Woonzorgvisie Nijmegen 2024
Tekst van het document
Samen wonen en zorgen in Nijmegen Nijmeegse Woonzorgvisie 2025 – 2030
nijmegen.nl
2
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
Voorwoord Voor u ligt de Nijmeegse woonzorgvisie. Als wethouder Wonen en Zorg zie ik dagelijks dat zorgvragen ontstaan of toenemen door het gebrek aan een dak boven je hoofd of een passende woonruimte. Ik geloof dat in het probleem ook de oplossing schuilt: een deel van de zorgvragen kunnen we verhelpen als zoveel mogelijk mensen een passende woonruimte hebben. Een passende woonruimte geeft rust en de kans om je vleugels uit te slaan. Dat geldt voor ons allemaal; jong en oud, mensen die een recht pad afrennen, of een kronkelpad belopen. Een aantal van ons lukt het niet om op eigen kracht zo’n passende woonruimte te vinden. Zij verdienen de ondersteuning van de gemeente en haar partners. Hoe we hen willen ondersteunen en welke keuzes we daarin maken, staat beschreven in deze woonzorgvisie. In een visie kun je niet wonen. Daarom gaan we aan de slag met concrete acties. Deze acties zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda. Als onderdeel van de uitvoeringsagenda werken we per stadsdeel concrete plannen uit over wie er met ondersteuning waar kan wonen, nu en in de toekomst, en hoe je in je eigen omgeving ook prettig en met ondersteuning oud kunt worden. Dat we in Nijmegen naar elkaar omkijken, is een kracht die we als samenleving hard nodig hebben om de woon- en zorgvraagstukken de komende decennia samen goed op te vangen.
Op naar een Nijmegen met passende woonruimte, ondersteuning en zorg voor iedereen. Grete Visser, wethouder Wonen, Zorg, Onderwijs en Vluchtelingenopvang
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
3
Samenvatting Een plek om te wonen is een basisbehoefte en een basis recht. De enorme krapte op de woningmarkt zorgt voor een uitdaging bij het vinden van geschikte woonruimte.
“Om ervoor te zorgen dat senioren
Dit geldt in Nijmegen voor iedereen en wellicht nog het
en aandachtsgroepen passende
meest voor senioren en aandachtsgroepen. Een deel van
woonruimte vinden én eventueel
deze groepen hebben naast passende woonruimte namelijk ook ondersteuning en/of zorg nodig. Dat zorgt voor een grote uitdaging. Aan de ene kant groeit de behoefte aan ondersteuning/zorg vanwege de vergrijzing,
ondersteuning/zorg kunnen ontvangen is deze woonzorgvisie opgesteld”
aan de andere kant is er een personeelstekort in de zorg. Om ervoor te zorgen dat senioren en aandachtsgroepen passende woonruimte vinden én eventueel ondersteuning/
4
zorg kunnen ontvangen is deze woonzorgvisie opgesteld. In
Dit doen en kunnen we als gemeente niet alleen.
de woonzorgvisie beschrijven we onze visie op dit vraagstuk
Aan de totstandkoming van deze visie hebben daarom
en geven we onze ambities weer. In de bijbehorende uit
veel partijen meegewerkt en ook de uitvoeringsagenda
voeringsagenda staan de acties waar we de komende jaren
pakken we samen op. Onderstaand schema geeft de
aan werken, zodat we onze ambities bereiken.
ambities uit hoofdstuk 2 en 3 van de woonzorgvisie weer.
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
“We verbinden deze beleidsterreinen met elkaar om bij te dragen aan een toegankelijke, inclusieve stad, ook voor senioren en aandachtsgroepen”
In hoofdstuk 2 gaan we in op huisvesting voor senioren en
In hoofdstuk 4 schetsen we waar deze woonzorgvisie andere
aandachtsgroepen. Er is binnen de totale woningbouwopgave
beleidsterreinen raakt. Wonen en Zorg hangt nauw samen
een behoefte van 4.000 nieuwbouwwoningen voor deze
met onder andere inclusie, welzijn, mobiliteit, voorzieningen,
doelgroepen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar leven-
leefbaarheid, toegankelijkheid en de inrichting van de openbare
sloopgeschikte, geclusterde, zorggeschikte en rolstoelgeschikte
ruimte. We verbinden deze beleidsterreinen met elkaar om bij te
woningen. Naast nieuwbouw is het belangrijk dat we een deel
dragen aan een toegankelijke, inclusieve stad; ook voor senioren
van de bestaande woningen levensloopgeschikt maken en
en aandachtsgroepen.
bestaande geschikte woningen ook beschikbaar zijn voor aandachtsgroepen en senioren. Onder andere doorstroming en het
Bovenstaande ambities in de woonzorgvisie leiden tot concrete
labelen van woningen helpt hierbij. We stimuleren woonzorg-
acties in de uitvoeringsagenda. De acties zijn divers en gaan in
concepten zoals groepswonen, gemengd wonen en flexwonen
op zowel inhoud als samenwerking. Enkele voorbeelden van
en zorgen voor duidelijke informatievoorziening. Ook wijzen we
acties voor de komende jaren zijn: toevoegen van geschikte
minimaal 25% van de vrijkomende sociale huurwoningen toe
woningen door woningbouwprogrammering, opzetten van
aan aandachtsgroepen. Hierbij krijgen jongeren die uitstromen
gemeentelijk informatiepunt waar inwoners terecht kunnen
uit jeugdzorg, daklozen en statushouders in Nijmegen voorrang
met woonzorgvragen, een bewustwordingscampagne, het
bij de toewijzing van woonruimte.
betrekken van ervaringsdeskundigen, afspraken maken over ontmoetingsruimtes en gemeenschapsvorming, actief bijdragen
In hoofdstuk 3 komt de vraag naar ondersteuning en zorg aan
aan implementatie van regionale (verdelings)afspraken,
bod. Het is de komende jaren nodig dat Nijmegenaren, waar
afspraken met woningcorporaties over o.a. het realiseren van
dat kan, elkaar een handje helpen. We zetten samen met
passende huisvesting, doorstroming, labelen van woningen en
partners een campagne op om inwoners hiervan bewust te
het evalueren van urgentieregels en bijzondere toewijzingen.
maken. Ook ondersteunen we het ontstaan van sociale netwerken. Mantelzorgers faciliteren we door meer bekendheid te geven over (woon)mogelijkheden en we onderzoeken of (tijdelijk) bij elkaar inwonen makkelijker kan worden gemaakt. Tot slot versterken we de samenwerking met en tussen partijen op het gebied van wonen en zorg.
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
5
6
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
Inhoud Voorwoord 5 Samenvatting 1.
4
Nijmegen: een stad met hart voor mensen Waarom een woonzorgvisie? 8 Visie 9 Afbakening 10
Over wie hebben we het? 10 Over wat hebben we het? 10 Leeswijzer 11 2.
Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte Onze visie 12 Onze ambities 13
2.1 Het matchen van passende woonruimtes aan doelgroepen
13
2.2 Het stimuleren woonzorgconcepten en woonzorginitiatieven
17
2.3 H et toewijzen van een deel van de betaalbare sociale
19
huurwoningen aan aandachtsgroepen 3.
Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende ondersteuning en zorg Onze visie 22 Onze ambities 24
3.1 Dat Nijmegenaren solidair zijn, naar elkaar omkijken
24
en elkaar ondersteunen
3.2 Het faciliteren van mantelzorgers op het gebied van wonen
25
3.3 Het versterken van samenwerking tussen informele en
25
professionele ondersteuning en zorg partijen
4.
Hoe sluit dit aan bij andere beleidsterreinen?
26
5.
Tot slot
29
Bijlage 1 Definitielijst 30 Bijlage 2 Landelijke en regionale voorstellen wonen en zorg 32 Bijlage 3 Woonbehoefte senioren en aandachtsgroepen 36 Bijlage 4 Participatieproces 43
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
7
1
Nijmegen: een stad met hart voor mensen
Waarom een woonzorgvisie? Door de krapte op de woningmarkt bestaan er lange wacht- en zoektijden. Dit geldt voor iedereen die op zoek is naar woonruimte, en zeker ook voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben. Denk hierbij aan personen die willen en kunnen uitstromen uit beschermd wonen, vrouwen- en maatschappelijke opvang, jeugdhulp, ex-gedetineerden, slachtoffers van mensenhandel, statushouders én dak- en thuislozen.
