D07 01 Eindverslag Onderzoek Arbeidsmigranten Flevoland.pdf

Aandeel van alle banen

NOORDOOSTPOLDER

• • • • • • • •

ALMERE

DRONTEN

8%

16.900 9%

12.775

1.100

6%

18.540

LELYSTAD

1.200

4%

1.700

5%

5.000

39.690 URK

15%

13.100

2.000

21%

27.745

5.900

93.465

205.315

Totaal banen

ZEEWOLDE TOTAAL FLEVOLAND

Grootste werkgemeenten: Noordoostpolder en Almere. Grootste woongemeenten: Noordoostpolder en Almere. Noordoostpolder (en Zeewolde) groeiden het snelst (o.a. door grote huisvestingslocaties). Urk registreert weinig arbeidsmigranten als inwoner, ondanks de hoge werkvraag. Veel arbeidsmigranten wonen in NOP. In Noordoostpolder wordt 1 op de 5 banen vervuld door een arbeidsmigrant (20%). Op Urk wordt 15% van alle banen ingevuld door een arbeidsmigrant. In Almere wonen de meeste arbeidsmigranten maar het percentage op het totale aantal is kleiner vanwege de grote arbeidsmarkt. Lelystad en Dronten hebben samen zo’n ongeveer 2.900 werkende arbeidsmigranten binnen hun gemeentegrenzen wonen.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 23

Conclusie: Noordoostpolder, Almere en Urk vormen samen bijna 80% van alle werkzame arbeidsmigranten in Flevoland De CBS-analyse uit 2023 geeft aanvullend inzicht in contractvormen en arbeidsrelaties: 91% van de EU-arbeidsmigranten werkt, waarvan 71% in een flexibel contract (waarvan 69% als uitzendkracht). Slechts 14% heeft een vast dienstverband en 9% werkt als zelfstandige. Deze contractverdeling sluit aan bij het landelijke beeld van een sterk flexibele arbeidsmigrantenpopulatie. Uit de data van het CBS blijkt ook dat 58% van de arbeidsmigranten maximaal 130% van het Wettelijk minimumloon (WML) verdient. Het inkomen neemt toe naarmate de verblijfsduur langer wordt: van 38% boven 130% WML bij kort verblijf (<2 jaar) tot 68% bij verblijfsduur van 8 jaar of langer.

3.2.2.3

Herkomstlanden (provincie Flevoland):

Aandeel Herkomstlan Flevolan d d

Herkomstlanden 2%

Polen

53%

Bulgarije

10%

Roemenië

6%

Portugal

3%

2%

Spanje

3%

3%

Duitsland

2%

Letland

2%

Litouwen

2%

Polen

Bulgarije

Roemenië

Portugal

Turkije

2%

Spanje

Duitsland

Letland

Litouwen

China

2%

Overig

15%

Turkije

China

Overig

2%

15%

2%

2%

3%

53% 6%

10%

Polen vormen nog steeds de grootste groep arbeidsmigranten, maar hun aandeel in het geheel stabiliseert (zal naar verwachting afnemen) vanwege de verbeterde economische omstandigheden in Polen. Het aandeel van Roemenen en Bulgaren neemt toe. Officieel zijn Oekraïners geen arbeidsmigranten maar zij worden wel regelmatig genoemd als tijdelijk werknemer die dezelfde werkzaamheden uitvoert als de hierboven genoemde arbeidsmigranten. Dit geldt ook voor zogenaamde “derdelanders” (uit bijvoorbeeld Macedonië en Georgië).

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 24

3.2.2.4

Herkomstprofiel per gemeente

(schatting op basis van sectoren en regionale patronen uit onderzoek Companen en Decisio)

Gemeente

Dominante sectoren arbeidsmigranten

Aannemelijk herkomstprofiel (gebaseerd op sectoren)

Wat we zeker weten uit het rapport

Almere

Handel & logistiek, horeca, zakelijke dienstverlening

Groot aandeel Pools, aangevuld met Bulgaars, Roemeens, en ZuidEuropees (Portugal/Spanje) gezien logistiek + dienstverlening

Almere is grootste woongemeente (5.500)

Dronten

Uitzend, agrarisch, logistiek

Veel Pools, Bulgaars, Roemeens, plus Bekende grootschalige locaties Oost-Europeanen uit agrarisch werk o.a. Visvijverweg (300 plekken) (Letland/Litouwen)

Lelystad

Zorg, logistiek, dienstverlening

Mix van Pools + Zuid-Europees (Spaans/Portugees) voor logistiek & diensten

2.900 ingeschreven, 39% werkt buiten provincie (o.a. Amsterdam-regio) → meer diverse herkomst mogelijk

Noordoostpolder

Agrarisch, visverwerking, logistiek

Sterk Pools profiel, daarnaast Bulgaars/Roemeens, en Baltisch (Letland/Litouwen) door agrarisch werk

Grootste groei, grote parken (Kuinderweg/Ens) → concentratie short/mid-stay

Urk

Visverwerkende industrie

Veel Pools, Bulgaars, Roemeens, en Turks (volgens landelijke visverwerkingstrends)

Slechts 200 ingeschreven → grote pendel naar NOP; herkomst niet expliciet in rapport Companen

Zeewolde

Dominant Pools, daarna Industrie, landbouw, Bulgaars/Roemeens, plus mogelijk logistiek Baltisch door landbouwbedrijven

Grootste woonconcentraties (Bosruiter + BioBrass) → hoge aanwezigheid agrarische/mixed herkomst

3.2.2.5

Geregistreerde woonlocaties (2010–2022) en verblijfsduur

De sterke groei van het aantal geregistreerde arbeidsmigranten in Flevoland (van 4.200 naar 15.000 tussen 2010 en 2022) laat niet alleen zien dat arbeidsmigranten steeds vaker in de provincie werken, maar ook dat hun verblijfsduur verandert. De tabel met short-, mid- en long-stay maakt duidelijk dat die verblijfsduur bepalend is voor het soort huisvesting waar druk op ontstaat.

GEREGISTREERDE WOONLOCATIES (2010 - 2022) Groei p/j

NOORDOOSTPOLDER

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

0

100

200 URK

11%

0

LELYSTAD

18%

DRONTEN

400

10%

900 13%

300

7%

1.400

2.400 ALMERE

2.000

3.000

2022

2.900

5.500

2010

(ZEEWOLDE

Pag. 25

Bron: Companen en Decisio Type verblijf

Kenmerken

Short-stay (<1 jaar)

Veel seizoensarbeid; logiesvormen; grootste onzekerheid in aantallen

Mid-stay (1–3 jaar)

Meer behoefte aan eigen kamer, goede voorzieningen

Long-stay (>3 jaar)

Instroom in reguliere woningmarkt

Verblijfsduur

28% 48% 24%

Short-stay (<1 jaar)

Mid-stay (1–3 jaar)

Long-stay (>3 jaar)

De groei van het aantal geregistreerde arbeidsmigranten in Flevoland (van 4.200 naar 15.000) hangt sterk samen met hoelang mensen blijven. De verblijfsduur is landelijk én provinciaal gemiddeld: • • •

48% short-stay (<1 jaar) 24% mid-stay (1–3 jaar) 28% long-stay (>3 jaar)

Door deze percentages te combineren met de geregistreerde groei per gemeente ontstaat een beeld van welke gemeenten vooral instroom, doorstroom of langdurig verblijf hebben.

Almere – sterke groei long-stay, aangevuld met mid-stay Groei sinds 2010: +3.100 geregistreerde bewoners (2010–2022) Dominante verblijfsduur: ↑ Long-stay (28%), gevolgd door steady mid-stay • • •

Almere trekt veel arbeidsmigranten die langer blijven (3+ jaar). De registratiegraad groeit door instroom in reguliere woningen (huur/middenhuur). Short-stay speelt wel een rol (logistiek, distributie), maar reguliere huisvesting domineert.

Gevolg: Druk op sociale/middenhuurmarkt; behoefte aan duurzame long-staywoningen.

Noordoostpolder – alle drie typen, maar short-stay cruciaal (48%) Groei sinds 2010: +2.600 Dominante verblijfsduur: Short-stay (48%), gevolgd door mid-stay (24%), long-stay in opkomst (28%) • •

NOP huisvest in grote short- en mid-stayparken (Ens, Kuinderweg, Marknesse). De sterke registratiegroei komt deels door grootschalige locaties met beheer. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 26

•

Long-stay groeit omdat een deel van short/mid-stayers uiteindelijk blijft.

Gevolg: NOP blijft dé short/mid-staygemeente van Flevoland, maar ziet een groeiende groep blijvers.

