OUDE VERSIE Bijlage 1 - Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Bijkomende eis is, dat diegene geen hoofdverblijf houdt binnen de gemeente waar de woning is gelegen. De belasting is gekoppeld aan de hoogte van de WOZ -waarde van de woning. Dat is dezelfde waarde als wordt gebruikt voor de onroerendezaakbelastingen. Bij de forensenbelasting geldt een maximumtarief. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieni ngen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Reclamebelasting Deze belasting wordt geheven voor het doen van openbare aankondigingen (reclame -uitingen). Het tarief is een vast bedrag per jaar per vestiging.
In de praktijk betalen voornamelijk de eigenaar/gebruikers van winkelruimten in het centrum van Dokkum deze bel asting. Vanwege een overeenkomst met Stichting Ondernemersfonds Dokkum, wordt de jaarlijkse opbrengst 66 onder aftrek van perceptiekosten (gemeentelijke kosten om deze belasting te heffen en te innen) uiteindelijk teruggegeven aan de Stichting. De gelden dienen dan te worden aangewend voor diverse promotionele activiteiten gericht op versteviging van de economische positie van de binnenstad van en haar winkelbestand. Parkeerbelastingen Deze belastingen worden geheven voor het parkeren van motorvoertuigen waar dat alleen tegen betaling is toegestaan. En voor de afgifte van een vergunning om op een betaalde plaats te mogen staan zonder de meter in werking te stellen. Het zogenoemde belanghebbende parkeren. De gemeente is vrij om de hoogte van de tarieven te bepalen. Dat geldt niet voor het tarief als niet of niet tijdig voor het parkeren is betaald. In dat geval ontvangt de houder van het kenteken een naheffingsaanslag (“parkeerbon”) waarvan de maximale hoogte wettelijk is vastgesteld. Voor het jaar 2027 is dat maximum € 84,30. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen.
Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt”. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. Leges Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien.
Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet. Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. 67 Kruissubsidiëring Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten. Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2.
Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Voor elk van de tarieven van die Titel geldt de norm van maximaal 100% kostendekking. Kostendekking (ANG-model) Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat 100% van de lasten wordt verhaald. Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de effecten daarvan te veel op maatschappelijke en economische weerstand stuitten. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model. Ook voor het jaar 2027 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk. Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers Op grond van deze belastingverordening worden rechten geheven van houders van pleziervaartuigen en campers die gebruik maken van respectievelijk lig- en standplaatsen die bij de gemeente in beheer en onderhoud zijn. De heffing ziet hoofdzakelijk op passanten. Voor zover zij tevens nachtverblijf houden tegen vergoeding is ook toeristenbelasting verschuldigd.
De hoogte van de heffing voor liggelden is afhankelijk van de lengte van het schip en de duur van het verblijf. Voor campers wordt steeds een vast bedrag per dag per standplaats in rekening gebracht. Rioolaansluitrecht Nog slechts zelden worden op fiscale wijze de kosten verhaald voor het aansluiten van bestaande panden op het gemeentelijke rioolnet. In die sporadische gevallen voorziet de verordening rioolaansluitrecht in een eenmalige heffing. De belasting wordt geheven van de aanvrager van de dienst. Lijkbezorgingsrechten Op basis van deze belastingverordening worden rechten geheven voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de daarmee samenhangende diensten. Zowel het gebruik als de aard van de af te nemen diensten kennen veel verschijningsvormen, die in de b ij de verordening behorende tarieventabel met naam en toenaam limitatief zijn genoemd. Tarieven- en kwijtscheldingsbeleid Tarievenbeleid • Voor zover geen ander beleid of andere overwegingen gelden, worden de tarieven van de belastingen, heffingen en rechten verhoogd met de stijging van het consumentenprijsindexcijfer. Voor het jaar 2027 is daarbij uitgegaan van een inflatiepercentage van 1,9 %, gebaseerd op de Consumentenprijsindex van maart 2026 van het Centraal bureau voor de statistiek.
• De opbrengst onroerendezaakbelastingen wordt enerzijds beïnvloed door de WOZ - waardeontwikkeling en anderzijds door de tariefstelling. Voor woningen wordt een waardestijging verwacht van 8,42% en van niet-woningen 0%. Dit resulteert in een daling van het tarief van OZB eigenaar woningen met 6,05%. Het tarief OZB eigenaar niet-woningen stijgt met 0,31% en het tarief OZB gebruiker niet-woningen daalt met 0,14%. • | Voor de toeristen- en parkeerbelastingen geldt, dat zij dienen als instrumentarium en daarmee als onderdeel van een veel meer omvattend beleid aangaande toerisme en de bereikbaarheid van winkelkernen. De tariefontwikkelingen van die belastingen zijn dan ook zelden autonoom, maar vaak gekoppeld aan de gewenste richting op genoemde beleidsterreinen. In onderhavig jaar is er geen tariefstijging aangehouden voor de toeristenbelasting. De tarieven voor parkeerbelastingen zijn waar mogelijk verhoogd met 1,9%. • | Voor de afvalstoffen- en rioolheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. Dit resulteert in een stijging van de tarieven voor de afvalstoffenheffing met 14,49%. Het tarief voor de rioolheffing daalt met 4,32%. • | Voor de leges is aansluiting gezocht bij het ANG-model.
Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Noardeast-Fryslân maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt tevens voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Het totaalbedrag aan te verlenen kwijtscheldingen wordt geraamd op € 360.000. Dit totaalbedrag is nagenoeg gelijk toe te kennen aan de afvalstoffenheffing en ook rioolheffing.
Tarieven 2027 Belasting soort | Tarief 2026 | Tarief 2027 | % OZB-eigenaar woningen | 0,1230% | 0,1156% | -6,05% OZB-eigenaar niet-woning | 0,3195% | 0,3205% | 0,31% OZB-gebruiker niet-woning | 0,2428% | 0,2425% | -0,14% Roerende Woon- en Bedrijfsruimten eigenaar | 0,1230% | 0,1156% | -6,05% woning Roerende Woon- en Bedrijfsruimten eigenaar niet- | 0,3195% | 0,3205% | 0,31% woning Roerende Woon- en Bedrijfsruimten gebruiker niet- | 0,2428% | 0,2425% | -0,14% woning Forensenbelasting | 0,5773% | 0,5882% | 1,9% Reclamebelasting | € 485,00 | € 494,20 | 1,9% Parkeerbelastingen | div. | div. Leges | div. | div. Toeristenbelasting | € 2,00 | € 2,00 | 0% Rioolheffing | -4,32% 68 Woning | € 240,21 | € 229,83 Niet-woning | € 240,21 | € 229,83 Grootverbruikers | € 21,21 | € 20,29 Percelen zonder aansluiting op waterleidingnet of | € 47,59 | € 45,53 waterverbruik < 10m3 Afvalstoffenheffing Eénpersoonshuishouden | € 191,84 | € 219,63 14,49% Meerpersoonshuishouden | € 272,55 | € 312,04 Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers | div. | div. Rioolaansluitrecht | div. | div. Lijkbezorgingsrechten | div. | div.