Zij zijn veelal aangewezen op schaarse betaalbare of
hebben om zelfstandig te kunnen wonen en leven, vinden
aangepaste woonruimten. Door het ontbreken van
vaak moeizaam een passende woonruimte. Ontbreken
doorstroommogelijkheden naar een eigen woonruimte,
van woonperspectief is allereerst voor de persoon zelf
missen zij het perspectief om door te groeien en het
heel vervelend. Het bemoeilijkt ook in- en doorstroom in
leven invulling te geven. Bovendien blijven (tijdelijke)
instellingen en opvanglocaties, met oplopende wacht-
opvang- en begeleidingsplaatsen vol. Ook Nijmegenaren,
lijsten en maatschappelijke kosten als gevolg. Door het
die vanwege een lichamelijke of verstandelijke beperking
sociale hart en de voorzieningen is Nijmegen aantrekke-
een aangepaste woning of specifieke begeleiding nodig
lijk voor verschillende doelgroepen zoals bijvoorbeeld
Waarom een woonzorgvisie?
Figuur 1. Ontwikkelingen die de aanleiding vormen voor de woonzorgvisie
8
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
daklozen, jongeren en bewoners die graag dichtbij voorzieningen
Positie Nijmeegse Woonzorgvisie
wonen. Doordat veel opvanginstellingen in Nijmegen gevestigd
Landelijk
zijn, stromen ook relatief veel mensen uit naar woonruimte in de
De ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg
stad. De vraag naar passende woningen voor aandachtsgroepen
worden landelijk (h)erkend. Dat heeft in 2021 geleid tot
is daardoor groot. De jaarlijkse woonbehoefte voor aandachts-
het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Dit programma
groepen fluctueert. Jaarlijks zijn in Nijmegen tussen de 525 tot
heeft als doel te zorgen voor voldoende betaalbare
845 woonplekken nodig.
woningen voor alle aandachtsgroepen met een even wichtige verdeling over gemeenten en met de juiste
Naast een tekort aan woonruimtes spelen ontwikkelingen in de
zorg, ondersteuning en begeleiding. Het wetsvoorstel
zorg een belangrijke rol. Door de vergrijzing zijn er in 2030 naar
Versterking Regie Huisvesting geeft gemeenten meer
verwachting 11.000 extra 65+ers in Nijmegen. Hierdoor neemt
sturingsmogelijkheden.
de vraag naar ondersteuning en zorg in de thuissituatie fors toe. Tegelijkertijd voorzien we in de toekomst een afname van het
Regionaal
aantal mantelzorgers en verdubbelt het personeelstekort in de
Samen met 17 regiogemeenten binnen de Groene
zorg tot 20321. Er zijn dus meer senioren die zorg nodig hebben,
Metropoolregio is een regionaal afsprakenkader ont
terwijl het aantal mantelzorgers en zorgmedewerkers afneemt.
wikkeld. Hierbij zijn zowel woningcorporaties, zorg- en
Door deze ontwikkelingen kunnen we als samenleving en als
welzijnsorganisaties betrokken. Het doel van het regionale
gemeente Nijmegen niet garanderen, dat de zorg en (Wmo-)
afsprakenkader is dat in 2026 elke gemeente haar bijdrage
ondersteuning in huidige vorm beschikbaar blijft. Dit vraagt dat
levert in de huisvestingsgave (naar rato van het aantal
eenieder meer verantwoordelijkheid neemt.
inwoners). We werken hieraan via 4 thema’s: 1. Vitale wijken
Het landelijk beleid focust op langer zelfstandig thuis wonen, maar
2. Toewijzing
door het tekort aan passende woningen en de benodigde zorg is
3. De taart vergroten
dat moeilijk. In figuur 1 worden de ontwikkelingen weergegeven.
4. Wonen & Zorg Ouderen
Visie
Nijmegen
Deze woonzorgvisie is opgesteld met als doel dat in Nijmegen
Deze gemeentelijke woonzorgvisie is een integrale visie op
senioren en aandachtsgroepen passende huisvesting kunnen
het gebied van wonen en zorg in Nijmegen. Dit raakt veel
vinden en passende ondersteuning en/of zorg krijgen. De woon-
beleidsterreinen uit het sociale en fysieke domein en geeft
zorgvisie is opgesteld voor een periode van 2025 – 2030. Daarmee
invulling aan delen van de Nijmeegse omgevingsvisie. In
sluiten we aan op de Nijmeegse woonagenda en regionale
bijlage 2 wordt nader inzicht gegeven in het aanpalende
afspraken. Deze woonzorgvisie bestaat uit 2 onderdelen:
landelijke, regionale en gemeentelijk beleid.
• Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte • Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende ondersteuning en zorg Deze onderdelen zijn in hoofdstuk 2 en 3 uitgewerkt.
1
IZA regio plan, 2023, p. 18
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
9
1. Nijmegen: een stad met hart voor mensen
Afbakening
Over wat hebben we het?
Over wie hebben we het?
Figuur 3 laat de reikwijdte van de woonzorgvisie zien. De kern
In deze woonzorgvisie focussen we ons op zelfstandig wonende
van de visie gaat in op passende woonruimte met ondersteuning
senioren vanaf 65 jaar met en zonder ondersteunings- of
en/of zorg thuis. We zoomen hierbij in op verschillende vormen
zorgvraag en aandachtsgroepen met een ondersteunings- of
van ‘wonen’. Het gaat daarbij zowel om huur- als koopwoningen,
zorgvraag.2 Figuur 2 laat een overzicht van de groepen zien.
geclusterde en alternatieve woonvormen. Ook kijken we naar
De groepen verschillen onderling en ook binnen de groepen
zowel nieuwbouw als mogelijkheden binnen de bestaande
bestaat diversiteit (zoals mensen met een migratieachtergrond,
woningvoorraad. Wat betreft zorg en ondersteuning gaat de
of zij die horen tot de lhbtiq+ gemeenschap) en ook een variatie
woonzorgvisie in op de alledaagse dingen die we als buurt
aan problematiek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan dementie,
genoten, familie en vrienden voor elkaar doen, informele
lichamelijke problematiek of psychische kwetsbaarheid. Dit kan
ondersteuning en professionele zorg. Ook kijken we naar hoe
invloed hebben op woonwensen en we realiseren ons dan ook dat
we dit soepeler kunnen laten samengaan om zelfstandig wonen
de woonbehoefte en ondersteunings- of zorgvraag van individu
mogelijk te maken.
tot individu verschilt. In hoofdstuk 2 en bijlage 1 geven we meer achtergrondinformatie over de groepen, gaan we in op de grootte
Naast passende woonruimte en ondersteuning/zorg is het
van de groepen en welke opgaven daarmee gemoeid gaan.
belangrijk dat de leefomgeving aansluit bij de behoeften van deze groepen. Denk hierbij aan nabijheid van voorzieningen,
Als we in deze woonzorgvisie spreken over aandachtsgroepen
een toegankelijke openbare ruimte en sociale ontmoeting
hebben we het over de groepen binnen het rode kader in figuur 2.
splekken. De directe leefomgeving gaat verder dan de
Figuur 2 laat zien dat we arbeidsmigranten, woonwagen
reikwijdte van deze woonzorgvisie, maar is relevant voor
bewoners en studenten (zonder zorgvraag) niet meenemen in de
leefbare, vitale wijken.
woonzorgvisie. Deze groepen hebben primair een huisvestingvraag en zijn opgenomen in de Nijmeegse Woonagenda3. 2
Om aan te duiden over wie we het precies hebben, sluiten we aan op het landelijk en regionaal beleid
“Een thuis voor iedereen” en op het landelijke programma Wonen, Ondersteuning en Zorg Ouderen (WOZO). 3
Nijmeegse woonagenda 2024 – 2029, april 2024
Aandachtsgroepen
Senioren
Nijmegen: een stad van iedereen
Figuur 2. Afbakening woonzorg visie: over wie hebben we het?
10
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
Focus woonzorgvisie: wat?
Wonen met ondersteuning en zorg thuis
Figuur 3. Afbakening woonzorg visie: over wat hebben we het?
