Bijlage 2 ZBB rapportage

Het is een volledige stelselherziening van het omgevingsrecht, waarbij er sprake is van nieuwe juridische instrumenten en van een noodzaak om veel meer domein overstijgend en integraal te gaan denken en werken. Daarbij komt nog de verdergaande digitalisering van informatiestromen en werkprocessen. Zo mogelijk nog belangrijker is het veranderen van de houding als gevolg van de Omgevingswet. De houding ten aanzien van initiatieven wordt “ja, mits” en tegelijkertijd wordt participatie een wezenlijk onderdeel van de processen onder de Omgevingswet. Naast de nieuwe werkwijze moet er ook een nieuw instrument worden opgezet. Het van rechtswege ontstane bestemmingsplannen moet worden vervangen door van grond af aan opgebouwd eigen definitief omgevingsplan. Dit is een (leer)proces wat de organisatie gaat doorlopen. De financiële gevolgen hiervan ten opzicht van de oude bestemmingsplannen zijn op dit moment nog lastig in te schatten. Mede doordat er door de vereiste participatie meer interactie met de Mienskip zal plaatsvinden. Daarnaast is nog onduidelijke wat de verschuiving en het vervallen van diverse toezichtstaken gaat betekenen. In ieder geval is wel duidelijk dat door het vervallen van legesplicht voor diverse zaken er minder inkomsten zullen worden gegenereerd.

Naar verwachting zal er medio dit jaar meer duidelijkheid zijn over zowel de interne als externe kosten die gemoeid zijn met het oefentraject voor het Omgevingsplan. Kortom, naar verwachting zullen de komende periode nog aanzienlijke extra kosten worden gemaakt in de transitiefase naar een definitief omgevingsplan.

| 30 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

3. WKB (wet kwaliteitsborging) Het is de bedoeling dat tegelijk met de Omgevingswet de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking treedt. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. De wet gaat gefaseerd in. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten, daarna volgen eventueel de meer complexere. Om de doelen van de Wkb te bewerkstelligen wordt het proces voor vergunningverlening in tweeën opgeknipt: 1. Een ruimtelijke component, dat wil zeggen het toetsen aan het omgevingsplan (denk aan het passen in bestemmingsplan, en eisen met betrekking tot welstand) en aan veiligheidseisen voor de omgeving. Voor dat gedeelte is een vergunning nodig van de gemeente. 2. Een bouwtechnische component: hiervoor wordt de papieren toets op het bouwplan vooraf vervangen door toetsing in de praktijk op het bouwwerk zoals dat wordt gebouwd. De vergunninghouder wordt verplicht om een onafhankelijke kwaliteitsborger in te schakelen die tijdens de bouw controleert of de bouwtechnische voorschriften uit het Bouwbesluit goed worden toegepast. De kwaliteitsborger stelt dan een verklaring op of aan de voorschriften is voldaan. Deze procedure wordt bij private partijen, de ‘markt’ belegd.

Het bouw- en woningtoezicht, zoals gemeenten dat nu uitvoeren, wordt dan een taak van marktpartijen. Een verklaring van de kwaliteitsborger zal bij oplevering voorwaarde zijn voor ingebruikname. Er verandert dus het nodige in de rol en de organisatie van de gemeente. De gemeente doet geen technische toetsing meer op basis van de bouwaanvraag en voert ook geen toezicht op de nieuwbouw bij plannen die vallen onder de WKB. De gemeente blijft wel verantwoordelijk voor het toezicht op de bestaande bouw en omgevingsveiligheid en blijft het bevoegd gezag. Wel gaat de gemeente nog over de handhaving op de eisen voor nieuwbouw. De vergunninghouder/bouwer legt inhoudelijk verantwoording af aan de gemeente. Dit doet hij door het indienen van de risicobeoordeling en borgingsplan voor de aanvang van de bouw. En met het bouwdossier tijdens en bij de afronding van het bouwtraject, inclusief de verklaring van de kwaliteitsborger. Die documenten kunnen door de gemeente worden gebruikt om te handhaven en kan aanleiding geven om tijdens de bouw informatiemomenten en stopmomenten aan de vergunninghouder op te leggen. Of om ingebruikname niet toe te staan, zolang er geen positieve verklaring door de kwaliteitsborger is afgegeven. Ook deze nieuwe wet heeft zodoende impact op functies in de organisatie en verschuiving van taakvelden. En zoals gememoreerd onder Omgevingswet- ook op de legesinkomsten.

In het kader van de implementatie Omgevingswet wordt met deze effecten rekening gehouden.

| 31 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

4. Wonen Gemeenten hebben een sturende rol binnen het taakveld Wonen. In de op basis van de Woningwet wettelijk verplichte Woonvisie komen alle aspecten van het wonen aan bod: kwantiteit, kwaliteit, locaties, woonruimteverdeling, doelgroepen, de rol van woningcorporaties. Op basis hiervan maakt de gemeente ook de verplichte prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisatie(s). De volkshuisvestelijke onderbouwing van woningbouwplannen is tevens een verplicht onderdeel in het kader van het opstellen van een bestemmingsplan / de nieuwe Omgevingswet. Werkzaamheden komen voort uit wettelijke verplichte taken. Het huidige pakket kan dan ook aangemerkt worden als minimumpakket. Dit pakket biedt buiten de verplichte taken in het kader van Woonvisie, Prestatieafspraken en Woonprogramma en beoordelen van casussen niets. Het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad, de ontwikkeling van nieuwe toekomstbestendige woningen en de energietransitie vraagt van de gemeente echter een grotere inspanning op het woondossier. In het kader van het woondossier voert de cluster Wonen diverse werkzaamheden uit, zoals: 1. Periodieke actualisatie van het woonbeleid (Woonvisie), Woonagenda en Woonprogramma. 2. Regie voeren en opstellen van de Prestatieafspraken met corporaties en huurdersorganisatie(s). 3.

Permanente afstemming over het wonen met de provincie Fryslân, de woningbouwcorporaties, de Mienskip en overige stakeholders op de woningmarkt. 4. Opstellen en (laten) uitvoeren woningmarktanalyses en monitoring van de woningmarkt om ontwikkelingen te kunnen faciliteren en waar nodig tijdig bij te sturen. 5. Inrichten en bijhouden monitoringssysteem woningmarkt. 6. Deelname in Woonopgave (regieteam en uitvoeringsteam); 7. Wekelijks casusoverleg en voorzien van de noodzakelijke volkshuisvestelijke onderbouwingen voor het bestemmingsplan en de bouw / omgevingsvergunningen. 8. Periodiek organiseren van Platformbijeenkomsten met de stakeholders op de woningmarkt over actuele thema's op de woningmarkt (Platform Wonen). 9. Het adviseren over diverse vraagstukken binnen het woondossier. 10. Beantwoorden vragen vanuit college, raad en de Mienskip over het wonen en woonprojecten. Budget Wonen Algemeen vs. Grote opgave woondossier In het kader van ZBB is zeer duidelijk naar voren gekomen dat het budget voor Wonen ontoereikend is om alle activiteiten op een voldoende niveau uit te kunnen voeren. Zeker nu de woonopgave enorm is toegenomen. Alle werkzaamheden en met name het uitvoeren van woningmarktanalyses vragen de komende jaren om een stevig budget per jaar. Onderbouwing structurele financiering ambities woonbeleid Gemeenten hebben een sturende rol als het gaat om het taakveld wonen.