Belastingopbrengsten Opbrengsten belastingen 2027 (bedragen x 1.000 euro) Verwachte Begroting Belasting soort | opbrengst | 2027 Mutatie 2026 OZB-eigenaar woningen | 8.219 | 8.419 | 200 OZB-eigenaar niet-woning | 3.239 | 3.350 | 111 OZB-gebruiker | 1.989 | 2.045 | 56 Roerende Woon- en Bedrijfsruimten | 1 | 2 | 1 Forensenbelasting | 317 | 281 | -36 Toeristenbelasting | 785 | 785 | 0 Parkeerbelastingen | 315 | 895 | 580 Reclamebelasting | 89 | 91 | 2 Afvalstoffenheffing | 5.054 | 5.822 | 768 Rioolheffing | 4.822 | 4.823 | 1 Liggeld woonschepen en bedrijfsvaartuigen | 4 | 4 | 0 Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers | 173 | 176 | 3 Leges | 2.088 | 2.060 | -28 Lijkbezorgingsrechten | 516 | 323 | -193 Totaal | 27.611 | 29.076 | 1.465 69 70 Kostendekking Afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges en rechten lijkbezorging Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking afvalstoffen Taakveld Begroting 2027 LASTEN: Exploitatielasten afvalstoffen 7.3 Afval 4.829 Straatreiniging 7.3 Afval 63 Heffings- en inningskosten 0.64 Belastingen overig 5 Overhead 0.4 Overhead 401 Compensabele BTW n.v.t.
790 Kwijtscheldingen 6.3 Inkomensregelingen 180 Kapitaallasten 7.3 Afval 225 Totale lasten 6.493 BATEN: Afvalstoffenheffing 7.3 Afval 5.085 Dividend 7.3 Afval 30 Verpakkingen/matrassen/prullenbakken 0.5 Treasury 225 Onttrekking voorziening 7.3 Afval 180 Overige baten 7.3 Afval 236 Tariefstijging 14,49% 7.3 Afval 737 Totale baten 6.493 Dekkingspercentage 100% 71 Rioolheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking riolering Taakveld Begroting 2027 LASTEN: Exploitatielasten riolering 7.2 Riolering 2.342 Straatreiniging 7.2 Riolering 62 Heffings- en inningskosten 7.2 Riolering 5 Overhead 0.4 Overhead 428 Compensabele BTW n.v.t.
599 Kwijtscheldingen 6.3 Inkomensregelingen 180 Kapitaallasten 7.2 Riolering 2.003 Totale lasten 5.619 BATEN: Rioolheffing 7.2 Riolering 4.823 Overige baten 7.2 Riolering 16 Onttrekking aan voorziening 7.2 Riolering 780 Totale baten 5.619 Dekkingspercentage 100% Lijkbezorgingsrechten (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking lijkbezorgingsrechten | Taakveld Begroting 2027 LASTEN: Exploitatielasten begraafplaatsen | 7.5 | 760 Begraafplaatsen Overhead | 0.4 Overhead | 167 Kapitaallasten | 7.5 | 79 Begraafplaatsen Totale lasten | 1.006 BATEN: Begraaftarieven | 7.5 | 323 Begraafplaatsen Overige baten | 7.5 | 211 Begraafplaatsen Totale baten | 534 Dekkingspercentage | 53% Leges (bedragen x 1.000 euro) Begrote Toegerekende opbrengsten | kosten ANG Kostendekking 2027 | model Titel 1 Algemene Dienstverlening | 1.168 | 1.302 | 90% Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke | 869 | 849 | 102% leefomgeving/omgevingsvergunning Totaal Titel 1 en 2 | 2.037 | 2.151 | 95% Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese | 23 | 128 | 18% dienstenrichtlijnen Totaal Legesverordening | 2.060 | 2.279 | 90% 72 Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens Woonlasten 2027 eigenaar - bewoner 1 Gemiddelde woonlasten eigenaar- | Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden bewoner | 2027 | 2027 Onroerendezaakbelastingen eigenaar 2) | 431,00 | 431,00 Afvalstoffenheffing | 219,63 | 312,04
Rioolheffing 3) | 229,83 | 229,83 Totaal | 880,46 | 972,87 Gemiddelde woonlasten 2026 | 858,05 | 938,76 Toename lokale lastendruk | 2,6 % | 3,6 % 1) Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens 2026 – 2027 in overeenstemming met de door het COELO gehanteerde berekening. 2) Voor het jaar 2027 is voor de berekening van de woonlasten een geschat gemiddelde WOZ | - woningwaarde aangehouden van € 373.000 (voor 2026 was dit € 346.000) 3) Rioolheffing voor meerpersoonshuishoudens gebaseerd op een waterverbruik van 135 m3 per jaar en voor éénpersoonshuishoudens op 46 m3 per jaar. Woonlasten huurder Gemiddelde woonlasten huurder | Eenpersoonshuishouden | Meerpersoonshuishouden 2027 | 2027 Afvalstoffenheffing | 219,63 | 312,04 Rioolheffing 3) | 229,83 | 229,83 Totaal | 449,46 | 541,87 Gemiddelde woonlasten 2026 | 432,05 | 512,76 Toename lokale lastendruk | 4,0% | 5,7% Vergelijken woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo | ) een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen. Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2027 de onderstaande tabellen hebben ontleend.
In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, en ook de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij, zowel in relatieve als absolute zin, 73 de afwijkingen ten opzichte van het Fryske gemiddelde weergegeven. Let wel: het gaat hierbij om de cijfers 2026. De cijfers 2027 zijn uiteraard pas in de loop van volgend jaar beschikbaar. Woonlasten 2026 eigenaar - bewoner Rangorde | Rangorde Gemeente | Eenpersoons Meerpersoons | Provinciaal | landelijk meerpersoons meerpersoons Noardeast-Fryslân | 858 | 939 | 11 | 67 Gemiddelde in Fryslân | 853 | 980 Verhouding t.o.v. Frysk gemiddelde | Eenpersoons Meerpersoons In procenten | 0,6 % | -4,2 % In euro's | 5 | -41 De provinciale rangorde is in 2026 in vergelijk met 2025 gewijzigd. Van de 18 gemeenten binnen de provincie staat Noardeast-Fryslân op plek 11 (was 10). Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Achtkarspelen). Woonlasten 2026 huurder Rangorde | Rangorde Gemeente | Eenpersoons Meerpersoons | Provinciaal | landelijk meerpersoons meerpersoons Noardeast-Fryslân | 432 | 513 | 10 | 185 Gemiddelde in Fryslân | 369 | 500 Verhouding t.o.v.
Frysk gemiddelde | Eenpersoons Meerpersoons In procenten | 17,07% | 2,60% In euro's | 63 | 13 Voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2026 ten opzichte van 2025 niet gewijzigd. Plek 10 blijft 10. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Harlingen) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke). De landelijk positie is | verslechterd. Daar is de gemeente in de rangorde van “goedkoopste” gemeenten gedaald van plek 171 naar plek 185. | De relatieve verschillen ten opzichte van het Fryske gemiddelde worden steeds kleiner. De gemeente groeit langzaam naar het Fryske gemiddelde toe. 74 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding De Gemeente Noardeast-Fryslân acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is het weerstandsvermogen berekend.