Leeswijzer Deze woonzorgvisie bestaat uit 4 hoofdstukken. In het eerste
Tot slot bevat deze woonzorgvisie een aantal bijlagen met
hoofdstuk is de aanleiding, voor wie de visie is bedoeld en waar
achtergrondinformatie. Hier wordt meer informatie over
de visie over gaat uitgewerkt. Hoofdstuk 2 gaat in op de ambities
begrippen, de relatie van deze woonzorgvisie tot nationale,
die we hebben voor het realiseren van passende woonruimte.
regionale en lokale context, een nadere toelichting op cijfers
Hoofdstuk 3 bevat de ambities voor passende ondersteuning/
van de woonbehoefte van senioren en aandachtsgroepen en
zorg. In hoofdstuk 4 laten we de raakvlakken met andere
een toelichting op onze werkwijze om tot deze visie te komen
beleidsterreinen zien.
gegeven. Veel partijen hebben meegedacht aan de totstandkoming van deze woonzorgvisie. Denk hierbij aan welzijnspartijen, zorgpartijen, woningcorporaties, burgers, doelgroepen(vertegen-
“De samenwerking met en tussen al deze partijen is een belangrijke sleutel tot het realiseren van de woonzorgvisie”
woordigers), ambtenaren, gebiedsontwikkelaars en makelaars. De bereidheid tot meewerken onderstreept de urgentie van het onderwerp. We moeten en willen aan de slag. Daarom is aan deze woonzorgvisie een uitvoeringsagenda gekoppeld. Hierin zijn per visieonderdeel concrete acties uitgewerkt. Daarbij is de samenwerking met en tussen al deze partijen een belangrijke sleutel tot het realiseren ervan.
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
11
2
Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte Onze Visie Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte. Een plek om te wonen is een basisbehoefte en een basisrecht4. We willen dat iedere Nijmegenaar die dat wil een dak boven het hoofd heeft dat aansluit bij de levensfase en ondersteunings- en/of zorgbehoefte. Passende woonruimte draagt bij aan een goede basis voor een fijn leven, waarin je deel kan nemen aan de samenleving.
Passende woonruimtes ontstaan door het realiseren van nieuwe woonruimtes én aanpassingen in de bestaande
Onze visie (waarom):
woningvoorraad. Woonruimte is hierbij een breed begrip.
Een plek om te wonen is een basisbehoefte en een
Het kan bijvoorbeeld gaan om zelfstandige woningen,
basisrecht. Passende woonruimte kan bijdragen aan een
onzelfstandige eenheden of groepswonen. Voor senioren
goede basis voor een fijn leven, waarin je deel kan nemen
en aandachtsgroepen met een ondersteunings- en/of
aan de samenleving. Voor senioren en aandachtsgroepen
zorgvraag zijn meer levensloopgeschikte, geclusterde,
met een ondersteunings- en/of zorgvraag zijn levensloop-
rolstoelgeschikte en zorggeschikte woonruimten nodig.
geschikte, geclusterde, rolstoelgeschikte en zorggeschikte
Belangrijk daarbij is dat de woonruimte zowel aansluit bij
woonruimten nodig.
de kwalitatieve behoefte (bv. levensloopgeschikt) als bij een passend prijssegment ((sociale)huur/koop).
Onze ambities (wat): 1. H et matchen naar behoefte van passende
Deze passende woonruimtes zijn door de hele stad nodig. Senioren blijven meestal graag in hun eigen wijk wonen vanwege hun sociale netwerk. Dit geldt ook voor som-
woonruimtes en doelgroepen; 2. H et stimuleren van woonzorgconcepten en woonzorginitiatieven
mige aandachtsgroepen. Vanuit het Nijmeegse woon-
3. H et toewijzen van een deel van de betaalbare
beleid werken we aan de ambitie om te voorzien in de
sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen.
woonbehoefte en in toekomstbestendige, gemengde en inclusieve wijken. Door middel van een gevarieerde woon-
Onze uitvoeringsagenda (hoe):
programmering dragen we daaraan bij. Zo geldt voor
Dit doen we door het toevoegen en slim benutten van
nieuwbouwinitiatieven het uitgangspunt dat minimaal
(zorggeschikte en/of geclusterde) woonruimten en het
30% sociale huur moet zijn. Dit is belangrijk omdat een
ontwikkelen van toekomstgerichte woonzorgconcepten.
deel van de senioren en de aandachtsgroepen op deze
Dit doen we in samenwerking met onze samenwerkings
categorie is aangewezen. Het gaat hierbij specifiek om
partners.
woonplekken tot de eerste aftoppingsgrens. 4
12
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in de grondwet
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
Verhuur van sociale huurwoningen (woonverdeelsysteem Entree) Welk deel van de woningen wordt regulier verhuurd? En als woningen met voorrang worden verhuurd, wat is daarvoor de reden? In onderstaande tabel staat weergegeven hoe de afgelopen jaren vrijkomende sociale huurwoningen zijn verhuurd. In 2023 werd ongeveer 70% van de woningen regulier verhuurd. Bij de overige 30% was sprake van bemiddeling, urgentie of voorrang (definities zie bijlage 1). In deze categorie vallen onder andere de aandachtsgroepen uit deze woonzorgvisie. Met de Werkgroep Bijzondere Bemiddeling (WBB) van de woningcorporaties is de afgelopen jaren actief invulling gegeven aan de extramuralisering van Beschermd Wonen in de subregio Rijk van Nijmegen. Dit is de verklaring waarom verhuringen aan zorguitstromers in de periode 2019 t/m 2021 hoger was dan de in de prestatieafspraken afgesproken 6%. 2019
2020
2021
2022
2023
Totaal aantal woningen verhuurd
2104
1536
2713
1822
1830
Aantal woningen verhuurd zonder urgentie
1301
839
1564
1086
1316
Percentage woningen verhuurd zonder urgentie of bemiddeling
62%
55%
58%
60%
72%
Percentage woningen urgentie, voorrang of bemiddeling voor aandachtsgroepen. Met als reden:
22%
26%
25%
21%
18%
3%
3%
4%
4%
4%
Percentage woningen statushouders Percentage woningen zorg-uitstromers
8%
9%
7%
6%
5%
Percentage woningen levensloopgeschikt/rolstoel geschikt/sociaal- medisch- en mantelzorg urgentie.
11%
14%
14%
11%
9%
Percentage Overig woningen met urgentie, voorrang of bemiddeling (o.a. woningruil, renovatie)
13%
18%
17%
16%
10%
Tabel 1. Verhuringen sociale huurwoningen
Voor vitale wijken is het wenselijk om stadsbreed een gevarieerd woonprogramma na te streven. Zodat concentratie van betaal-
3. H et toewijzen van een deel van de betaalbare sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen.
bare sociale huur wordt tegengegaan, en aandachtsgroepen weten dat het realiseren van meer passende woonruimtes langere
2.1 Het matchen van passende woonruimtes aan doelgroepen
tijd duurt. Daarom is het belangrijk om ook te kijken wat we op
Een goede match tussen doelgroep en passende woonruimte
korte termijn kunnen doen. Daarbij is het zorgvuldig omgaan met
is belangrijk. Passende woonruimte zegt zowel iets over de
de passende woningen die er al zijn van belang. We sturen daarom
kwaliteit van de woonruimte (denk bijvoorbeeld aan grootte en
erop dat betaalbare, sociale huurwoningen worden toegewezen
levensloopgeschiktheid) als over de prijs van de woonruimte
een woonruimte kan worden geboden gespreid over de stad. We
aan de doelgroepen die deze het hardst nodig hebben.
Onze ambities We zien het als onze opgave om zoveel mogelijk te voorzien in
“Wonen heeft een belangrijke rol in
de huisvestingsbehoefte van senioren en aandachtsgroepen met
het voorkomen van zorg. Op het raakvlak
ondersteuning en zorg. Om dit te bereiken zetten we in op:
tussen wonen en zorg is veel te winnen.
1. Het matchen van passende woonruimtes en doelgroepen; 2. Het stimuleren van woonzorgconcepten en
Daar is synergie te vinden’’
woonzorginitiatieven;
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
13
2. Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte
(bijvoorbeeld sociale huur, middeldure huur, koop). Om een
senioren in verschillende prijscategorieën te ontwikkelen. Bij
goede match te maken, is het van belang dat we in nieuwbouw
grotere geclusterde woonvormen voor senioren en aandachts-
projecten de juiste woningen toevoegen, we de bestaande
groepen zetten we in op een mix van bewoners.
woningvoorraad levensloopgeschikter maken en dan bemiddelen om optimaal te benutten.