Dronten – veel mid-stay en opkomende long-stay Groei sinds 2010: +1.100 Dominante verblijfsduur: Mid-stay (24%) groeit hard; long-stay neemt toe door mensen die blijven • • •

Dronten is een werkgemeente (AH, Lidl, industrie), waardoor veel migranten starten in short-stay. De registratiegroei laat zien dat steeds meer arbeidsmigranten ook langer dan 3 jaar blijven. De Visvijverweg (300 plekken) zorgt voor stabiele short/mid-stayinstroom.

Gevolg: Dubbele druk: reguliere woningen én kwalitatieve short/mid-stay.

Lelystad – mix van mid- en long-stay door pendel naar Randstad Groei sinds 2010: +2.000 Dominante verblijfsduur: hogere long-stay dan gemiddeld (28%), maar ook veel mid-stay • • •

Lelystad huisvest veel arbeidsmigranten die in Amsterdam/Haarlemmermeer werken. Door lagere woonlasten blijven mensen langer → long-stay groeit. Short-stay is kleiner dan in NOP/Zeewolde/Dronten, maar blijft aanwezig.

Gevolg: Belangrijke gemeente voor long-stay, druk op reguliere woningvoorraad.

Urk – vrijwel volledig short-stay (48%) Groei sinds 2010: minimaal (0–200) Dominante verblijfsduur: veruit short-stay → nauwelijks mid/long-staymogelijkheden • • •

Urk kent grote short-stayinstroom in visverwerking, maar weinig officiële woonplekken. Registratie blijft laag omdat arbeidsmigranten ergens anders wonen (NOP). Mid- en long-stay komen nauwelijks voor door gebrek aan huisvesting.

Gevolg: Urk is een “werkgemeente zonder woonruimte”, afhankelijk van woonruimte in de Noordoostpolder.

Zeewolde – kernlocatie voor short- & mid-stay (ruim 70% van bewoners) Groei sinds 2010: +1.900 Dominante verblijfsduur: Short-stay zeer groot aandeel; mid-stay stevig door huisvestingsparken • • •

De snelle groei komt door grootschalige logiesvormen: De Bosruiter, BioBrass. Hier wonen vooral arbeidsmigranten die <1 jaar blijven (48%) of 1–3 jaar (24%). Long-stay (<30%) blijft relatief beperkt.

Gevolg: Zeewolde is een short/mid-stayhub → focus op kwaliteit, beheer, toezicht.

Kernboodschap De verdeling 48% short-stay, 24% mid-stay en 28% long-stay laat zien waarom sommige gemeenten vooral logiesdruk (short- en midstay) ervaren (NOP, Zeewolde, Dronten) en andere gemeenten woningmarktdruk (longstay) (Almere, Lelystad). “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 27

De verblijfsduur is dus belangrijk voor regionale keuzes over: • • • •

waar grootschalige short/mid-staylocaties komen; waar long-staywoningen nodig zijn; waar toezicht of overlastrisico het grootst is; en waar het waterbedeffect optreedt.

Geïntegreerde tabel: groei per gemeente × dominante verblijfsduur Gemeente

Groei geregistreerden (2010–2022)

Dominant verblijfstype

Almere

+3.100

Noordoostpolder

+2.600

Zeewolde

+1.900

Dronten

+1.100

Lelystad

+2.000

Short-stay ↑, midstay sterk Short- & mid-stay ↑↑ Mid-stay, longstay groeit Long- & mid-stay

Urk

0–200

Short-stay

3.2.2.6

Long-stay ↑

Toelichting Veel blijvers, reguliere woningen, midstay aanvullend Grote short/mid-staylocaties; longstay stijgt Grootschalige parken; hoge roulatie Werkgemeente → doorstroom naar blijvers Randstadpendel → veel bestendiging Nauwelijks woonruimte, vooral werkplek

Aantal arbeidsmigranten naar woongebied

In onderstaande afbeelding is te zien hoe de woonachtige arbeidsmigranten verdeeld zijn over Flevoland.

Bron: Companen en Decisio “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 28

3.2.2.7

Opgaven voor de toekomst

De komende jaren moet in Flevoland een aantal problemen op het gebied van huisvesting worden aanpakt.

3.2.2.7.1

Huisvestingssituatie & opgave (2024)

Gemeenten hebben 5.200 bekende woonplekken in beeld. Type

Aantal plekken

Grootschalige voorzieningen

3.850

Kleinschalig bij bedrijven/boerderijen

700

Reguliere woningen

650

Overige locaties

-

Totaal

5.185

Maar: short/mid-stay populatie is ca. 15.300 personen, waarvan 10.100 plekken géén zicht op locatie. Dit zorgt voor een groot risico op misstanden.

3.2.2.7.2

Kwantitatieve huisvestingsopgave tot 2030 Categorie

Huidig (2022)

Opgave 2030

Toelichting

Short-stay

ca. 10.100

+2.000

Grootste onbekende deel; vaak geen registratie

Mid-stay

ca. 5.200

+1.000

Behoefte aan kwaliteit ↑

Long-stay

ca. 5.900

+1.200

Reguliere woningen (sociale/middenhuur)

Totaal

21.200

+4.200

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 29

3.2.3 Interviews, beleidsstukken en gemeentelijke onderzoeken (gemeenten in alfabetische volgorde) 3.2.3.1

Almere

Almere ligt dicht bij Amsterdam. Problematiek en signalen met betrekking tot arbeidsmigranten houden niet op bij de stadsgrenzen; de regio’s lopen in elkaar over. Waar van toepassing zijn om die reden ook gegevens uit de onlangs uitgevoerde Scan Arbeidsmigranten Amsterdam verwerkt in het beeld van Flevoland. De Amsterdam-scan laat trends zien die ook in Almere zichtbaar zijn. Almere neemt deel aan het LSI (Landelijke Stuurgroep Interventieteams)-convenant. Dit is een samenwerkingsverband tussen gemeenten en instanties zoals de Belastingdienst, UWV, SVB en politie. Dit convenant helpt bij een integrale aanpak en is bedoeld om fraude te bestrijden en tegelijkertijd hulp te bieden aan degenen die dat nodig hebben. Samenvatting ontvangen beleidsnota’s, afwegingskaders en eindevaluatie LSI Beleidsnota Woningsplitsing en Kamerbewoning (2019) vormt de basis voor huisvesting in woonwijken. Reguleert het splitsen en verkameren van woningen, veelal gebruikt voor short-stay arbeidsmigranten. Belangrijkste regels: • • • • • •

Max. 4 kamers per woning, 1 persoon per kamer. Minimaal 25 m² gebruiksoppervlak per bewoner. Vergunningplicht bij meer dan twee bewoners. Leefbaarheidstoets per straat of wijk. Beheerder en huisregels verplicht. Handhaving via meldingen en LSI-controles.

Doel: voorkomen van overbewoning en sociale overlast, met behoud van legale kamerbewoning in krappe markten. Afwegingskader Huisvesting Tijdelijke Arbeidsmigranten (2022) scheidt short-stay (≤6 maanden) van long-stay. Kaders: Locaties buiten woonwijken, nabij werkgebieden. • • • • •

Max. 150 bewoners per locatie. Max. 10% van bedrijventerrein mag worden benut. 24/7 beheer verplicht. Participatieplicht omwonenden. SNF-norm verplicht.

Pilot Frezersplaats (Zwenkgrasstraat, 54 studio’s) is het eerste voorbeeld van stedelijke shortstayhuisvesting. Lokaal Uitvoeringsplan Aanpak Mensenhandel 2025–2026 Toezicht en mensenhandel (LSI & uitvoeringsplan 2025–2026) Uit de LSI-eindevaluatie (2023) bleek dat Almere te maken heeft met structurele misstanden in “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 30

kamerverhuur, overbewoning en onvergunde short-staylocaties. Sindsdien is dit onderwerp structureel opgenomen in het Lokaal Uitvoeringsplan Mensenhandel. Kerncijfers uit 2024: • • •

44 adviesvragen en 53 meldingen over mensenhandel vanuit Almere. 31 meldingen van criminele uitbuiting, 22 van seksuele uitbuiting, 0 formele meldingen van arbeidsuitbuiting. Slechts 4 adviesvragen over arbeidsuitbuiting → onderrapportage groot probleem.

Beleidsdoelen 2025–2026: 1. 2. 3. 4.

Meer meldingen over arbeidsuitbuiting via gerichte training van toezichthouders, wijkteams, uitzendbureaus en maatschappelijke opvang. Outreach naar dakloze en kwetsbare arbeidsmigranten via Leger des Heils en GGD. Verplichte bewustwordingstraining voor alle gemeentelijke medewerkers met klantcontact. Integratie meldroute mensenhandel in gemeentelijke processen (BRP, W&I, VTH).