Risicoprofiel Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is een risico-inventarisatie uitgevoerd in samenwerking met de betrokken medewerkers uit de organisatie. Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn 48 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 79% het noodzakelijke weerstandsvermogen. Met deze risico-inventarisatie hebben wij een eerste stap gezet in het beschrijven van risico’s. Het geeft meer inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welk weerstandsvermogen nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. In tabel 1 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Noardeast-Fryslân. Tabel 1: belangrijkste financiële risico's Risiconummer Risico | Gevolgen | Kans | Financieel Invloed gevolg Stagnatie van werkzaamheden, | max. R309 | Virussen en/of hacking. | performance verlies en/of | 30% | € 5.000.000 22.38% verlies gegevens. Toename van het | Er komt een overschrijding op aantal | de begrote budgetten. Deze | max.
R173 | jeugdvoorzieningen | overschrijding is afhankelijk van | 35% | € 1.750.000 11.98% door meer aanvragen | de zorgvraag en varieert per dan verwacht. | zwaarte van de zorgindicatie. Werkelijke onderhoudsbehoefte | Onvoldoende grip op R322 | van de | kapitaalgoederenbeheer | 70% | max. | 10.30% kapitaalgoederen wijkt | waardoor mogelijk financiële | € 1.500.000 af van de geplande | tegenvallers ontstaan. werkzaamheden. Bezuinigingen 2027 | De meerjarenbegroting is niet R324 | worden (deels) niet | sluitend en er zijn bezuinigingen | 25% | max. | 8.79% gehaald. | nodig van opgeteld € 5,9 | € 3.600.000 miljoen. Uitblijven nieuwe | Spoedoplossing huisvesting van | max. R321 | huisvesting | gemeentewerven. | 70% | € 1.000.000 7,23% gemeentewerven. 75 Prijsstijging van uit te besteden werk. | Toenemende kosten bij R162 | Vertraging in | onderhoud, vervanging en | 70% | max. | 5.52% leveringen. Prijsstijging | nieuwe projecten. | € 800.000 inkoop bouwmateriaal en materieel. Toename aantal | Door een toename van het R318 | uitkeringsgerechtigden | aantal uitkeringsgerechtigden | 30% | max. | 3.93% (BUIG) | ontstaat een incidenteel | € 1.500.000 nadeel. Budgetten tractie en | Te lage R313 | randapparatuur | vervangingsinvesteringen in de | 70% | max. | 3.46% vervanging en | begroting en een tekort op het | € 500.000 onderhoud onder druk. | onderhoudsbudget.
Gedane toezeggingen zijn niet Toezeggingen Project | of onvoldoende vastgelegd, | max. R316 | Zorg en Onderwijs. | waardoor onduidelijk is of en in | 50% | € 500.000 | 2.95% hoeverre gemeente aan verplichtingen voldoet. Toename complexiteit | Toenemende complexiteit | max. R319 | casussen Jeugdzorg. | vraagt meer maatwerk en | 50% | € 500.000 | 2.46% hogere kosten. Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico’s is een risicosimulatie uitgevoerd in NARIS. Deze simulatie is toegepast om inzicht te krijgen in de financiële impact van de risico’s en om te bepalen welk bedrag gereserveerd moet worden om voldoende weerstand te kunnen bieden. Hierbij is bewust gekozen om niet het maximale bedrag van alle risico’s gezamenlijk te reserveren, aangezien het onwaarschijnlijk is dat alle risico’s gelijktijdig en in hun volle omvang zullen optreden. Door gebruik te maken van de simulatie is berekend welk bedrag nodig is om ten minste 90% van de potentiële risico’s af te dekken. Uit de analyse blijkt dat hiervoor een bedrag van € 8.476.000 benodigd is. Dit bedrag wordt aangeduid als de benodigde weerstandscapaciteit. Het vormt een realistische inschatting van de financiële buffer die noodzakelijk is om de organisatie in staat te stellen adequaat te reageren op onvoorziene gebeurtenissen, zonder dat dit direct leidt tot financiële problemen.
Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Noardeast | -Fryslan bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. In het geval van de gemeente Noardeast-Fryslân is dat de Algemene reserve en de post onvoorzien. Weerstandscapaciteit | Bedrag Algemene reserve | € 3.386.000 Algemene reserve ter dekking van risico’s | € 8.476.000 Post onvoorzien | € 1.000 Totale weerstandscapaciteit | € 11.863.000 76 77 Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. De normtabel hieronder is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio. Waarderingscijfer Ratio Betekenis A >2.0 uitstekend B 1.4-2.0 ruim voldoende C 1.0-1.4 voldoende D 0.8-1.0 matig E 0.6-0.8 onvoldoende F <0.6 ruim onvoldoende Het weerstandsvermogen valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen.
Echter, het weerstandsvermogen alleen zegt niet zoveel over de financiële positie van de gemeente. Om een beter beeld te krijgen van de financiële positie moeten verschillende kengetallen, opgenomen onder het kopje ‘Kengetallen’ in samenhang beoordeeld worden. Alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding geeft dit een goed beeld van de actuele financiële positie. Kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Om dit te bereiken is de BBV op dit onderdeel aangepast en wordt deze paragraaf uitgebreid met de volgende kengetallen voor: - Netto schuldquote; - Solvabiliteitsratio; - Grondexploitatie; - Structurele exploitatieruimte; - Belastingcapaciteit. Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente.
Netto Schuldquote/Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Hoe hoger de schuld hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote laat de verhouding zien tussen de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen van de gemeente en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Rekening Begroting Begroting Begroting | Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 38% | 94% | 105% | 120% | 124% | 127% Netto schuldquote (excl. | 33% | 89% | 100% | 115% | 119% | 122% doorgeleende gelden) De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%. Bij deze signaalwaarde is sprake van een relatief hoge schuldendruk. Voor Noardeast-Fryslân kan vastgesteld worden dat er geen sprake is van een hoge schuldendruk, echter loopt deze wel op de komend | e jaren. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio (= Eigen Vermogen/ Totaal Vermogen) geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe weerbaarder de gemeente is.
Rekening | Begroting Begroting Begroting | Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Solvabiliteit | 29% | 16% | 16% | 12% | 10% | 6% Harde normen voor de waarde die de solvabiliteit zou moeten hebben, zijn er niet. De Solvabiliteit van een gemeente is relatief laag doordat veel van de activa van de gemeente niet verhandelbaar is. Een solvabiliteit van rond de 20% is voor een gemeente go | ed te noemen. Om dit niveau vast te houden kan de Algemene reserve slechts beperkt aangewend worden, de raad heeft geen minimumniveau voor wat betreft de Solvabiliteit vastgesteld. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten uit de exploitatie. Omwille van de vergelijkbaarheid van jaar op jaar is voor alle jaren uitgegaan van grondwaarden exclusief niet in exploitatie genomen gronden (zoals vanaf de jaarrekening 2016 voorgeschreven door het BBV). Rekening | Begroting Begroting Begroting | Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Grondexploitatie | 2% | 3% | 1,96% | -1,21% | -1,61% | -1,25% Het lage percentage geeft aan dat de grondposities van de gemeente zeer beperkt zijn.
Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar het saldo van de structurele baten en structurele lasten en dit saldo wordt afgezet tegen de totale baten. 78 Rekening Begroting Begroting Begroting | Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Structurele exploitatieruimte | 3,5% | 1,6% | 0,98% | -1,50% | -1,96% | -0,85% Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale lasten woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar “t” te vergelijken met het landelijke gemiddelde in jaar “t-1” in en uit te drukken in een percentage. Rekening Begroting Begroting Begroting | Begroting Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Belastingcapaciteit | 86% | 86% | 89% | 89% | 89% | 89% Het betekent dat de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in Noardeast | -Fryslân onder het landelijk gemiddelde ligt.
79 80 Paragraaf financiering Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden in de begroting in afzonderlijke paragrafen beleidsrichtlijnen vastgelegd over relevante beheersmatige aspecten. In de beheers verordening naar artikel 212 van de Gemeentewet geeft de raad het kader aan. In het Treasurystatuut van de gemeente Noardeast-Fryslân, staan de uitgangspunten en doelstellingen voor het treasurybeleid vermeld. De geplande uitvoering van het treasurybeleid is weergegeven in de paragraaf financiering. Renteontwikkeling Een cruciale factor bij de uitvoering van het treasurybeleid is de verwachte rentebeweging. Na een periode van historisch lage rentes, is de rente sinds 2022 aanzienlijk gestegen. Bij stabiele inflatiecijfers, waarbij de inflatie rond het doel van 2% blijft, zal de Europese Centrale Bank (ECB) doorgaans een neutraal monetair beleid handhaven. Dit betekent dat de ECB geen drastische wijzigingen in de rentetarieven of andere beleidsinstrumenten zal doorvoeren. Kasbeheer De gemeente Noardeast-Fryslân voert haar betalingsverkeer voornamelijk via de BNG Bank uit. Daarnaast wordt de Rabobank gebruikt voor het afstorten van contant geld en als service voor klanten. Het saldo op deze rekening wordt periodiek overgeboekt naar de BNG-rekening.
Met de BNG Bank is een financieringsovereenkomst afgesloten voor één jaar, die jaarlijks op 1 januari stilzwijgend wordt verlengd. Bij de Rabobank is geen kredietfaciliteit beschikbaar. De gemeente Noardeast-Fryslân kan echter tot de kasgeldlimiet (8,5% van het totale budget) voor een bepaalde periode kortlopende leningen aangaan. Schatkistbankieren Schatkistbankieren voor decentrale overheden is wettelijk verankerd in de Wet FIDO en heeft als doel de EMU-schuld van de collectieve sector te verlagen. Omdat schatkistbankieren verplicht is, moeten decentrale overheden alle middelen die ze niet direct nodig hebben voor hun publieke taken in de schatkist onderbrengen. Er is echter een drempelbedrag van toepassing, afhankelijk van de financiële omvang van de decentrale overheid. Per 1 juli 2021 is deze drempel verhoogd van 0,75% van het jaarlijkse begrotingstotaal naar 2%, met een minimum van €1.000.000. De overtollige middelen die de gemeente in de schatkist aanhoudt en op elk moment kan opnemen, worden vergoed met daggeldrente tegen het Euro Short-Term Rate-tarief (€STR). Renterisicobeheer De gemeente loopt renterisico wanneer nieuwe leningen moeten worden afgesloten (herfinanciering) of wanneer een renteherziening plaatsvindt. Om dit risico te beheersen, is in de wet FIDO een renterisiconorm vastgesteld.
De renterisiconorm is ingevoerd om te voorkomen dat de rentelasten plotseling stijgen door aflossingen en het aangaan van nieuwe leningen. Voor gemeenten mag deze norm niet meer dan 20% van het begrotingsbedrag aan het begin van het begrotingsjaar bedragen. Hieronder volgt de berekening van de renterisiconorm. 81 Bedragen x € 1.000 Begrotingstotaal 206.503 Renterisico percentage 20% Renterisiconorm 41.301 In onderstaande tabel wordt het totaal aan renteherzieningen en aflossingen beoordeeld aan de hand van de renterisiconorm. Bedragen x € 1.000 Renteherziening en aflossing (renterisico) 4.918 Renterisiconorm 41.301 Ruimte onder renterisiconorm 36.383 Uit bovenstaande berekening blijkt dat de gemeente Noardeast-Fryslân binnen de grenzen van de renterisiconorm blijft. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet (het bedrag waarvoor op basis van kortgeld financiering mag worden aangetrokken) bedraagt 8,5% van het gemeentelijke budget bij aanvang van het begrotingsjaar 2027. De kasgeldlimiet is ingesteld om het renterisico bij kortlopende financieringen te beperken, omdat rentefluctuaties bij deze financieringen direct een aanzienlijke invloed hebben op de rentelasten. De kasgeldlimiet voor het jaar 2027 is € 17.552.745 (8,5% van € 206.502.888). Het is toegestaan om tijdelijk, gedurende drie opeenvolgende kwartalen, de kasgeldlimiet te overschrijden.
In 2027 wordt de kasgeldlimiet naar verwachting niet overschreden. Lening positie De totale verwachte schuld van de gemeente per 31 december 2027 bedraagt € 48.010.494 (uitgaande van de huidige portefeuille) waarvan aan derden is doorgeleend een bedrag van € 2.480.178. In onderstaande tabel is de leningenportefeuille weergegeven, exclusief doorgeleende gelden en inclusief de naar verwachting aan te trekken leningen. Bedragen x € 1.000 Schuld per 01-01 50.205 Aflossingen -4.675 Nieuwe leningen (verwachte mutatie cf geprognotiseerde balans) 111.053 Schuld per 31-12 156.583 Kredietrisico op verstrekte geldleningen De gemeente staat borg voor een aantal geldleningen. Gezien het feit dat voor de meeste van deze leningen het Waarborgfonds Sociale Woningbouw garant staat, kan het directe risico als minimaal worden beschouwd. Het indirecte risico is wel aanwezig. Dit risico ontstaat wanneer een willekeurige 82 landelijke woningcorporatie niet meer aan haar betalingsverplichting kan voldoen (denk hierbij aan Woningcorporatie Vestia) en het WSW-garantievermogen daalt tot beneden 0,25%, van het totale geborgde vermogen. Mocht dit voorkomen dan zullen de gezamenlijke gemeenten voor 50% van deze schuld (na uitputting van het garantievermogen en betaling van de directe schadegemeentes) verplicht zijn deze overblijvende schuld, via een renteloze lening te verstrekken.
