A04 00 Provincie Flevoland - Informatiebundel Samen Maken We Flevoland.pdf
Tekst van het document
bodem wordt beschermd en waar boeren een goede boterham
met inclusieve woonomgevingen waar voor iedereen een thuis
mee kunnen verdienen. Flevoland heeft daarbij alles in huis
is. Door diverse woonomgevingen te creëren wordt Flevoland
om in deze ontwikkeling een voorloper te worden waar de
een aantrekkelijke regio voor alle groepen in de samenleving,
oplossingen worden bedacht en in de praktijk gebracht. Om de
wat de vitaliteit van de regio ten goede komt. Voor die
economische kansen in de clusters en de landbouw te pakken,
vitaliteit is ook aandacht nodig voor randvoorwaarden zoals
is een sterke ruimtelijk-economische infrastructuur nodig.
bereikbaarheid, onderwijs, voorzieningen, aantrekkelijkheid
Rijk en regio gaan daartoe werken aan een verbetering en
van het landschap, banen en verdienvermogen. Tevens wordt
verbreding van de onderwijs- en kennisinstellingen in de regio.
bij de ontwikkeling van nieuwe woningen rekening gehouden
Zo kan de beroepsbevolking opgeleid worden om te werken in
met behoud van biodiversiteit, water- en bodemkwaliteit. Ook
de regionale economische clusters in Flevoland zelf. Dit maakt
bij de vernieuwing van de huidige leefomgevingen dienen
een vruchtbare bodem voor bedrijven om zich in Flevoland te
deze randvoorwaarden meegenomen te worden. Zo ligt er in
vestigen of binnen Flevoland gevestigd te blijven.
bestaande wijken een flinke opgave om onder andere meer levendige, diverse, inclusieve en duurzame woonomgevingen
3
Robuust natuurlijk fundament De water- en bodemsystemen vormen samen met de biodiversiteit het natuurlijk fundament waarop de bovenstaande toekomstige samenleving en economie berust. Dit natuurlijk fundament staat in Flevoland - en de rest van Nederland - onder druk met onder andere bodemuitputting en biodiversiteitsverlies tot gevolg. Rijk en regio kiezen er daarom voor om in de ruimtelijke ontwikkelingen expliciet rekening te houden met de grenzen van het natuurlijk fundament en hierop te anticiperen voor de lange(re) termijn. Waar we op welke manier wonen, werken, reizen en recreëren laten we leiden door water, bodem en biodiversiteit. Dat betekent dat niet alles overal mogelijk is. Het geeft ook mooie nieuwe kansen zoals natuur-inclusief verstedelijken met ecologische structuren die tot diep in de steden reiken. Rijk en regio gaan met deze blik ook kijken naar bestaand ruimtegebruik. In sommige gevallen zal dat betekenen dat het ruimtegebruik moet worden aangepast om meer ‘ruimte’ te geven aan biodiversiteit, bodem of water. Dit maakt niet alleen het natuurlijk fundament
robuuster, maar maakt landschappen, dorpen en steden ook aantrekkelijker en leefbaarder.
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
4
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Inhoudsopgave 1.
2.
Inleiding ............................................................................................. 5 1.1
Rijk en regio slaan de handen ineen ................................................................... 5
1.2
Groei en innovatie ............................................................................................................... 6
1.3
Samenwerking in de Strategische Agenda .................................................... 6
1.4
Een verbonden regio ........................................................................................................ 7
1.5
Leeswijzer .................................................................................................................................. 7
Perspectief Flevoland .................................................................. 8 2.1
We bouwen aan een samenleving ........................................................................ 9
2.2 We investeren in een toekomstbestendige economie ....................... 10 2.3 We pakken de koploperspositie in de duurzame landbouw .......... 11 2.4 We bewaken en versterken het natuurlijk fundament ........................ 11
3.
Drie ontwikkelpijlers ................................................................... 12 Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen .......................................................... 14 Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie ............... 19 Ontwikkelpijler 3: Robuust natuurlijk fundament ......................................... 24
HOOFDSTUK 1
Inleiding
1.1
Rijk en regio slaan de handen ineen
woningen een plek te geven om bij te dragen aan de nationale woonopgave. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’ doen bestuurders in Flevoland daarvoor
Nederland staat door de nationale woonopgave voor
een aanbod aan de Rijksoverheid. Een aanbod om
een grote uitdaging. De woningvoorraad moet in korte
als één overheid oplossingen te zoeken en te bouwen
tijd vergroot worden om aan de huidige schaarste
aan een gezamenlijk perspectief voor de toekomst
tegemoet te komen. Flevoland is, als onderdeel van
van Flevoland. Flevoland en het Rijk hebben elkaar
de Metropoolregio Amsterdam en schakelpunt met
namelijk nodig.
regio’s Zwolle, Noord-Nederland en Utrecht, een interessant gebied daarvoor. Dit komt onder andere
De verwachte relatieve groei van de Flevolandse
in de verstedelijkingsstrategie voor de Metropool
bevolking en de daarmee gepaard gaande
Regio Amsterdam duidelijk naar voren. Flevoland is
ontwikkelingsdynamiek van ongeveer 420.000
bereid om onder de juiste randvoorwaarden nieuwe
inwoners naar mogelijk 650.000 inwoners de
6
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
komende decennia, is groot. Om deze groei op een gezonde
vernieuwende verkavelingsplan voor de Noordoostpolder en het
manier te laten verlopen zal meer moeten gebeuren dan
‘Nieuwe Bouwen’ in Nagele. Ook nu is versnellen, innoveren en
alleen woningen bouwen. Er is aandacht nodig voor
verduurzamen dagelijkse praktijk. Voorbeelden zijn de snelheid
de randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, onderwijs,
waarmee de omslag naar de opwekking van groene energie is
voorzieningen, behoud van biodiversiteit, water- en
gemaakt, de koploperpositie die Flevoland heeft in grootschalige
bodemkwaliteit, klimaatadaptatie, aantrekkelijkheid van het
biologische akkerbouw en de inzet op het gebruik van data
landschap, banen en verdienvermogen. Zonder aandacht voor
en nieuwe technologie zoals smart farming, smart fishing,
deze thema’s bouwen we huizen, maar ontstaat er geen vitale
smart mobility en smart shipping. Andere krachtige uitingen
en duurzame samenleving. Het bouwen van woningen moet
zijn de ontwikkeling van het Nationaal Park Nieuw Land,
daarom hand in hand gaan met investeringen in kwaliteit en
de proefboerderijen van de WUR, de proeftuin aardgasvrije
leefbaarheid. Dat kan alleen als Rijk, provincie, gemeenten en
wijken in Nagele, het experimenteel en vernieuwend bouwen
waterschap zich hier samen voor inzetten.
in Almere Oosterwold, het Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum (MITC) als testlocatie op gebied van mobiliteit van
De noodzaak voor samenwerking tussen Rijk en regio is
de toekomst, het praktijk en innovatiecentrum circulaire
breder dan alleen de woningbouwopgave. Ook zonder de
economie en een Flevo Campus. Deze voorbeelden laten zien
woonopgave heeft Flevoland een veelomvattende agenda. Een
dat Flevoland vaak het praktijklab is waar innovaties worden
agenda waar vitaliteit en dynamiek van steden en dorpen,
uitgetest en doorontwikkeld tot uitvoerbare concepten. Dit
bereikbaarheid, economie en arbeidsmarkt grote thema’s
maakt Flevoland bij uitstek een regio die als proeftuin voor
zijn, en waar de energietransitie, transitie naar een circulaire
actuele transities kan dienen. De regio waar oplossingen
economie, verduurzaming van de landbouw, klimaatadaptatie
voor de grote nationale opgaven kunnen worden versneld en
en biodiversiteit ook aandacht, middelen en ruimte vergen.
opgeschaald. Van oudsher is de ontwikkelkracht in Flevoland
Al deze opgaven zijn van zowel regionaal als nationaal belang.
groot. De can-do-mentaliteit en het ondernemerschap van
Nieuwe locaties voor opwekking van hernieuwbare energie,
de Flevolanders maakt dat nieuwe ontwikkelingen worden
circulaire bouwmaterialen, duurzame landbouw en robuuste
uitgeprobeerd en verder worden gebracht.
natuurlijke ecosystemen dragen immers ook bij aan de nationale opgaven op deze thema’s. En een sterke, innovatieve heel Nederland.