In de op basis van de Woningwet wettelijk verplichte Woonvisie komen alle aspecten van het wonen aan bod: kwantiteit, kwaliteit, locaties, woonruimteverdeling, doelgroepen, de rol van

| 32 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

woningcorporaties. Op basis hiervan maakt de gemeente ook de verplichte prestatieafspraken met de corporaties en huurdersorganisatie(s). De volkshuisvestelijke onderbouwing van woningbouwplannen is tevens een verplicht onderdeel in het kader van het opstellen van een bestemmingsplan / de nieuwe Omgevingswet. In het kader van het project Zero Based Budgeting is het bedrag uitgerekend wat noodzakelijk is om aan de beleidsdoelstellingen te kunnen voldoen. Gezien de grote druk die momenteel op de woningmarkt ligt en de toegenomen complexiteit aan regionale afspraken en de uiteindelijke transitie richting de omgevingswet is het belangrijk om de ambities te koppelen de reëel te verwachten benodigde financiële middelen. Voor de uitvoering van het woonbeleid wordt ingeschat dat er jaarlijks minimaal een bedrag nodig is van rond de € 70.000,-. De uit te voeren werkzaamheden zijn onvermijdbaar en onuitstelbaar en de bestuurlijke prioriteit ten aanzien van de uitvoering van de werkzaamheden ten behoeve van het woondossier is hoog. Consequenties onvoldoende budget om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren De gemeente zal significant minder zichtbaar zijn, juist in een tijd waarin het samenspel met de gemeenschap (De Mienskip), stakeholders en marktpartijen actief moet worden opgepakt.

Zowel vanwege de huidige zeer grote woonopgave als de veranderende en nog meer actievere rol van de lokale overheid. Gelet op de dynamiek binnen de samenleving en de steeds sneller veranderende woningmarkt blijft een grote gemeentelijke inzet op het woondossier naar verwachting de komende jaren noodzakelijk.om de problemen op de woningmarkt te kunnen aanpakken. Bij slechts een minimale investering loop je het grote risico dat de gemeente op korte termijn de boot mist en op de langere termijn niet meer als serieuze volkshuisvesting partner wordt gezien door zowel marktpartijen als burgers die met hun problemen (en wensen) energie hebben geïnvesteerd in het aangaan van de dialoog met de gemeente over dit belangrijke beleidsonderwerp. 5. Economie, toerisme & recreatie / erfgoed Aan welke doelen dragen de activiteiten die hieronder vallen bij? 1. Verbeteren vestigingsklimaat en ondernemersklimaat; bereikbaarheid en uitbreidingsruimte voor bedrijventerreinen; verduurzaming/herstructurering bedrijvenlocaties; verbeteren detailhandelsstructuur; verbeteren voorzieningenniveau Regiostad Dokkum; bevorderen innovatieve en duurzame bedrijvigheid; kwartiermaker landbouw. 2. Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeente om te recreëren en te verblijven. Dit (1) zorgt voor een prettige en gezonde leefomgeving (o.a.

meer voorzieningen); (2) versterkt het behoud en ontwikkeling van natuur- en cultuurerfgoed en (3) zorgt voor toekomstbestendige banen. Dit willen we bereiken door (a) meer toeristische en recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeergebied, het Waddengebied en de Noardlike Fryske Wâlden te realiseren, (b) Dokkum en Kollum beter en meer ontwikkelen tot toeristische en recreatieve centra en (c) groei van de vrijetijdssector: meer bezoekers, bestedingen en banen in balans met de leefomgeving.

| 33 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Welke activiteiten worden hieronder gerealiseerd? 1. Acquisitie voor en verkoop van bedrijfskavels; organiseren startersavonden; uitgeven ondernemersmagazine; organiseren netwerkbijeenkomsten; deelname met ondernemers en bewoners in Werkgroep Binnenstad; onderzoek, planvorming en uitvoering herstructurering/verduurzaming bedrijventerreinen; bevorderen innovatie in de bouwsector, metaalsector en landbouwsector (stimuleren netwerkvorming en uitvoeren subsidieregeling); betere aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; verbeteren doorlopende leerlijnen; verhogen kennis- en ambitieniveau jongeren; 2. Uitvoering beleid. Uitbreiding recreatieve voorzieningen in het Lauwersmeergebied (rondje Lauwersmeer); Faciliteren en ondersteunen van programma Friese Waddenkust; Recreatieve ontwikkelingen in Harddraverspark Dokkum; Uitvoering Súd Ie-project (Dokkum Lauwersmeer); Uitvoering Kollum Watersportdorp; Uitvoering geven aan de regionale visie op het gebied recreatie & toerisme en de waterrecreatie; In provinciaal verband werken aan slimme groei, toekomstbestendige banen, destinatiemanagement, vitale waterrecreatie, vitale logiesaccommodaties, dagrecreatieve netwerken compleet en toeristische data op orde; Ondersteuning van initiatieven vanuit dorpen, organisaties en bedrijven in de gemeente. Het promoten van de gemeente en de regio i.s.m. de marketingorganisaties.

Wat biedt het minimumpakket? 1. Bijdrage Stuurgroep Lauwersmeer, cofinanciering Leaderprojecten, bijdrage Annoorganisatie, enkele netwerkbijeenkomsten. 2. Het minimumpakket bestaat uit structurele subsidies aan toeristische organisaties (Bezoekerscentrum Hegebeintum, TIP Dokkum, RMT en Merk Fryslân) ter hoogte van € 136.332,- waaraan verplichtingen ten grondslag liggen. Daarnaast is er een projectsubsidie voor 8 jaar toegekend aan het project Op Paad lâns it Waad (€ 50.000 per jaar). Dit is een project waar meerdere gemeenten aan deelnemen. Eenzijdig de bijdrage verlagen is daarom moeilijk. Verder worden er jaarlijks een aantal incidentele subsidies verleend. Om onze taken goed uit te kunnen voeren is daarnaast een beleidsondersteunend budget nodig om toeristische en recreatieve ontwikkelingen in gang te zetten. Schrappen van deze taken en/of hierop bezuinigen, betekent in de basis een keuze maken in het al dan niet ondersteunen en bevorderen van toerisme en recreatie in onze regio. Dus wel of niet gevolg geven aan politieke ambities. Bij schrappen kiest het gemeentebestuur ervoor om niets meer te doen op het gebied van bevordering van de ontwikkeling van de toeristische sector en het faciliteren en onderhouden van recreatieve voorzieningen.

Incidenteel budget Economie en Recreatie & Toerisme beschikken tot en met 2023 over een incidenteel budget van € 185.000,- (€ 100.000 voor Economie en € 85.000 voor Recreatie & Toerisme). Om uitvoering te kunnen geven aan de bestuurlijke ambities is het gewenst om dit budget structureel te maken. Daarnaast zou de toegezegde projectsubsidie van jaarlijks € 50.000,voor ‘Op Paad lâns it Waad’ gedurende de looptijd (t/m 2028) in de begroting moeten blijven staan.

| 34 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Enkele aandachtspunten A. Er is in de begroting van de gemeente Noardeast-Fryslân geen budget geregeld voor de promotie van cultureel erfgoed. B. Het budget voor Rondje Lauwersmeer valt in de begroting onder Economische ontwikkeling, maar hoort eigenlijk onder Bevordering Toerisme. C. De posten voor Recreatie & Toerisme zitten verspreid in de begroting. De posten Dag- en Openluchtrecreatie en Recreatieve havens vallen onder Ruimte c.a. , terwijl Bevordering toerisme o.a. Economie c.a. valt. D. Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum wordt voor wat het Toeristisch Informatiepunt betreft gesubsidieerd door Recreatie & Toerisme en voor het museale gedeelte door Mienskip (cultuur). Leeswijzer vervolg Deze rode draden notitie vervolgt met een opsomming van de onderwerpen uit deze werkgroep. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de mate van wettelijkheid van de budgetten die in deze werkgroep zitten. Om vervolgens te benoemen waar kansen liggen om minder kosten te maken. Dit is vertaald naar ‘quick wins’ en aan potentiële besparingen.