Het risico is dan in beginsel de rentederving op deze verstrekte lening. Dit risico is meegenomen in het weerstandsvermogen. Wet HOF In de wet Houdbare Overheids Financiën (wet HOF) worden de Europese normen verankerd voor de hoogte van de overheidsschuld en de jaarlijkse groei van de overheidsschuld. Die normen raken ook gemeenten, omdat de gemeenteschulden en financieringstekorten van gemeenten meetellen in de overheidsschuld van Nederland. Elke gemeente heeft een individuele EMU-referentiewaarde. Deze is afgeleid van het plafond voor het EMU-saldo van de gezamenlijke gemeenten. De VNG adviseert gemeenten om niet te sturen op deze EMU-referentiewaarde. Dat verhindert een uitruil van plussen en minnen tussen gemeenten ten opzichte van de individuele EMU-referentiewaarde en leidt mogelijk tot een onnodig uitstel van investeringen door gemeenten. In plaats daarvan kunnen gemeenten beter sturen op de ontwikkeling van de hoogte van de schuld. Als gemeente Noardeast-Fryslân hebben wij aandacht voor de schuldpositie van onze gemeente via de jaarstukken en begroting en de daarin verplicht opgenomen paragraaf Financiering. Daarbij dient opgemerkt te worden dat de gemeente Noardeast-Fryslân geen specifiek schuldenbeleid heeft. Renteverdeling De rentekosten worden verdeeld aan de taakvelden op basis van een omslagrente.
Hierbij worden de totale rentekosten eerst gecorrigeerd met de doorgeleende geldleningen en de toerekening aan de grondexploitaties. Het totaal toe te rekenen rente aan de taakvelden bedraagt € 3.526.000. Aan de taakvelden wordt doorberekend een bedrag van € 3.528.000, waardoor op de treasury door afrondingen een positief renteresultaat van € 2.000 ontstaat. Bedragen x € 1.000 Rentelasten 3.674 Rentebaten -148 Correctie voor doorgeleende gelden (lasten) 88 Correctie voor doorgeleende gelden (baten) -88 Aan taakvelden toe te rekenen rente 3.526 Werkelijk aan taakvelden en grondexploitatie toegerekende rente (=rente-omslag) -3.528 Renteresultaat op treasury -2 EMU-saldo In 2004 hebben Rijk en medeoverheden afgesproken dat het EMU-tekort van medeoverheden maximaal -0,5% BBP mag bedragen. Deze beperking vloeit voort uit de Europese saldogrens van 0,3% BBP die geldt voor de volledige Nederlandse collectieve sector. Wanneer het saldo positief is, is er sprake van een vorderingenoverschot, als het saldo negatief is, spreekt men over een vorderingentekort. Er is voor 2027 sprake van een EMU-tekort. Onderstaande bedragen zijn x € 1.000.
2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatiesaldo vóór mutaties reserves | -5.323 | -9.604 -8.492 -11.712 Mutaties (im)materiële vaste activa | - 38.083 | 23.232 | -132 | -6.773 Mutaties voorzieningen | + | -785 | -831 | -800 | -857 Mutaties voorraden (inclusief bouwgrondexploitatie) | - | -2.834 | -6.333 | -792 | 683 Berekend EMU-saldo | -41.357 -27.334 -8.368 | -6.479 83 84 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Noardeast-Fryslân heeft 12.358.360 m2 openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, zoals wegen, riolering, kunstwerken, (zoals bruggen, tunnels en kad emuren) groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de manier waarop Noardeast - Fryslân omgaat met het onderhoud van deze kapitaalgoederen. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie van de gemeente. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft ruwweg de volgende arealen in onderhoud: Areaal Onderverdeeld Aantal in Gebouwen Gemeentelijke gebouwen 75 st. Groen Bomen 32.777 st. Natuurlijke beplanting 970.893 m2 Hagen 24.222 m2 Gras 5.947.256 m2 Cultuurbeplanting 109.047 m2 Speeltoestellen 610 st. Sportvelden 83 st.
Parkmeubilair (bankjes, afvalbakken, etc.) 1.564 st. Verhardingen Verhardingen 4.986.137 m2 Lichtmasten 8.152 st. Kunstwerken Beweegbare bruggen en sluizen 15 st. Vaste bruggen 207 st. Oevers / walbeschoeiing 47.600 m Water Stedelijk water 391.000 m2 Schouwsloten 826.600 m Stand van zaken beleid- en beheerplannen kapitaalgoederen In juni 2021 heeft de raad de nota kapitaalgoederen 2022-2026 vastgesteld. In de nota kapitaalgoederen staat het beleidskader beschreven voor het onderhouden van de kapitaalgoederen inclusief de financiële consequenties. Ook zijn de vervangingsinvesteringen in beeld gebracht en zijn er voorzieningen ingesteld voor het groot onderhoud van gebouwen, kunstwerken, waterbodems en wegen. De financiële consequenties zijn verwerkt in de begroting van 2022 en verder. In de tabel hieronder een weergave van de stand van zaken over de beleid/ beheerplannen. 85 Onderdeel Vastgesteld beheers- en onderhoudsplan aanwezig? Datum vaststelling beheerplan gemeenteraad Beheersplan actueel? Toelichting Wegen Nee n.v.t. Nee Nota Kapitaalgoederen 2022-2026* Onkruidbestrijding Nee n.v.t. Nee Nota Kapitaalgoederen 2022-2026* Openbare verlichting Nee n.v.t. Nee Nota Kapitaalgoederen 2022-2026* Kunstwerken Nee n.v.t. Nee Nota Kapitaalgoederen 2022-2026* Gebouwen Nee n.v.t. Nee Nota Kapitaalgoederen 2022-2026* Waterwegen Nee n.v.t.
Nee Nota Kapitaalgoederen2022-2026* *: de Nota Kapitaalgoederen zelf is een strategisch beleidsdocument, dit is niet hetzelfde als een beheerplan; een beheerplan is een meer gedetailleerde vertaling van de uitgangspunten uit de Nota Kapitaalgoederen. Vastgestelde onderhoudsniveaus en onderhoudsbudgetten De raad heeft op 10 juni 2021 bij het vaststellen van de huidige Nota kapitaalgoederen, middels een amendement, besloten het onderhoudsniveau voor de wegen en voor het groen vast te stellen op het niveau Basis*, voor de gebouwen conditiescore 4 en voor de kunstwerken, straatverlichting en baggeren een instandhoudingsniveau te hanteren. In de begroting 2022 en verder zijn de financiële consequenties opgenomen voor onderhoudsniveau Basis* voor wegen en voor onderhoudsniveau Laag* voor Groen, voor de gebouwen het onderhoudsniveau conditiescore 4 en voor de kunstwerken en waterwegen een instandhoudingsniveau. *: dit betreffen de onderhouds- en kwaliteitsniveau conform de Beheersystematiek Openbare Ruimte van het CROW ''kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur' Stand van zaken actuele beheerplannen In het ’Besluit Begroting en Verantwoording’ (BBV) is bepaald dat er een vastgesteld beheerplan moet zijn per voorziening. Die mag niet ouder zijn dan 5 jaar. Binnen de gemeente Noardeast -Fryslân zijn momenteel nog geen actuele, vastgestelde beheerplannen aanwezig.