1.3 Samenwerking in de Strategische Agenda
Wegens de breedte en het belang van de opgaven in Flevoland
Flevoland kenmerkt zich historisch gezien door ruimte voor
wensen Rijk en regio langjarig samen te werken aan de
groei en ontwikkeling. Dit biedt - onder de juiste voorwaarden
doorontwikkeling van Flevoland. Samen gaan Rijk en regio aan
- mogelijkheden voor de groei van de regio ten behoeve van de
de slag met de veelomvattende agenda in Flevoland, waarmee
woonopgave en ruimtelijke ontwikkelingen ten behoeve van
tegelijkertijd wordt bijgedragen aan opgaven op nationaal
andere grote Rijksopgaven. Echter, de ruimte in Flevoland is niet
niveau. De Rijksoverheid ziet hierin een belangrijke rol om als
meer zo ‘onbeperkt’ als bij de start van de inpoldering. Steeds
partner met de regio samen te werken aan de gezonde groei van
meer opgaven leggen een claim op de beschikbare ruimte en
Flevoland. Onder andere met de omvangrijke grondpositie van
hebben impact op het bijzondere landschap. Bovendien moet
het Rijk. Het goed inzetten van deze gronden voor het publieke
rekening worden gehouden met de natuurlijke ecosystemen
belang vergt een goede samenwerking met de regio.
in Flevoland, waardoor niet alles overal mogelijk is. Voor een
Flevolandse economie draagt bij aan het verdienvermogen van
goede ruimtelijke inpassing van de verschillende ruimteclaims
1.2 Groei en innovatie
zijn slimme keuzes nodig waarbij wordt ingezet op efficiënt en meervoudig ruimtegebruik voor de (middel)lange termijn. Een logisch en samenhangend ruimtelijk perspectief om richting te
Als er één regio is die kan omgaan met de samenhangende
geven aan de te nemen keuzes is daarbij cruciaal. De Strategische
opgaven dan is het Flevoland. De regio kenmerkt zich door een
Agenda Flevoland is daar een belangrijke bouwsteen voor.
geschiedenis waarin een van de grootste waterstaatkundige en ruimtelijke opgaven in nauwelijks 100 jaar tijd tot stand
De agenda geeft een gezamenlijk perspectief van Rijk en regio
is gebracht. Sindsdien zijn er in het ruimtelijk domein vele
op het ruimtegebruik in Flevoland. Het benadrukt de opgaven
innovatieve concepten toegepast in Flevoland, zoals het
die er in Flevoland spelen en hoe Rijk en regio die samen willen
7
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
aanpakken. De scope van de Strategische Agenda Flevoland
in brengen. Lopende trajecten en samenwerkingen blijven
is dan ook primair ruimtelijk van aard. Dat betekent dat
hun doorgang vinden. De Strategische Agenda Flevoland heeft
ruimtelijke opgaven, zoals wonen, economie, bereikbaarheid,
daarin wel een belangrijke functie in het versterken, aanvullen
recreatie, natuur en landbouw centraal staan. Maar alleen
en verbinden van de bestaande interbestuurlijke trajecten. Met
het ruimtelijk perspectief zou een lege huls zijn als deze
het gezamenlijk perspectief is de agenda de basis voor de regio-
geen rekening houdt met het maatschappelijk perspectief.
specifieke samenwerking aan regionale en nationale opgaven.
Het maatschappelijk perspectief wordt daarom in de agenda verweven om voor de samenleving - inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties - een waardevolle inrichting van
1.5 Leeswijzer
Flevoland te bereiken. De Strategische Agenda Flevoland is opgebouwd in vier Samenwerken aan het gezamenlijke perspectief van Rijk en
onderdelen:
regio is alleen mogelijk met overtuigende afspraken tussen alle bestuurslagen. Tussen de provincie, het waterschap
•
In hoofdstuk 2 wordt het perspectief op de regio geschetst.
en de zes gemeenten aan de kant van Flevoland en de
Dit is een toekomstbeeld waar Rijk en regio samen met de
verschillende ministeries aan Rijkszijde. In de Strategische
agenda naar streven.
Agenda Flevoland worden deze partijen samen ‘Rijk en regio’ genoemd. De Strategische Agenda is de basis voor een langjarige
•
In hoofdstuk 3 wordt het perspectief uitgewerkt in drie
samenwerking tussen deze partijen. In de agenda worden
ontwikkelpijlers waarlangs Rijk en regio gaan samenwerken.
beoogde resultaten en afspraken beschreven om samen het
Per ontwikkelpijler worden opgaven beschreven en doelen
perspectief voor Flevoland te verwezenlijken. Die afspraken
gesteld.
ondersteunen en versterken elkaar en hebben verschillende tijdshorizonten met verschillende maten van concreetheid. De Strategische Agenda zal cyclisch vernieuwen worden waarbij telkens nieuwe resultaten en afspraken worden bepaald.
1.4 Een verbonden regio Flevoland bestaat uit een drietal polders en is daarmee een entiteit op zich zelf. In 2020 hebben provincie, waterschap en de zes gemeenten in Flevoland besloten de regionale samenwerking te intensiveren, om gezamenlijk de landelijke vraagstukken van vandaag en morgen aan te pakken. In het manifest ‘Wij zijn Flevoland!’ heeft de regio uiteengezet hoe Flevoland een bijdrage kan leveren aan de grote landelijke vraagstukken van dit moment. Naast deze sterke onderlinge verbondenheid, maken de gemeenten en de provincie deel uit van verschillende regionale netwerken. Ze zijn (deels) onderdeel van de MRA, de regio Zwolle, de regio Ermelo-Harderwijk-Zeewolde, het Deltaplan Noordelijk Nederland, de IJsselmeeragenda, en andere interbestuurlijke trajecten. Daarnaast is Flevoland krachtig verbonden met Zuid-West Fryslân, de Cleantech regio, Foodvalley en de Eemsvallei. In deze regio’s werken Rijk en regio via verschillende programma’s, projecten, akkoorden en agenda’s al samen aan de ruimtelijke ontwikkeling van Flevoland. De Strategische Agenda zal daar geen verandering
HOOFDSTUK 2
Perspectief Flevoland Er zijn weinig gebieden in Nederland die zo snel veranderen als Flevoland. Waar 80 jaar geleden alleen water was, zijn nu steden, dorpen, akkers en natuurgebieden verrezen. Het heeft geleid tot een regio met een eigen karakter en kenmerkende steden, dorpen en landschappen. De ontwikkeling staat niet stil. De geschetste urgentie voor samenwerking laat zien dat Flevoland zich de komende decennia blijft ontwikkelen. Voor die ontwikkeling schetsen we Rijk, provincie, gemeenten en waterschap - hier het gezamenlijke perspectief.
9
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Figuur 1
Perspectief voor Flevoland schematisch weergegeven
2.1 We bouwen aan een samenleving
regionale voorzieningen zoals ziekenhuizen. Ook de grote steden hebben voldoende voorzieningen die passen bij een
Flevoland is volwassen geworden. Het Nieuwe Land is zo nieuw
divers aanbod aan woonomgevingen. Culturele voorzieningen,
niet meer. De gemeenschappen, gebouwd vanuit een sterke
recreatiemogelijkheden, parken en pleinen zorgen voor een
pioniersmentaliteit, zijn uitgegroeid tot samenlevingen met
stedelijke cultuur met sociale cohesie. In de steden zorgt een
mensen die gebonden zijn aan de regio. Voor die mensen werken
levendige stadseconomie voor bruisende centra gedurende dag
we actief aan bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezond
en nacht. Een groot deel van de Flevolanders heeft ook een
leven. Daarbij hebben en houden we oog voor onze kwetsbare
baan in die stadeconomie. Andere bewoners werken juist elders
inwoners. We streven in heel Flevoland naar een veerkrachtige
in de regio bij een van de vele innovatieve bedrijven die zich in
leefomgeving bestaande uit bruisende vitale kernen, dorpen
de regio hebben gevestigd.
en steden waarin mensen fijn met elkaar kunnen samenleven. Een leefomgeving die toekomstbestendig is.
