Wijkwarmteplan Zwanenveld en Lankforst-Noord
Tekst van het document
Appartementen en eengezinswoningen In Zwanenveld staan in totaal ruim 2.400 woningen. De helft zijn appartementen (meergezinswoningen), de andere helft eengezinswoningen. Op de kaart hiernaast zijn de meergezinswoningen rood gekleurd. De woningen zijn gebouwd tussen 1973 en 1977. De waarde van de woningen is lager dan gemiddeld in Nijmegen.
36
37
Appartementen en eengezinswoningen In Zwanenveld staan in totaal ruim 2.400 woningen. De helft zijn appartementen (meergezinswoningen), de andere helft eengezinswoningen. Op de kaart hiernaast zijn de meergezinswoningen rood gekleurd. De woningen zijn gebouwd tussen 1973 en 1977. De waarde van de woningen is lager dan gemiddeld in Nijmegen.
Uitdagingen Zwanenveld In de laatste wijkmonitor (2020) gaven bewoners van Zwanenveld de volgende problemen aan die met voorrang om actie
Corporatiewoningen Bijna 1.400 woningen in Zwanenveld zijn in het bezit van drie woningcorporaties: Woonwaarts (rood gekleurd op de kaart hiernaast), Portaal (blauw) en Talis (geel). Het bezit van de woningcorporaties ligt veelal aan de randen van Zwanenveld. Het bezit van Portaal aan de noordoostzijde van de wijk is gespikkeld bezit. Dat betekent dat er particuliere woningen aanwezig zijn tussen het woningcorporatiebezit. De woningcorporaties hebben fors geïnvesteerd in hun bezit in Zwanenveld en blijven dit de komende jaren doen, naar verwachting in ieder geval tot en met 2027. Veel corporatiewoningen hebben energielabel A, B of C. Ook zijn er nog woningen met label D en E.
Koopwoningen In totaal telt Zwanenveld 755 koopwoningen. Dit zijn voor het grootste deel eengezinswoningen in het middengedeelte van de wijk. Daarnaast zijn er koopappartementen in de hoogbouw rondom het winkelcentrum Dukenburg. De particulier eengezinswoningen kunnen we verdelen in acht typen. Op de luchtfoto hierboven zijn deze typen geclusterd aangegeven. Verder zijn er twee VVE-complexen aan de noordwestzijde van de wijk. Ten slotte liggen er versnipperd over de wijk woningen in de private verhuur.
vragen: •
onderhoud groen;
•
rotzooi, zwerfvuil;
•
uiterlijk verbeteren, verpaupering tegengaan;
•
aantal parkeerplaatsen;
•
onderhoud wegen;
•
parkeeroverlast;
•
verkeersmaatregelen ;
•
veiligheid, vandalisme, criminaliteit, agressie;
•
lawaai;
•
winkels en voorzieningen.
Definitieve energielabels
In maart 2021 heeft de gemeente ook nog een enquête in Zwanenveld gehouden. Hieruit kwamen als belangrijkste aandachtspunten: •
verbetering van woonomgeving, wegen en groen;
•
veiligheid op straat (inwoners durven ’s avonds niet alleen op straat);
Conclusie Zwanenveld is een groene wijk met veel voorzieningen. Naar verwachting komt er de komende jaren veel woningbezit bij. De investeringsmogelijkheden en -bereidheid van de
zwerfafval.
inwoners is beperkt. Dit komt bijvoorbeeld door een laag
Energielabels
hebben veelal een energielabel C of D. Om deze woningen
•
inkomen, leeftijd en relatief lage woningwaarde. Woningen
De afbeeldingen hieronder tonen de energielabels van de woningen in Zwanenveld. Nog niet overal zijn de energielabels vastgesteld. Daarom staat er ook een afbeelding met voorlopige energielabels. Waar een definitief energielabel is vastgesteld, vervalt het voorlopige label. De labels C en D zijn oververtegenwoordigd in Zwanenveld. Duidelijk zichtbaar zijn de verschillen per woning in eenzelfde rij. Woningeigenaren besluiten individueel welke maatregelen ze nemen.