Structurele samenwerking met Veilig Thuis, AVIM en RIEC. De gemeente Almere zet sterk in op preventie, signalering en zorg voor slachtoffers van uitbuiting. Almere heeft 67 aandachtsfunctionarissen mensenhandel, oplopend naar 80 in 2026. Daarnaast wordt met RIEC en politie gewerkt aan mystery guest-controles van seksadvertenties en onvergund sekswerk (vaak gekoppeld aan mensensmokkel).

Thematische Samenvatting Almere Algemeen beeld Almere • • • • • •

Ondanks toenemende longstay grote groep short-stay en mid-stay arbeidsmigranten, vooral via uitzendconstructies. Sterke aanwezigheid in logistiek, distributie, industrie en productie. Toenemend aandeel arbeidsmigranten dat niet zelfstandig taalonderwijs, zorg of gemeentelijke informatie weet te vinden. Structurele misstanden in Stad/Haven: overbewoning, illegale omzetting, gekoppelde werk– woonconstructies, en onveilige panden. Grote uitzendbureaus bepalen feitelijk de migratieinstroom in Almere, niet de gemeente. Gemeentelijke afdelingen werken onvoldoende samen — risico: problemen worden niet of onvoldoende gesignaleerd.

Huisvesting en leefomgeving • • • • • •

Arbeidsmigranten in woonwijken zorgen vooral voor verloop, anonimiteit, lage binding, wat druk geeft op sociale cohesie. Dit wordt ook gesignaleerd door gebiedsmanagers in Almere Buiten/Stad. Short-staygroepen in reguliere woningen → geen buurtintegratie, veel nacht- en ploegendienstverkeer. In Almere spelen deze klachten rondom Trekweg, Kafra en kassengebied Buitenvaart. Meer dan 40% van gecontroleerde panden had ernstige tekortkomingen: brandveiligheid, onvergunde splitsing, onjuiste inschrijvingen. Eén shortstaylocatie met 45 bewoners zonder vergunning aangetroffen. In diverse panden 1–2 officiële inschrijvingen, maar feitelijk 10+ bewoners. Koppeling werk–huurcontract in vrijwel alle misstanden betrokken. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 31

Werk en sectoren (Amsterdam en Almere vertonen hierin overeenkomsten) • • •

60–70% werkt via uitzendbureau. Ploegendienst, fysiek zwaar werk, lage marges → hoger risico op uitval, dakloosheid en verslaving (Amethist Verslavingszorg signaleert dit in Almere). Toeleveringsketens zijn chaotisch: inleners → onderaannemers → onder-onderaannemers; LSI Almere zag dit in food, logistiek en autoproductie.

Zorg, welzijn en kwetsbaarheid In Amsterdam melden arbeidsmigranten zich weinig direct bij de gemeente, maar wel bij: o o o o

eerstelijnszorg (huisarts/SEH); Daklozenopvang; schuldhulpinstanties; en informele netwerken.

Dit sluit aan bij signalen in Almere: Leger des Heils, Kwintes, GGD en Amethist zien de doelgroep veel eerder dan de gemeente. • •

LSI Almere: de zorgketen heeft geen overzicht wie kwetsbaar is, dit wordt pas bij crisis zichtbaar. Alcohol- en middelenproblematiek vaker aanwezig dan bij andere doelgroepen (bevestigd door Amethist).

Bron: Amethist Verslavingszorg

Veiligheid, mensenhandel, uitbuiting • • •

Net als in Amsterdam blijft arbeidsuitbuiting ondergerapporteerd — signalen komen vooral via bijvangst: brandveiligheid, woonfraude, arbeidsrechtelijke overtredingen. Arbeidsmigranten kennen hun rechten niet, durven niet te melden, en verplaatsen zich zodra problemen ontstaan. LSI Almere: • 80% van misstanden ontstaat door uitzendbureaus die werk, vervoer, huisvesting en zorg bundelen. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 32

• •

“Commerciële total care-constructies” zijn structureel risicovol. Nauwelijks formele meldingen → sluit aan op Mensenhandel-uitvoeringsplan.

Organisatie & uitvoeringskracht De Amsterdam-scan geeft aan dat gemeenten die geen integraal team hebben (wonen + werk + handhaving + zorg + informatievoorziening) achter de feiten aan lopen. • •

Succesfactoren: één regisseur, één loket, en vaste afspraken met top-10 uitzendbureaus. LSI Almere: • Ditzelfde probleem speelt in Almere: versnippering → weinig regie → oplopende misstanden. • Aanbeveling: stabiel interventieteam + capaciteit + DPIA/AVG-reparaties zodat datadeling mogelijk is.

3.2.3.2

Dronten

Op dit moment beschikt Dronten over ongeveer 800 legale huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten. De druk op de arbeidsmarkt — met grote werkgevers zoals Albert Heijn, Lidl, industrie en logistiek — zorgt voor een aanhoudende vraag naar shortstay-huisvesting voor tijdelijke werknemers en vergroot de druk op de woningmarkt. Zonder stevig woon- en handhavingsbeleid kan Dronten een “magneetlocatie” worden voor goedkope maar kwalitatief slechte huisvesting, met als gevolg een waterbedeffect richting omliggende gemeenten. De gemeenteraad heeft daarom richtinggevende keuzes gemaakt voor grootschalige huisvesting van arbeidsmigranten (oktober 2024). Concreet heeft de raad drie locaties aangewezen: • • •

Poort van Dronten (twee locaties, ieder maximaal 300 plaatsen), Kromme IJssel (maximaal 150 plaatsen), N307 – Colijnweg (maximaal 300 plaatsen).

Voor deze locaties geldt dat initiatiefnemers verplicht een participatietraject moeten doorlopen volgens artikel 8.1 lid 2 van het Afwijkingenbeleid 2024. Daarnaast heeft de raad bepaald dat burgemeester en wethouders vóór de besluitvorming over een omgevingsvergunning voor grootschalige huisvesting (artikel 8.3) een bindend advies van de raad moeten inwinnen. Een kwaliteitscommissie brengt een zwaarwegend advies uit aan zowel raad als college over plannen voor grootschalige arbeidsmigrantenhuisvesting (niet-seizoensgebonden verblijf). Binnen de Beleidsvisie huisvesting studenten en tijdelijke arbeidsmigranten 2020 heeft de raad enkele punten aangescherpt: • • •

Het stedenbouwkundig kader blijft leidend, maar kan per locatie worden aangepast. Het bestaande verbod op arbeidsmigrantenhuisvesting op bedrijventerreinen geldt niet voor de nieuw aangewezen locaties. Het stedenbouwkundig kader is voortaan óók van toepassing op huisvesting op bedrijventerreinen.

Tot slot is vastgelegd dat het volledige beleid in 2026/2027 wordt geëvalueerd. De nieuwe set besluiten wordt aangehaald als het Raadsbesluit grootschalige huisvesting bijzondere woonvormen. De gemeente heeft intern een projectmanager aangesteld om de problematiek integraal aan te pakken; domein-overstijgend, van wonen en toezicht tot arbeidsmarkt en integratie. Op 8 december 2025 staat een brede VNG-sessie gepland, waar medewerkers uit alle relevante domeinen samenkomen om te spreken over regie en uitvoeringskracht. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 33

3.2.3.3

Lelystad

Onderstaande informatie is, naast gegevens uit het Synthesedocument Internationale Medewerkers Lelystad (voorjaar 2024), ook gebaseerd op antwoorden op raadsvragen in 2025 en onderzoeken van o.a. de provincie Flevoland. Ook voor Lelystad kan een vergelijking worden gemaakt met de Amsterdam-scan. In het Synthesedocument Internationale Medewerkers Lelystad wordt een inschatting gemaakt van 7000 arbeidsmigranten, waarvan de helft niet is geregistreerd. Men verwacht een groei naar 9.700 – 12.000 in 2030, vooral werkzaam in logistiek en horeca. Uitdagingen Illegale kamerverhuur (200+ meldingen), tekorten aan short-staylocaties en beperkte toegang tot zorg en taalonderwijs.

Thematische Samenvatting Lelystad Groei en type arbeidsmigranten • •

Lelystad groeit snel, met een mix van short-, mid- en longstay; Toename van gezinnen (10% <18 jaar) past bij landelijke trend: EU-migranten blijven vaker dan vroeger.

Huisvesting • • •

Net als in Amsterdam is er sprake van shortstay in woonwijken → risico op achteruitgang leefbaarheid in straten met veel verloop. Net als in Amsterdam is er sprake van Illegale kamerverhuur → vooral waar toezicht en registratie niet strak georganiseerd zijn. Lelystad is in gesprek over het bouwen van een/enkele grote internationale campus(sen) voor short- en/of midstay arbeidsmigranten. Locaties: Lelystad Zuid (Level1) en Larserplein (Van der Valk). Genoemde aantallen 2.500 tot 4.000 personen.