Werkgroep Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, milieu, wonen, accommodaties: waar hebben we het over? De hoofdonderwerpen van de werkgroep betroffen: ● Economische ontwikkelingen ● Fysieke bedrijfsinfrastructuur ● Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen ● Economische promotie ● Cultureel erfgoed ● Milieubeheer ● Ruimtelijke ordening ● Wonen en bouwen Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen: ● wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● zwaarwegende reden continuering; ● niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering. In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven.

| 35 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Huidige Lasten

Minimum

Mogelijke besparing

Wettelijke taken

-3.388.461

-2.056.278

-1.332.183

Zwaarwegende reden tot continuering

-3.861.560

-1.664.897

-2.196.663

Niet wettelijk

-2.020.879

-578.675

-1.442.204

Totaal werkgroep Economie, recreatie, milieu, cultuurhistorie, wonen, accommodaties

-9.270.900

-4.299.850

-4.971.050

Quick wins Overzicht van maatregelen met geen of zeer beperkte maatschappelijke en organisatorische impact. De ‘makkelijke keuzes’. Activiteit

Lasten

Mogelijke besparing

Toelichting besparing

Effecten besparing

Economische ontwikkeling

-129.571

+100.000

Incidenteel budget structureel maken

De structurele lasten bedragen € 129.571 waarvan € 50.000 bestemd is voor de stuurgroep Lauwersmeer. Voor het resterende budget van € 79.571. kunnen onderstaande activiteiten niet volledig uitgevoerd worden: - startersbegeleiding, - netwerkbijeenkomsten, - economisch onderzoek. De noodzaak is dus aanwezig om structureel extra geld beschikbaar te stellen.

Bevordering toerisme

-291.294

+85.000 +50.000

Incidentele budgetten structureel maken

Gevolg blijven geven aan de politieke ambities en dit beleidsveld in de uitvoering houden. Dat betekent structurele bedragen opnemen voor een beleidsondersteunend budget van € 85.000 om toeristische en recreatieve ontwikkelingen in gang te zetten en een bedrag van € 50.000 voor 8 jaar voor het project Op Paad lâns it Waad t/m 2028). Daarnaast moet er nog bedrag van € 50.000 voor Rondje Lauwersmeer overgeheveld worden van het budget economische ontwikkeling. Verder is er in de begroting geen budget voor de promotie van cultureel erfgoed.

Evenementen en

-191.936

-108.405

Het beleid van de gemeente

Er komen minder mensen naar de

| 36 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

feesten

(vastgelegd in een nota) is om jaarlijks een aantal (grote) evenementen te subsidiëren om zo de uitstraling van de gemeente te vergroten. Daarnaast hecht de gemeente aan de stedenband met Fulda. De subsidie aan evenementen en activiteiten kan geschrapt worden. Echter dan kan de gemeente geen gevolg geven aan haar vastgestelde beleid en zullen bepaalde evenementen, die niet zonder subsidie kunnen, niet meer doorgaan.

Totaal

-612.801

gemeente; de omzet van horeca en winkels zal lager worden; de mensen kunnen niet meer genieten van bepaalde evenementen; de stedenband met Fulda wordt verbroken. Als de gemeente geen budget meer beschikbaar stelt voor deze vriendschapsband (is geen subsidie), dan zullen er geen uitwisselingen tussen de beide steden meer plaats kunnen vinden (nu is er een levendige stedenband met diverse uitwisselingen op het terrein van sport, onderwijs, cultuur, ondernemers en kerken én gemeentebestuur). Het is dan ook wel zo netjes om de destijds ondertekende vriendschapsband ook formeel te ontbinden als daar geen invulling meer aan kan worden gegeven. Ook het organiserende comité (destijds door de gemeente in het leven geroepen) zal moeten worden ontbonden. Dit zal tot weerstand leiden bij de diverse betrokken organisaties.

-126.595

Extra baten: Baten forensenbelas ting

164.870

16.487

Het tarief voor de forensenbelasting kan worden verhoogd

Het hebben van een tweede (recreatie) woningen wordt duurder. Mogelijk komen er dan minder tweede-huisbezitters naar onze gemeente en gaan de inkomsten van de forensenbelasting naar beneden.

Baten toeristenbelas ting

559,800

55.980

Het tarief voor de toeristenbelasting kan worden verhoogd

Mogelijk komen er minder toeristen naar de gemeente , waardoor ondernemers minder inkomsten genereren en er minder besteed wordt in/aan horeca, winkels en toeristische attracties. Er ontstaat onvrede bij de toeristische ondernemers. Hoge tarieven bemoeilijken de bedrijfsvoering in het aantrekken en binden van gasten aan het bedrijf en onze regio.

Totaal

724.670

72.467

| 37 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Potentiële besparingen Overzicht van een aantal grotere (mogelijke) besparingen binnen deze werkgroep, waarbij ook het effect hiervan wordt aangegeven. Activiteit

Huidige lasten

Mogelijk besparing

Toelichting besparing

Effecten besparing

Natuur- en Milieu educatie

-50.942

50.942

Afschaffen van lespakketten, veldwerkdagen, gastlessen en excursies aan basisonderwijs

Imagoschade. Natuur en milieueducatie wordt niet meer aangeboden. Taak zal niet door scholen worden opgepakt. Kennis over actuele maatschappelijke thema's als duurzaamheid, energietransitie, SDG's wordt niet overgedragen. Daarnaast worden 2 medewerkers boventallig, beëindigen relatie vrijwilligers, afkopen contract locatiehuur, desinvestering in lesmiddelen

Totaal

-50.942

50.942

| 38 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

2.3

Rode draden SD Overig

Beleidsinhoud - opvallende zaken Het college heeft de ambtelijke organisatie opdracht gegeven om te komen met besparingsvoorstellen c.q. inkomstenverhogingen waar de raad over kan besluiten bij de begrotingsbehandeling en die voldoende hoog zijn om te komen tot een sluitende begroting 2023-2026. In het ZBB-traject zijn de resultaten uit eerdere bezuinigingsrondes meegenomen en waar nodig verwerkt in het onderzoek. Beweegteam op orde De uitvoering van het sportbeleid wordt uitgevoerd door het beweegteam (buurtsportcoaches). De inzet van het beweegteam moet er o.a. toe leiden dat het bewegingsonderwijs op basisscholen in de breedste zin kwalitatief verbeterd, zodat de motorische ontwikkeling van kinderen wordt bevorderd. Ook is er jaarlijks een gevarieerd aanbod van buitenschoolse sport- en beweegactiviteiten. Sport- en beweegaanbieders zijn ondersteund en zij weten de weg naar de buurtsportcoaches te vinden. Voor niet of minder actieve inwoners zoals ouderen, spelen de buurtsportcoaches een belangrijke rol in de route naar een gezonde en sportieve leefstijl. Dit alles vanuit de publieke rol en in samenwerking met (commerciële) sportaanbieders. De buurtsportcoaches in de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel houden zich bezig met de volgende vier taakgebieden: 1. Bevorderen kwaliteit bewegingsonderwijs op basisscholen, in de breedste zin; 2.