38
Voorlopige energielabels
39 39
comfortabel te verwarmen, moet een toekomstige warmteoplossingen een aanlevertemperatuur hebben van minimaal 70 graden. Er zijn veel woningen van woningcorporaties. De corporaties vervullen een voortrekkersrol binnen de energietransitie. Maar voor bewoners zijn er in Zwanenveld dringender uitdagingen dan het klimaat. Zwanenveld leent zich daarom voor een veel bredere, integrale wijkaanpak. Een bredere focus dus op een positieve toekomst, met aardgasvrij als een van de onderdelen.
Lankforst Ook de wijk Lankforst maakt deel uit van stadsdeel Dukenburg. De woonerven zijn in de tweede helft van de jaren ’60 gebouwd. De stedenbouwkundige opzet van de wijk laat een hoofdroute zien, waar ringvormige woonstraten op aansluiten. Er is naar verhouding veel openbare ruimte. Een mooie oase van groen, water en rust. Lankforst behoort tot de Nijmeegse wijken in een lager woningmarktsegment. Dit gezien de vastgoedwaarde en de economische positie van bewoners. In Lankforst wonen relatief veel 65-plussers. Het aantal inwoners is de afgelopen jaren teruggelopen met meer dan 3%. Ook de demografische prognose gaat uit van een behoorlijke terugloop van het aantal inwoners. Daarnaast zal de wijk vergrijzen. Vooral het aantal 80-plussers neemt toe. Een behoorlijk deel van de inwoners is afhankelijk van een uitkering of laag inkomen en daardoor maatschappelijk kwetsbaar. Voor de eerste stap naar aardgasvrij kijken we naar de woningen in het noordelijk deel van Lankforst. Het gaat om de omcirkelde appartementen, galerijwoningen en maisonnettes op de luchtfoto hiernaast. Het zijn vooral woningen van woningcorporaties WoonGenoot (per 1-1-2022 gefuseerd met Talis) en Woonwaarts. Daarnaast zijn er in de appartementencomplexen ook particuliere eigenaren. Dit noemen we ‘gespikkeld bezit’. Op de afbeelding hiernaast staan de aantallen per type woning.
Drie van de vijf complexen met maisonnettes van Woonwaarts ondergaan in 2022 een grondige renovatie. Eén complex verandert naar een woongebouw voor middelhoge huur. Eén complex wordt gesloopt en maakt plaats voor nieuwbouw met gevarieerde huur. Ook komen er enkele bedrijfsruimtes .
40
41
Inzicht behoeftes en mening Bijlage 5 woningeigenaren Uitdagingen Lankforst
Conclusie
Buurtproblemen die volgens bewoners met voorrang moeten
Inzicht behoeftes en mening woningeigenaren: elektrisch koken
In Lankforst-Noord hebben vooral de woningcorporaties
worden opgepakt:
Op dit moment kookt 72% van de huishoudens in Zwanenveld en Lankforst-Noord op gas.
de regie over verduurzaming en de transitie naar aard-
•
rotzooi, zwerfvuil;
Vooral in koopwoningen en particuliere huurwoningen koken mensen op inductie. Keramische
gasvrij. In de complexen met ook koopappartementen
•
winkels en voorzieningen;
kookplaten zien we vooral in de particuliere huur.
(‘gespikkeld bezit’) moeten we zoeken naar gezamenlijke
•
onderhoud groen;
oplossingen voor huurders en eigenaren. Om de wonin-
Hoe kookt u?
•
verlichting;
gen met energielabel C of D comfortabel te verwarmen,
Op gas
72%
•
veiligheid, vandalisme, criminaliteit en agressie;
is een warmteoplossing nodig met een aanlevertempera-
Inductiekookplaat (elektrisch)
20%
•
overlast van (hang)jongeren;
tuur van minimaal 70 graden. De woningen met energiela-
Keramische kookplaat (elektrisch)
6%
•
lawaai;
bel D krijgen vanaf 2022 een grootschalige opknapbeurt,
Anders
2%
•
hondenpoep;
inclusief sloop en nieuwbouw. De gemiddelde leeftijd en
•
schoner/netter;
kwetsbaarheid van inwoners speelt een rol bij de bereid-
•
onderhoud van wegen.
heid om te investeren. Ook zijn er veel andere aandachts-
Energielabels
Reacties respondenten in percentages
(Gegevens tabel: peiling Gasloos wonen, Gemeente Nijmegen 2021)
punten in Lankforst. Idealiter pakken we aardgasvrij
Naar verwachting stappen steeds meer huishoudens over op elektrisch koken, bijvoorbeeld met
daarom op met een integrale blik op de wijk.
een inductiekookplaat. De meest genoemde voordelen van elektrisch koken (inductie) zijn:
Alle woningen in Lankforst-Noord hebben een definitief ener-
1.
veiliger dan gas;
gielabel. De galerijwoningen en de appartementen hebben
2.
hygiënisch, gemakkelijk(er) schoonmaken;
label C. De te renoveren maisonnettes hebben op dit moment
3.
milieuvoordelen, duurzamer;
nog een energielabel D.