Stand van zaken voorzieningen / reserves groot onderhoud In 2025 is geprobeerd op basis van de Nota Kapitaalgoederen en onderliggende documenten een onderbouwing op te stellen voor de onderhoudsvoorzieningen en de daaraan gekoppelde onderhoudsplannen. Geconcludeerd is dat deze onderbouwing niet voldoende mogelij k was. Als gevolg daarvan zijn deze voorzieningen vrij gevallen. Wel is besloten om bestemmingsreserves te creëren, waarin de vrijgekomen middelen zijn gestort. Hierdoor blijft er dekking aanwezig om noodzakelijk groot onderhoud uit te blijven voeren. 86 Nota Kapitaalgoederen 2027-2031 en actualiseren beheerplannen. De huidige Nota Kapitaalgoederen liep tot en met 2026. In 2025 is begonnen met het opstellen van een nieuwe Nota Kapitaalgoederen. Gelijktijdig daaraan is ook begonnen met het proces om benodigde beheerplannen op te stellen. Daarmee worden toekomstige voor zieningen voor groot onderhoud goed onderbouwd. De oorspronkelijke planning was om deze nieuwe nota in het 4e kwartaal van 2026 ter besluitvorming aan te bieden aan de gemeenteraad. Per brief van 30 juni 2026 is kenbaar gemaakt dat er meer tijd nodig is om zorgvuldige producten op te leveren. Dit heeft tot gevolg, dat de in 2021 vastgestelde onderhoudsniveaus langer in stand blijven, totdat de nieuwe Nota Kapitaalgoederen is vastgesteld.
Verhardingen Beleidskader verhardingen De wegen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is het onderhoudsniveau Basis. In 2027 worden de te onderhouden en de te vervangen wegvakken inzichtelijk gemaakt, welke onlosmakelijk verbonden zijn met het te behalen onderhoudsniveau en het benodigde budget. Technisch beheer en onderhoud verhardingen Een maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd. Deze is het meest recent in 2026 uitgevoerd. De inspectiegegevens worden ingelezen in een geautomatiseerd wegbeheersysteem. In dit systeem worden schadebeelden vertaald naar onderhoudsmaatregelen, waardoor een basis onderhoudsplanning ontstaat. Deze beheer processen en activiteiten worden uitgevoerd conform de Wegbeheersystematiek van het CROW. De output van inspecties en onderhoudsmaatregelen zijn input voor het in 2027 op te stellen beheerplan. Vervangingsinvesteringen Verhardingen, die aan het einde van hun technische levensduur zijn, worden vervangen. Hiervoor bestaat een investeringsprogramma. Deze vervangingen worden projectmatig aangepakt en waar het kan en nodig is, maken we werk-met-werk door bijvoorbeeld ook de riolering en groenvoorzieningen aan te pakken. Via aanbestedingen realiseren aannemers deze werken.
Groot onderhoud Groot onderhoud wordt op verschillende manieren gesignaleerd: • (Visuele) Weginspecties • Eigen schouw • Dorp- en wijkschouwen • Fixi-meldingen door inwoners en bedrijven We hebben een knip gemaakt tussen asfalt- en elementenonderhoud en dit extern belegd bij twee verschillende aannemers. Klein onderhoud Klein onderhoud wordt op verschillende manieren gesignaleerd: 87 • (Visuele) Weginspecties • Eigen schouw • Dorp- en wijkschouwen • Fixi-meldingen door inwoners en bedrijven We voeren klein onderhoud uit met zowel eigen dienst (Gemeentewurk) als met een aannemer. Hierbij maken we onderscheid tussen klussen die we zelf kunnen oplossen en grotere klussen die niet door eigen dienst op te lossen zijn en externe kennis benodigd zijn. Overig beheer en onderhoud wegbeheer Binnen de discipline van wegbeheer behoren onder andere ook de volgende activiteiten: • onkruidbestrijding op verhardingen • beheer en onderhoud wegmarkeringen • beheer en onderhoud van bebordingen en bewegwijzeringen De onkruidbestrijding wordt uitgevoerd op het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau B (basis). Door middel van het periodiek schouwen van de beeldkwaliteit wordt getoetst of dat niveau wordt behaald. Waar nodig wordt bijgestuurd.
De onkruidbestrijding op verhardingen (binnen de bebouwde kommen), het onderhoud van wegmarkeringen en het onderhoud van bewegwijzeringen worden uitgevoerd door aannemers. Onze eigen dienst draagt zorg voor het onderhouden van verkeersborden. Openbare verlichting Beleidskader openbare verlichting De Openbare Verlichting wordt op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is een instandhoudingsniveau waarbij geen kapitaalvernietiging plaats vindt. Ook zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met het in de stand van het kapitaalgoed. De besparing op energie en onderhoud door “verledden ” is meegenomen: dit betreft het vervangen van conventionele verlichting door LED armaturen. Het planmatig vervangen van armaturen door LED-armaturen leidt tot een besparing op onderhoud en energie. Bij LED-armaturen hoeven periodiek geen lampen vervangen te worden en is er ook geen uitval van lampen meer. LED-armaturen hebben een lager vermogen dan conventionele armaturen, waardoor er minder energie verbruikt wordt. Dit sluit ook aan op duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente, zonder dat dit een extra investering vraagt. Medio 2026 was 82% van de armaturen een LED armatuur. Voor de openbare verlichting wordt in 2027 een beheerplan opgesteld.
Onderhoud Openbare verlichting Inspectie of schouw van de openbare verlichting vindt niet (meer) plaats. Storingen worden opgelost op basis van meldingen (piepsysteem). De vervangingen van masten en armaturen geschiedt op basis van leeftijd. Met de nota kapitaalgoederen is de vervangingsbehoefte in beeld gebracht. Zoals hierboven beschreven zullen er in de nieuwe beheerplan ook herziene uitgangspunten opgesteld worden aangaande het onderhoud van de openbare verlichting. 88 Openbaar groen Beleidskader en onderhoudsniveau Het openbaar groen wordt onderhouden op het niveau zoals vastgesteld in de Nota Kapitaalgoederen 2021-2026. Voor de gemeente geldt hierbij een Basisonderhoudsniveau. Onderhoud van het openbaar groen Uitvoering Het grootste deel van de onderhoudswerkzaamheden wordt uitgevoerd door Cluster Gemeentewurk. De werkzaamheden bestaan uit: • Verzorgend onderhoud Schoffelen, spitten, snoeien, maaien en bemesten. • Groot, jaarlijks onderhoud Afzetten, snoeiwerk in bosplantsoenen en bomen, en onderhoud aan cultuurbeplanting. Een deel van deze werkzaamheden wordt uitgevoerd in samenwerking met Dokwurk (detachering ). Bermenbeheer Gemeentewurk verzorgt het maaien van bermen buiten de bebouwde kom. Een deel van deze bermen wordt ecologisch beheerd, soms in samenwerking met derden zoals aannemers en lokale boeren.