Zorgen voor een gevarieerd aanbod van buitenschoolse sport- en beweegactiviteiten; 3. Versterken van sport- en beweegaanbieders (o.a. verenigingen); 4. Ondersteunen en initiëren van overige sport- en beweegactiviteiten met name voor niet of minder actieve inwoners. Buurtsportcoaches stimuleren in alle vermelde taakgebieden de deelname aan beweegactiviteiten en inherent daaraan is er dus aandacht voor gezondheidsbevordering. Sport en bewegen dragen tenslotte bij aan een betere fysieke als ook mentale gezondheid. Vooral bij activiteiten gericht op niet of minder actieve inwoners is extra aandacht voor de gezondheids- en sociale functie van bewegen. Momenteel is daar ook veel aandacht voor (gewenst) vanuit het Sociaal Domein. De buurtsportcoaches zijn intermediair voor het jeugdfonds sport en cultuur. Ook nemen de buurtsportcoaches de JOGG visie mee in hun activiteiten en gesprekken. De buurtsportcoaches kunnen dus een belangrijke schakel zijn in allerlei processen. De buurtsportcoaches worden deels gefinancierd uit de Brede Regeling combinatiefuncties en de cofinanciering vanuit de gemeente komt uit een deel loonsom, deel begroting (en GIDS) en deel partners ( basisscholen). Met de partners wordt nu gekeken welke inzet van het beweegteam gewenst is en welke bijdrage daar dan bij past. Daar zit dan ook een stuk harmonisatie bij.

Echter vanuit verschillende hoeken wordt extra inzet van het beweegteam gevraagd. Het huidige team kan niet al de vragen bedienen. Hier zit een (co)

| 39 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

financieringsvraagstuk. GIDS komt daarbij per 2023 te vervallen en daarmee ook een deel van de huidige cofinanciering. Dat maakt het zeer urgent om dit jaar nog de financiën op orde te brengen. Nog los van de extra gevraagde inzet. Preventie aanpak In Fryslân is er de aandacht voor Preventie (i.p.v. zorg). Het Friese Preventieakkoord is afgesloten en gemeente zijn druk bezig met de uitvoering ervan. Vanuit de bredere scope, afgeleid van het Ijslandse preventiemodel (Trimbus) en nu genaamd OKO (opgroeien in een Kansrijke omgeving) zijn een aantal Friese gemeenten waaronder NF aan het bekijken of een overkoepelend preventiemodel passend is bij de wensen en ambities. de komende tijd zal duidelijker moeten worden hij wij als organisatie en partners hier invulling aan denken te geven. Dit zal gepaard moeten gaan met een procesaanpak met begeleiding, keuzemomenten en dus ook zeker tijdsinvestering en budget. IHP Geen bezuiniging maar investering Het integraal huisvestingsplan (IHP) beschrijft de kaders van onderwijshuisvesting in Noardeast-Fryslân voor de periode 2020-2032. Het plan geeft inzicht in de opgaven met betrekking tot onderwijshuisvesting en de maatschappelijke ontwikkelingen in de gemeente.

De visie op Dokkum gaat uit van vier scholenclusters, waarbij met name Scholenpark Dokkum in het zuiden van de stad en de basisscholen in het noord- en zuidoosten van Dokkum tijdens de looptijd van dit IHP aandacht behoeven. De meerjarenplanning biedt inzicht in de projecten die de komende vier jaar worden opgepakt. Diverse projecten zijn al opgenomen in de begroting. Het gaat hierbij om vervangende nieuwbouw voor CBS de Fjouwerhoeke en CBS de Pionier en permanente uitbreiding van Campus Kollum. Andere projecten moeten nog worden doorgerekend en voorzien van de jaarlijkse kapitaallasten die in de begroting een plek krijgen. Voorbeelden zijn vervangende nieuwbouw van Dockinga College en uitbreiding van Dalton Dokkum. Deze worden opgepakt in het project Scholenpark Dokkum. Ook staat er binnen deze periode de toekenning van voorbereidingskrediet voor vervangende nieuwbouw van de Burgerschool en de Bonifatiusschool gepland. Projecten die op langere termijn opgepakt moeten worden zijn scholen waar Arlanta en de gemeente vanwege een kleiner leerlingenaantal nog nader over in overleg gaan. Het IHP heeft geen wettelijke status: er kunnen geen rechten aan ontleend worden. Voorzieningen worden formeel toegekend via het jaarlijkse huisvestingsprogramma. Het IHP biedt inzicht in de visie en te verwachten projecten. De bovenstaande plannen brengen een financiële opgave met zich mee.

Uitgangspunt is de normbedragen uit de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De totaalopgave wordt berekend op € 36.829.008. Dit investeringsbedrag vertaalt zich in extra kapitaallasten van maximaal (afgerond) € 1,4 miljoen in 2029. Momenteel is er nog geen ruimte in de begroting voor de plannen in dit IHP. Dorpshuizenbeleid Het dorpshuizenbeleid moet geharmoniseerd worden. Hier is in 2021 een start mee gemaakt.

| 40 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Besloten is dat (op kosten van de gemeente) eerst voor alle dorpshuizen een Meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) wordt gemaakt in combinatie met een energiescan. Dorpshuizen kunnen via de KlimOp-regeling van de provincie gratis gebruik maken van advies en ondersteuning op maat over verduurzaming. Onderdeel van het programma is dat er een energiescan van het gebouw wordt gemaakt. In overleg met de provincie en Doarpswurk wordt hier een MJOP aan gekoppeld. Hierdoor kunnen de dorpshuizen op meerdere terreinen geholpen worden. De informatie uit de duurzame MJOP’s wordt vervolgens gebruikt voor het geharmoniseerde beleid en de daarbij horende subsidieregeling groot onderhoud. De verwachting is dat het bestaande budget van € 64.000 niet toereikend is. Wil de gemeente daarnaast bijdragen aan de verduurzaming van dorpshuizen dan zal het huidige budget aanzienlijk verhoogd moeten worden. Cultuurnota ‘Kultuer tichtby, tichtby kultuer’ De gemeenteraad heeft in januari 2022 de eerste cultuurnota voor de gemeente NoardeastFryslân vastgesteld. In de nota zijn verschillende ambities geformuleerd. Maar het financiële uitgangspunt is gelijkblijvend budget. Natuurlijk kunnen niet alle ambities worden gerealiseerd bij gelijkblijvend budget. Maar we kijken naar de verdeling van het budget en de mogelijkheden die een eventuele herverdeling biedt.

Daarnaast kan bij realisering van enkele ambities geld uit het programma ‘Meidwaan en Soarch’ worden ingezet. En kijken we ook naar de mogelijkheid van externe subsidies. Harmonisatie bewegingsonderwijs Een aantal scholen heeft bewegingsonderwijs in dorpshuizen / MFC’s. Dit wordt bekostigd door de gemeente. De gemeente is (wettelijk) verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting en ook voor het beschikbaar stellen van ruimte bewegingsonderwijs. De bekostigingswijze is nog niet geharmoniseerd: er zijn nog verschillen in bekostigingswijze tussen de (oud)gemeenten. Momenteel wordt een notitie opgesteld voor de harmonisatie van bekostiging bewegingsonderwijslocaties, met als voorgestelde methode de bekostigingmethode die de VNG adviseert. Het is op dit moment nog niet duidelijk wat dit betekent voor de kosten. Daar komt bij dat er een landelijke ontwikkeling is dat er mogelijk méér gymuren per klas worden voorgeschreven. Dit vertaalt zich dan ook in meerkosten en mogelijk zelfs noodzaak om extra voorzieningen bewegingsonderwijs te realiseren (aandachtsplekken: bezetting Dokkum en Kollum). Een ander aspect hieraan is dat wanneer VO bewegingsonderwijs in een gemeentelijke locatie heeft, de betreffende VO-school hiervoor moet betalen aan de gemeente. Dit wordt ook niet in alle locaties op gelijke manier gedaan. Dit wordt meegenomen in de harmonisatie.