De bouwopgave voor wonen en zorg is weergegeven in tabel 2. Op basis van de behoefte tot en met 20306 is het nodig om
Nieuwbouw
590 geclusterde woonruimten toe te voegen in de nieuwbouw
In de Nijmeegse woonagenda wordt de woningbouwopgave
en 320 geclusterde woonruimten in de bestaande bouw. De
voor de periode 2024 – 2029 vastgesteld op 10.000 tot
helft van de opgave van geclusterde woningen wordt in de
12.000 woningen. Binnen deze opgave moet de nieuwbouw
sociale huursector gerealiseerd. Naast levensloopgeschikte en
voor senioren en aandachtsgroepen worden gerealiseerd.
geclusterde woonruimten is er behoefte aan 350 zorggeschikte
In lijn met de ambities op Rijksniveau5 willen we dat minimaal
(tevens ook rolstoelgeschikt) woonruimten waarvan de helft
30% van de nieuwbouwwoningen geschikt is voor senioren. In
in de sociale huursector. Ten slotte zijn er ook 50 rolstoel
Nijmegen komt dat neer op ca. 4000 woonruimten. Daarvan is
geschikte woningen nodig in de sociale huur. In bijlage 3 wordt
het merendeel levensloopgeschikt en een gedeelte rolstoel-
de onderbouwing van de cijfers toegelicht. We realiseren ons
geschikt. De levensloopgeschikte woonruimten moeten in alle
dat de bouwopgave voor senioren, met name de geclusterde en
prijssegmenten worden ontwikkeld. Door levensloopgeschikt te
zorggeschikte woningen, bestemd zijn voor een brede en diverse
bouwen, bevorderen we enerzijds de doorstroming en daarmee
groep senioren. Senioren met dementie maken hier onderdeel
kunnen we de bestaande voorraad beter benutten. Anderzijds
van uit.
besparen we op de lange termijn kosten omdat achteraf minder woningaanpassingen noodzakelijk zijn. Bovendien dragen
Rolstoelgeschikte woningen
levensloopgeschikte woonruimten bij aan een duurzame
Uit onderzoek7 naar vraag en aanbod van rolstoelgeschikte
woningvoorraad. Binnen de levensloopgeschikte woonruimten
woningen in Nijmegen blijkt dat er niet zozeer een tekort aan
vallen geclusterde woonvormen. We streven naar betaalbare
aanbod is, maar dat het huidige aanbod niet altijd geschikt is
kleinschalige geclusterde woonvormen voor senioren in de wijk
voor alle woningzoekenden. Allereerst is het belangrijk dat het
om doorstroming te faciliteren. Nijmegen zet de komende jaren
huidige aanbod beschikbaar blijft voor de doelgroep. Vanuit
in op enkele grootschalige gebiedsontwikkelingen. Ook daar is
een samenwerking tussen de gemeentelijke rolstoeltoewijzings-
het van belang om (kleinschalige) geclusterde woonvormen voor
commissie en woningcorporaties worden vrijkomende rolstoel-
Segment
Sociale huur
Betaalbare en vrije-sector
Type woonruimte
Opgave (# woningen)
Levensloopgeschikt
785
Geclusterd nieuwbouw
295
Zorggeschikt
175
Rolstoelgeschikt
50
Levensloopgeschikt
2225
Geclusterd nieuwbouw
295
Zorggeschikt
175
Totale opgave wonen en zorg (2022 –2030)
Tabel 2. Bouwopgave wonen en zorg 2022 – 2030 (onderbouwing cijfers in bijlage 3)
5
Programma wonen en zorg voor ouderen, Ministerie BZK en VWS, november 2022
6
Woonbehoefteonderzoek 2022, Companen, 14 maart 2023
7
Onderzoek vraag en aanbod rolstoelgeschikte woningen Nijmegen, Companen, 10 mei 2023
14
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
4.000
geschikte woningen gematcht met woningzoekende rolstoel-
In deze handreiking gaan we onder andere in op hittebestendig
gebruikers. Daarnaast zetten we, tot 2030, in op het toevoegen
bouwen en domotica. Technologische oplossingen, zoals
van 50 nieuwe rolstoelwoningen voor elektrische rolstoelen of
domotica, kunnen grote ondersteuning bieden en het mogelijk
gezinnen.
maken dat senioren langer zelfstandig thuis wonen.
Programmeren per stadsdeel
Ruimte voor ontmoeting
Op basis van een inventarisatie van de behoefte, bestaande
We kijken bij programmering van nieuwbouwwoningen ook naar
woonzorgruimte, voorzieningen en leefbaarheid in de verschil-
de omgeving, zoals naar ontmoetingsruimtes en voorzieningen
lende wijken en ambities voor de stad, programmeren we bij per
in de wijk voor senioren en aandachtsgroepen. Het BOSS kader
stadsdeel specifiek voor de woonzorgopgave. Hiermee wordt
(bewegen, ontmoeten, spelen, sporten), de Omgevingsvisie
de beoogd om proactief de woningbouwopgave vorm te geven,
en Sterke sociale basis zijn hierbij het vertrekpunt. Bij nieuwe
deze vroegtijdig in de projectontwikkelingen in het woning
woonzorgprojecten met een gezamenlijke ontmoetingsruimte
bouwprogramma in te brengen. Deze opgave omvat extra
maken we aan de voorkant afspraken met partners over wie de
kwaliteitseisen voor de woonruimten (zoals zorggeschikte
trekkersrol vervult bij het organiseren van activiteiten in deze
woningen) ten opzichte van “reguliere” woonruimten (zoals
ruimte en wie (deels) financieel bijdraagt. Het streven moet zijn
levensloopgeschikte woningen). Het zal gaan om een miljoenen-
om efficiënt met ontmoetingsruimten in de stad om te gaan.
investering van de betrokken partijen om kwalitatief de beoogde
Hierbij kan voor geclusterde woningen ook worden gekeken naar
woonruimten te realiseren. Voor een deel is dit al meegenomen
inzet van ontmoetingsruimten in de nabijheid (ca. 200 meter)
in lopende projecten. Waar dit nog niet het geval is, zal per
van het complex. Voor de haalbaarheid van projecten is het
project gekeken worden wie aan deze kosten bijdraagt en welke
belangrijk om open te staan voor creatieve invulling van
(landelijke) regelingen beschikbaar zijn.
ontmoeten. Waarbij bijvoorbeeld gekeken kan worden naar aan sluiten bij bestaande faciliteiten of samenwerkingen met sociale
Om ervoor te zorgen dat er passende woonruimten worden
ondernemers. Bij zorggeschikte woningen is het, in verband met
gebouwd, stellen we een handreiking ‘wonen en zorg’ op.
de toegankelijkheid en mogelijk verminderde mobiliteit van be-
Deze bevat uitgangspunten voor toekomstige nieuwbouw- en
woners, van belang om ontmoeting in het complex te faciliteren.
transformatie projecten. Dit gaat verder dan de eisen uit de huisvestingsverordening inzake de levensloopgeschiktheid en
Beter benutten bestaande voorraad
rolstoelgeschiktheid van woonruimten.
Langer thuis wonen Senioren willen steeds vaker en langer zelfstandig thuis wonen8, ook wanneer ze een ondersteunings- en/of zorgbehoefte hebben. Dat leidt regelmatig tot knelpunten in hun huidige woning. Soms zijn kleine aanpassingen aan de bestaande woning voldoende om deze weer geschikt te maken. We
“Denk na over de opzet van gebouwen. Handige, levensloopbestendige plattegronden en ruimte voor ontmoeting maken veel verschil”
stimuleren particuliere huiseigenaren om woningen levensloopgeschikter te maken. Dit doen we door een bewustwordingscampagne. Daarmee brengen we ook de toekomstbestendig woning onder de aandacht. Daarbij maken we met de woningcorporaties prestatieafspraken over het levensloopgeschikter maken van bestaande sociale huurwoningen ’en kijken we naar mogelijkheden voor (deel)mobiliteit van scootmobiel..
8
Woonwensen onderzoek ouderen, 2022
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
15
2. Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte
Doorstroming
coach huurders om door te stromen ‘Van Groot naar Beter’.