4.
goedkoper in de praktijk (lagere kosten, zuiniger);
5.
snelheid van koken, effectiever.
Er zijn ook bewoners die expliciet aangeven juist geen voordelen te zien. Daarnaast valt op dat mensen die al koken op een inductieplaat (20%) veel voordelen noemen. Ze weten nauwelijks nadelen en geven vaak zelfs expliciet aan dat ze geen nadelen kunnen geven. De meest genoemde nadelen van elektrisch koken (inductie) zijn: 1.
aanschaf(kosten) van kookplaat en stroomvoorziening;
2.
noodzaak tot vervangen pannenset;
3.
aanleren nieuwe kookmethode, ervaring ontbreekt, gewenning nodig;
4.
kookprestaties zijn minder: lastig regelbaar, duurt langer;
5.
hoger stroomgebruik, onduidelijk of gebruikskosten hoger zijn.
Inzicht behoeftes en mening woningeigenaren aardgasvrij In maart 2021 is een enquête gehouden onder de inwoners van Zwanenveld en Lankforst-Noord. Een grote meerderheid (81%) weet dat de gemeente, woningcorporaties, bewoners en andere organisaties een plan maken voor een aardgasvrije toekomst van de wijk. Hoe heeft men
42
43
hierover gehoord? De meest genoemde informatiekanalen zijn
Wat is het toekomstbeeld rond verwarming? Een groot deel
wijkblad De Dukenburger, een brief van de gemeente Nijmegen
denkt dat dit afhankelijk is van de keuze van verhuurders. Of
en huis-aan-huiskrant De Brug.
men vindt de situatie moeilijk in te schatten. Ongeveer één
•
wil zelf een (individuele) oplossing kiezen;
Vrijwel alle deelnemers aan de enquête proberen energie te
op de vijf verwacht een warmtenet in Zwanenveld en Lank-
•
niet duurzaam(er), vuilverbranding;
besparen in huis. Ze noemen als maatregelen vaak ledlampen
forst-Noord. We zien de volgende voornaamste reacties over
•
afhankelijk van de keuze van verhuurder.
en het voorkomen van tocht. De grote meerderheid heeft een
de eventuele komst van een warmtenet in Zwanenveld:
cv-ketel voor verwarming en tapwater. Sommige mensen
1.
Positief onder voorwaarden.
Redenen om in principe positief te reageren op een warmte-
hebben een gemeenschappelijk verwarmingssysteem, bijvoor-
2.
Sterke vraagtekens bij goede werking, geen voorstander.
net-aanbod zijn vooral:
beeld een centrale stookruimte in een flat. Negen van de tien
3.
Weet niet, geen goed beeld, onzeker, meer informatie
•
huishoudens krijgt het comfortabel warm in huis. Vooral in
•
er zijn betere alternatieven (handhaven aardgas, waterstof);
duurzaam karakter, beter voor het milieu, betere toekomst;
nodig, proefkonijn.
sociale huurwoningen lukt dit soms niet. Dit komt vooral door
4.
Positief, zonder toelichting.
•
is de enige echte oplossing, verder weinig keuze;
tocht, onvoldoende woningisolatie, onvoldoende prestaties
5.
Hoge investeringskosten leiden tot duur systeem voor
•
collectief karakter spreekt aan, is ook kostenbesparend ;
gebruikers.
•
verwachting dat dit dé keuze voor huurwoningen zal zijn.
van het verwarmingssysteem en kromgetrokken voordeuren. Uit de reacties komt een algemeen beeld naar voren met vijf
6.
Afwijzend, zonder toelichting.
7.
Waarschuwing voor monopolie: hoge kosten en lage ser-
attitudes over aardgasvrij: 1.
vice, discontinuïteit.
Bewoners in Zwanenveld en Lankforst-Noord zijn in de
8.