Binnen deze ambitie om verder te bouwen aan de samenleving is er ruimte voor groei van de steden en dorpen om bij te
In de toekomst zien we de Flevolandse steden zich verder
dragen aan het nationale woningtekort. Maar Flevoland groeit
ontwikkelen tot hoog-stedelijke omgevingen die een
niet om te groeien. Het uitbreiden van de woonvoorraad gaat
volwaardige plek innemen in het Stedelijk Netwerk Nederland .
hand in hand met de zorg voor kwaliteit, duurzaamheid,
Om die steden heen zien we dorpen en middelgrote kernen
vitaliteit en leefbaarheid. We creëren diverse en inclusieve
liggend in een groen en open landschap en goed verbonden
woonomgevingen voor een diverse bevolkingssamenstelling
met de omliggende steden. Het zijn hechte, inclusieve
waar voor iedereen een thuis is. Woonwijken zijn toonbeelden
gemeenschappen waar men prettig woont. Er zijn voldoende
van energie-neutrale, klimaat-adaptieve, waterzuinige en
scholen, winkels, ontmoetingsplekken en andere voorzieningen
circulaire woonomgevingen waar de kenmerkende Nieuwe
voor een levendig dorpsleven. Middelgrote kernen zoals
Natuur nooit ver weg is. Daarvoor omarmen we innovaties
Dronten, Zeewolde, Urk en Emmeloord huisvesten daarnaast
in bouw en ontwerp. We bouwen nieuwe woonwijken op
1
1
Het Stedelijk Netwerk Nederland wordt in de NOVI benoemd als het kloppend hart van land en economie bestaande uit de Randstad, Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij, met uitlopers naar Twente, Groningen en (Zuid-)Limburg.
strategische plekken in de regio, rekening houdend met onder andere bodemdaling, natuur en landschappelijke inpassing. Tegelijkertijd streven we ernaar woningen te bouwen dichtbij
10
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
bestaande voorzieningen en werkgelegenheid, zodat bewoners
van grote waarde voor Nederlandse economie als geheel. De
niet lang hoeven te reizen. Waar dat niet mogelijk is, nemen
clusters liggen midden in Nederland en zijn aan alle zijden
we maatregelen om extra voorzieningen of banen te realiseren.
verbonden met het Stedelijk Netwerk Nederland. Innovaties en
Aanvullend werken we aan goede bereikbaarheid met een
kennis opgedaan in Flevoland worden makkelijk verspreid door
infrastructuur die past bij de toekomstige groei van de
heel Nederland. Andersom sluit Flevoland gemakkelijk aan bij
regio en gebruiken we nieuwe mobiliteitsconcepten om die
aanpalende clusters in de rest van het land.
infrastructuur zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Zo bouwen we gestaag aan een groeiende én vitale samenleving in Flevoland.
Samen gaan de clusters een onderscheidend economisch profiel vormen voor Flevoland. Centraal daarin staat dat we
Naast wonen is en blijft Flevoland een prachtige regio om
streven naar een duurzame economie die bijdraagt aan de
te recreëren voor Flevolanders en bezoekers uit de rest van
maatschappelijke opgaven in Nederland. Een fossiel-vrije
Nederland en daarbuiten. Het unieke verhaal van ’s werelds
economie met zo min mogelijk milieu-impact en met bedrijven
grootste inpoldering, de grote uitgestrekte natuurgebieden waar
die duurzame oplossingen voor de toekomst bedenken,
je in kunt verdwalen, het IJsselmeergebied met de randmeren
uitwerken en toepassen. Daarvoor richten wij ons op drie
om de polders, het unieke ontworpen landschap met zijn
mondiale ontwikkelingen: klimaat en energie, digitalisering
open karakter en Landart en bijzondere cultuurgebieden als
en de circulaire economie. Hier nú op inspelen is essentieel
Schokland, Nagele en Urk vormen samen de aantrekkelijkheid
om toekomstbestendige economische clusters te realiseren die
en identiteit van de regio. Deze onderscheidende kenmerken
bijdragen aan de nationale opgaven op deze thema’s. Denk
van Flevoland versterken we met ontwikkelingen zoals de
aan clusters met bedrijven die circulaire bouwmaterialen
Markerwadden en nieuwe natuurprojecten door de gehele
produceren om te gebruiken voor het bouwen van woningen.
regio. Bovendien houden we bij alle ruimtelijke ontwikkelingen
Of bedrijven die de energietransitie mogelijk maken met
rekening met de karakteristieke verschijningsvorm van
innovatieve warmtesystemen, nieuwe systemen voor het
Flevoland. We gaan zuinig om met de openheid van de
opvangen van zonne-energie en slimme opslagsystemen. De
omgeving. Onder andere door woningbouw en bedrijfsterreinen
potentie wordt groter als de clusters elkaar ook versterken. Zo
binnen of in aansluiting op de bestaande kernen te realiseren
zien we bedrijven die meeliften op de ontwikkeling van Lelystad
zodat het landschap in Flevoland grootschalig blijft. We
Airport en de aanwezigheid van het MITC voor het innoveren
blijven daarbij ontwerpkracht inzetten om ontwikkelingen in
en testen van duurzame technologieën in vliegtuigen en
samenhang op te pakken en kwaliteit toe te voegen. Zo kunnen
wegtransport, hun innovaties meteen toepassen in de logistieke
we blijven genieten van het unieke landschap.
sector. Daarnaast zien we Flevoland uitgroeien tot de duurzame voedselschuur van Nederland, met een voedselverwerkende
2.2 We investeren in een toekomstbestendige economie
industrie die via korte ketens verbonden is met de nabijgelegen vruchtbare akkers. Op deze akkers vindt kringlooplandbouw plaats, is er ruimte voor het stimuleren van biodiversiteit en is het behoud van een vitale en vruchtbare bodem essentieel. Door
In de vitale samenleving die wij nastreven is voldoende werk en
economische ontwikkeling op al deze terreinen staat Flevoland
verdienvermogen voor bewoners. De hoeveelheid inwoners en
ten dienste van (inter)nationale opgaven, maar plukken
de hoeveelheid banen is in balans. Daarvoor is een stuwende
de bewoners ook zelf de vruchten van die zo kenmerkende
economie nodig die bijdraagt aan brede welvaart. We gaan
innovatie- en doenersmentaliteit.
daarom als Rijk en regio, voortbouwend op afspraken als bijvoorbeeld een Regio Deal Noordelijk Flevoland, samen met
Aan de basis van het verwezenlijken van deze economische
het Flevolandse bedrijfsleven en onderwijsinstellingen extra
ambitie staat goed onderwijs waar Flevolanders kennis en
aandacht besteden aan het versterken van de economische
expertise kunnen op doen om te werken in de bovenstaande
positie van Flevoland. Er is daarin een belangrijke rol weggelegd
clusters en de landbouw. Flevoland wordt daarom een
voor de verschillende innovatieve clusters die Flevoland rijk is
hotspot voor technisch en duurzaam talent. We behouden
op het gebied van de voedselverwerkende industrie, logistiek,
jonge talenten in de regio en trekken nieuwe talenten
voertuigtechnologie, maakindustrie en bouw. Door deze clusters
aan met gespecialiseerde onderwijsinstellingen op MBO,
verder te ontwikkelen en met elkaar te verbinden, worden
HBO en universitair niveau en innovatieve bedrijven waar
zij het ‘motorblok’ van de Flevolandse economie waarin elk
studenten hun kennis direct in de praktijk kunnen brengen.
cluster als een cilinder bijdraagt aan brede welvaart. Dit is ook
De goede aansluiting tussen onderwijs en bedrijven maakt
11
Flevoland bovendien een aantrekkelijke regio voor innovatieve bedrijven, waarvoor de beschikbaarheid van technische
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
2.4 We bewaken en versterken het natuurlijk fundament
beroepsbevolking een vestigingsplaatsfactor is. Samen dragen de nieuwe bedrijvigheid en jonge studenten bij aan de grote
De water- en bodemsystemen vormen samen met de
maatschappelijke opgaven waar we voor staan en zorgt het voor
biodiversiteit het fundament waarop de toekomstige
meer levendigheid in de gehele regio.