Doorstroming is belangrijk voor het goed functioneren van de
Er zijn verschillende voorwaarden om hier als huurder gebruik
woningmarkt. Het zorgt ervoor dat mensen in een meer passende
van te maken. Je moet minimaal 55+ zijn, je verruilt een woning
woonruimte gaan wonen die beter aansluit bij de levensfase en/of
met minimaal 3 slaapkamers voor een woning met maximaal
zorgvraag. De vrijkomende woonruimte is vervolgens beschikbaar
2 slaapkamers en je staat ingeschreven bij een van de woning
voor een ander huishouden. Zo kan een verhuizing van een senior
corporaties. Aanvullend hierop werkt er sinds het voorjaar van
een lange verhuisketen op gang brengen. Dit betekent dat meer
2024 een verhuiscoach bij welzijnsorganisatie Sterker. Deze ver
woningzoekenden een plek vinden en de beschikbare woon-
huiscoach richt zich op senioren die wonen in middeldure huur-
ruimten beter worden benut. Met de woningcorporaties kijken we
woningen en betaalbare koopwoningen. Daarnaast biedt Sterker,
naar mogelijkheden om bewoners van een betaalbare, grote
als een senior eenmaal besloten heeft om te verhuizen, vrijwillige
woning naar (een soms duurder) kleiner appartement te verhuizen
verhuismaatjes aan. Zij bieden praktische hulp bij bijvoorbeeld
binnen de sociale sector die beter bij de behoeften van de bewon-
het opvragen van offertes en het maken van een lijst wat wel/niet
er past. Dit wordt gestimuleerd door een breed scala aan tools om
meegaat. Ook bieden zij mentale steun op de verhuisdag zelf.
ongemakken weg te nemen. Hierbij kan gedacht worden aan een
Wij zien de meerwaarde om deze inzet de komende jaren te
verhuiscoach, huurgewenning of praktische ondersteuning.
continueren.
De gemeente en woningcorporaties stimuleren (informeren en
Aangepaste woningen labelen
begeleiden) senioren om van een grote woning door te stromen
Als aangepaste woningen beschikbaar komen, maken we deze
naar een meer passende woning. Voor de senior leidt dit tot meer
beschikbaar voor inwoners die behoefte hebben aan de woning
comfort en verlaagt het bijvoorbeeld het risico op vallen. Daarbij
aanpassingen middels ‘een label’. Op die manier gaan inves-
kan de meer passende woonruimte de druk op deondersteunings-
teringen niet verloren en maken we optimaal gebruik van de
en zorgvraag beperken vanwege de betere aansluiting op de
bestaande woningvoorraad. Denk bijvoorbeeld aan het beschikbaar houden van rolstoelgeschikte sociale huurwoningen voor rolstoelgebruikers. Daarnaast maken het voor senioren mogelijk om (met voorrang) gebruik te maken van bestaande, vrijkomende levensloopgeschikte, geclusterde en zorggeschikte woningen. Ook bij nieuwbouw geven we aangepaste woning een label. Hierbij
“Schep de voorwaarden zodat verhuizing (doorstroming) kan plaatsvinden. Kijk wat je voor mensen kan doen om ze te laten verhuizen, je kunt niemand dwingen om te verhuizen. Bied perspectief’’
kijken naast de sociale huur ook naar particuliere huur. Woningdelen- en splitsen Naast doorstromen naar een passende woonruimte bieden splitsen of delen van bestaande woningen kansen voor door stroming van intramurale zorg naar een (zelfstandige) woonruimte. Hierdoor kunnen ook flexibele studio’s of onzelfstandige woonruimten ontstaan. Met een woonruimte (in plaats van een gehele woning) zijn velen geholpen. Voor een deel van de aandachtsgroepen en senioren is het zelfs fijner én beter om gezamenlijk te kunnen (blijven) wonen, met een beetje onder steuning. We zorgen ervoor dat informatie over woningdelen- en
woonbehoefte. Senioren willen over het algemeen graag een
splitsen beter toegankelijk is op de website. Ook zetten we ons in
aantrekkelijke gelijkvloerse woonruimte in de buurt van voor
voor aanpassing van landelijke of lokale regelgeving om nadelige
zieningen met twee slaapkamers en een buitenruimte.
financiële gevolgen (bijvoorbeeld voor de uitkering of toeslagen)
Om doorstroming te stimuleren is sinds 2022 een verhuiscoach
te voorkomen als inwoners een woning delen.
actief. Samen met de woningcorporaties stimuleert een verhuis
16
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
“Geef meer ruimte aan flexibele oplossingen. Regels moeten er zijn om te helpen, anders moet je ze achterwege laten”
aandachtsgroepen en senioren als aan de inclusieve buurt. Daarbij kan het gaan om tijdelijke en permanente woonruimtes, en zelfstandige en onzelfstandige woonruimtes. Te denken valt aan: gemengd wonen, groepswonen, flexwoningen, collectieve zelfstandige woonvormen voor (dementerende) senioren, woningdelen, woningsplitsen, meergeneratiewonen en het
Inzet van (zorg)vastgoed
mogelijk maken om een tiny house in de tuin te plaatsen dan wel
Woningcorporaties en een aantal zorgorganisaties hebben vast-
een tuinhuis te laten bewonen als mantelzorgwoning. Dergelijke
goed in eigendom. Soms biedt vastgoed dat zijn functie verliest
woonvormen kunnen een oplossing bieden voor een brede
of waarvan de huur wordt opgezegd kansen voor een nieuwe
doelgroep. Denk hierbij ook aan groepen met mogelijk speci-
functie. Bijvoorbeeld om (tijdelijk) woonplekken te genereren
fieke woonwensen. Zoals personen uit de lhbtiq+ gemeenschap,
zoals in Boszicht, waar ZZG-Zorggroep in samenwerking met
mensen met dementie, mensen met een migratieachtergrond of
Huischmeesters een flexwonen project heeft ontwikkeld. Soms
mensen met psychische kwetsbaarheid. Het netwerk tussen de
wil een zorgpartij vrijkomend zorgvastgoed verkopen, of zoekt een
initiatiefnemers, woningcorporaties, zorginstellingen, gemeente
woningcorporatie een nieuwe invulling voor een pand. We willen
is cruciaal om initiatieven van de grond te krijgen. Wij stimuleren
tijdig in gesprek over kansen en randvoorwaarden om dergelijke
dit door informatievoorziening en we zetten in op het aanpassen
panden te benutten voor huisvesting van aandachtsgroepen.
van belemmerende regelgeving.
Ook gemeente Nijmegen beschikt over vastgoed. Incidenteel
Voor sommige mensen is een zelfstandige woning (nog) geen
komt er gemeentelijk vastgoed vrij, wat geschikt te maken is voor
passende woonruimte. Dus moet er naast de uitstroom naar
huisvesting van aandachtsgroepen of senioren. Of er wordt er
zelfstandige woningen ook worden voorzien in andere woon
in de markt vastgoed aangeboden waar flexibele woonplekken
vormen. Het kan zijn dat er behoefte is aan een tussenstap
gecreëerd kunnen worden. Het aankopen van vastgoed is dan een
waarin er enige ondersteunende zorg is in de woonsituatie voor-
mogelijkheid. Voor de aanpassing van gemeentelijk vastgoed en
dat iemand doorstroomt naar een zelfstandige woning. Denk
aankoop van nieuw vastgoed hebben we met ons coalitieakkoord
bijvoorbeeld aan jongeren die uitstromen uit een zorginstelling
het investeringskrediet ‘flexibele woonplekken’ beschikbaar
of een doorstroomlocatie voor statushouders. Samen met corpo-
gemaakt. Elk jaar brengen we het leegstaande gemeentelijke
raties en begeleidings-en zorgpartijen zoeken we naar kansen
vastgoed in beeld en kijken we of er kansen zijn.
voor woonzorginitiatieven, binnen kaders van nieuwe, landelijke wetgeving zoals Wet vaste huurcontracten en Wet Versterking
Woonfonds Nijmegen
regie volkshuisvesting.
Het Woonfonds Nijmegen heeft als doel bij te dragen aan de bouw van betaalbare woningen en de dynamiek op de woningmarkt in de stad te bevorderen. Op dit moment wordt uitgewerkt aan welke voorwaarden een bouwproject moet voldoen om hier aan spraak op te maken. Een van de voorwaarden is wonen en zorg.