Vraagtekens bij duurzaam karakter.
eerste plaats sterk financieel gedreven. Veel mensen
9.
Opzien tegen verbouwing en verstoringen woning en
vrezen voor de maandelijkse energierekening (vooral huurders) en de nodige investeringen (vooral woningeige-
openbare ruimte. 10. Vroegere negatieve ervaringen met blokverwarming, geen
naren). 2. 3.
4. 5.
voorstander.
Veel bewoners volgen de ontwikkeling met interesse,
11. Voelt als gedwongen transitie, wens tot keuzevrijheid.
maar vinden deze complex en moeilijk te overzien.
12. Zwanenveld als wijk geen goede keuze.
Een deel van de mensen is intrinsiek gemotiveerd. Zij zien klimaatvoordelen en vinden dat een duurzaam Nederland
Veel mensen vinden het moeilijk te zeggen of ze positief
bij jezelf begint. Dit speelt sterk bij particuliere huurders,
zouden reageren op een aanbod voor aansluiting op een
een vaak jongere groep.
warmtenet. Een derde deel ziet het niet zitten, een kwart zou
Er zijn twijfels bij het momentum. Een deel van de bewo-
in principe positief reageren.
ners voelt zich overvallen of denkt dat het een hype is.
Redenen om in principe negatief te reageren op een aanbod
Verklaarde tegenstanders zijn het niet eens met de keuze
zijn vooral:
te stoppen met aardgas. Onder hen zijn veel woningei-
•
duur systeem, kosten afgewenteld op eindgebruiker;
genaren. Zij geven meestal ook aan dat er belangrijkere
•
onvoldoende systeemprestaties (verwarming, tapwater),
zaken zijn om aan te pakken dan aardgasvrij maken van woningen.
twijfels; •
slechte ervaringen elders (vaak Meijhorst) of in verleden;
•
afhankelijk van leverancier/producent, storingsgevoelig;
44
45
Individuele en collectieve oplossingen voor aardgasvrij Bijlage 6 verwarmen Beschikbare warmteoplossingen - individueel Warmtepomp Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem, warmtepanelen (PVT) of een andere warmtebron en verwarmt hiermee de woning. De warmtepomp neemt de volledige warmtevraag over van de cv-ketel. Of bij een hybride systeem een groot deel. Bij een reguliere opstelling van een hybride warmtepomp levert de warmtepomp maximaal 50 graden Celsius voor de bestaande radiatoren. De cv-ketel levert vaak een hogere temperatuur voor de echt koude periodes. Hoe beter de isolatie van de woning en hoe meer warmte de radiatoren kunnen afgeven, hoe groter de rol van de warmtepomp. Convectoren, radiatorventilatoren of vloerverwarming spelen een belangrijke rol in de warmteafgifte. Bij een hybride warmtepomp is het belangrijk dat de schil van de woning minstens matig is geïsoleerd. Woningen die enige dak-, gevel- én vloerisolatie hebben en voorzien zijn van dubbel glas, zijn geschikt voor de hybride warmtepomp. Is een woning nog niet zover? Dan kan de eigenaar bekijken of hij eerst of gelijktijdig investeert in isolatiemaatregelen. Voor volledige verwarming met een reguliere warmtepomp moet het hele huis goed geïsoleerd zijn en is vloerverwarming een must.
Voor een warmtepomp die gebruik maakt van bodemwarmte, zijn horizontale of verticale ‘bodemlussen’ nodig in de grond. Dit is relatief duur. We zien het dan ook wel bij nieuwbouw, maar zelden bij bestaande woningen. Een dergelijke investering verdient zich ten opzichte van een luchtwarmtepomp niet terug. Je kunt een warmtepomp ook koppelen aan warmtepanelen op een dak. Denk aan PVT-panelen. Deze hybride panelen wekken zowel elektriciteit op als warmte. De warmte die het paneel levert, kan een warmtepomp omzetten in warm tapwater en verwarmingswater. Een luchtwarmtepomp haalt energie uit de (buiten)lucht en geeft warmte aan water. Het water
Bron: https://www.klimaatexpert.com/warmtepomp/soorten/lucht-lucht-warmtepomp
46
47
wordt vervolgens rondgepompt in een circuit van leidingen.