Werkgroep SD Overig: waar hebben we het over? Om duiding te geven aan de onderwerpen die in deze werkgroep behandeld zijn, sommen we hieronder de hoofdonderwerpen die in deze werkgroep behandeld zijn kort op: ● Onderwijshuisvesting, leerlingenvervoer, bewegingsonderwijs (gymzalen) ● Voorschoolse voorzieningen peuters, inclusief kwaliteitsborging ● Sport en sportaccommodaties ● Museum (huisvesting)

| 41 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●

Theater Sense Muziekonderwijs Bibliotheekwerk Versterking nulde- en eerste lijn; transformatie sociaal domein Mantelzorg(ondersteuning) en vrijwilligersondersteuning Sociaal werk Openbare gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg Leefbaarheid; dorpsbelangen en wijkraden Nieuwkomers Inkomensvoorzieningen; bijstandsverlening zelfstandigen; minimabeleid. Begeleide participatie Arbeidsparticipatie: activering en re-integratie

Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen, waarbij tevens een reflectie is opgenomen naar de openbare ruimte: ● Wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● Zwaarwegende reden continuering ● Niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven. Deze werkgroep kent alleen wettelijke en niet-wettelijke taken.

Huidige Lasten

Minimum

Mogelijke besparing

Wettelijke taken

-7.969.898

-3.942.511

-4.027.387

Speerpunten uit coalitieakkoord

-3.622.351

-2.316.919

-1.305.432

Zwaarwegende reden tot continuering

-2.383.977

-1.233.067

-1.150.910

Niet wettelijk

-6.582.339

-4.184.932

-2.397.407

Totaal werkgroep SD Overig

-20.558.565

-11.677.429

-8.881.136

| 42 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Achtergrond Behalve de Participatiewet (inkomensvoorzieningen) zijn veel overige taken binnen dit cluster (SD overig) niet wettelijk verplicht. Stoppen met bepaalde taken is wettelijk gezien dus mogelijk. Dat maakt bezuinigen op SD overig in eerste oogopslag een eenvoudige opgave: stoppen met wat we niet hoeven te doen. Bij nadere analyse blijkt het een stuk ingewikkelder. Alle activiteiten op het gebied van sport, welzijn, cultuur, maatschappelijk werk en onderwijs raken direct aan de leefwereld van inwoners. Preventie en vroegsignalering kenmerken de werkwijze van de gemeente Noardeast-Fryslân. We zijn dichtbij de inwoner en onze maatschappelijke partners weten wat er in de kernen speelt. Hierdoor zijn we er vroeg bij als er problemen ontstaan, waardoor erger wordt voorkomen. Veel van het aanbod in dit cluster is collectief en laagdrempelig. Inwoners kunnen er eenvoudig gebruik van maken. Met dit collectieve aanbod aan de voorkant voorkomen we dat we achteraf moeten repareren met duur individueel maatwerk. Dat maakt dat we binnen dit cluster te maken hebben met een dilemma: Veel niet-wettelijke taken waar we mee zouden kunnen stoppen, maar het stoppen met deze taken veroorzaakt een waterbedeffect met problemen op een later moment. Dit raakt ook aan de financiële situatie binnen het sociaal domein in Noardeast-Fryslân.

We zien de uitgaven op de gecontracteerde zorg Wmo en Jeugd toenemen. De begrote bedragen volstaan niet en we hebben substantiële tekorten op deze zorg. Bij de Participatiewet is de situatie anders. Het aantal mensen in de bijstand is gelijk aan of lager dan waarmee het rijk rekent, hetgeen betekent dat wij op dit onderdeel wel binnen de begroting blijven. De taken die binnen deze werkgroep behandeld worden zullen in samenhang bezien moeten worden met de werkgroep Sociaal Domein (Jeugd/Wmo/Participatie). Immers, in deze werkgroep zijn de taken belegd die hoofdzakelijk wettelijk zijn en waar de tekorten zich voordoen. Binnen de werkgroep Sociaal Domein zal met name bezien worden op welke wijze wij enigerlei invloed uit kunnen oefenen op het verloop van de kosten. De mate van invloed ligt voor een belangrijk deel in de voorliggende voorzieningen en de mate waarin deze voorzieningen ingezet kunnen worden ter vervanging van duurdere gecontracteerde zorg. De vraag bij deze voorzieningen zal dan zijn: welke inwoners bereiken we met deze voorzieningen en wat gebeurt er als wij deze voorzieningen niet aanbieden. In die zin is de oproep om juist niet te besparen op deze voorliggende voorzieningen maar wel een inhoudelijke ombuiging te maken zoals hiervoor beschreven. Op dit moment wordt gewerkt aan een integraal beleidsplan voor het sociaal domein.

Dat is de plek om deze keuzes scherp te maken. Bezuinigingsopties Beleid voorzieningen (Atlas van Noordoost Fryslân) Welke andere maatregelen zijn mogelijk? Het voorstel is om het voorzieningenniveau op een aantal vlakken te versoberen, c.q. niet meer uitvoeren. Daarbij kan worden gedacht aan: ● De maatschappelijke voorzieningen (voor sport, cultuur en ontmoeten) toekomstbestendig: betaalbaar en bereikbaar maken.

| 43 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

●

Onderwijs-, voorschoolse en andere maatschappelijke voorzieningen worden waar mogelijk geclusterd met het oog op meer samenwerking (ook met jeugdzorg) en multifunctioneel gebruik.

Dit zijn ingrijpende maatregelen die de inwoners direct zullen treffen; zo zullen mensen en kinderen die het toch al moeilijk hebben minder gebruik kunnen maken van een aantal extra voorzieningen, zal sport en cultuur te maken krijgen met een verschraling van het aanbod, zal laaggeletterdheid, hetgeen een probleem is in Noardeast-Fryslân, niet worden aangepakt en zal de leefbaarheid in de kernen niet verder worden bevorderd wat een ambitie is van college en raad. Dit raakt aan de vraag die in een ander traject (Berenschot) nadrukkelijk een rol krijgt, namelijk wat voor een gemeente willen we zijn? Deze vraag speelt nadrukkelijk een rol bij de beantwoording van de voorzieningen die uiteindelijk worden omgebogen. Het gaat bij dit onderwerp niet om een kerntakendiscussie. Er is wel perspectief nodig voor de toekomst. Vanwege de demografisch ontwikkelingen, de financiële situatie en mogelijke inverdieneffecten. De brede maatschappelijke discussie over de toekomst van onze voorzieningen wordt gestart in de volgende raadsperiode. De voorliggende periode gebruiken voor het actualiseren van de data (Atlas). Potentiële extra besparingen Overzicht van de grootste (mogelijke) besparingen binnen deze werkgroep, waarbij ook het effect hiervan wordt aangegeven. Activiteit

Huidige lasten

Mogelijk besparing

Toelichting besparing

Effecten besparing

Muziekonderwijs

-861.963

610.959

Wanneer terug wordt gegaan naar een minimum, moeten de activiteiten van Opus 3 en Wâldsang in Noardeast - Fryslan vrijwel geheel worden gestaakt. Dit betekent dat de dienstverlening van deze instellingen niet meer door middel van een subsidie wordt bekostigd

Maatschappelijk effecten: Het aanbieden van cultuureducatie en muziekonderwijs op basisscholen gaat niet meer of op een héél laag niveau door. Organisatorische effecten: Voor Opus 3 is sprake van een eenmalige pensioenafkoop van € 3.000.000 voor de medewerkers die in dienst zijn van Opus 3.

Professioneel welzijnswerk

-576.749

251.001

Bij een minimumpakket wordt de dienstverlening ten aanzien van welzijn gereduceerd tot alleen taken gericht op informatie en advies.

Maatschappelijke effecten: De verwachting is dat de kosten van de maatwerkvoorzieningen zullen toenemen, doordat er een preventie meer is.

Algemene voorzieningen WMO en Jeugd

-420.128

182.840

Bij een minimumpakket is er geen inzet op algemene voorliggende voorzieningen. Al wordt een (klein) deel van

Maatschappelijke effecten: Geen beschikbare inloopvoorzieningen meer voor kwetsbare inwoners, denk aan buurtkamers en dagbestedings-

| 44 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

bepaalde wettelijke taken eruit gefinancierd, denk aan cliëntervaringsonderzoeken.

activiteiten. De verwachting is dat de kosten van de maatwerkvoorzieningen zullen toenemen, doordat er een preventie meer is. Berekend is dat algemene voorzieningen 40% goedkoper werken t.o.v. de reguliere inkoop van zorgtrajecten.