2.2 Het stimuleren woonzorgconcepten en woonzorginitiatieven
“Het ontwikkelen van alternatieve gezamenlijke woonvormen voor jongeren of het oprichten doorstroomlocaties zou helpen. Hoewel een
We zien een toenemende vraag naar passende woningen én
doorstroomlocatie uiteindelijk het
woonvormen die het midden houden tussen zelfstandig thuis
probleem niet oplost (het is tijdelijk), zorgt
wonen en wonen in een verpleeghuis of instelling. Inwoners, gemeente en woningcorporaties gaan door met het ontwik-
het wel voor doorstroming”
kelen van concepten zoals gemengd wonen of groepswonen. Deze woonvormen dragen bij aan zowel de huisvesting van
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
17
2. Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende woonruimte
Nijmeegse wooninitiatieven voor aandachtsgroepen; wat hebben we de afgelopen 10 jaar opgestart? • Samen met enkele gemeenten uit het Rijk van
• Met woningcorporatie Portaal en zorgorganisatie
Nijmegen is medio 2021 Kamers met Aandacht
Onder de Bomen hebben we in Lent het project
gestart. Een initiatief waarbij jongeren die uitstromen
Bongerd ontwikkeld. Dit is een gemengd wonen
uit jeugdzorg ‘op kamers’ gaan bij een hospita.
project met 37 woningen voor reguliere huurders,
• In samenwerking met woningcorporaties is een grote
22 woningen voor aandachtsgroepen en 8 woningen
diversiteit aan wooninitiatieven ontwikkeld. Met de
voor statushouders.
ontwikkeling van NDW21 zijn een kleine 500 flexibele
• In samenwerking met Portaal, Woonwaarts en ROC
woningen ontwikkeld, waarvan 30% beschikbaar is
Kamers loopt reeds vele jaren het project Kamers
voor huisvesting van statushouders.
met Kansen. Dit project biedt jongeren tussen
• Ieder jaar worden door woningcorporaties 12 sociale
18 en 23 jaar een thuis en een opstapje naar zelf-
huurwoningen beschikbaar gesteld voor Housing
standig wonen, leren en werken. Door een instabiele
First. Dit project biedt huisvesting aan dak- en thuis
thuissituatie konden zij hun mbo-opleiding niet
lozen, met intensieve begeleiding naar zelfstandig
afronden. Door Kamers met Kansen kunnen zij hun
wonen. Gezien de grote behoefte is uitbreiding in de
studie weer oppakken en een startkwalificatie halen.
regio en Nijmegen wenselijk. In subregio Rivieren-
• Het Jongerenproject van Portaal biedt jong
land wordt een project Housing First voorbereid.
volwassenen een woonplek waar ze door kunnen
• Met woningcorporatie Talis biedt Binder tot oktober
groeien naar zelfstandigheid. De Wet vaste huur
2027 een tijdelijke woonplek voor spoedzoekers én
contracten maakt het onzeker, of en in welke vorm
mensen met een ondersteuningsvraag. De huidige
dit project gecontinueerd kan worden in 2025.
Binder wordt herontwikkeld. De ambitie is om een
• Met woningcorporatie Woonwaarts en Stichting
Binder 2.0 in het programma voor het stationsdistrict
Droombankje hebben we op de Curaçaoweg een
op te nemen.
tussenvoorziening ontwikkeld. Er zijn onzelf
• In het project Tijdelijk Wonen begeleidt R75
standige woonruimten voor 17 (economisch)
jongeren die geclusterd wonen en groeien richting
dak- en/of thuisloze Nijmegenaren.
zelfstandigheid. We werken verder aan een woon
• Met studentenhuisvester SSH& starten we medio
project dat bijdraagt aan huisvesting van zorg
2024 een Studentenpilot voor Nijmeegse jongeren
personeel én aan afschaling van Jeugdzorg Plus.
/jongvolwassenen die uitstromen vanuit een
• In Weezenhof zijn in 2022 een 8-tal zorgwoningen
zorglocatie, (gaan) studeren en een kamer in een
(Skaeve Huse) opgeleverd voor een doelgroep,
studentenhuis zoeken. Terwijl er nog wel behoefte
waarvoor regulier wonen én (beschermd) wonen
is aan (enige) ondersteuning voordat zij volledig op
in groepsverband vanwege verslaving en/of
eigen benen kunnen staan.
meervoudige problematiek niet mogelijk is. Gezien de grote behoefte is uitbreiding in Nijmegen en regiogemeenten wenselijk.
18
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
De omvang van de huisvestingsopgave voor aandachtsgroepen
huurwoningen zijn”. Met de komst van de wet Versterking
maakt, dat we de komende jaren blijven inzetten op vervanging
Regie Volkshuisvesting1 wordt het aantal aandachtsgroepen
van wooninitiatieven (bijvoorbeeld Binder), uitbreiding van
dat voorrang krijgt bij huisvesting uitgebreid en werken regio’s
bestaande projecten (Housing First, Skaeve Huse) alsmede
aan een evenwichtige verdeling van onze inwoners, die extra
ontwikkeling van nieuwe woon(zorg)projecten, zoals door-
ondersteuning en aandacht vragen. Dit wordt gedaan vanuit de
stroomlocaties voor onder andere statushouders en ex-
schaarste op de woningmarkt. Iedereen wordt natuurlijk een
gedetineerden.
betaalbare woning gegund, maar in de huidige situatie is het niet altijd mogelijk om dit te realiseren. In de huidige situatie is het
2.3 Het toewijzen van een deel van de betaalbare sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen
daarom nodig om bepaalde aandachtsgroepen urgentie te
Het grootste deel van de aandachtsgroepen hebben beperkte
dachtsgroepen te prioriteren.
verlenen en kan het zelfs noodzakelijk worden om tussen aan-
financiële middelen en zijn alleenstaand. Een kamer, studio, groepswonen of een sociale huurwoning tot de 1e aftoppings-
In lijn met het regionale afsprakenkader (zie bijlage 2) willen we
grens is vaak financieel maximaal haalbaar. Hierdoor is een
in Nijmegen minimaal 25% van de vrijkomende sociale huur-
groot deel van de aandachtsgroepen afhankelijk van een
woningen beschikbaar stellen aan aandachtsgroepen. Uit tabel
betaalbare sociale huurwoning met een huurprijs tot de 1e
1 blijkt dat in de afgelopen jaren circa 25% van de vrijkomende
aftoppingsgrens. Het bouwen van deze sociale huurwoningen
sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen en urgenten (zoals
verruimt de mogelijkheden voor alle Nijmegenaren met een
echtscheiding) is verhuurd. In tabel 3 wordt de jaarlijkse woon-
lager inkomen en daarmee ook voor de aandachtsgroepen.
behoefte weergegeven. Gezien het aantal vrijkomende woningen
Vanuit de Nijmeegse woonagenda is ons doel ook “dat er voor
is de verwachting dat de woonbehoefte van aandachtsgroepen
lage inkomens voldoende betaalbare en beschikbare sociale
en sociaal urgenten tussen de 25% en 40% van de vrijkomende
9
Conceptregeling Versterking regie volkshuisvesting, toelichting en consultatieversie | Regeling | Rijksoverheid.nl
Verwachte woningtype
Sociale huurwoning tot 1e aftoppingsgrens
Aangepaste sociale huurwoning Geclusterde sociale huurwoning Totaal
Verwachting woonbehoefte voor Nijmegen (woonruimten/jaar)
Aandachtsgroepen
140 - 205
Daklozen 40-80 Sociaal urgenten (o.a. echtscheiding) 100-125
370 - 605
Mantelzorgurgenten 15-20 Uitstroom Beschermd Wonen 75-125 Uitstroom jeugdzorg 50-100 Uitstroom maatschappelijke opvang 75-125 Uitstroom vrouwenopvang 10-15 Statushouders 145-220
5 - 15
Lichamelijk beperkten 0- 5 Verstandelijk beperkten geclusterd 5-10
5 - 10
Verstandelijk beperkten uitstroom 5-10
5 - 10
Medisch urgenten 5-10
525 - 845
Tabel 3. Schatting jaarlijkse woonbehoefte en type woning aandachtsgroepen in Nijmegen; In groen: Verplichte urgentie volgens wetsvoorstel regie volkshuisvesting In blauw: De urgentie vanuit huisvestingsverordening In zwart: Overige aandachtsgroepen volgens wetsvoorstel regie op volkshuisvesting
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
19
20
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
sociale huurwoningen betreft. Waarbij de kanttekening moet worden gemaakt dat niet alle vrijkomende woonruimten passen bij of betaalbaar zijn voor deze doelgroepen. Hoe moeilijk prioritering ook is, als het aantal beschikbare passende woningen lager is dan de woonbehoefte van aan-
“Vanuit krapte moeten
dachtsgroepen, geeft prioritering aan betrokken zorgpartijen in
scherpe keuzes gemaakt
de keten, woningcorporaties én aan woningzoekenden richting
worden”
en duidelijkheid. We kiezen voor een drietal hoofdgroepen waarvoor het (snel) verkrijgen van een woonplek de grootste impact biedt: • Jongeren die uitstromen uit een intramurale instelling of dak/thuisloos zijn. Zij hebben een stabiele, passende plek nodig voor een goede levensdoorstart. Uitstroom vanuit de
Deze drie doelgroepen (jongeren die uitstromen, statushouders
instelling levert ook ruimte aan jongeren die wachten op
en daklozen) vertegenwoordigen kwetsbare groepen die baat
een plek in de instelling.