Deze warmtepompen zijn wel minder efficiënt, duurder in
Vaak is een omgevings-
Het water geeft de warmte af aan vloerverwarming, radiatoren
aanschaf en verbruiken meer elektriciteit.
vergunning nodig om een
of de lucht.
warmtepomp te plaatsen.
Individuele warmtepomp (volledig elektrisch) Een warmtepomp is een alternatief voor de huidige cv-ketel in uw woning en werkt op elektriciteit. De warmtepomp haalt de warmte uit de buitenlucht (of uit de bodem). Hiermee wordt uw woning verwarmd en krijgt u warm water uit de kraan. U kookt elektrisch.
Warmtepompen zijn elektrisch gedreven systemen. Bij groot-
Soms kan het vergunnings-
Wat de beste warmtebron is voor een warmtepomp verschilt
schalige toepassing van all-electric oplossingen is dan ook een
vrij. De buitenunit moet dan
per woning. Een installateur kan hierover advies geven. Hier
zwaarder elektriciteitsnetwerk nodig. Zeker bij hoog-tempe-
op de grond staan, dus niet
lichten we de veel geplaatste luchtwarmtepomp nader toe. Er
ratuur warmtepompen. Dit betekent: kabels vervangen, extra
op of aan een gebouw. En
zijn twee typen: de lucht/luchtwarmtepomp en de lucht/water
kabels aanleggen en ook transformatorstations aanpassen. In
hij mag niet hoger zijn dan
warmtepomp. Op de vorige pagina is het verschil te zien.
Dukenburg moeten er dan op diverse plaatsen nieuwe trans-
1 meter en in totaal niet gro-
formatorstations bij komen of bestaande stations uitbreiden.
ter dan 2 m2 (inclusief alle
Een lucht/luchtwarmtepomp bestaat uit een buitendeel en
Dat gaat ten koste van openbare ruimte, zoals parkeerplaatsen
onderdelen zoals de afvoer-
één of meestal meerdere binnenunits. Het buitendeel haalt
of groen. Bovendien ligt er al een grote druk op de netbeheer-
slang en leidinggoot).
warmte of koude uit de lucht, en geeft deze af via lucht in de
der. Want ook op regionaal niveau zijn er op dit moment uit-
ruimte. Dus niet via een radiator. Deze toepassing is bekend in
dagingen wat betreft netcapaciteit. Werkzaamheden kunnen
1
de vorm van airconditioning, maar is ook geschikt om ruimtes
dus een lange doorlooptijd hebben en afhankelijk zijn van de
te verwarmen. Het rendement bij het verwarmen door een
prioriteit die de netbeheerder aan de lokale netverzwaring
lucht/luchtwarmtepomp is lager dan bij de andere warmte-
stelt. Daarnaast kost het toepassen van een warmtepomp ook
pompen. Maar de investeringskosten zijn laag en de lucht/
ruimte in huis. Veel huishoudens hebben nu bijvoorbeeld geen
luchtwarmtepomp is eenvoudig toe te passen. Elke gebruiks-
boilervat in huis.
Wat is er nodig in uw huis?
BRON: PBL
4
ruimte moet aangesloten worden op een lucht-uitlaat unit.
2
3
5
6
Vergunningen/geluid warmtepomp
De lucht/waterwarmtepomp geeft de warmte niet af aan de
Een warmtepomp heeft vaak een buitenunit om warmte
lucht, maar aan radiatoren in de woning. De warmte gaat op
uit de lucht te winnen. Deze buitenunit maakt geluid. Nieu-
een lage temperatuur door de woning, vaak tussen de 30 en
we warmtepompen mogen sinds 2021 op de erfgrens nog
45 graden. Dit vraagt om een goed geïsoleerde woning en
maximaal 40 decibel (avond/nacht) geluid produceren. Dit
lage-temperatuur-verwarming, zoals vloerverwarming. De
geluidsniveau is te vergelijken met zacht geroezemoes. Deze
relatief lage temperatuur is een groot nadeel in Dukenburg. De
landelijke geluidsnorm beschermt buren beter tegen geluid
meeste woningen zijn met veel moeite voldoende te isoleren
en bevordert de ontwikkeling van stillere warmtepompen.
en vloerverwarming is zelden aanwezig.