samenleving en economie berust. Het biedt de basis voor een Flevoland waar het prettig wonen, werken, leren en recreëren
2.3 We pakken de koploperspositie in de duurzame landbouw
is. Dit fundament geeft ook de grenzen voor de mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen in de regio. We lopen immers in sommige gebieden nu al aan tegen de grenzen van het natuurlijke fundament en ondervinden daarvan consequenties
De landbouw in het landelijk gebied is een belangrijke
als bodemuitputting en achteruitgaande biodiversiteit.
structurerende speler die het landschap heeft vormgegeven en
Factoren als klimaatverandering vergroten de druk op het
dat zal blijven doen. De sector staat landelijk voor een enorme
natuurlijk fundament en maken het rekening hier mee
uitdaging om verder te verduurzamen. In Flevoland pakken
houden des te urgenter. We beseffen ons daarom terdege dat
we gezamenlijk die handschoen op. We streven naar een
niet alles overal en tegelijk kan plaatsvinden in Flevoland. In
uitstootvrije, natuur-inclusieve en circulaire landbouw waar zo
de ruimtelijke keuzes houden we daarom expliciet rekening
min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt,
met de grenzen van het natuurlijk fundament en anticiperen
de vruchtbare bodem wordt beschermd en waar boeren een
we op ontwikkelingen op de lange(re) termijn. Waar we op
goede boterham mee kunnen verdienen. Een vergaande ambitie
welke manier wonen, werken, reizen en recreëren laten we
die niets minder is dan een revolutie, maar breed wordt
meer leiden door wat water, bodem en biodiversiteit. In het
gedragen door agrariërs, consumenten, Rijk en regio. Flevoland
aantrekken van economische activiteiten kiezen we bijvoorbeeld
heeft daarbij alles in huis om voortrekker te worden waar de
voor bedrijven met weinig milieu-impact. En voor woningbouw
oplossingen worden bedacht en in de praktijk gebracht zodat
in bodemdalingsgebieden richten we ons bijvoorbeeld op
ze in de rest van Nederland gebruikt kunnen worden. Op dit
woningtypologieën die geen hinder ondervinden van een
moment worden daar de eerste stappen voor gezet door de
verzakkende bodem. Buitendijks maken we net zo goed dit soort
vele innovatieve en ondernemende boeren in de provincie. We
keuzes om visserij, natuur, wonen en recreatie plaats te laten
gaan deze initiatieven de komende jaren maximaal stimuleren
vinden op de plekken waar dat mogelijk is. Hiermee maken we
om de voortrekkersrol te verstevigen. Daarvoor richten we
het natuurlijk fundament toekomstbestendig.
ons op duurzame akkerbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij. We behouden vruchtbare gebieden op een duurzame manier
We gaan verder dan alleen rekening houden met het natuurlijk
en benutten ze optimaal voor hoge productie. Voor minder
fundament; we gaan met de ruimtelijke ontwikkelingen
rendabele plekken kijken we of die anders gebruikt kunnen
het natuurlijk fundament ook versterken. We creëren
worden om het natuurlijk fundament te versterken. Ook in de
klimaat adaptieve omgevingen waarin we de risico’s van
verstedelijkte gebieden kijken we naar de mogelijkheden voor
klimaatverandering het hoofd kunnen bieden. Omgevingen
landbouw. Stadslandbouw in en met bewoners van steden en
waar de bodemkwaliteit gezond is en die weerbaarder is
dorpen verrijkt het woonlandschap en biedt mogelijkheden tot
voor wateroverlast en extreme droogte omdat de bodem die
nieuwe vormen van landbouw. Verbinding tussen de landbouw
neerslag kan vasthouden om tijden van droogte te overbruggen.
met de verschillende economische clusters biedt ook nieuwe
Daarnaast versterken we de ecologische structuren in het
kansen. De relatie met de voedselverwerkende industrie is
landelijk gebied door een fijnmazige dooradering met natuur
evident. Daarin streven we er naar met korte ketens zoveel
die de grote natuurgebieden verbindt. We geven in de hele regio
mogelijk lokaal eten op lokale borden te laten belanden.
meer ruimte aan planten en diersoorten om in aantallen en
Daarnaast kan de landbouw voor het bouwcluster bio-based
diversiteit te groeien. Natuur en stad worden nog sterker met
grondstoffen aanleveren die gebruikt worden in de circulaire
elkaar verweven. We kiezen voor natuur-inclusief verstedelijken
woningen. Bij deze ontwikkelingen zoeken we de samenwerking
met ecologische structuren die tot diep in de steden reiken. Dit
met kennisinstituten en andere regio’s. Zo wordt Flevoland de
maakt steden en dorpen tot een aantrekkelijke omgeving om te
kwartiermaker voor de duurzame landbouw.
wonen en het vergroot de biodiversiteit in verstedelijkt gebied.
HOOFDSTUK 3
Drie ontwikkelpijlers Het geschetste perspectief voor Flevoland is de basis voor de ontwikkeling van Flevoland die Rijk en regio voor zich zien. Om die ontwikkeling te concretiseren worden in dit hoofdstuk opgaven en doelen beschreven waaraan Rijk en regio de komende jaren gaan werken. Deze vallen onder drie ontwikkelpijlers: vitale steden en dorpen, een sterke regionale economie en een duurzaam natuurlijk fundament. Voor elke pijler worden de belangrijkste opgaven2 beschreven met daaronder de doelen waar Rijk en regio gezamenlijk aan gaan werken. 2
Deze opgave sluiten aan bij de drie hoofdlijnen uit de Verstedelijkingsstrategie MRA: 1. Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat. 2. Systemen voor de toekomst. 3. Groen blauw netwerk in en om de stad.
13
Samenhang tussen opgaven De opgaven in de drie ontwikkelpijlers staan niet op zichzelf. Verschillende ontwikkelingen hangen met elkaar samen en houden onderling verband. Hoewel de opgaven in deze agenda los van elkaar worden beschreven, dienen ze niet sectoraal te worden opgepakt. Zo is voor goed wonen ook werkgelegenheid in de buurt nodig. Vragen wonen en werken beide om goede bereikbaarheid. En is het van belang om integraal af te wegen of een bepaald gebied vanuit bodem en water bezien het meest geschikt is voor wonen, landbouw of een andere functie. Deze samenhang wordt in de opgaven zelf benadrukt, maar het verdient extra aandacht. De onderlinge afhankelijkheid tussen ontwikkelingen en opgaven brengt namelijk complexe afwegingen met zich mee. Het is van belang om opgaven in verband met elkaar te bezien en ze slim te combineren, om zo tot een optimaal en toekomstbestendige ruimtegebruik te komen.
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
14
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Ontwikkelpijler 1: Vitale steden en dorpen Flevoland is een relatief jonge provincie die de afgelopen decennia hard is gegroeid qua inwoners. De verwachting is dat de regio de komende tijd blijft groeien. De regio draagt via verschillende trajecten bij aan de nationale woningbouwopgave en is bereid dat te blijven doen onder de juiste voorwaarden. De ontwikkeling gaat verder dan alleen woningen bouwen. Flevoland werkt aan de doorontwikkeling van een samenleving waarin leefbaarheid en vitaliteit voorop staan. Voorzieningen en bereikbaarheid moeten meegroeien en in zowel de steden als de landelijke kernen moet genoeg werk en verdienvermogen zijn voor de bewoners.