Zorg & welzijn •

Volgens zorginstellingen is in Lelystad sprake van toenemende vraag naar taaltoegang, zorg en oriëntatie op het Nederlandse systeem.

Handhaving • • • • • • •

Veel arbeidsmigranten wonen in de wijken Bastion en Zuiderzeewijk (veel particuliere verhuurders) Bij controles worden vooral Polen, Spanjaarden, Bulgaren, Roemenen aangetroffen. In Q 2 t/m 4 2024 zijn in 56 gevallen van illegale kamerverhuur vastgesteld. In 38% was er sprake van illegale verhuur aan arbeidsmigranten. Max 6 personen in een 4 of 5 kamerwoning, heel soms 7 of 9. Mensen spreken redelijk Engels, of gebruiken een vertaalapp. Sprake van wantrouwen tegen overheid, geen idee van hun rechten. Inditex grote partij (= distributiecentrum van o.a. Zara en Pull & Bear). Bouw van de grote campus(sen) zou de woonoverlast, handhavingsproblemen/illegale bewoning in de bestaande wijken terug moeten dringen (wel bestaan bij grote woonconcentraties met veel alleenstaande mannen risico’s op mogelijke prostitutie en drugsdealers).

Lelystad heeft te maken met vergelijkbare patronen als Almere vóór het LSI-traject: beperkte samenwerking, beperkte data, beperkte grip op uitzendbureaus. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 34

3.2.3.4

Noordoostpolder (NOP)

Onderstaande informatie is gebaseerd op het beleidsstuk “Beleid en de Beleidsregel Huisvesting Arbeidsmigranten Landelijk Gebied (2024)” met daarin doelen, afspraken voor monitoring en evaluatie, en een uitvoeringsprogramma. De NOP onderhoudt goede contacten met de provincie Flevoland. De Noordoostpolder is één van de belangrijkste werk- én huisvestingsgemeenten voor arbeidsmigranten in Flevoland. De gemeente beschikt sinds 2012 over stevig beleid, maar de praktijk – bevestigd door de Amsterdam-scan, LSI-bevindingen en de VNG-werksessie (2025) – laat zien dat alertheid en verdere structurering noodzakelijk zijn. Zowel in huisvesting, registratie en toezicht als in zorg en integratie liggen opgaven.

Thematische Samenvatting NOP Omvang, zichtbaarheid en short-stay dynamiek Onderregistratie zorgt voor blinde vlekken rondom aantallen, sociale problematiek en zorgbehoefte. Het “Beleid en de Beleidsregel Huisvesting Arbeidsmigranten Landelijk Gebied (2024)” onderscheidt vier categorieën voor (gewenste) huisvestingslocaties: • • •

<20 personen agrarisch eigen personeel (tijdelijk). 21–150 personen (max. 12 locaties). Tot 300 personen (max. 6 locaties).

Daarbij gelden afstandsregels (400–1000 m), puntentoekenning en verplichte Bibob-toetsen. NOP loopt provinciaal voorop met kwalitatieve normering. Landelijke short-stay locaties – zoals die in het kassengebied van NOP – kennen structurele risico’s: • sociale isolatie door gebrek aan voorzieningen; • weinig gemeentelijk zicht waardoor misstanden gemakkelijk ontstaan; • instroom en rotatie georganiseerd door uitzendbureaus, niet door de gemeente. Bovengenoemde patronen sluiten aan bij ervaringen in NOP zelf: het kassengebied wordt als “onzichtbaar” beschouwd, en het daadwerkelijke aantal bewoners is onvoldoende bekend. Economische rol en werkgeverscontact NOP is economisch sterk afhankelijk van arbeidsmigranten, vooral in: • landbouw en glastuinbouw; • Voedselverwerking; • Maakindustrie; • Metaal; • Logistiek. De in mei 2025 gehouden VNG-werksessie toont dat werkgevers over het algemeen welwillend zijn, maar dat contact tussen gemeente en uitzendbureaus te beperkt en te wisselend is.Dit maakt het voor de gemeente lastig om de gewenste regie op arbeidsmigratie te voeren, zeker nu personeelstekorten en vergrijzing toenemen. De constatering uit o.a. de Amsterdam-scan dat juist landbouw en distributie de hoogste risico’s kennen op misstanden, onderstreept de noodzaak van nauwere samenwerking met werkgevers en uitzendbureaus in deze sectoren.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 35

Integratie, informatie en welzijn Hoewel integratie belangrijk wordt gevonden, blijkt dat de gemeente: • • •

nog geen duidelijk integratiekader heeft voor arbeidsmigranten; vooral behoefte ziet bij langverblijvers (mid-/longstay); betere voorlichting wil geven over rechten, plichten, BRP, Wmo, zorg en onderwijs.

Dit sluit direct aan op de bevindingen uit Almere en Amsterdam: internationale medewerkers komen pas laat in beeld en zijn sterk afhankelijk van werkgevers, huisvesters en informele netwerken. De VNG benadrukt bovendien de noodzaak van: outreachende informatievoorziening (bij b.v. Poolse supermarkten, woonlocaties en op werkvloeren); • •

betere informatievoorziening voor kinderen en gezinnen; inzet op NT2, VVE en preventieve zorg (vaccinaties, jeugdgezondheidszorg).

Huisvesting – van versnippering naar een structurele strategie Huisvesting is het deelgebied waarin NOP het verst is, maar ook hier zijn forse opgaven. Vergunningskloof De gemeente heeft ongeveer 1.900 vergunde plekken, maar feitelijk verblijven er aanzienlijk meer arbeidsmigranten. Dit wordt door zowel VNG als Companen & Decisio bevestigd. Locatiebeleid op schaal – randen van kernen De VNG-werksessie adviseert wat al in de beleidsregel van NOP is vastgelegd: •

grootschalige locaties (200+ personen) en middenschaal locaties (100+) o aan randen van kernen of op bedrijventerreinen o met 24/7 beheer, vervoer, beheerder op locatie, en afspraken over overlast en parkeren o en met afspraken over bedden voor ‘uitvallers’: arbeidsmigranten die werk of huisvesting verliezen

Dit sluit aan bij praktijkinzichten uit de Amsterdam-scan en de LSI-bevindingen: grootschalige short-stay werkt alleen bij professioneel beheer en hoge zichtbaarheid. Ondernemers willen méér huisvesting voor eigen personeel De gemeente staat positief tegenover deze ontwikkeling, mits goed gereguleerd. Registratie en informatievoorziening De VNG benadrukt dat NOP actieve regie moet nemen op registratie. Belangrijke instrumenten: • groepsgewijze BRP-inschrijvingen (bijv. Level1) uitbreiden; • inschrijfavonden en registraties op locatie; • informatie in de eigen taal; • koppeling met WIN-punt Flevoland. De gemeente Noordoostpolder maakt voor informatie aan hun inwoners gebruik van de My Info app (https://myinfoapp.nl/noordoostpolder). Hierin kunnen gebruikers kiezen uit 16 talen. Zorg, kwetsbaarheid en sociaal domein “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 36

De VNG-analyse en de Amsterdam-scan bevestigen dat de kwetsbaarheid van arbeidsmigranten in NOP groeit. Dakloosheid en ongereguleerde bewoning: GGD-signaal zomer 2025: ongeveer 20 arbeidsmigranten in tenten in buitengebied. Dit past in het landelijke beeld van “permanente tijdelijkheid”: jong, laagbetaald, geen rechtenkennis, en direct op straat bij verlies van werk. Gezondheid en zorgtoegang. Arbeidsmigranten komen pas in beeld: • • •

bij crisisopvang via verslavingszorg via informele signalen (bijv. boeren die mensen in chalets zonder water/licht onderbrengen).

Kinderen en gezinnen Steeds meer gezinnen verblijven langdurig in NOP → extra druk op: o o o o

NT2-onderwijs/Internationale Schakel Klassen (ISK) Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Jeugdgezondheidszorg Participatievoorzieningen

Toezicht en handhaving De VNG geeft in haar advies aan: Proactieve handhaving is noodzakelijk - ook als er (nog) onvoldoende alternatieve huisvesting is. Illegale huisvesting moet worden gesloten - er mogen geen uitzonderingen blijven vanwege “tekort aan plekken”. Aanbevolen handhavingsinstrumenten • • • •

gebruik van RNI-gegevens (nachtregisters); administratieve leegstandanalyses; inventarisatie van kernen en bedrijventerreinen; harde lijn op vakantieparken.