Een deel van het bermmaaisel en hekkelspecie wordt verwerkt tot compost bij boeren (AgriCycling). De komende jaren is het doel om een groot deel van de bermen volledig ecologisch te beheren. Hiervoor wordt een beheerplan opgesteld. Groen en speelvoorzieningen Dagelijks onderhoud Het dagelijks onderhoud van het openbaar groen wordt uitgevoerd volgens onderhoudsschema’s op het vastgestelde kwaliteitsniveau. De kwaliteit wordt geborgd via een doorlopende kwaliteitsschouw. Deze wordt vier maal per jaar met behulp van de CROW-meetlatten (Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023). Vervangingsplanning De vervanging van groenvoorzieningen wordt bepaald op basis van inspecties en vervanginsplanningen vanuit wegen en riolering. Bij de vervangingen stimuleren we biodiversiteiten klimaatadaptatie door inrichtings- en beplantingskeuzes. Speelvoorzieningen • Speeltoestellen worden viermaal per jaar geïnspecteerd. • Op basis hiervan vindt onderhoud en vervanging van toestellen en veiligheidsondergronden plaats. • De financiering van nieuwe toestellen gebeurt via de speeltuincommissie, dorpsbelang of de wijkraad, onder meer om aanspraak te kunnen maken op subsidies. 89 Beeldkwaliteit Vier keer per jaar wordt een beeldkwaliteitsschouw uitgevoerd volgens de CROW Beeldkwaliteitsmeetlatten (Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023).
Tijdens deze schouw worden op willekeurige locaties de kwaliteit van groenvoorzieningen, (straat)meubilair, bebordingen en verhardingen (onkruid, veegvuil, etc.) beoordeeld ten opzichte van de vastgestelde norm. Cyclisch beheer Het beheer van de kapitaalgoederen is gebaseerd op een cyclische aanpak, conform het Besluit Begroten en Verantwoorden (BBV). Deze aanpak draagt bij aan een structurele en duurzame kwaliteitsborging van het openbaar groen. Kunstwerken (bruggen, tunnels en grondkeringen) Beleidskader kunstwerken Onze beweegbare bruggen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen: dit is een het onderhoudsniveau, waarbij de veiligheid niet in geding zal komen. Ook zijn de investeringen voor de bruggen voor de komende jaren in beeld gebracht. Onderhoud bruggen Voor de beweegbare bruggen en vaste bruggen zijn meerjaren onderhoud programma's (MJOP’s ) opgesteld, waarin periodiek klein en groot onderhoud in is vastgelegd. Er worden 5 jaarlijks inspecties uitgevoerd op de objecten, om de kwaliteit te waarborgen. Vanuit hier worden de onderhoudsplannen geactualiseerd. Er een inhaalslag geweest, om actuele staat van de objecten inzichtelijk te brengen. Het Cluster Iepenbiere Romte verzorgt de beleidsmatige ondersteuning van het onderhoud van de kunstwerken. Daarnaast verzorgt zij het ook uitzetten van het onderhoud.
Het Cluster Gemeentewurk ondersteunt in het uitvoeren van klein onderhoud en het verhelpen van storingen. Brugbediening Onze gemeentelijke, beweegbare bruggen worden deels bediend door brugwachters van Cluster Gemeentewurk. Een aantal van onze beweegbare bruggen worden op afstand bediend vanuit de brugbediening Provincie Fryslân; de kosten daarvan worden bij ons in rekenin g gebracht. Beheer en onderhoud waterbouwkundige kunstwerken Onder de waterbouwkundige kunstwerken vallen oeverbeschermingen / grondkeringen (damwanden, kademuren), steigers en duikers, etc. Er wordt een inhaalslag gemaakt, om de beheerdata te actualiseren. De output van dit proces dient als input voor het op te ste llen beheerplan. Op basis van reeds bekende gegevens wordt uitvoering gegeven aan noodzakelijke vervangingen, groot onderhoud en klein onderhoud. Vervangingen en groot onderhoud worden projectmatig voorbereid, separaat aanbesteed en door aannemers uitgevoerd. Het klein on derhoud wordt deels uitgevoerd middels een raamovereenkomst met een aannemer en deels geeft Cluster Gemeentewurk hier uitvoering aan. Via de samenwerkingsovereenkomst oevers Friese vaarwegen uit 2024 is een Oeverfonds Gemeenten tot stand gekomen, om substantiële meerkosten voor beheer en onderhoud te dekken. Elke deelnemende gemeente draagt jaarlijks conform deze samenwerkingsovereenkomst financieel bij aan dit oeverfonds.
90 Riolering Beleidskaders Onder de omgevingswet is een GRP niet langer verplicht, maar de gemeente behoudt haar zorgplichten voor de watertaken en heeft conform het BBV nog steeds behoefte aan een gedegen plan voor de tariefstelling. De planperiode van het huidige GRP verloopt eind 2026. De gemeente Noardeast Fryslan heeft er voor gekozen om onder de Omgevingswet in 2025 te starten met het opstellen van een Water - en Riolering programma (Wrp). In dit Wrp worden de beleidskaders voor de gemeentelijke watertaken voor de periode 2027 - 2031 vastgelegd. Het Wrp vormt zowel een beleidsmatig als financieel document voor de gemeentelijke watertaken en dient als hulpmiddel bij het maken van zorgvuldige beleidsafwegingen met betrekking tot de zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater, in relatie tot de bescherming van de bodem- en waterkwaliteit. De zorg voor water en riolering is een continu proces dat door ontwikkelingen in de tijd moet worden aangepast. Het Wrp is 2 juni 2026 vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders, waarover de gemeenteraad per brief is geïnformeerd.
Volgens de huidige omgevingswet - waarin de Waterwet en de Wet milieubeheer zijn opgegaan - heeft de gemeente drie zorgplichten: • de zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater; • de zorgplicht voor het afvloeiende hemelwater; • de zorgplicht ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen van het grondwater. Uitvoering van de maatregelen uit het GRP (en na 2026 het Wrp) waarborgt dat de inzameling en het transport van afvalwater effectief blijven functioneren. Hierdoor worden schade aan het milieu, overlast voor de bewoners en ricico's voor de volksgezondheid geminimaliseerd en beheerd. Daarnaast wordt geborgd dat hemelwater - voor zover particulieren dat niet zelf kunnen - op adequate wijze ingezameld en verwerkt wordt. Tevens wordt ervoor gezorgd dat inwoners weten waar ze met grondwatervragen terecht kunnen. Onderhoud rioleringen In samenwerking met de cluster Omjouwing en Ekonomy en Iepenbiere Romte worden de beleidsmatige aspecten vormgegeven. Het cluster Iepenbiere Romte draagt zorg voor het rioleringsbeheer. Op basis van inspecties wordt het groot onderoud, vervangingen en optimalisatie ingepland. De beheersystemen worden gevuld en bijgehouden en vormen de basis voor de vervangingsprogramma en onderhoudsprogramma. Het cluster Gemeentewurk is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer en onderhoud aan de riolering.