Figuur 2
Toekomstbeeld van Flevoland met vitale steden en dorpen
15
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Opgave: Goed wonen in een gezonde leefomgeving
circulariteit, energie transitie en klimaatadaptatie. De woningen worden circulair gebouwd met duurzame materialen en gasloos en energie-efficiënt gemaakt. De opgaven is om dit te
De behoefte aan goede en betaalbare woningen is in Nederland
realiseren en tegelijkertijd de ingrepen betaalbaar te houden
- en zeker in de Randstad - groot. Van sociale huurwoningen
voor bewoners. De woning en de omgeving daaromheen dienen
tot in de koopsector heerst er schaarste, waardoor het voor
berekend te zijn op toenemende weersextremen en hittestress.
grote groepen Nederlanders steeds lastiger is om een passende
De schaalgrootte van de nieuwbouw en de vernieuwingsopgave
en betaalbare3 woning te vinden op een locatie waar het prettig
biedt een kans om op deze onderwerpen innovatieve
wonen is. Naar verwachting zal de schaarste de komende
concepten in de praktijk te brengen. Vanuit de Flevolandse
jaren alleen maar verder toenemen. Ook in Flevoland wordt
ondernemersgeest kan Flevoland bijvoorbeeld optreden als
een toenemende vraag verwacht door de autonome groei
proeftuin op het gebied van circulaire woningbouw, onder
van het aantal inwoners in de regio en extra vraag naar
meer middels demontabele bouwelementen en hout- en
woningen vanuit de omliggende Metropoolregio Amsterdam
biobased bouwmaterialen. Of er kan onderzocht worden welke
en regio Zwolle. Flevoland kan bijdragen aan de nationale
vernieuwingen in waterverbruik mogelijk zijn. Specifiek voor
woonopgave door de woningbouw in de regio te versnellen.
de vernieuwingsopgave kan Flevoland inzetten op innovatieve
Uit de ‘Routekaart programma 100.000+ woningen’ volgt
concepten op het vlak van preventieve wijkvernieuwing.
dat er in Flevoland tot 2050 90.000-115.000 woningen 4
gerealiseerd kunnen worden. De steden Almere en Lelystad
De ruimtelijke ingrepen om de bovenstaande opgaven te
kunnen het leeuwendeel van deze nieuwe woningen bouwen,
realiseren moeten leiden tot aantrekkelijke, vitale, duurzame,
maar ook middelgrote kernen zoals Dronten en Emmeloord
inclusieve woonomgevingen die sociale samenhang bevorderen.
kunnen extra groeien. De woningen kunnen gerealiseerd rond
Het streven is om in deze samenleving een thuis voor
OV-knooppunten, binnen de dorpskernen en stadsharten,
iedereen te creëren: oud, jong, alleenstaand, gehuwd, van
op nieuwe uitleglocaties en langs de kust. Bij de locatie voor
praktisch tot universitair geschoold, voor arbeidsmigranten,
nieuwe woningen wordt rekening gehouden met kansen en
aandachtsgroepen5 enzovoorts. Het huidige woningaanbod
belemmeringen die vanuit het natuurlijk fundament bestaan.
dient aangepast te worden om deze meer diverse groep bewoners in Flevoland aan te trekken. Die diversiteit aan
Naast het uitbreiden van het woningbestand ligt er in Flevoland
bewoners draagt bij aan meer vitale steden en dorpen. Zeker
een opgave om de kwaliteit van de woonomgeving van
bestaande buurten en wijken kennen veelal een eenzijdige
Flevolanders te verbeteren. Flevoland kenmerkt zich door buurten
opzet en eenzelfde sociaal economisch profiel met een sterke
en wijken die vanaf halverwege de vorige eeuw gelijktijdig en in
vertegenwoordiging van de middenklasse. Op dit moment
hoog tempo zijn gebouwd. Deze huizen en omgevingen zijn nu,
bestaat het gros van de woningvoorraad in Flevoland uit
wederom snel achter elkaar, toe aan vernieuwing, verduurzaming
eengezinswoningen. Het percentage meergezinswoningen en
en doorontwikkeling. De opgave is om de verouderde en
woningen voor eenpersoonshuishoudens is minder dan het
monotone woningvoorraad te renoveren en diversifiëren en
Nederlandse gemiddelde. Wooncarrière maken in Flevoland
verouderd of ongebruikt bedrijfsvastgoed te transformeren.
is daardoor moeilijk waardoor voornamelijk jongeren en
Daarnaast dient de omgeving een kwaliteitsimpuls te krijgen door
empty nesters wegtrekken uit Flevoland. Het is daarom van
de kwaliteit van publieke ruimtes te verhogen en meer ruimte
belang om meer diverse woonomgevingen met een variëteit
te maken voor natuur. De architectuur en stedenbouw uit de
aan woonvormen te creëren. Daarbij moet volop ruimte zijn
naoorlogse periode zijn hierin kwaliteiten die we willen behouden.
voor wooninitiatieven van inwoners, nieuwe woonvormen voor senioren en nieuwe combinaties van wonen en zorg.
Uitgangspunt bij de uitbreiding en vernieuwing van
Vooral hoog-stedelijke woonomgevingen worden in de regio
het woningbestand is om deze op een duurzame en
node gemist. Hierin voorzien vraagt om ruimtelijke ingrepen
klimaatbestendige wijze te laten plaatsvinden, met oog voor
zoals verdichting van bestaande woonwijken rondom met het OV goed bereikbare locaties. Maar ook om ontwikkeling van
3
4
De kans op een betaalbare woning in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is de afgelopen twee jaar verder afgenomen. Een steeds groter deel van de woningvoorraad in de regio bestaat uit dure huur- en koopwoningen. Dat geldt niet alleen voor Amsterdam, maar ook voor de voorheen meer betaalbare delen van de regio. Steeds minder mensen met een laag of middeninkomen kunnen daardoor in de MRA geen huis vinden. Zie: https://www.metropoolregioamsterdam.nl/wimra-2021/ Bij de hier genoemde getallen is zonder Deltaplan/Lelylijn ambitie gerekend. Inclusief Deltaplan/Lelylijn ambitie zou de bovengrens kunnen oplopen tot 130.000 woningen.
de stadscentra met multifunctionele woon-werkmilieus en hoogwaardige culturele-, recreatie- en onderwijsvoorzieningen. 5
Ter Haar (2021). Een thuis voor iedereen. https://www. woningmarktbeleid.nl/onderwerpen/een-thuis-voor-iedereen/ documenten/rapporten/2021/07/08/adviesrapport-interbestuurlijkewerkgroep-versterking-beleid-huisvesting-aandachtsgroepen
16
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Een ander belangrijk onderdeel van een gezonde groei van de regio
betaalfunctie wordt verstrekt voor verschillende modaliteiten
is, dat de goede bereikbaarheid geborgd moet blijven. Flevoland
- (deel)auto’s, openbaar vervoer, (deel)fietsen en taxi’s7. Of
is aan alle kanten verbonden met de rest van Nederland.
aan het realiseren van mobiliteitshubs met deelvervoer aan
Kijkend naar de toekomst zijn er bereikbaarheidsopgaven
de rand van (nieuwe) woonwijken. Het ontwikkelen van dit
tussen Flevoland en die omliggende regio’s, met name richting
soort innovatieve oplossingen kan gerealiseerd worden in
Amsterdam, Utrecht, Zwolle en Noord-Nederland. Door de
samenwerking met het MITC in Marknesse.
groei van het aantal inwoners in Flevoland zal bijvoorbeeld de bestaande infrastructuur richting Amsterdam naar verwachting
Doelen:
vanaf 2030 niet meer toereikend zijn om te reizen zonder
•
Flevoland draagt bij aan de nationale woningbouwopgave
kwaliteitsverlies zoals files en volle treinen. Om dat op te vangen
door extra, betaalbare woningen te bouwen. Met de bouw
is het Rijk-regio bereikbaarheidsprogramma Samen Bouwen aan
wordt een kwaliteitsimpuls gegeven aan de bestaande
Bereikbaarheid (SBaB) een MIRT-onderzoek uitgevoerd naar
leefomgeving. Er wordt een divers aanbod aan woningen en
de mogelijke aanleg van een IJmeerverbinding. Ook richting
woonomgevingen gerealiseerd, om Flevoland aantrekkelijk
het noorden van Nederland ligt er een opgave. Lokaal kan in
te houden en te maken voor verschillende type bewoners in
de Noordoostpolder een goede OV-verbinding bijdragen aan
verschillende levensfasen.
de vitaliteit van Emmeloord en de omliggende kleine kernen. Regionaal en nationaal kan dit Flevoland maken tot de verbinder
•
Bij de locatiekeuze voor nieuwe woningen wordt rekening
tussen Noord- en West-Nederland. Zeker als de OV-verbindingen
gehouden met bodem, water en biodiversiteit en nieuwe
aansluiten op de bestaande as tussen Schiphol en Lelystad.
en bestaande wijken zijn duurzaam, waterzuinig, klimaat
Aansluitend op het coalitieakkoord is dan ook de ambitie op
adaptief en circulair.
termijn met medefinanciering vanuit de regio en uit Europese fondsen de Lelylijn aan te leggen.