Kunst en cultuur activiteiten

-168.544

138.206

Bij het minimumpakket wordt de bijdrage door middel van subsidies fors verlaagd. De uitgangspunten van de januari 2022 vastgestelde Cultuurnota kunnen naar verwachting bij het minimumpakket niet worden gehandhaafd.

Maatschappelijke effecten: Geen / weinig middelen om bij te dragen aan versterking: - Economische / toeristische kracht - Versterking sociale cohesie (verenigingskracht) - Vergroten participatie en versterken Friese identiteit

Musea

-504.665

386.674

Bij het minimumpakket moet en twee musea gesloten worden (Dokkum en Moddergat), deze twee musea hebben personeel in dienst.

Maatschappelijke effecten: - niet meer economisch promoten op gebied van cultuur '- educatie (Friese identiteit) - Sociale basis / relatie met vrijwilligerswerk wordt minder De organisatorische effecten zijn: - Minder werk voor (beleids-) medewerkers cultuur en subsidiebureau.

Sportbeleid en -stimulering

-86.929

86.893

Totaal

-2.618.978

1.656.573

De activiteiten rondom het sportbeleid en -stimulering kunnen gestopt worden. Dit betekent geen invulling meer geven ten aanzien van het sport- en preventie akkoord. Hiertegenover staat wel inkomsten vanuit het Rijk die dan niet meer worden ontvangen.

| 45 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Maatschappelijke effecten: Sport en bewegen wordt niet meer gestimuleerd binnen de gemeente. Dit betekent dat de preventieve functie van sport en bewegen niet wordt benut. Een gevolg daarvan kan zijn dat een grote beroep wordt gedaan op voorzieningen als gevolg van ongezond leefgedrag: obesitas, diabetes etc.

2.4

Rode draden Ruimte

Beleidsinhoud - opvallende zaken Brede maatschappelijke bijdrage De recente gebeurtenissen in de vorm van de lockdowns laten zien dat de openbare ruimte en de maatschappelijke voorzieningen een brede maatschappelijke bijdrage leveren. Een goed ingerichte en onderhouden openbare ruimte en de maatschappelijke/culturele ontmoetingsplaatsen dragen bij aan sociale cohesie en daarmee aan welzijn en gezond gedrag. Maar er is ook financieel voordeel. Een aantrekkelijke openbare ruimte en een goed voorzieningenniveau zorgen er ook voor dat de WOZ-waarde van de woningen omhoog gaat. Dit heeft een positief effect op de inkomsten van de gemeente vanuit de OZB-belasting. Korte termijn versus lange termijn: toekomstbestendig beheer Binnen onze gemeente beheren we toekomstbestendig. Door te weten wat we op de lange(re) termijn willen bereiken is het mogelijk vandaag de dag de juiste beheersmaatregelen te treffen. De beheerplannen zijn opgesteld vanuit een visie namelijk veilig en betaalbaar beheer en onderhoud, deze visie is vastgelegd in de nota Kapitaalgoederen. Een visie die we met elkaar hebben vormgegeven. Waarbij we samen keuzes hebben gemaakt over het kwaliteitsniveau waarop we de openbare ruimte en ons vastgoed willen beheren.

Deel taken op minimumniveau - goedkoper werken is keuzes maken Uit het doorlopen proces blijkt dat we op een aantal onderdelen eigenlijk niet goedkoper kunnen werken. In de gehanteerde benchmark was er in dat geval voor de betreffende taak geen enkele gemeente die dit voordeliger kan uitvoeren. Daar komt nog bij dat het huidige werk is belegd in (langlopende) contracten met verschillende partijen, die niet snel kunnen worden opgezegd. Goedkoper werken betekent altijd keuzes maken. Op een gegeven moment kan het namelijk niet effectiever door bijvoorbeeld (nog) sneller te werken of (nog) grotere machines in te zetten of bepaald onderhoud van gebouwen uit te stellen. We hebben daarom door de jaren heen ervoor moeten kiezen bepaalde maatregelen niet langer uit te voeren. Het effect daarvan zie je bijna nooit direct. Het duurt even en het stapelt zich vervolgens op. Want een eenmaal opgelopen achterstand is nauwelijks in te halen. Dus er ontstaat meer achterstand. En daarna nog meer. Zo ontstaat in rap tempo een structureel verlies van eerder zorgvuldig opgebouwd kapitaal. Het herstellen van opgelopen achterstanden is feitelijk geen optie. Dat is kostbaar en bovendien ontbreekt het aan financiële middelen om het daarna voor de lange termijn goed te onderhouden. Het vóórkomen van achterstanden, daaraan willen we prioriteit geven.

Leeswijzer vervolg Deze rode draden notitie vervolgt met een opsomming van de onderwerpen uit deze werkgroep. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de mate van wettelijkheid van de

| 46 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

budgetten die in deze werkgroep zitten. Om vervolgens te benoemen waar kansen liggen om minder kosten te maken. Dit is vertaald naar ‘quick wins’ en een top 5 aan potentiële besparingen. Het zijn uitkomsten op hoofdlijnen, waarvan een gedetailleerde onderbouwing vanuit context en historie ontbreekt. De methodiek betreft een kostenvergelijk en gaat daarmee (deels) voorbij aan de inhoud/context. Werkgroep Ruimte: wegen, water, groen, afval, riool: waar hebben we het over? De hoofdonderwerpen van de werkgroep betroffen: ● Verkeer; onderhoud wegen, straten en pleinen; straatmeubilair, openbare verlichting en civiele kunstwerken ● Parkeren ● Recreatieve havens en waterwegen ● Dorpshuizen en woningen ● Grondzaken ● Openbaar vervoer ● Openbaar groen en landschapsbeheer ● Begraafplaatsen ● Speelvoorzieningen ● Afval, straatreiniging en zwerfafval ● Riolering Belangrijk om te vermelden: 1. Circa een derde van de lasten binnen deze werkgroep niet ZBB-relevant is. Tegenover de lasten voor afval en riolering staan inkomsten uit heffingen. Deze heffingen moeten structureel kostendekkend zijn. Voordelen vloeien terug naar de gebruikers en kunnen niet aangewend worden voor dekking van tekorten elders in de begroting. Hier zijn echter wel mogelijkheden van toepassing door de bestemmingsheffingen in een bredere context te beschouwen: vanuit de lokale lasten.

Door zaken te besparen binnen de bestemmingsheffingen van de rioolheffing en afvalstoffenheffing, kunnen deze heffingen naar beneden worden bijgesteld. Hierdoor ontstaat ruimte om de OZB te verhogen, waarbij de lokale lasten gelijk blijven. Zie de tabel hieronder voor nadere informatie. Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen, waarbij tevens een reflectie is opgenomen naar de openbare ruimte: ● Wettelijke taken – voor een groot deel van de openbare ruimte is vanuit het ministerie van BZK opgenomen dat voldaan moet worden aan het in stand houden van de kapitaalgoederen. Concreet toetst het provinciaal toezicht op het op orde houden van de onderhoudsgelden en de gelden voor vervanging. Als wettelijke taak kan instandhouding op het minimumniveau worden opgevat; ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● zwaarwegende reden continuering;

| 47 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

●

niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering.