hebben bij voorrang bij woningtoewijzing. Door hen te onder
• Statushouders die uitstromen uit een opvangplek van het
steunen met passende huisvesting, voorkom je problemen zoals
COA. Zij hebben een stabiele, passende plek nodig voor
dakloosheid en maatschappelijke uitsluiting. Bovendien creëer
een goede levensdoorstart. Daarbij is de uitstroom van
je kansen voor succesvolle integratie en persoonlijke ontwikke-
statushouders voor de opvangketen van asielzoekers van
ling. Daarnaast is hiermee ook een maatschappelijke winst te
groot belang.
behalen wat leidt tot kostenbesparing op het gebied van zorg en
• Daklozen. Zij leveren vaak gezondheid en vele levensjaren in,
sociale zekerheid. Regionaal wordt een bemiddelingstafel op
door de zware omstandigheden waarin ze leven. Een woon-
gericht. Samen met woningcorporaties en zorgpartijen werken
ruimte is een deel van de oplossing om dit te verbeteren.
we uit, hoe we prioritering in praktijk nader vormgeven.
Huisvesting met prioriteit is maatwerk Regulier wonen voor aandachtsgroepen met goede woonzorgbegeleiding; dat is maatwerk. Het ontbreken van woonperspectief is de afgelopen jaren een belemmering in zorg- en (re-)integratietrajecten van aandachtsgroepen. De huidige woningmarktsituatie én het wetsvoorstel Versterking Regie Volkshuisvesting vragen gemeenten en woningcorporaties om de huidige afsprakenkaders voor urgentie en bijzondere toewijzing aan te passen. In het ‘Nationaal Actieplan Dakloosheid - Eerst een Thuis’ staat in de actielijn ‘Wonen eerst’ een eigen woonplek met ondersteuning op maat centraal, niet een opvang- of zorgplek. Een (groot) deel van de aandachtsgroepen heeft vooral een woonvraag. Deze ontwikkeling vraagt om een herijking van de meerjarige prestatieafspraken met woningcorporaties, huurdersbelangenverenigingen én zorgpartijen. Zowel over aantallen woonplekken voor aandachtsgroepen, als over de voorwaarden (zoals ondersteuning en begeleiding).
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
21
3
Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende ondersteuning en zorg Onze visie We kennen nu al een krappe arbeidsmarkt in de zorgsector en in de toekomst verwachten we verder oplopende personeelstekorten. Alleen met passende ondersteuning en zorg kunnen senioren en aandachtsgroepen (blijven) deelnemen aan de Nijmeegse samenleving. De verhouding tussen mensen die meer ondersteuning of zorg nodig hebben en degenen die dat vooral kunnen bieden, verandert de komende decennia.
De ondersteunings- en zorgvraag neemt toe. Maar dit neemt niet weg dat iemand die ondersteuning of zorg nodig heeft, soms op een ander vlak weer ondersteuning aan anderen kan bieden. Allereerst denken we daarbij aan de kleine alledaagse dingen die we voor elkaar doen als partners, kinderen, vrienden en buren. Aanvullend gaat het om informele zorg zoals mantelzorg, lotgenoten contact en vrijwilligerswerk. Pas daarna is professionele inzet aan de orde. We streven naar professionele onder steuning als het noodzakelijk is, samen waar het helpt, zelf als het kan. We verlagen drempels om hulp te vragen aan elkaar. De basis hiervan is het sociale netwerk van onze inwoners. We overwinnen onze “vraagverlegenheid” en onze “aanbodverlegenheid”. Iets voor elkaar doen vinden we in Nijmegen normaal, hulp aan elkaar vragen of aanbieden dus ook. Sommige mensen kunnen meer drempels ervaren bij het vinden van aansluiting in de wijk. Denk hierbij aan migranten, mensen met een taalachterstand, mensen met dementie of mensen uit de lhbtiq+ gemeenschap. Ook voor hen is een sociaal netwerk, in de wijk en in de stad, belangrijk. In het huidige zorglandschap kan voldoende beschikbaarheid van professionele zorg op de
22
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
Onze visie (waarom): Voor een deel van de senioren en mensen uit aandachtsgroepen is meer nodig dan alleen een dak boven het hoofd om prettig en stabiel te kunnen leven. Alleen met de juiste ondersteuning en zorg kunnen zij (blijven) deelnemen aan de Nijmeegse samenleving. Er is passende ondersteuning en zorg in huis nodig voor senioren en aandachtsgroepen. Een soepel samenspel van sociale netwerken, mantelzorgers en professionele zorg maakt dat mogelijk.
Onze ambities (wat): 1. Dat Nijmegenaren solidair zijn, naar elkaar omkijken en elkaar ondersteunen; 2. Het faciliteren van mantelzorgers op het gebied van wonen; 3. Het versterken van samenwerking tussen informele en professionele ondersteuning en zorgpartijen.
Onze uitvoeringsagenda (hoe): Door betere afstemming en samenwerking tussen alle partijen kunnen we beter omgaan met het dreigende tekort in professionele zorg en de toename van zorgvragen. Daarnaast stimuleren en faciliteren we informele ondersteuning.
“Zorgt redt levens, preventie redt generatie’s”
lange termijn niet gegarandeerd worden. Het is daarom nodig
Preventieve ondersteuning en zorg
dat Nijmegenaren er voor elkaar zijn en waar nodig
Voorkomen is beter dan genezen: preventieve onder
elkaar ondersteunen. Dit om de beschikbare zorg te kunnen
steuning en zorg is belangrijk. De inzet van onder meer
blijven geven aan de inwoners die dit het hardste nodig hebben.
lotgenotencontact en ervaringsdeskundigen zijn hierbij belangrijk. Het verhoogt de kwaliteit van leven en verlaagt
We ondersteunen indien nodig de vorming van sociale netwerk-
de benodigde professionele inzet. Preventieve zorg richt
en. Met name in buurten of wijken waar de leefbaarheid onder
zich op het bevorderen en beschermen van de gezondheid
druk staat. De aanpak voor brede versterking van de sociale
van mensen door ziekten en complicaties te voorkomen of
basis wordt uitgewerkt binnen de opgave Sterke Sociale Basis10.
in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen.
Vanuit de woonzorgvisie zetten we, in aanvulling op de sociale basis, bij fysieke ontwikkelingen in op een vangnetfunctie voor
We verliezen nu preventieve aspecten soms te veel uit
kwetsbare mensen die geen netwerk hebben. Denk hierbij aan
het oog. Doordat mensen vaker alleen wonen, wordt later
nieuwbouw van woonruimte of herontwikkeling met een hoog
aan de bel getrokken. Het is de taak van de gemeente
aandeel aandachtsgroepen. Hierbij hebben we onze partners op
om signalen zo vroeg mogelijk op te pikken én tijdige en
het gebied van wonen, zorg en welzijn hard nodig.
passende hulp, steun en zorg te bieden. Hier zijn landelijk afspraken over gemaakt in het Gezond en Actief Leven
Professionele partijen richten zich in de toekomst meer op
Akkoord (GALA). Het Nijmeegse GALA-plan ‘Samen op
collectieve dan op individuele ondersteuning. Ook werken ze
weg naar een gezonde Nijmeegse generatie in 2040’ sluit
intensiever en als partners samen met mantelzorgers en andere
daarbij aan.
inwoners die informele ondersteuning en/of zorg bieden. De professionals richten zich op de zorg waarvoor hun expertise
Het voorkomen van dakloosheid is eveneens wezenlijk.
noodzakelijk is en vertrouwen op de bijdragen van informele
Daar werken we in Nijmegen aan via een brede schulden
ondersteuners. Zorgprofessionals vullen dus aan waar informele
aanpak, inburgering, Jeugdzorg en inzet van Buurtteams.
zorg onvoldoende ondersteuning kan bieden. Hiermee wordt
Van groot belang is de zorg voor kwetsbare jongeren,
ingezet op het beschikbaar houden van zorg professionals
zodat zij een goede start op de woningmarkt kunnen
voor eenieder die het nodig heeft. Vanwege de schaarse is het
maken. We houden vinger aan de pols bij hen waarvan
belangrijk om de beschikbare zorg efficiënt te organiseren. Dit
we weten dat er een verhoogd risico is. Bij dreigende
kan in gevallen invloed hebben voor keuzevrijheid van een
dakloosheid ondersteunen we snel, om huisuitzettingen
zorgpartij. Keuzevrijheid is belangrijk goed maar kan daarom
zoveel mogelijk te voorkomen. Want hoe later we onder
niet altijd gegarandeerd worden.
steunen, hoe ingewikkelder de weg terug is. Hierbij wordt ook de verbinding gelegd met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.