•
Flevoland blijft nu en in de toekomst goed bereikbaar. Er wordt rekening gehouden met een toenemende
Betere bereikbaarheid is slechts ten dele te realiseren met de
vervoersbehoefte ten gevolge van de groeiende
aanleg van meer of betere infrastructuur. Grote winst zit in
inwonersaantallen. Daarvoor zijn alle modaliteiten van
het efficiënter gebruiken van de bestaande infrastructuur door
belang, maar wordt prioriteit gegeven aan de verbeteringen
het sturen van de mobiliteitsvraag en uitrollen van nieuwe
van het openbaar vervoer en het gebruik van de fiets.
mobiliteitsvormen. Voor het sturen van de mobiliteitsvraag
Tegelijkertijd wordt de vervoersbehoefte verminderd door
is nabijheid het sleutelwoord. Met slimme ruimtelijke
ervoor te zorgen dat Flevolanders niet ver hoeven te reizen
keuzes kunnen we ervoor zorgen dat Flevolanders zo kort
tussen wonen, werken, leren en recreëren.
mogelijk hoeven te reizen voor hun werk, sport of andere activiteiten. Voor de woningbouw betekent dat bouwen dicht bij voorzieningen, werklocaties en OV-knooppunten. Dat zorgt niet alleen voor het maken van minder kilometers, maar ook dat men eerder geneigd is te lopen of de fiets te pakken. Hier zijn nog flinke stappen te zetten. Meer dan de helft van de Flevolandse bevolking woont nu in een gebied met relatief slechte OV-bereikbaarheid.6 En veel Flevolanders reizen voor hun werk naar een andere regio waardoor er veel mobiliteitsbewegingen naar buiten de regio plaatsvinden. Meer banen binnen Flevoland kan daarom de druk op de capaciteit van de infrastructuur verlichten en de bereikbaarheid ten goede komen. De tweede ontwikkelpijler gaat hier verder op in. Ook innovatieve mobiliteitsconcepten kunnen helpen bij een betere bereikbaarheid. Denk aan deelmobiliteit of Mobility as a Service toepassingen, waarbij in één app een reisoverzicht en 6
PosadMaxwan heeft in zijn Strategische verkenning Flevoland (2021) onderzocht dat 63% van de Flevolanders in een buurt woont met een Public Transport Accessibility Level (PTAL) van minder dan 3 op een schaal van 1 tot 6.
7
https://www.metropoolregioamsterdam.nl/gezamenlijke-inzet-mraflevoland-almere-en-rijk-voor-slimme-en-duurzame-mobiliteit/
17
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Opgave: Voorzieningen voor een dynamische samenleving
is gewenst om te komen tot de gewenste doorontwikkeling van en samenlevingsopbouw in de steden en dorpen in Flevoland. Naast het versterken van het voorzieningenniveau is ook natuur
De steden en dorpen in Flevoland zijn in hoog tempo door
dicht bij de woonomgeving een speerpunt. Wonen dicht bij of
de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders en vervolgens
in de nieuwe natuur is een van de unieke eigenschappen van
door de gemeenten gepland en gebouwd. In deze snelle
Flevoland. Het draagt bij aan de gezondheid, aantrekkelijkheid
ontwikkeling van de steden en dorpen zijn voorzieningen
en leefbaarheid van de woonomgeving.
zoals recreatiemogelijkheden, culturele hotspots en onderwijs achtergebleven bij de groei van het aantal inwoners. Dat
Specifiek voor Almere en Lelystad is de behoefte om een
komt mede doordat de beschikbaarheid van voorzieningen
meer stedelijke cultuur te ontwikkelen die past bij de omvang
in gemaakte groeiafspraken onvoldoende is geborgd. Ook
van de steden. Beide zijn jonge steden, die nog volop in
de balans tussen inwoners en werkgelegenheid is scheef
ontwikkeling zijn. Er is een gemeenschappelijke urgentie om een
geraakt, waardoor Flevoland gemiddeld de langste woon-
samenhangende koers voor de fysieke, sociale en economische
werkafstanden kent. Hierdoor ontbreekt het in de Flevolandse
ontwikkeling in beide steden te realiseren. In die ontwikkeling
steden en dorpen aan mogelijkheden voor mensen om elkaar
liggen kansen om te komen tot bruisende steden met een
te ontmoeten en zichzelf te ontplooien. Dit soort plekken
levendige stadseconomie die ook de aantrekkingskracht van
zijn essentieel voor de sociale cohesie, welzijn en opbouw van
de steden voor de omgeving versterkt. Daarmee kunnen de
een samenleving in het algemeen. Er ligt een opgave voor
steden zich sterker positioneren in het Stedelijke Netwerk
de Flevolandse steden en dorpen om deze sociale aspecten
Nederland. Men gaat dan niet alleen maar van Almere naar
van de leefomgeving te versterken. Dit is geen opgave die
Amsterdam voor het bezoek aan een museum of concert, maar
op te lossen is met enkel ruimtelijke ingrepen. Het gaat om
ook andersom. De steden hebben daarvoor ook ruimtelijk
de ‘zachte’ kant van de steden en dorpen, zoals de sociale
gezien een stedelijk karakter nodig. De groei van de steden
structuren en stedelijke cultuur. Het is van belang dat er ruimte
met extra woningen helpt daarbij, maar het vraagt ook
voor ontmoeting, leren en ontwikkeling is, dat het prettig
om meer dichtheid in de centra, aantrekkelijke pleinen en
wonen, werken en recreëren is en dat er maatschappelijke
parken en functiemenging tussen wonen, werken, leren en
voorzieningen aanwezig en bereikbaar zijn. Hieraan werken
recreëren. Op dit vlak doet zich de komende jaren een kans
kost tijd. Voorzieningen, werkgelegenheid en passend onderwijs
voor vanuit de veroudering van het huidige woningbestand.
moeten zich langzaamaan verankeren in het Flevolandse, zodat
In de vernieuwingsopgave die dit met zich meebrengt kan
de steden zich ontwikkelen tot vitale omgevingen.
een kwaliteitsslag worden gemaakt. Met stedenbouwkundige
8
ingrepen kan het stedelijke karakter worden versterkt en kan Flevoland beschikt over relatief veel grote, bovenregionale
de stad nog beter verwerven worden met het landschap. Een
voorzieningen zoals pretparken, een fashion outlet en
voorbeeld hiervan is het verbinden van het centrum van Lelystad
evenemententerreinen, maar relatief weinig regionale
met de kust. Dergelijke ruimtelijk ingrepen kunnen van grote
voorzieningen gericht op de bewoners van Flevoland. Het
invloed zijn op de beleving van de stad als bewoner en bezoeker.
voorzieningen aanbod is ook weinig divers met een sterke nadruk op voorzieningen voor klassieke gezinnen. Zo is aanbod
Voor middelgrote kernen zoals Emmeloord ligt er vooral een
aan basisscholen, bibliotheken en openbare zwembaden
vernieuwingsopgave. Wijken en buurten zijn gelijktijdig en in
bijvoorbeeld goed, maar in het aanbod aan musea, bioscopen,
hoog tempo gebouwd, met bijbehorende goede infrastructuur en
concertzalen, beroeps- en hoger onderwijs en buurthuizen
basisvoorzieningen. Voor een deel van deze wijken en buurten is
is er nog een wereld te winnen. De aanwezige voorzieningen
er sprake van verlies van voorzieningen, achterstallig onderhoud
zijn daarbij niet altijd goed bereikbaar met verschillende
en een woonomgeving die niet meer aansluit op de wensen en
modaliteiten, waardoor er een eenzijdige vervoersstroom
behoeften van de bewoners. Om daar verandering in aan te
ontstaat. De genoemde basis, culturele en onderwijs
brengen is aandacht nodig voor variëteit in voorzieningen en
voorzieningen zijn van essentieel belang voor het bouwen aan
de kwaliteit van de ruimtelijke en sociale omgeving. Dit is een
een vitale samenleving. Ze vergroten de kwaliteit van leven voor
belangrijke voorwaarde voor een verdere groei van het aantal
Flevolanders, dragen bij aan de sociale cohesie en trekken andere
inwoners in de middelgrote kernen. Voor gebieden die nu nog
mensen naar de regio. Een dergelijke veranderende dynamiek
niet onder druk staan kan - in alle gemeenten in Flevoland -
8
Op het punt van werkgelegenheid wordt verder ingegaan in de ontwikkelpijler ‘Een sterke regionale economie’.
gebruik worden gemaakt een systematiek van preventief werken in en aan wijken (preventieve wijkaanpak).