Het is dus niet zonder meer mogelijk om een warmtepomp te
installeren bij een rijtjeswoning. Geluidsoverlast is te voorko-
Uiteraard staat ‘de markt’ niet stil. Er vinden innovatieve ont-
men door de buitenunit op een slimme plek neer te zetten en
wikkelingen plaats, zoals de hoog-temperatuur warmtepomp.
de warmtepomp goed in te stellen. Een geluiddempende kast
Deze wekt dezelfde temperatuur op als de cv-ketel en grondige
om de buitenunit kan ook helpen. Overweegt u een (hybride)
isolatie is niet nodig. Ook kunnen de ‘oude’ radiatoren blijven.
warmtepomp? Stem dit dan af met de buren.
BRON: EXPERTISE CENTRUM WARMTE
Voordelen • U bent eigenaar van de warmtepomp. • "27"3/&'%"&!3 + "+"/$&")"3"/ + &"/ѷ • "+4 /*1"-,*-( + ,,((,")"+ѷ • Combinatie met zonnepanelen is voordelig
Nadelen • "")/2&*1"+,!&$&+Ҍ"+ 2&1"+%"1%2&0ѷ • +- 00&+$"+ +!" 4,+&+$+,!&$ѷ • ""01 )!22/!"/! +""+ 4 /*1"+"1ѷ • "+4 /*1"-,*-* (1 $")2&!ѷ
Aandachtspunten • "4,+&+$*&+&* ) &0,)"/"+1,1) ")ѷ • )"(1/& &1"&10+"1"+ %2&0 +0)2&1&+$*,"1"+ 0,*03"/74 /!ѷ • 2 0&!&""+#&+ + &"/&+$ *,$")&'(
""/4"1"+Ѿ
+&'*"$"+ѷ+)ҟ /!$ 03/&'
48
49
we waterstof in Nijmegen tot in ieder geval 2035 niet op grote
Middentemperatuur warmtenet (70 graden)
schaal kunnen toepassen in de gebouwde omgeving. Wel zou
Een middentemperatuur warmtenet (MT-warmtenet) levert
waterstof in de toekomst een interessante optie kunnen zijn
ook warmte via een buizenstelsel voor verwarming en warm
in wijken waar alternatieve warmtetechnieken, zoals warmte-
tapwater. Eén of meerdere collectieve bronnen verwarmen
ten. We lichten ze verder toe.
pompen of een warmtenet, relatief duur uitvallen. Maar omdat
water dat via een buizensysteem naar de woning gaat. De tem-
waterstof tot 2035 naar verwachting niet als alternatief in
peratuur van de warmtebron is hoog genoeg om aan woningen
Groengas
beeld komt, werken we deze optie nu verder niet uit.
water van circa 70 graden te leveren. De meeste woningen zijn
Beschikbare warmteoplossingen (collectief) Collectieve warmteoplossingen zijn op te splitsen in warmtenetten op verschillende temperaturen en duurzame gasvarian-
Biogas ontstaat door het vergisten van biomassa van plantaardige of dierlijke oorsprong. Bijvoorbeeld van mest, GFT of via vergisting van organisch afval op een stortplaats. Biogas kan Infraroodpaneel aan de muur. Bron: Milieucentraal.nl
Infraroodpanelen Infraroodpanelen maken gebruik van elektriciteit en geven stralingswarmte af naar een bepaalde plek. Bijvoorbeeld de werktafel of de zithoek. Zit je in de stralingswarmte, dan voelt dat comfortabel. Ook al is de luchttemperatuur om je heen lager. Denk maar aan de lentezon die prettig aanvoelt, terwijl de buitentemperatuur laag is. Loop je weg bij het warmtepaneel, dan is de warmte ook weg. Infraroodpanelen verwarmen dus je lichaam, niet de lucht. Het heeft geen zin om ze aan te zetten als je een ruimte niet gebruikt. Een thermostaat met bewegingssensor is daarom handig. Infraroodpanelen kunnen een energiezuinige keuze zijn als bijverwarming op een bepaalde plek. Of in ruimtes die je kort of weinig gebruikt. Zoals de badkamer of een werkplek op zolder. Om een hele woning te verwarmen, heb je op alle ‘leefplekken’ infraroodpanelen nodig. Dit zorgt voor een fors elektriciteitsverbruik. En niet iedereen vindt deze manier van verwarmen comfortabel. Infraroodpanelen zijn geen warmteoplossing voor een hele wijk. Maar individuele huishoudens kunnen ze wel (selectief) toepassen. 13 Groengas voor de gebouwde omgeving, Kennisdocument voor de gemeente Nijmegen, augustus 2021 14 210264 - Maatschappelijke waarde groengas – Oktober 2021 15 Rapport Waterstof voor de gebouwde omgeving, februari 2020
worden opgewerkt tot groengas. Met als restproduct CO2, dat bijvoorbeeld te gebruiken is in kassen. Groengas heeft dezelfde samenstelling en kwaliteit als aardgas. Hierdoor is het geschikt
Laagtemperatuur warmtenet
zo zonder veel uitdagingen warm te krijgen. Door de relatief hoge temperatuur is ook de levering van warm tapwater
Een laagtemperatuur warmtenet (LT-warmtenet) levert warm-
rechtstreeks mogelijk. Om een woning aan het warmtenet te
te via een buizenstelsel aan een woning voor verwarming en
koppelen, is een afleverset nodig. Hierin zit bijvoorbeeld een
warm tapwater. Eén of meerdere collectieve bronnen verwar-
warmtemeter en enkele regelcomponenten. Dit apparaat krijgt
men het water in de warmtenetbuizen. De temperatuur die de
vaak een plaats in de meterkast.