Dit dagelijks onderhoud omvat een breed pakket aan werkzaamheden, waaronder het legen van straat- en trottoirkolken, reinigen van kleine leidingen, vegen van goten, het reinigen en onderhouden van pompen en gemalen en het uitvoeren van kleinere reparatie en lekkages. Naast vervangingen worden ook optimalisaties doorgevoerd. Hierbij valt te denken aan het ombouwen van verbeterd gescheiden stelsels en hydraulische aanpassingen van het stelsel en het afkoppelen van regenwater en het klimaatbestendig maken van het rioolstelsel. Daarnaast bewaakt het cluster Iepenbiere Romte het hydraulisch en hygiënisch functioneren van het rioolstelsel. De komende jaren rekenen wij onze rioolstelsels opnieuw door (hydraulisch en milieukundig). Dit doen wij vanwege de vele ruimtelijke ontwikkelingen, zoals nieuwbouw en uitbreidingsprojecten, waardoor de belasting op het rioolstelsel toeneemt. Met name Dokkum krijgt daarbij extra aandacht vanwege de omvang en complexiteit van het stelsel. 91 Waterwegen Beleidskader waterwegen De waterwegen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is een instandhoudingsniveau. Onderhoud van waterwegen is te verdelen in afvoeren van water en bevaarbaarheid. Ten aanzien van het afvoeren moeten alle gemeentelijke watergangen voldoen aan de keur van het waterschap.
Hiertoe worden jaarlijks de betreffende sloten uitgemaaid en gehekkeld. Incidenteel moet er worden gebaggerd. Bevaarbare waterwegen (vaarwegen) worden in beginsel vastgelegd in het Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP). Daarnaast worden gemeentelijke vaarwegen opgenomen in het Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma (GMP). Ons GMP uit 2024 is op dit gebied nog niet actu eel, hier volgt in 2027 een addendum op. Er vindt onderzoek plaats naar de functies van de verschillende waterwegen: afstroming en/of recreatief gebruik. Vervolgens worden hier beheer strategieën voor opgesteld. welke worden opgenomen in een op te stellen beheerplan. Beheer van waterwegen In 2021/ 2022 zijn peilingen uitgevoerd in wateren binnen de bebouwde kom van de 25 grootste kernen. Op basis van deze peilingen, aangevuld met een jaarlijkse, cyclische aanwas van baggerslib, is de baggerplanning geactualiseerd in 2025 in een baggerplan stedelijk water 2026-2034. Onderhoud waterwegen Voor het hekkelen van waterwegen (betreft voornamelijk bermsloten) wordt getracht zo veel mogelijk afspraken te maken met eigenaren van aanliggende percelen, waarbij de gemeente hekkelt en de eigenaren van de aanliggende percelen het hekkelafval ontvangt. In een aantal gevallen zijn er hekkelcontracten met aanliggende grondeigenaren afgesloten.
In deze gevallen wordt de gehele sloot gehekkeld door de aanliggende eigenaar tegen een bepaalde vergoeding. Baggeren van schouwsloten gebeurt op basis van hoe dit is vastgelegd in de keur van Wetterskip Fryslan. Wetterskip Fryslân schrijft de betreffende perceeleigenaren aan, wanneer schouwsloten niet meer aan de keur voldoen en daarom gebaggerd moeten worden. Onze gemeente heeft reeds aanschrijvingen ontvangen, waar wij onder andere in overleg met Wetterskip Fryslân gaan b epalen hoe deze baggeropgaven gerealiseerd kunnen worden. In 2027 beginnen we met het realiseren van deze baggeropgave. Baggeren van stedelijk water gebeurt op basis van het baggerplan 2026-2027. Hiervoor is in 2026 reeds begonnen met het opstellen van een meerjarig onderhoudscontract baggeren, welke wordt aanbesteed en gegund aan een aannemer. Overeenkomst stedelijk water (OSW) In 2025 is de overdracht van hoofdwateren en secundair water in stedelijk gebied afgerond. Daarmee is Wetterskip Fryslân beheerder geworden van deze wateren. Wel voert de gemeente het jaarlijks (hekkel) onderhoud uit aan deze wateren, daarvoor ontvangt de gemeente middels een overeenkomst een vergoeding. Van de overige water binnen de bebouwde kom van onze kernen is en blijft de gemeente beheerder in onderhoudsplichtige. Het gaat hier vooral om vijvers.
In verband met de het garanderen van de afstroming van het watersysteem ontvangt de gemeente wel een bijdrage om jaarlijks te hekkelen of maaien en om periodiek te baggeren. 92 Gebouwen De gebouwen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld is in de nota kapitaalgoederen. Dit is een gemiddelde onderhoudsniveau van conditiescore 4. Hierin afwijkend zijn de gebouwen waarbij de bestemming onzeker is en welke gebouwen worden gebruikt voor ontwikkeling en leegstaand. Deze gebouwen worden naast het uitvoeren van de wettelijke verplichte onderhoudstaken, alleen wind en waterdicht gehouden. Gebouwen welke publieke toegankelijk zijn worden juist op een hoger onderhoudsniveau onderhouden Het totale areaal bestaat uit 75 gebouwen, onder verdeeld in 'Gemeente organisatie, Brandweerkazernes, Sportaccommodaties , Toiletgebouwen , Begraafplaatsen, Overige en Welzijn en Cultuur'. In 2025 zijn de gebouwen geïnspecteerd volgens de NEN2767 om de conditiescore te bepalen, dit is zowel intern als extern gedaan. In de kader van regelgeving qua duurzaamheid zijn dit jaar in samenwerking met 'Klimop Fryslan ' maatwerkadviezen opgesteld van voorgeselecteerde gebouwen. Hier worden nog aanvulling op gedaan op gebouwen waarbij in de toekomst een verplicht label verhoging noodzakelijk is.
Het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt waar mogelijk is samenspraak met 'Gemeentewurk' in eigen beheer uitgevoerd. Voor grootschalig of specialistisch onderhoud worden derden ingeschakeld. Majeure vervangingen/ projecten Groenvoorzieningen: • Diverse grootschalige groenvervangingen Riolering: • Fûgellân Dokkum, optimaliseren waterkwaliteit en watersysteem (voorbereiding) Waterwegen: • Diverse baggerwerkzaamheden conform baggerplan 2026-2034 (hele gemeente) Gebouwen: • Schilderwerk stadhuis Dokkum (uitvoering) • Ver(nieuw)bouw Bouwdelen A&B gemeentehuis te Dokkum • Vervanging warmte installatie MFC Burdaard Kunstwerken: • Aalsumerpoortbrug te Dokkum (uitvoering) • Renovatie Ee brug te Dokkum (voorbereiding) • Vervangen damwand Baantjegracht / Zuidergracht te Dokkum (uitvoering) • Vervanging of renovatie kademuren te Burdaard (voorbereiding) Wegen: • Reconstructie fietspad Jaachpaad Dokkum-Burdaard (uitvoering) 93 • Aanleg rondweg om Wânswert (majeur project) • Reconstructie Woudweg Zuid te Dokkum • Herinrichting Vleesmarkt te Dokkum • Reconstructie Offingaweg te Hallum 94 95 Paragraaf bedrijfsvoering Inleiding De term ‘bedrijfsvoering’ verwijst naar de inzet van bedrijfsmiddelen om de bedrijfsdoelen te behalen.