18
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Doelen: •
De steden en dorpen in Flevoland zijn ontwikkeld tot levendige en vitale omgevingen waar het prettig en gezond wonen, werken, leren en recreëren is. Een ruim aanbod aan cultuur-, sport-, recreatie- en natuurvoorzieningen in de nabijheid van of verweven met woonwijken draagt hieraan bij. Dit draagt bij aan de positieve gezondheid van inwoners van Flevoland. Daarnaast is er in de verstedelijking aandacht voor de zachte kant van de stad zoals sociale cohesie en inclusiviteit. Ondersteunend aan de sociale structuur worden waar nodig ruimtelijke ingrepen gedaan.
•
Het stedelijke karakter van de Flevolandse steden is versterkt met een robuuste stadseconomie en hebben hiermee een sterkere positie in het Stedelijk Netwerk Nederland. De steden bestaan uit diverse en dynamische omgevingen, met vele mogelijkheden tot sociale interactie. De omliggende kernen profiteren mee van deze ontwikkeling door onderscheidende en kwalitatief goede voorzieningen op regionaal niveau.
19
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Ontwikkelpijler 2: Toekomstbestendige regionale economie Onderdeel van een vitale samenleving is een toekomstbestendige economie waar men geld kan verdienen en zichzelf kan ontplooien en ontwikkelen. En waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en actief deel kunnen nemen aan de samenleving. Dit vraagt om een sterk economisch profiel ondersteund met een florerend ecosysteem aan bedrijven, agrariërs en onderwijsinstellingen. Duurzaamheid staat voor Rijk en regio in dat profiel centraal. Daarvoor kan aangesloten worden op de bestaande economische bedrijvigheid die Flevoland nu rijk is, maar er zullen ook nieuwe wegen ingeslagen moeten worden. Onderdeel daarvan is de verdere verduurzaming van de landbouw - in Flevoland vooral bestaande uit akkerbouw. Flevoland kan in die transitie vooroplopen en (inter)nationaal als kwartiermaker optreden voor de gehele landbouwsector.
Figuur 3
Toekomstbeeld van Flevoland met een sterke regionale economie
20
Opgave: Doorontwikkeling economie
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
kan betrokken worden in de ontwikkeling en productie van circulaire bouwelementen, innovaties in de voertuigtechnologie
Het aantal banen in Flevoland is laag ten opzichte van het
kunnen meteen toegepast worden in de logistiek en zo zijn er
aantal mensen dat er woont. Voor werkgelegenheid is de
nog vele voorbeelden van potentiële uitwisseling van kennis,
Flevolandse beroepsbevolking op dit moment gericht op en
talenten en innovaties. Het benutten van deze kansen helpt
afhankelijk van omliggende regio’s. De ambitie is om de
de clusters volledig tot wasdom te komen en stimuleert de
verhouding tussen arbeidsplaatsen en woningen in Flevoland
groei van een samenhangend economisch ecosysteem. Met
beter in balans te brengen om meer bruisende steden te creëren,
de inzet op verdere clustervorming zet Flevoland tevens in op
de reistijd naar werk voor Flevolandse inwoners te verkorten
het versterken van triple helix samenwerking tussen lokale
en in het algemeen het levensgeluk van inwoners te vergroten.
overheden, kennis- en onderwijs instellingen en bedrijfsleven.
Banen en verdienvermogen zijn immers een belangrijk
Op deze wijze kunnen vaardigheden in de beroepsbevolking
onderdeel van een vitale samenleving.
ontstaan, wat een voedingsbodem voor nieuwe bedrijven en gevestigde bedrijven biedt om zich te blijven binden aan
Om banen en verdienvermogen in de regio te creëren, is
Flevoland. Tezamen ontstaat er zo een economisch motorblok
bedrijvigheid nodig. Bedrijvigheid in steden, dorpen, havens,
voor de regio, wat verdienvermogen voor de regio en voor de
het landelijk gebied en op industriegebieden. Dat begint
rest van Nederland realiseert.
met investeren in sectoren die de ontwikkeling van de eigen samenleving versterken, zoals onderwijs, zorg, cultuur, recreatie
Het potentieel voor de ontwikkeling van de clusters
en veiligheid. Deze sectoren vormen de basis voor vitale steden
in de Flevolandse economie zit voornamelijk in een
en dorpen en bieden vele banen voor de bewoners van de regio.
duurzame economie die zich richt op drie (inter)nationale
Aanvullend is de ambitie gericht om economische activiteiten
ontwikkelingen: klimaat en energie, digitalisering en
aan te trekken. Daarvoor is een sterke economische positie
sleuteltechnologieën en circulaire economie. De mogelijkheden
nodig met een duidelijk bovenregionaal onderscheidend
van deze ontwikkelingen voor de bestaande clusters in Flevoland
economisch profiel. Flevoland kenmerkt zich op dit moment
zijn talrijk. Zo kunnen circulaire bouwmaterialen worden
door verschillende clusters op uiteenlopende terreinen. Vijf
gebruikt in de maakindustrie rondom Emmeloord voor de bouw
clusters die er uit springen zijn de voedselverwerkende industrie,
van duurzame, modulaire woningen. De logistieke sector kan in
logistiek, voertuigtechnologie, maakindustrie en bouw. Deze
de gehele circulaire economie een belangrijke rol pakken in het
clusters hebben een plek in de regio en zijn verbonden met
bij elkaar brengen van vraag en aanbod van materiaalstromen.
het DNA van Flevoland. Het zijn sectoren met een dynamisch
Dit alles in lijn met de ambitie van het Rijksbrede programma
MKB-weefsel, maar die nog veelal klein zijn en onafhankelijk
Circulaire Economie. De voedselverwerkende industrie kan
van elkaar opereren. Dat wil zeker niet zeggen dat deze
samenwerken met logistieke bedrijven om kortere voedselketens
clusters onbelangrijk zijn voor de Flevolandse economie. Elk
te realiseren en kringlooplandbouw dichterbij te brengen.
cluster bestaat uit sterke en innovatieve bedrijven waar met
De benodigde smart-mobility oplossingen daarvoor kunnen
gedrevenheid wordt gewerkt aan de toekomst van Nederland.
ontwikkeld worden in het MITC. Deze kunnen bovendien
Een voorbeeld is de voertuigtechnologie op Urk in het Maritime
ook toegepast worden in het programma Samen Bouwen
en het MITC op Marknesse. Dergelijke initiatieven raken het
aan Bereikbaarheid (SBaB). Flevolandse oplossingen hebben
hart van het Flevolandse DNA, dat wordt gekenmerkt door
zo een bovenregionale impact. Kortom, inspelen op deze
innovatiekracht en ondernemerschap.
ontwikkelingen biedt kansen voor economische groei, maakt de Flevolandse economie klaar voor de toekomst en zorgt
Voor het ontwikkelen van de Flevolandse economie is de opgave
voor duurzame economische activiteiten die bijdragen aan de
de bestaande clusters uit te bouwen zodat ze op bovenregionaal
nationale opgaven.
niveau onderscheidend zijn. Het potentieel hiervoor wordt in elk van de vijf genoemde clusters gezien. In de logistieke
De nadruk op duurzame economie in Flevoland stelt ook eisen
sector liggen bijvoorbeeld grote kansen om te komen tot
aan de economische activiteiten die de regio aan zich wil binden
bovenregionale ontwikkeling met een forse economische
in bredere zin. Het vraagt om bedrijvigheid met onder andere
spin-off, te denken aan de Flevokust Haven. De basis voor
zo min mogelijk milieu-impact, watergebruik, CO2-uitstoot
de groei is dus aanwezig, maar vergt een verdere stimulans.
en afval, en die op een goede manier past in het Flevolandse
De sleutel daarvoor ligt in betere interactie tussen clusters en
het landschap. Bedrijvigheid die het natuurlijk fundament
met onderzoeks- en onderwijsinstellingen. De maakindustrie
robuuster en het landschap aantrekkelijker maakt.