10
Kadernota Samen werken samen sterk, vastgesteld 24 november 2021
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
23
3. Senioren en aandachtsgroepen verdienen passende ondersteuning en zorg
Onze ambities
iedere mogelijkheid om uit te dragen dat er de komende jaren
Er is passende ondersteuning en zorg thuis voor senioren en
op dit vlak wat gaat veranderen en dat we alleen met inzet van
aandachtsgroepen. Om dit te bereiken zetten we in op:
iedereen de sociale stad met het grote hart zijn en blijven waar we trots op zijn.
1. Dat Nijmegenaren solidair zijn, naar elkaar omkijken en elkaar ondersteunen;
Het zijn de inwoners zelf die een netwerk vormen en naar elkaar
2. Het faciliteren van mantelzorgers op het gebied van wonen;
omkijken. De aanwezigheid van een sociaal netwerk geeft het
3. Het versterken van samenwerking tussen informele en
leven kleur en is de basis van informele ondersteuning en zorg.
professionele ondersteuning en zorgpartijen.
Een sociaal netwerk verkleint de kans op eenzaamheid en zorgt ervoor dat problemen eerder worden gesignaleerd en kunnen
“Naar elkaar omkijken. Daar zit het potentieel”
worden opgepakt. Het aantal senioren groeit door de vergrijzing van Nijmegen. Een grote groep senioren is vitaal en levert een belangrijke bijdrage als mantelzorger of vrijwilliger. Senioren zijn
3.1 Dat Nijmegenaren solidair zijn, naar elkaar omkijken en elkaar ondersteunen
daarmee een deel van de oplossing.
Verdraagzaamheid en solidariteit zijn belangrijke pijlers voor
Sommige inwoners hebben geen of een beperkt netwerk.
een inclusieve stad. Ons streven is professionele ondersteuning
Denk daarbij aan statushouders, inwoners met een psychische/
als het noodzakelijk is, samen waar het helpt, zelf als het kan.
psychiatrische kwetsbaarheid of een deel van de (alleenstaande)
Samen waar het helpt betekent dat we als Nijmegenaren elkaar
senioren. We ondersteunen vanuit de gemeente indien nodig
een handje helpen waar dat kan.
(het ontstaan van) sociale netwerken. Dit doen we vanuit een vangnetfunctie bij mensen en in buurten waar dit niet vanzelf tot
“Iets voor een ander betekenen, daar blijf je gezond en vitaal van”
stand komt. Bij grotere nieuwbouwprojecten met een concentratie van aandachtsgroepen is gemeenschapsvorming voortaan vanaf de start onderdeel van het project. Bij woonzorgprojecten maken we aan de voorkant afspraken met partners (zorgpartijen,
Als samenleving en als gemeente Nijmegen kunnen we niet garanderen, dat de zorg en (Wmo-) ondersteuning in huidige vorm beschikbaar blijft. De groeiende zorg- en ondersteuningsbehoefte, ontwikkeling van kosten en gelijktijdig oplopende personeelstekorten vragen dat eenieder meer verantwoorde lijkheid neemt. Zo werken de zorgsector, onderwijs en gemeente samen om ‘werken in de zorg’ aantrekkelijker te maken. Ook hulp vragen en aanbieden, alsmede inzetten op technologische hulpmiddelen, zal de komende jaren nog meer nodig zijn om ervoor te zorgen dat iedereen die dat nodig heeft voldoende ondersteuning en zorg krijgt.
“Blijf kijken naar wat mensen wél kunnen, in plaats van wat ze niet (meer) kunnen’’
huisartsen, welzijnsorganisaties, ontwikkelaars en woning bouwcorporaties). Deze gaan o.a. over aansluiting op bestaande netwerken, de noodzaak voor een ontmoetingsruimte en de manier waarop de zorg en ondersteuningsvraag wordt ingevuld. Als een ontmoetingsruimte noodzakelijk is, maken we aan de voorkant afspraken met partners over wie de trekkersrol vervult bij het organiseren van activiteiten in deze ruimte en wie wat financieel bijdraagt. Professionele ondersteuning bij het creëren of onderhouden van een netwerk kan duurzaam nodig zijn. We zien in Nijmegen veel mooie initiatieven die sociale verbindingen in wijken versterken. Aandacht voor mantelzorg, ruimte bieden voor lotgenoten contact en stimuleren van vrijwilligerswerk doen we al en blijven we doen. Dat geldt ook voor initiatieven zoals buurtverbinders, sociale ondernemers en buurtcoaches. De aanpak voor brede
De schroom van inwoners om hulp te vragen (‘vraagverlegen-
en intensieve versterking van de sociale basis wordt uitgewerkt
heid’) of om hulp te bieden (‘aanbodverlegenheid’) zit ons
binnen de opgave Sterke Sociale Basis.
nog te veel in de weg. We benutten als gemeente Nijmegen
24
NIJMEEGSE WOONZORGVISIE 2025-2030
“We moeten onze mantelzorgers meer koesteren. We zeggen te weinig: ‘Wat ben je geweldig en wat kunnen we voor jou doen om het vol te houden?”
3.3 Het versterken van samenwerking tussen informele en professionele ondersteuning en zorg partijen Als we in deze Nijmeegse woonzorgvisie spreken over Wonen, Welzijn en Zorg, dan bedoelen we alle informele hulp en ondersteuning én alle formele eerstelijnszorg en ondersteuning (individueel en collectief) die nodig is om Nijmegenaren
3.2 Het faciliteren van mantelzorgers op het gebied van wonen
zelfstandig of in groepsverband te kunnen laten wonen.
Mantelzorgers variëren van jong tot oud. Ze bieden zorg aan
We zijn positief over de vele samenwerkingsverbanden die we de
bijvoorbeeld een (groot-) ouder, kind, broer, zus of andere
afgelopen jaren in Nijmegen hebben zien ontstaan. Tegelijkertijd
naasten. Gezien de toenemende zorgvraag en de oplopende
zijn er nog schotten tussen zorgpartijen, worden mensen van
zorgtekorten wordt de inzet van mantelzorgers de komende
het kastje naar de muur gestuurd en heeft een persoon of gezin
jaren nog belangrijker. Terwijl het aantal beschikbare mantel-
vaak met veel verschillende organisaties te maken. Intensievere
zorgers de komende jaren daalt. Dit is een landelijke trend, die
samenwerking is noodzakelijk om in de toekomst passende
we ook in Nijmegen verwachten.
ondersteuning en zorg te kunnen bieden. Hier ligt dan ook een uitdaging voor zorgpartijen. Zorgpartijen hebben de taak hun
Het is daarom essentieel dat we mantelzorgers ondersteunen
zorg zo efficiënt mogelijk aanbieden om het zorgaanbod zo veel
en faciliteren op het gebied van wonen. Mantelzorgers zijn al
mogelijk op peil te houden. Om dit te kunnen doen moeten
opgenomen als urgentiecategorie bij de toewijzing van een
zorgpartijen afstemmen met andere partijen.
sociale huurwoning, zodat de mantelzorgverlener en –ontvanger bij elkaar in de buurt kunnen wonen. We gaan de mogelijkheden
“De problematiek en de oplossingen
voor mantelzorgers op het gebied van wonen meer bekendheid
liggen in elkaars verlengde. We moeten
geven. Daarnaast werken we actief mee om het (tijdelijk) bij elkaar in te wonen makkelijker te maken.