134 zonnepanelen, goed voor een opwek van 40.000 kilowattuur per jaar. Op de locaties van HVC in Alkmaar, Den Helder, Dordrecht, Lelystad, Purmerend, Velsen, Zaanstad en Middenmeer wordt nu zonne-energie opgewekt.

ners en andere betrokkenen om zo samen tot een zo goed mogelijke invulling van het project te komen. Hiervoor organiseren we onder meer bewonersbijeenkomsten en keukentafelgesprekken, en is er altijd mogelijkheid tot persoonlijk contact. We houden inwoners op de hoogte door middel van brieven, e-mails, online nieuwsbrieven en een projectwebsite en we geven rondleidingen over het zonnepark (in aanbouw). Ook krijgen inwoners de gelegenheid om financieel te participeren om zo mee te profiteren van de opbrengsten van het park.