Maak afspraken met grootschalige huisvesters over opvang bij sluitingen (kosten naar uitzendbureau). Samenvattend De Noordoostpolder heeft het best ontwikkelde beleid ten aanzien van arbeidsmigranten, maar de praktijk laat zien dat structurele kwetsbaarheid blijft bestaan door: • • • • • • •

Onderregistratie; grote short-stayconcentraties; misstanden in landbouw/voedselketen; Dakloosheid; beperkte zorgtoegang; afhankelijkheid van uitzendbureaus; gebrek aan regionale afstemming.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 37

3.2.3.5

Urk

Op Urk werken veel arbeidsmigranten, maar ze staan daar niet ingeschreven in de BRP. Volgens de meest recente cijfers van de gemeente zijn ongeveer 2.800 arbeidsmigranten werkzaam op Urk. Als de ontwikkeling van het bedrijventerrein “Port of Urk” (met een focus op duurzaamheid en innovatie in de visserij en maritieme sectoren) wordt doorgezet, zullen dat er wellicht nog meer worden. De woonlocaties zijn echter onvoldoende in beeld. Gevolg hiervan is, dat bedrijven wel draaien op arbeidsmigranten, maar de huisvestingsdruk en zorg- en veiligheidsproblemen komen te liggen bij de gemeenten waar deze werknemers wonen. Veel arbeidsmigranten die op Urk werken, wonen in Noordoostpolder, Lelystad of Almere. Gevolg (risico) van deze situatie: gemeentelijke verantwoordelijkheid en economische verantwoordelijkheid liggen uit elkaar, waardoor niemand zich echt eigenaar voelt. Urk heeft nog geen beleid voor het thema Arbeidsmigranten. Een van de redenen hiervoor is dat er geen bestuursopdracht ligt. Wel zou een team “Golfbreker” betrokken zijn, waar wordt nagedacht over het thema. In het voorjaar van 2025 is een centraal overleg georganiseerd om te inventariseren wie bij welk onderwerp (wonen, economische zaken, veiligheid, ruimtelijke ordening, sociaal domein, handhaving, participatie) betrokken was wat betreft arbeidsmigranten.

Hier zijn toen twee concrete afspraken gemaakt, die nog verder uitgewerkt zouden worden: - altijd juiste team benaderen als je iets tegenkomt van arbeidsmigranten; - vragen hierover bij de gemeente worden bij de juiste (daarvoor aangewezen) persoon belegd. Het vertrek van wethouder Middelkoop heeft mogelijk voor vertraging gezorgd bij de aanpak, maar volgens de laatste (mondelinge) informatie van Urk wordt ook binnen die gemeente momenteel bestudeerd hoe regie kan worden gevormd op het thema arbeidsmigranten.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 38

3.2.4 Enquêtes In de periode van half september tot eind oktober 2025 is een aantal enquêtes verstuurd naar uitzendbureaus, inleners (werkgevers) en huisvesters. Deze enquêtes waren inhoudelijk toegespitst op de vijf pijlers uit het landelijke convenant “Alliantie Work in NL”: 1 — Informatie & ondersteuning voor arbeidsmigranten; 2 — Betere registratie & zicht (BRP/RNI); 3 — Veilige & fatsoenlijke huisvesting; 4 — Goede & veilige arbeidsomstandigheden; 5 — Publiek-private samenwerking & regionale governance. En op eisen uit de wetten: - Goed Verhuurderschap (2023) - Normering Huur (2024) en - Wet tegen uitbuiting arbeidsmigranten (gaat niet door in eerder vastgestelde vorm) - Toelating Terbeschikkingstelling Arbeidskrachten (Wtta – start 2027) Daarnaast was het de bedoeling extra informatie te krijgen over aantallen ingezette en gehuisveste arbeidsmigranten, en pendelbewegingen die worden gemaakt binnen en buiten de arbeidsmarktregio/provincie, aanvullend op de bestaande onderzoeken. Bij het samenstellen van de enquêtes is intensief meegedacht door de communicatieadviseurs van partijen die medeondertekenaar zijn van “Alliantie Work in NL”: uitzendkoepel NBBU en LTO-Noord (als vertegenwoordiger van NFO Fruit, Glastuinbouw Nederland en KAVB (bloembollen)). Zij hebben ook geholpen bij de verspreiding onder hun leden en/of aandacht gevraagd voor het invullen van de vragenlijst.

Ook ondertekenaar VHA (Vereniging Huisvesters Arbeidsmigranten) heeft geholpen met verspreiding en onder de aandacht brengen bij hun leden. Waarvoor dank.

3.2.4.1

Opbrengsten enquêtes

Voor het benaderen van partijen is gebruik gemaakt van een bij de Kamer van Koophandel opgevraagde spreadsheet, met daarin alle ingeschreven bedrijven in Flevoland. Dit was een bestand van ruim 85.000 records. Op basis van SBI-codes1 zijn hierin selecties gemaakt van o.a. uitzend-/uitleenorganisatie, huisvesters, groothandels, detailhandels, zorg en horeca. Deze KvK-lijst blijkt niet “up to date te zijn”, en in veel gevallen was er ook geen website bij vermeld. Van een aantal bureaus was deze informatie alsnog te achterhalen, van andere bureaus is zelf een info@adres samengesteld in de hoop dat dit toch een actief adres was. Daarnaast is er sprake van bedrijven die wel actief zijn in Flevoland, maar in een andere plaats zijn ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Al met al bleek het vrijwel onmogelijk om een volledig en actueel beeld te krijgen van de actieve uitzendbureaus in en rond Flevoland. Uitzendbureaus Uit de lijst van de Kamer van Koophandel konden ongeveer 300 mogelijke uitzendbureaus worden geselecteerd die zijn ingeschreven in en rond Flevoland. Enkele weken voor verspreiding van deze enquête hadden de leden van uitzendkoepels ABU en NBBU een 1

Getal van vijf cijfers dat aangeeft wat de activiteit van een bedrijf of organisatie is “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 39

grote vragenlijst van deze organisaties ontvangen, waarop niet veel reacties waren gekomen. De verwachtingen over opbrengsten waren daarom bij voorbaat niet hoog. In overleg met de uitzendkoepels is de enquête gesplitst verspreid: één onder ± 150 bij de koepels aangesloten uitzendbureaus (ook uit omringende regio’s die mogelijk uitzenden naar Flevoland) en (dezelfde) onder ongeveer 150 niet aangesloten uitzendbureaus. Vanuit ABU- en NBBU- leden ontvingen wij 7 reacties, waarvan 2 bureaus niet met arbeidsmigranten werken. Van de niet bij de ABU en NBBU aangesloten uitzendbureaus kreeg ik 14 reacties, waarvan 7 aangaven niet met arbeidsmigranten te werken. Van de overige 7 bleken 2 intussen bij een koepel te zijn aangesloten. Hier gaf 1 bureau aan nog niet over het SNA-keurmerk2 te beschikken maar dat binnen een jaar hoopte te krijgen. Bewegingen Zoals al eerder aangegeven opereren uitzendbureaus niet binnen één bepaalde regio. Er zijn bureaus met een hoofdvestiging buiten Flevoland,die wel actief zijn binnen Flevoland. Vanuit Flevoland wordt ook veel uitgezonden naar omringende regio’s. Locaties die hierbij worden genoemd zijn: Harderwijk, Nijkerk, Westland, Amsterdam, Zaanstreek, Zwartewaterland, Kampen, Fryske Marren, Utrecht, Kop van Overijssel, Friesland, Gelderland, Overijssel, Noord-Holland. Dit beeld sluit aan bij het onderzoek van Companen en Decisio uit 2024:

Bron: Companen en Deciso

Meest genoemde nationaliteiten (van meest naar minst): Polen, Roemenië, Oekraïne, Bulgarije, Letland, Litouwen, Portugal, Spanje Meest genoemde sectoren (van meest naar minst): Logistiek, Metaal, Techniek, Agrarisch, Transport, Vis(verwerking), Bouw, Vleesverwerking, Horeca, Schoonmaak. Het SNA-keurmerk is het keurmerk voor de uitzendsector en aannemers van werk en is ontwikkeld om de risico’s van inleners van arbeid en opdrachtgevers van werk te beperken.

2

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 40

Betalingen gebeuren bij de bij de koepels aangesloten uitzendbureaus voor ±70% volgens de cao van de betreffende branche, voor ± 30% volgens de cao van de uitzendbranche. Bij de niet-aangesloten uitzendbureaus wordt ruim 40% betaald volgens de cao van de betreffende branche, de rest wordt bijvoorbeeld betaald op hetzelfde niveau als het eigen personeel van de inlener. Contracten 100% geeft aan te helpen bij het vinden van ander werk als het huidige werk ophoudt. Het grootste deel van de uitzendbureaus geeft aan het contract in de eigen (of een andere voor de arbeidsmigrant begrijpelijke) taal op te stellen. Voor woonruimte (mits van toepassing) en salaris is sprake van aparte contracten. Wonen In 75% van de gevallen worden de woonkosten direct verrekend met het salaris. 25% van de arbeidsmigranten betaalt dit rechtstreeks aan de verhuurder. Als het uitzendbureau zelf huisvesting beschikbaar stelt, beschikt ±80% over een AKF3- of SNF4-keurmerk. Als huisvesting niet wordt verzorgd door het uitzendbureau zelf, zijn de meest genoemde huisvestingsorganisaties: Lento, EE-accomodations, EPE- vastgoed, Dujob, Dock Holland, NL-Housing, VDVI, Other, Elders, Homeflex, Hubbs, Huisvesting, Kafra,Logejo. Inschrijvingen 50% van de uitzendbureaus geeft aan de mogelijkheid te verzorgen om (groepsgewijs) in te laten schrijven bij het RNI5- of BRP6-loket.