In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven. Huidige Lasten

Minimum

Mogelijke besparing

Wettelijke taken

-10.830.448

8.297.295

-2.533.153

Deels wettelijk

-12.151.544

-7.383.993

-4.767.551

Zwaarwegende reden tot continuering

–2.508.732

-1.679.214

-829.518

Niet wettelijk

-2.272.543

-1.699.854

-572.689

Totaal werkgroep Ruimte - wegen, water, groen, afval, riool

-27.763.267

-19.060.356

-8.702.911

Quick wins Overzicht van maatregelen met geen of zeer beperkte maatschappelijke en organisatorische impact. De ‘makkelijke keuzes’. Activiteit

Lasten

Mogelijke besparing

Toelichting besparing

Effecten besparing

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Gehele areaal slechts 1 a 2 keer klepelen.

Strijdig met Biodiversiteitsplan; Geen verhoging natuurwaarden, biodiversiteit; Voedselrijke bermen i.p.v. verschraling; Toename hinderlijke vegetatie; Afname natuurlijke vijanden welke gunstig zijn voor oprukkende eikenprocessierups; Geen afvoer meer naar (groen) verwerkingsbedrijf. Toename klachten/melding vanwege ‘verruiging’; Bij het ook niet meer klepelen van de bermen, toename van wilde opslag: Op termijn hogere kosten wanneer lagere beheermodel niet meer nodig is (kapitaalvernietiging).

Bermen Lager beheermodel

| 48 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Gehele areaal verhuren tegen Geen afvoer meer naar (groen) symbolisch bedrag aan verwerkingsbedrijf; lokale agrariërs t.b.v. Bokashi. Meerjarencontract maaien bermen niet verlengen; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij;

Beheertaken opschorten

Bijmaaien; enkel nabij zichthoek, en kruising. Overige obstakels niet bijmaaien.

Puur functioneel, veiligheidsoogpunt; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Mogelijk toename klachten/ melding vanwege ‘verruiging’.

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Stoppen met bestrijding invasieve exoten.

Strijdig met 3 jarige samenwerkingsconvenant Provincie/Wetterskip/Stichting Iepenwacht; Toename ongewenste uitheemse vegetatie; Imagoschade door geen voorbeeld te zijn als lokale overheid in het bestrijden van invasieve exoten; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Toename klachten/melding vanwege ‘verruiging’.

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Slootvegetatie niet afvoeren, laten liggen (of eenmaal klepelen/frezen).

Geen afvoer meer naar (groen)verwerkingsbedrijf; Meerjarencontract hekkelen watergangen niet verlengen; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Strijdig met Biodiversiteitsplan; Geen verhoging natuurwaarden, biodiversiteit; Voedselrijke bermen i.p.v. verschraling; Verkeershinder bij smalle bermdelen waar relatief veel slootvegetatie is blijven liggen i.r.t. uitwijkruimte verkeer;

Watergangen Lager beheermodel

| 49 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Sportvelden

-1.221.555

Versoberen beheertaken

Openbaar groen Lager beheermodel

Adopteren

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Dagelijks onderhoud Inzet eigen dienst, en tractie sportvelden versoberen, minderkomt frequent. vrij;

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Groot onderhoud versoberen, lagere Slijtage kwaliteit van velden zullen accepteren, minder frequent. zichtbaar en merkbaar hinder geven voor de veldkwaliteit en bespeelbaarheid; Toename van afkeur velden waardoor de competitie in de knel raakt; Toename van klachten sportverenigingen en/of KNVB;

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Minder frequent bodemonderzoek t.b.v. juiste dosering en soort meststof.

Minder maatwerk, mogelijk onjuiste dosering, onjuist toegepaste meststoffen, meer uitspoeling bij geschatte dosering; Negatief effect op milieu; Afname vitaalheid grasmat.

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Al het groen (strikt) onderhoud op enkel beeldkwaliteit C

Strijdig met Biodiversiteitsplan; Geen verhoging natuurwaarden, biodiversiteit; Toename hinderlijke vegetatie; Toename klachten/melding vanwege ‘verruiging’; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Verloedering in het straatbeeld;

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Inboet/vervanging opschorten

Naast de lage netheidskwaliteit C, ontstaat er ook lage technische kwaliteit. Op termijn herstel hiervan is kostenverhogend en kapitaalvernietiging.

Onderbouwde

Geschikte plantvakken

Kans is vrij groot dat dat na een

-1.478.788

| 50 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

overdragen voor beheer/ onderhoud door de buurt

relatieve korte tijd de enthousiasme is afgenomen en de gemeente een niet of slecht onderhoud plantvak weer terug kan nemen;

Omvormen

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Omvormen naar een lagere onderhoudstrategie

Kans op onvrede vanuit de buurt /bewoners omdat juist in overleg e.e.a. zo is ingericht en nu weer vanwege bezuiniging teniet wordt gedaan; Imagoschade voor de gemeente.

Geen burgerinitiatieven aangaan

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Wijze van beheer & onderhoud enkel publiceren op internet.

Imagoschade voor de gemeente; Geen betrokkenheid van burgers en wijkraad voor inrichtingsvraagstukken; Afname draagvlak in de wijk.

Versoberen

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Enkel een gering aantal speeltoestellen.

Afname kindvriendelijkheid en aantrekkelijkheid in de wijk;

Geen vervanging

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Bij afkeuring en/of afgeschreven toestel, toestel verwijderen.

Afname kindvriendelijkheid en aantrekkelijkheid in de wijk;

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan

Enkel voldoen aan zorgplicht, uitstel en in tijd spreiden van snoeimaatregelen.

Toename schadegevallen door vallend hout en/of omgevallen boom, vanwege uitstel snoei; Mate van achterstalligheid accepteren, wat toch tot hogere kosten zal leiden zodra lager

Spelen

-138.238

Natuur & landschap Lager beheermodel

-6.634

| 51 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

financiële kengetallen CROW.

Gladheid

Versoberen

Stoppen met samenwerking Stichting Iepenwacht.

Geen vervanging zieke bomen; Geen bestrijding meer en reductie iepenziekte; Imagoschade naar omliggende gemeenten en terrein- en natuureigenaren; Strijdig met het Biodiversiteitsplan en Groenstructuurplan.

€ 10.000

Stoppen met bekostigen (tegemoetkoming) van snoeimaatregelen van particuliere monumentale bomen.

Imagoschade als gemeente; Verslechtering van de staat van onderhoud van (particuliere) monumentale bomen;

Besparing op uren, materieel een zout aanschaf

Alleen de meest noodzakelijke hoofdroutes nog strooien

Nadelig effect op veiligheid en mogelijk kans op maatschappelijke ontwrichting.

Besparing op uren materieel en afvoer veegvuil

Alleen de meest noodzakelijke hoofdroutes nog strooien

Verslechtering van staat van onderhoud. Geen ondersteuning bij evenementen en calamiteiten. Toename wateroverlast, onkruid, zwerfvuil.

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Al het groen (strikt) onderhoud Strijdig op enkel met Biodiversiteitsplan; beeldkwaliteit C Geen verhoging natuurwaarden, biodiversiteit; Toename hinderlijke vegetatie; Toename klachten/melding vanwege ‘verruiging’; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Verloedering in het straatbeeld;

Onderbouwde besparing(en) behoeft nader onderzoek. Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Geen onkruidbestrijding meer verharding. Hoog maatschappelijke gevoeligheid; Geeft een beeld van verloedering, op een rustplaats.