21
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
Doelen: •
potentiële werknemers voor bedrijven toeneemt. Bovendien
De Flevolandse clusters op het gebied van de
is bereikbaarheid essentieel voor de groei van bedrijven in de
voedselverwerkende industrie, logistiek, voertuigtechnologie,
voedsel- of logistiek clusters omdat een goede verbinding met
maakindustrie en bouw zijn verder gegroeid en
omliggende regio’s het afzetgebied vergroot. Gezien de beoogde
onderscheiden zich op bovenregionaal niveau. De clusters
economische groei van de regio zijn er dus meer aantrekkelijke
versterken elkaar met vruchtbare samenwerkingen.
en bereikbare werklocaties nodig. In de keuzes hoe en waar deze
Samen leiden ze tot een groei van productiviteit en
omgevingen gecreëerd worden moet aandacht zijn voor bodem,
werkgelegenheid, wat uitmondt in een duurzaam
water en natuur en een goede landschappelijke inpassing. Denk
verdienvermogen op lange termijn.
aan het natuur-inclusief van de bedrijventerreinen, met onder andere natuurdaken, om ze zowel aantrekkelijker als meer
•
In de ontwikkeling van de Flevolandse economie wordt
biodivers te maken.
ingezet op (inter)nationale ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, hernieuwbare energie en circulariteit.
Een goede kennis infrastructuur kenmerkt zich door een
Op deze wijze wordt niet enkel gewerkt aan het versterken
verscheidenheid aan instellingen en organisaties gericht op
van de economische groei voor Flevoland, maar wordt
kennisontwikkeling, kennisverspreiding en kennistoepassing.
ook gewerkt aan een toekomstbestendige economie en een
Onderwijsinstellingen zijn hiervoor de basis. In Flevoland is
bijdrage geleverd aan die onderwerpen waar een nationale
het basis- en praktijkonderwijs goed vertegenwoordigd, al staat
urgentie bestaat.
de kwaliteit van het onderwijs onder druk. In mindere mate is er in Flevoland hoger en universitair onderwijs aanwezig uitgezonderd op het gebied van agro & food. Hierdoor trekken
Opgave: Versterken ruimtelijkeconomische infrastructuur
jongeren die een HBO of universitaire opleiding willen volgen weg uit de regio met de kans dat ze niet meer terugkomen. Dat terwijl juist deze opgeleide jongeren nodig zijn om de
Een sterke regionale economie wordt gemaakt door
verschillende clusters in Flevoland verder te laten groeien. Hier
ondernemers die kansen pakken en werknemers aan zich
ligt een opgave in het versterken van de kennis infrastructuur
binden die zich daarvoor inzetten. Daarvoor moeten de
in Flevoland, om de beroepsbevolking op te leiden voor
ondersteunende ruimtelijk-economische structuren op orde te
nieuwe ontwikkelingen en technologieën. De kansen daarvoor
zijn. Hierbij gaat het onder meer om de fysieke infrastructuur,
zitten in het koppelen van technische opleidingen in het
kennisinfrastructuur en energie-infrastructuur. Voor het
middelbaar en hoger onderwijs met de innovatieve clusters
versterken van de Flevolandse economie ligt er een opgave
in de regio. Te denken valt aan opleidingen die bijvoorbeeld
om deze ruimtelijk-economische structuren te versterken,
aansluiten op de circulaire bouw, het bouwen van windmolens
zodat bedrijven zich in de regio vestigen en ondernemers de
in de maakindustrie, de hoogtechnologische akkerbouw
mogelijkheden hebben om kansen te pakken.
of data-technologieën. Daarvoor is niet één universiteit of hogeschool nodig, maar een verzameling aan specifieke
De fysieke infrastructuur is van belang zodat bedrijven goede en
opleidingsinstituten. Te denken valt aan hoofdvestigingen
bereikbare werklocaties hebben waar zij zich kunnen vestigen
voor MBO en HBO en dependances van universiteiten, die
en ruimte hebben om te ontwikkelen. Dit moeten plekken
aansluiten op de economische clusters in de regio. Op deze
zijn waar bedrijven en hun werknemers in verbinding kunnen
wijze ontstaat een goed geschoolde pool aan arbeidskrachten op
komen met andere bedrijven. Plekken waar uitwisseling van
alle opleidingsniveaus, die in de economische clusters aan de
kennis, innovatie en expertise plaats kan vinden. Het zijn dus
slag kunnen gaan en zich binden aan de regio.
niet alleen bedrijventerreinen buiten de stad, maar ook creatieve hotspots en bruisende werkomgevingen binnen kernen.
Voor de economische ontwikkeling van Flevoland is een
Flevoland kent al verschillende van dit soort werklocaties, maar
toereikende energie-infrastructuur een randvoorwaarde. Goede
er zijn nog stappen te zetten. De meeste bedrijventerreinen zijn
energievoorziening is van belang voor alle clusters, van de
monofunctioneel en bevinden zich buiten de stad. Levendige
maakindustrie tot de voedselverwerkende industrie. Daar ligt
binnenstedelijke milieus zijn er minder. De werklocaties
een opgave voor Flevoland omdat het elektriciteitsnetwerk al
zijn ook niet altijd goed bereikbaar, vooral niet met het OV.
verschillende knelpunten kent omdat op verschillende plekken
Verbetering hiervan zorgt ervoor dat werknemers gemakkelijker
de maximale capaciteit van het net is bereikt. Daarbij zullen
van hun huis naar hun werk kunnen reizen en dat het aantal
toekomstige ontwikkelingen waarschijnlijk leiden tot meer
22
Over de brug komen | Strategische Agenda Flevoland 1.0
elektriciteitsverbruik, wat een beroep doet op de beschikbare
en oppervlaktewater, stikstof-uitstoot naar de lucht, emissies
netcapaciteit. Denk aan de ontwikkeling van datacenters,
van giftige stoffen en uitputting van de bodem. Om dit te
de verduurzaming van woningen en bedrijven, de groei van
verminderen zet de Rijksoverheid in op een transitie naar
elektrisch vervoer en verdere ontwikkelingen op het gebied
meer duurzame landbouw. Die transitie is in Flevoland al in
van waterstof en daarmee gepaard gaande elektrolyse. Om de
gang gezet. Zo is de Noordoostpolder voorloper in duurzame
elektriciteitsinfrastructuur tijdig in te richten in anticipatie op
akkerbouw, heeft Dronten de meeste biologische boeren van
deze ontwikkelingen is duidelijkheid over ontwikkelingen nodig.
Nederland en heeft de landbouw in heel Flevoland grote
Daar staat tegenover dat toekomstige ontwikkelingen nog een
opbrengsten per hectare met relatief lage milieu-impact. De
hoge mate van onzekerheid in zich hebben. Dat maakt het
ambitie is deze verduurzaming door te zetten, en dan vooral
lastig om concrete maatregelen te nemen. Er ligt dus een opgave
gericht op de akkerbouw, tuinbouw, bosbouw en visserij. Niet
om de ontwikkeling van elektriciteits-infrastructuur gelijk op
alleen omdat de natuurlijke systemen onder invloed staan van
te laten gaan met de vraag naar meer netcapaciteit. Waar wel
de landbouw, maar ook andersom: de landbouw is afhankelijk
duidelijkheid over bestaat is dat er een verzwaring van de 380
van de vruchtbaarheid van de bodems, goede waterkwaliteit en
kV-hoogspanningsverbinding verbinding tussen Diemen en Ens
een omgeving met veel biodiversiteit.
nodig is. De verzwaring van deze verbinding biedt bovendien kansen voor economische activiteit op de knooppunten langs
De verduurzaming van de landbouw vraagt om verschillende
dit tracé. Bedrijven kunnen op die knooppunten profiteren van
maatregelen. Met de diversificatie van teelten kan de
de goede aansluiting op de elektriciteitsvoorziening.
uitputting van de bodem worden tegengegaan, met natuurinclusieve landbouw kan de biodiversiteit worden hersteld,
Doelen: •
met kringlooplandbouw kan de nutriëntenkringloop