Ziektekosten Een klein deel van de arbeidsmigranten is niet verzekerd tegen ziektekosten. Sleutelpersonen 75% maakt gebruik van “sleutelpersonen7”, bijna de helft heeft hiervoor een training gehad (via Arthra, Seu of Dirvers). Het grootste deel krijgt hiervoor betaald. Sleutelpersonen zijn in de toekomst belangrijk om met hun informatie aan te sluiten bij de informatie van de WIN-punten en mensen hiernaar door te verwijzen. Taallessen 75% verzorgt taallessen (soms onder werktijd). Genoemde organisaties: Deltion College, Taalsamen, TTC Talencentrum Soest, Language Switch, Arthra. Huisvesters Ook bij de huisvesters is onderscheid gemaakt tussen de organisaties die zijn aangesloten bij de VHA (Vereniging Huisvesters Arbeidsmigranten - ondertekenaar van het landelijke convenant), en de nietaangesloten huisvesters. De VHA heeft 14 leden, waaronder de vragenlijst is verspreid. Deze leden zijn niet allemaal actief in Flevoland; 5 leden hebben gereageerd. Zij geven aan geen samenwerkingscontracten te hebben met een gemeente, 40% wel met een uitzendorganisatie of andere werkgever (Carrière, Covebo, Otto, Tempo Team). Eén uitzendorganisatie maakt deel uit van dezelfde moederorganisatie als de huisvester (Carrière).

Agrarisch Keurmerk Flexwonen Stichting Normering Flexwonen 5 Register niet ingeschrevenen (tot 4 maanden verblijf) 6 Basisregistratie Personen (voorheen GBA) 7 Medewerkers binnen bedrijven of woonlocaties informatie geven aan arbeidsmigranten 3 4

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 41

Twee van de locaties zijn gevestigd in Zeewolde, 3 in Lelystad en 2 in Almere. 17% van de accommodaties is is geschikt voor 21 tot 150 per locatie, 17% is 150 tot 250 per locatie, 17% is meer dan 250 per locatie. In alle gevallen gaat het om short-stay locaties (minder dan 1 jaar). Wonen en contracten Zij geven allen aan over het SNF-keurmerk te beschikken. 60% geeft aan dat het wooncontract niet is samengevoegd met het arbeidscontract. En beide contracten zijn opgesteld in de eigen taal van de werknemer. 20% van de arbeidsmigranten betaalt de huur rechtstreeks. In 80% van de gevallen hoeft de bewoner niet direct te vertrekken als het werk stopt. Inschrijvingen In 60% wordt aangegeven dat de bewoners staan ingeschreven bij BRP of RNI. 20% is onbekend. Sleutelpersonen 80% maakt gebruik van (betaalde) “sleutelpersonen” (25% daarvan heeft hiervoor een training gehad) 3 van de 5 organisaties zijn officieel gevestigd buiten de provincie Flevoland, 1 in Zeewolde, 1 in Noordoostpolder. Van de ±40 aangeschreven niet-VHA-leden ontving ik 1 anonieme reactie, met een hoofdvestiging in ZuidHolland. Deze geeft aan samenwerking/vestigingen te hebben met/in de gemeenten Almere, Dronten, Lelystad en Noordoostpolder en ook met een uitzendbureau. Deze huisvester zegt 5 locaties te hebben, waar ruimte is voor 1 tot 25 bewoners. Hier verblijven de bewoners 1 tot 3 maanden.

Het uitzendbureau betaalt de woonkosten rechtstreeks aan deze huisvester. Ook hier worden “sleutelpersonen” ingezet (geen training gekregen). Inleners Ook deze enquête is gesplitst verzonden. Vanuit LTO-Noord is de vragenlijst verzonden en onder de aangebracht bij ongeveer 700 leden. Uit de lijst van de Kamer van Koophandel heb is daarnaast een lijst samengesteld van ruim 2.200 bedrijven (o.a. logistiek, groothandel, detailhandel, voedingsindustrie, vis en vleesverwerking, zorg en horeca). Deze bedrijven zijn rechtstreeks benaderd; hiervan hebben 13 bedrijven gereageerd. Slechts 2 daarvan geven aan arbeidsmigranten in te zetten voor hun werkzaamheden (in Noordoostpolder en Urk), waarvan 1 aangesloten bleek bij LTO. Van branchevereniging LTO-Noord hebben 22 leden gereageerd. 17 van hen gaven aan arbeidsmigranten in te zetten voor werkzaamheden. 12 van deze bedrijven waren gevestigd in Noordoostpolder, 3 in Dronten, 1 in Lelystad en 1 in Zeewolde. 7 waren akkerbouw-bedrijven, 5 fruitteelt, 4 bollen en 1 “volle grond”. Ook hier komen de meeste arbeidsmigranten uit Polen (50%), gevolgd door Roemenië (27%) en Oekraïne (10%). De meeste agrarische bedrijven hadden gemiddeld 1-25 arbeidsmigranten tegelijk aan het werk (tijdens het piekseizoen), soms 26-50. Het piekseizoen ligt vooral in de (na)zomer.

Dienstverbanden en loon 36% van deze medewerkers heeft rechtstreeks een contract met het inlenende bedrijf, de overige 64% werkt via een uitzendbureau. Het grootste deel wordt uitbetaald volgens de normen van de eigen cao of van de uitzendbranche (72%), 24% krijgt het wettelijk minimumloon. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 42

Uitzendbureaus Uitzendbureaus waarmee wordt samengewerkt zijn Kordaat, Level 1, Kapitein, UNN Schaafsma en Jobz. Huisvesting 35% stelt zelf huisvesting beschikbaar. 34% heeft daarvoor een AKF- of SNF-keurmerk, 50% heeft geen keurmerk maar geeft aan wel aan betreffende eisen te voldoen. Deze arbeidsmigranten wonen voor 43% in woonruimte op het eigen terrein van de werkgever. Nog eens 43% in woningen die in bezit zijn van of worden gehuurd door de werkgever, buiten het terrein. Het betreft 6 woonlocaties tot 25 personen. In één geval wordt ook samengewerkt met huisvester De-Lo. Voor arbeidsmigranten die ingezet worden via een uitzendbureau, verzorgt dat uitzendbureau in 76% ook de huisvesting. 57% daarvan gebeurt op speciaal daarvoor aangewezen woonlocaties, 21% in (huur/koop)woningen van het uitzendbureau. Inschrijvingen 87% zou geregistreerd zijn (in nachtregister, RNI of BRP). Sleutelpersonen 71% maakt gebruik van “sleutelpersonen”, 33% van hen heeft hiervoor een training gehad (voornamelijk bij Level1). 12% verzorgt ook taallessen of laat dat doen (Firda). Taallessen Hierboven is aangegeven dat een deel van de werkgevers taallessen verzorgt voor hun werknemers. Zij noemden daarbij zelf de organisaties: Deltion College, Taalsamen, TTC Talencentrum Soest, Language Switch, Arthra.