-277.216

Minder inzet

Begraafplaats

€ 15.000

-68.987

Minder routes

Straatvegen

beheermodel niet meer nodig is (kapitaalvernietiging);

-603.213

| 52 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Totaal

-3.794.631

Potentiële besparingen - top 5 Overzicht van een aantal grotere (mogelijke) besparingen binnen deze werkgroep, waarbij ook het effect hiervan wordt aangegeven. Activiteit

Mogelijk besparing

Toelichting besparing

Effecten besparing

Begraafplaats Privatiseren

Onderbouwde besparing(en) Gehele exploitatie en beheer behoeft nader onderzoek. privatiseren tot een of Toetsing van praktijk versus meerdere aparte entiteiten. theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Vraagt om nader onderzoek; Forse bruidsschat, dit betreft de afkoopsom in de overdracht voor de overnemende partij om de begraafplaats goed te exploiteren; Jaarlijkse gemeentelijke bijdrage/subsidie; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij;

Saneren

Onderbouwde besparing(en) Centraliseren van een aantal behoeft nader onderzoek. goed modern ingerichte Toetsing van praktijk versus begraafplaatsen, in de 3 theorie gerelateerd aan grootste dorpen, overige financiële kengetallen CROW. begraafplaatsen afsluiten.

Hoog maatschappelijke gevoeligheid; Vraagt om nader onderzoek; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij; Een gemeente is verplicht een openbare begraafplaats te hebben, maar het is niet verplicht om een openbare begraafplaats in de eigen gemeente aan te bieden. De gemeente kan regelen, dat dit begraven plaatsvindt in een buurgemeente. 10 jaar na de laatste begraving mag de begraafplaats gesloten worden, er hoeft in die periode geen onderhoud plaats te vinden. Alleen de basisveiligheid moet gegarandeerd worden.

Natuur & landschap Privatiseren

Onderbouwde besparing(en) Gehele boomareaal privatiseren tot Forse een bruidsschat, aparte dit betreft de behoeft nader onderzoek. entiteit (of BV). afkoopsom in de overdracht voor de Toetsing van praktijk versus overnemende partij om het geheel goed theorie gerelateerd aan te exploiteren; financiële kengetallen CROW. Jaarlijkse gemeentelijke bijdrage/subsidie; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij;

Spelen Privatiseren

Onderbouwde besparing(en) Volledig het spelen op afstand behoeft nader onderzoek. zetten.

| 53 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

Forse bruidsschat, dit betreft de afkoopsom in de overdracht voor de

Toetsing van praktijk versus theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

overnemende partij om het geheel goed te exploiteren; Jaarlijkse gemeentelijke bijdrage/subsidie; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij;

Privatiseren

Onderbouwde besparing(en) Alle sportcomplexen behoeft nader onderzoek. privatiseren tot 1 of meerdere Toetsing van praktijk versus stichtingen (of BV). theorie gerelateerd aan financiële kengetallen CROW.

Forse bruidsschat, dit betreft de afkoopsom in de overdracht voor de overnemende partij om de sportvelden goed te exploiteren; Jaarlijkse gemeentelijke bijdrage/subsidie; Inzet eigen dienst, en tractie komt vrij;

Saneren

Onderbouwde besparing(en) Centraliseren van een aantal behoeft nader onderzoek. goed modern ingerichte Toetsing van praktijk versus sportcomplexen, in de 3 theorie gerelateerd aan grootste dorpen, overige financiële kengetallen CROW. complexen saneren en gebruiken voor woningbouw en voedselbos.

Hoog maatschappelijke gevoeligheid; Vraagt om nader onderzoek;

Sportvelden

Watergangen Lager beheermodel

Onderbouwde besparing(en) Enkel schouwplichtige Dichtgroeien van niet-schouwplichtige behoeft nader onderzoek. watergangen hekkelen. watergangen/vijvers (verlanding); Toetsing van praktijk versus Niet-schouwplichtige Beleving van water wordt niet meer theorie gerelateerd aan waterpartijen niet meer opschonen. ervaren in de wijken; financiële kengetallen CROW. Toename klachten/melding vanwege ‘verruiging’ en gevoel van onveiligheid ouders voor kinderen nabij vijver(randen); Afname waterbuffer, gezien de toename klimaatverandering en grillige neerslag; Op termijn hogere kosten wanneer lagere beheermodel niet meer nodig is (kapitaalvernietiging); Strijdig met bestemmingsplan ‘wonen aan het water’.

| 54 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

2.5

Rode draden Sociaal domein (Wmo en Jeugd)

Leeswijzer Deze rode draden notitie beschrijft de (on)mogelijkheden en kanttekeningen bij de besparingsmogelijkheden binnen het sociaal domein. Eerst wordt een beeld geschetst van de taken waar deze notitie betrekking op heeft en een beschrijving welke relatie er is tussen wettelijke taken en niet-wettelijke taken. Vervolgens wordt weergegeven welke besparingen in de afgelopen jaren (sinds 2019) reeds ingezet/gerealiseerd zijn eind 2021. Tot slot volgt een opsomming van potentiële besparingen (16). Voor elke besparing wordt aangegeven waar deze betrekking op heeft. Ook worden specifieke kanttekeningen benoemt indien van toepassing. Begroting en minimumniveau Voor het ZBB-traject is uitgegaan van de vastgestelde begroting 2022. De verschillende taken zijn gecategoriseerd naar hun aard. De categorisering is hieronder opgenomen: ● wettelijke taken ● Prestaties / taken die rechtstreeks voortvloeien uit de gemeentelijke visie, raads- of collegeakkoord; ● zwaarwegende reden continuering; ● niet wettelijke taken en taken zonder zwaarwegende redenen (2. en 3.) voor continuering. In onderstaande tabel zijn per categorie taken weergegeven: de lasten voor 2022, het minimumniveau en de mogelijke besparing bij afroming tot het minimum. Vervolgens zijn de lasten, het minimum en het besparingspotentieel voor alle categorieën weergegeven.

Opvallend in onderstaande tabel is het verschil tussen de huidige lasten en het minimum relatief laag is. Daarnaast blijkt dat de mogelijke besparingen veelal wettelijke taken betreffen. Huidige Lasten

Minimum

Mogelijke besparing

Wettelijke taken

-64.409.220

-42.238.698

-22.170.552

Zwaarwegende reden tot continuering

-1.112.192

-556.149

-556.043

Totaal werkgroep Wmo en Jeugd

-65.521.412

-42.794.847

-22.726.565

Taken in het Sociaal domein Het sociaal domein beslaat 45 procent van de uitgaven in de programmabegroting van 2022. De taken binnen het sociaal domein die we in deze notitie bespreken zijn met name wettelijke taken. Gemeenten geven uitvoering aan de Wet Maatschappelijke Ondersteuning,

| 55 | Zero Based Budgeting gemeente Noardeast-Fryslân

de Jeugdwet en de Participatiewet. Verder zijn ook het handhaven van de leerplicht en het handhaven van de kinderopvang een wettelijke taak, als ook het realiseren van leerlingenvervoer, het huisvesten van onderwijs en het organiseren van voorschoolse educatie. Tenslotte geven gemeenten uitvoering aan de wet publieke gezondheid. De komende jaren volgen nog nieuwe taken, voortkomend uit de Wet Inburgering en de decentralisatie Beschermd Wonen. Relatie tussen wettelijke taken en niet-wettelijke taken in het sociaal domein De kosten die gemaakt worden in het sociaal domein richten zich voornamelijk op de ondersteuning die de gemeente organiseert met gecontracteerde zorg. Wanneer inwoners ondersteuning nodig hebben, wenden zij zich tot het gebiedsteam. Bij het eerste contact wordt de ondersteuningsvraag (op basis van verordening en beleidsregels) beoordeeld en vindt verwijzing plaats naar passende ondersteuning. Daarbij kan het gaan om het verstrekken van hulpmiddelen (zoals een rolstoel of scootmobiel), ondersteuning aan huis (huishoudelijke ondersteuning of begeleiding), of ondersteuning die gericht is op opgroeien, ontwikkelen en opvoeden (ambulante zorg, Jeugd-ggz, dagbehandeling, etc.). Het organiseren en toewijzen van deze ondersteuning volgt uit de wettelijke taken van gemeenten.