Arbeidsmigranten kunnen ook gebruik maken van regulier WEB (Wet Educatie en Beroepsonderwijs)aanbod van gecontracteerde partijen IVIO, NL Training en Firda. Het WEB-aanbod is gratis voor de cursisten, dit wordt betaald door gemeenten in de arbeidsmarktregio. ROC Firda geeft aan de afgelopen jaren trainingen te hebben uitgevoerd voor arbeidsmigranten in NOP/Urk voor de volgende bedrijven: Polderstaal Zuidberg Suplacon Koopman Internationa Leroy Seafood Baarssen Fish Processing Witlofkwekerij LOF Kramer Seafood/ Kramer Fish Top Fresh Groothuisbouw Werckpost Veco BV Concern voor Werk OBM Oost Alle bedrijven betroffen groepen die gedurende 20 lessen incompany les kregen. De volgende bedrijven waren geïnteresseerd maar bv. i.v.m. het ontbreken van subsidie vonden deze trainingen geen doorgang: Naus Agriboxes Agrico Zalmhuys Kapitein Personeel NLR N.B. Als Flevoland de subsidie LLO Collectief krijgt toegewezen biedt dat meer mogelijkheden voor taal op de werkvloer (uitsluitsel hierover volgt eind januari 2026). “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 43

Conclusie enquêtes Bedrijven en uitzendbureaus krijgen veel enquêtes toegestuurd en het onderwerp “arbeidsmigranten” krijgt de laatste tijd veel aandacht. Mogelijk is dit een reden waarom er zo weinig reacties zijn gekomen om onze enquêtes. Een andere mogelijkheid is, dat zij zich liever niet in de kaart laten kijken. De ontvangen reacties lijken voornamelijk te komen van kleinere werkgevers; het is lastig om contact te krijgen met grote(re) bedrijven. Het aantal reacties op de enquêtes is te klein om er een brede conclusies aan te verbinden m.b.t. de toepassing van de pijlers uit “Alliantie Work in NL” en de wetgeving, hoewel de gegeven informatie wel aansluit op het al bestaande beeld voor Flevoland Wat wel een positieve opbrengst is, is dat 4 uitzendbureaus (waarvan 1 ook huisvesting verzorgt op meerdere locaties), 2 huisvestingsorganisaties (met meerdere locaties) en 3 agrarische bedrijven hebben aangegeven met ons in gesprek te willen gaan over het houden van WIN-spreekuren op hun locaties. Behalve dat dit belangrijk is voor de informatievoorziening voor arbeidsmigranten, zijn deze organisaties mogelijk ook partners voor een toekomstige publiek-private samenwerking.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 44

4

WIN-punten in Nederland

In het rapport Geen Tweederangsburgers wordt benadrukt dat arbeidsmigranten snel en eenvoudig, liefst in hun eigen taal, toegang moeten hebben tot informatie over werken, wonen en leven in Nederland. Onder leiding van het ministerie van SZW wordt daarom momenteel een landelijk netwerk van Work in NL (WIN)-punten opgebouwd. Dit gebeurt samen met werkgevers, uitzendorganisaties, sociale partners en specialistische hulporganisaties. Deze samenwerking wordt vormgegeven langs de vijf pijlers van de Alliantie Work in NL. Doel: in 2026 heeft iedere arbeidsmarktregio een eigen WIN-punt, fysiek en/of mobiel — aangevuld met sleutelpersonen, digitale informatievoorziening via een landelijke website en sociale media, in Nederland en in landen van herkomst.

Bron: Min SZW

WIN-punten in de arbeidsmarktregio’s In alle 35 arbeidsmarktregio’s worden fysieke en mobiele WIN-punten ingericht. Arbeidsmigranten kunnen er laagdrempelig terecht voor: • informatie over werk, huisvesting, inkomen en welzijn; • uitleg over rechten en plichten; • ondersteuning bij vragen of problemen; • het melden van misstanden. Regio’s mogen zelf bepalen hoe zij dit organiseren. Voorbeelden: • Noord-Brabant: meerdere fysieke én mobiele informatiepunten; • Den Haag: een rijdend mobiel punt dat verschillende wijken bezoekt. Toegang tot specialistische hulp Als vragen complexer zijn, verwijzen WIN-punten door naar specialistische organisaties, zoals: • Juridisch Loket voor juridische ondersteuning; • UWV, SVB en Belastingdienst voor uitkeringen en toeslagen; • FairWork en Stichting Barka voor ondersteuning bij uitbuiting, verslaving, zorg of maatschappelijke problemen; “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 45

•

Community-organisaties zoals POLKA en de Bulgaarse Club Laak, die dicht bij de doelgroep staan.

Rol van werkgevers Werkgevers hebben het meest directe contact met arbeidsmigranten en spelen daarom een sleutelrol. Zij kunnen bijdragen door: • taalonderwijs op of rond de werkvloer te organiseren; • inburgerings- of introductietrajecten aan te bieden; • arbeidsmigranten actief door te verwijzen naar WIN-punten; • samen met sociale partners aanvullende ondersteuningsopties te ontwikkelen. Het is belangrijk dat werkgevers- en werknemersorganisaties structureel betrokken zijn. Digitale informatievoorziening Naast fysieke ondersteuning is goede online informatie essentieel. Daarom bestaat sinds 2020 de website WorkinNL, met informatie in negen talen over werken, wonen en leven in Nederland. Op deze landelijke website krijgen regio’s ruimte om hun eigen informatie te plaatsen. Binnen het WIN-project wordt gewerkt aan: • verbetering van de website; • afstemming met bestaande apps en websites; • één duidelijk, vindbaar en gecoördineerd digitaal informatieaanbod. Informatievoorziening in landen van herkomst Voorlichting begint niet pas in Nederland. Arbeidsmigranten moeten vóór vertrek al weten wat hen te wachten staat. Daarom werkt WIN samen met landen van herkomst en verspreidt informatie via: • vakbonden; • vervoersbedrijven (zoals FlixBus); • digitale en fysieke informatiekanalen.

Een voorbeeld: het WIN-punt Zuidoost-Brabant gaf in Roemenië voorlichting aan arbeidsmigranten vóór hun vertrek. Verbeteren van toegang tot het recht Veel arbeidsmigranten weten onvoldoende welke rechten ze hebben en hoe ze misstanden kunnen aanpakken. Binnen WorkInNL wordt ingezet op: • betere juridische informatie, in de eigen taal; • betere toegang tot juridische ondersteuning, via o.a. het Juridisch Loket; • samenwerking met instanties om knelpunten sneller te signaleren; • laagdrempeliger toegang tot de rechter. Sinds 1 maart 2025 loopt een experiment met een regelrechter: een versnelde procedure voor kwetsbare werknemers, waaronder arbeidsmigranten.

4.1 Het WIN-punt in Flevoland WIN-punten zijn laagdrempelig (liefst zo dicht mogelijk bij de arbeidsmigrant zelf). Zoveel mogelijk in de eigen taal zorgen zij voor: • • • •

informatie over werk, huisvesting, inkomen en welzijn; uitleg over rechten en plichten; ondersteuning bij vragen of problemen; het melden van misstanden.

Dit gebeurt persoonlijk en digitaal.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 46

4.1.1 Digitale dienstverlening Veel arbeidsmigranten maken gebruik van digitale middelen. Daarom is het belangrijk om hen ook via deze wegen te bereiken. Om dit te ondersteunen heeft het ministerie van SZW een landelijke website opgezet: workinnl.nl. Hier wordt in 9 talen informatie gegeven over wonen, werken en leven in Nederland. Hier is ook te zien waar de WIN-punten in Nederland te vinden zijn. Als wordt geklikt op een locatie op de kaart, komt de bezoeker terecht op de sub-pagina van het betreffende WIN-punt. Ieder regionaal WINpunt kan hier eigen (algemene, statische) informatie laten plaatsen.

Ieder WIN-punt heeft ook meer dynamische informatie voor de doelgroep, bijvoorbeeld aankondigingen van bezoeken/spreekuren op werk- of woonlocaties, of aanwezigheid op een weekmarkt of bij een Poolse supermarkt. Voor deze informatie wordt bij bestaande WIN-punten vooral gebruik gemaakt van Facebook (dit is onder arbeidsmigranten nog steeds het meest gebruikte sociale medium). Ook voor het WIN-punt Flevoland zal zo’n Facebookpagina worden gestart (Facebook vertaalt automatisch de Nederlandstalige berichten in de taal van de lezer).

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 47

Pilot Momenteel loopt in Breda een pilot met een AI-avatar. Dit is een zuil met een groot beeldscherm, waar arbeidsmigranten in hun eigen taal een vraag kunnen stellen. De “persoon” op het scherm beantwoordt de vraag in dezelfde taal. Mogelijk is dit AI-scherm in de toekomst ook beschikbaar voor Flevoland.

4.1.1.1

Herkenbaarheid WIN-punt

Vanuit het ministerie van SZW wordt een communicatie-toolkit beschikbaar gesteld, zodat de WINpunten in het hele land gemakkelijk herkenbaar zijn voor arbeidsmigranten. Hierin zitten foto’s, sjablonen voor bijvoorbeeld flyers, visitekaartjes en banners. De basis-bestanden kunnen worden gedownload en bewerkt in het programma Canva (gratis beschikbaar gesteld door het ministerie), zodat deze kunnen worden aangepast met de gewenste, lokale informatie.

Op deze flyers, kaartjes en banners staan ook QR-codes, die verwijzen naar informatie in de eigen taal op de website van WorkInNL. De medewerkers van het WIN-punt zorgen zelf dat de juiste communicatiemiddelen worden gedrukt en verspreid.

4.1.2 Persoonlijke dienstverlening Voor persoonlijke, laagdrempelige dienstverlening worden fysieke (mobiele) spreekuren opgezet, zo dicht mogelijk bij de arbeidsmigrant zelf. Om een beeld te vormen van waar WIN-punten in Flevoland het best gevestigd kunnen worden, zijn de afgelopen periode veel gesprekken gevoerd. In de regio met gemeenten en lokale organisaties, buiten de regio o.a. bij andere WIN-punten. Opbrengsten andere WIN-punten • • • •

Als bestaande WIN-punten een locatie in het gemeentehuis hebben, is dat vooral omdat daar een RNI-loket is gevestigd. Mensen die zich aanmelden bij het RNI-loket kunnen dan direct worden doorverwezen naar het WIN-punt. Vaker zijn zij mobiel of hebben een plek “in de wijk” waar arbeidsmigranten het meest wonen. De WIN-consulenten of -adviseurs werken (uiteindelijk) zelfstandig. Zij bezoeken woon/werklocaties/markten/andere plaatsen waar zij arbeidsmigranten kunnen treffen. Zij werken dus zoveel mogelijk outreachend, in de praktijk vaak buiten kantoortijden. Communicatiemiddelen die hierbij nodig zijn (bijvoorbeeld flyers en visitekaartjes) worden landelijk verstrekt door het ministerie, zodat ieder WIN-punt dezelfde herkenbaarheid heeft.

Opbrengsten gesprekken en enquêtes in de regio • • •

In Noordoostpolder, Urk en Almere-Buiten bestaat de mogelijkheid om daar spreekuren te houden in de bibliotheken (Huis van de taal), naast locaties van het Regionaal Werkcentrum. Het Leger des Heils stelt graag de Buurthuiskamers beschikbaar voor het houden van spreekuren. Uit de enquêtes is gebleken dat 4 uitzendbureaus (waarvan 1 gevestigd is op meerdere locaties), 2 huisvestingsorganisaties (met meerdere locaties) en 3 agrarische bedrijven open staan voor “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 48

•

een samenwerking met de WIN-punten. Voordeel: dicht bij de mensen, niet per se binnen “kantoortijd”. De wens bestaat om (een) WIN-punt(en) te hebben bij het Regionale Werkcentrum vanwege de gezamenlijk regionale focus en afstemming van vraag en aanbod met betrekking tot werk en ontwikkeling. Voordeel: dicht bij gemeentelijke collega’s. Nadelen: alleen kantoortijden, veel arbeidsmigranten zijn zeer wantrouwig naar de overheid.

Uit informatie van bijvoorbeeld het WIN-punt in Den Haag blijkt dat de vragen diein die gemeente worden gesteld bij het WIN-punt gaan over: • • • • • •

Administratief 40% Werk 15% Financiën 15% Activiteiten 9% Taalonderwijs 8% Registratie 3%

Doorverwijspartners Den Haag: • • • • • •

Zelf opgelost 33% UWV 13% Bibliotheek 10% Welzijnsorganisaties 6% Helpdesk Geldzaken 5% Juridisch Loket 5%

4.1.2.1 Waar wonen en werken arbeidsmigranten in Flevoland? Zoals te zien in hoofdstuk 3, verblijven in de provincie Flevoland zo’n 15.000 geregistreerde arbeidsmigranten. Voor de arbeidsmarktregio Flevoland is dat 13.000 arbeidsmigranten. Het echte aantal is niet bekend, vaak wordt hiervoor uitgegaan van een verdubbeling. Gemeente

Geregistreerde arbeidsmigranten Aandeel binnen Flevoland Groei t.o.v. 2010

Almere

5.500

37%

+3.100 (7% p/j)

Dronten

1.400

9%

+1.100 (13% p/j)

Lelystad

2.900

19%

+2.000 (10% p/j)

Noordoostpolder 3.000

20%

+2.600 (18% p/j)

Urk

200

1%

Zeewolde

2.000

13%

+1.900 (26% p/j)

Totaal Flevoland 15.000

100%

+10.800 (11% p/j)

Bron: Companen en Decisio

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

+100–200 (11% p/j)

Pag. 49

Het aantal arbeidsmigranten dat in de provincie werkt: Gemeente

Totaal banen

Arbeidsmigranten (werkend)

Aandeel van alle banen

Noordoostpolder

27.745

5.900

21%

Urk

13.100

2.000

15%

Almere

93.465

5.000

5%

Lelystad

39.690

1.700

4%

Dronten

18.540

1.200

6%

Zeewolde

12.775

1.100

9%

Totaal Flevoland

205.315

16.900

8%

Op onderstaande kaart met postcodegebieden van Companen en Decisio ziet de verdeling er als volgt uit:

Conclusie: Grootste werk- en woongemeenten: Noordoostpolder en Almere. • • • • • •

Noordoostpolder (en Zeewolde) groeiden het snelst (o.a. door grote huisvestingslocaties). Urk registreert weinig arbeidsmigranten als bewoner, ondanks de hoge werkvraag. Veel arbeidsmigranten wonen in NOP. In Noordoostpolder wordt 1 op de 5 banen vervuld door een arbeidsmigrant In Urk wordt 15% van alle banen ingevuld door een arbeidsmigrant In Almere wonen de meeste arbeidsmigranten maar het percentage op het totale aantal is kleiner vanwege de grote arbeidsmarkt. Lelystad en Dronten hebben samen zo’n ongeveer 3.900 werkende arbeidsmigranten binnen hun gemeentegrenzen wonen. “Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 50

Op onderstaande afbeelding is schematisch weergegeven waar de meeste arbeidsmigranten wonen, en op welke locaties spreekuren kunnen worden gehouden, uitgaand van de reacties die genoemd zijn in paragraaf 4.1.2.

Agrarische bedrijven Huisvestingslocaties Bibliotheken Uitzendbureaus Gemeenten

Conclusie: Noordoostpolder, Almere en Urk vormen samen bijna 80% van alle werkzame arbeidsmigranten in Flevoland. In deze regio’s zijn meerdere mogelijke locaties om dichtbij de arbeidsmigranten spreekuren te organiseren.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 51

4.1.3 Overige taken en werkzaamheden van het WIN-punt Naast het houden van (outreachende) spreekuren en het verstrekken van digitale informatie worden vanuit het WIN-punt ook activiteiten georganiseerd, zoals bijvoorbeeld (kwartaal) thema-bijeenkomsten . Vanuit het netwerk kunnen hiervoor voorstellen worden gedaan, maar te denken valt aan: • • •

signalen van uitbuiting en mensenhandel; regels waaraan uitzendbureaus moeten voldoen; kennis van (omgangsvormen van) andere culturen.

In de toekomst worden de WIN-consulenten mogelijk ook opgeleid om op locatie BRP-inschrijvingen te kunnen doen, zodat de registratiegraad verhoogd kan worden.

N.B. Oekraïners Nu al zien we dat ook veel Oekraïners worden ingezet als arbeidsmigrant. Deze mensen worden momenteel vaak opgevangen en begeleid vanuit projecten die verantwoordelijk zijn voor de opvang van Oekraïners, maar te verwachten valt dat ook deze doelgroep in de toekomst een beroep zal gaan doen op het WIN-punt.

4.1.3 Advies na onderzoek, interviews en enquêtes: Laat WIN-punten starten in Almere en Noordoostpolder, en breid vanuit daar verder uit.

“Samen WINnen in Flevoland” – waardig werk, één gemeenschap

Pag. 52

4.2 WIN-consulenten Onderstaande taakomschrijving is een combinatie van de landelijke taakomschrijving, in combinatie met informatie van andere WIN-punten. WIN-consulenten benaderen de arbeidsmigranten vooral waar zij zijn. Zij winnen het vertrouwen, luisteren, vragen door (en registreren de problematiek en vragen in het systeem) en verwijzen door naar de juiste organisaties. Eventueel kunnen zij nog persoonlijk zorgen voor een warme overdracht naar een organisatie maar het is niet de bedoeling dat zij zich opstellen als maatschappelijk werkers. Zij werken zelfstandig. Het WIN-punt valt niet onder het Werkcentrum maar sluit daarbij aan en verwijst daarnaar door als dat nodig is. Zodra zij starten krijgen zij een basis-training vanuit het ministerie van SZW. Daarnaast kan een aanvullend traject volgen, bijvoorbeeld een training van Open Embassy die meer is toegespitst op de situatie in Flevoland. Groot-Amsterdam is hierover in gesprek met Open Embassy. Zij zullen al snel op pad gaan, maar ook kennismaken met het netwerk en een eigen sociale kaart opzetten, in samenwerking met alle organisaties en gemeenten in de regio. De werkzaamheden zullen ook buiten kantooruren plaatsvinden (wat het in eerste instantie niet logisch maakt om een vaste plaats op het gemeentehuis te hebben).