voor de bestaande infrastructuur en de bestaande cv-ketels.
woning binnen komt is ergens tussen de 30 en 50 graden. Deze lagere temperatuur zorgt voor relatief weinig warmteverlies in
Warmte voor een MT-warmtenet kan afkomstig zijn uit een
Groengas is maar beperkt beschikbaar. Naar verwachting is
het warmtenet. Door het risico op legionellabesmettingen is
hoogtemperatuur bron. Zoals restwarmte van een afvalcen-
de temperatuur wettelijk te laag om direct warm tapwater van
trale. Het kan ook komen van opgewaardeerde laagtempera-
te maken. Daarom is een (booster) warmtepomp nodig. Voor
tuur bronnen, zoals oppervlaktewater. In Nijmegen is op dit
verwarming van de ruimte vraagt de lage temperatuur om ver-
moment een bron direct beschikbaar: de restwarmte van de
gaande isolatie van de woning, inclusief laagtemperatuur afgif-
afvalenergiecentrale ARN. In de toekomst verwachten we ook
te. Op individuele basis is dit mogelijk, maar voor de gehele
andere bronnen, zoals (ultradiepe) geothermie.
wijk is dit gezien de forse investeringen niet realistisch. Zonder
Een voordeel van een MT-warmtenet is dat veel minder elek-
vergaande isolatie bij alle woningen zou een individuele of col-
triciteit nodig is. Er is daarom geen netverzwaring nodig. Ook
lectieve warmtepomp de binnenkomende warmte op een vol-
kan een MT-warmtenet met weinig maatregelen woningen
in 2030 maximaal 8% van de totale gasvraag in de gebouwde omgeving vergroend13. Groengas wordt ingezet voor specifieke toepassingen, waar (nog) geen alternatieven zijn. Zoals hoog-temperatuur processen in de industrie en het transport. Ook vindt er bijmenging plaats van groengas in het aardgasnet. Na 2030 worden er misschien buurten aangewezen die op termijn in aanmerking komen voor groengas. Denk aan oude stadskernen en dunbevolkte buitengebieden. Plekken dus waar groengas de hoogste maatschappelijke waarde heeft . 14
Het GFT van Nijmegen wordt bij ARN verwerkt tot groengas (en compost). Nijmegen beschikt dus wel over deze optie. Maar omdat er voor Dukenburg alternatieve warmteopties zijn, is
doende temperatuur moeten brengen. Alleen zo zouden alle woningen het huidige comfort kunnen behouden. Naast een warmtenet heeft elke woning dan dus een warmtepomp nodig én een boiler. Je zou het LT-warmtenet ook kunnen aansluiten
groengas hier niet in beeld als alternatief voor aardgas.
op een collectieve warmtepomp. Die waardeert de warmte op
Waterstof
regelen nodig in de woning. Een klein afgiftesysteem, vaak in
Er is onvoldoende duurzame waterstof beschikbaar om hier op de langere termijn helemaal op over te schakelen. Landelijk en ook in Nijmegen. Dat blijkt uit een voor Nijmegen opgesteld
tot een middentemperatuur warmtenet. Dan zijn geen maatde meterkast, is dan voldoende. Hier leest u meer over in de volgende paragraaf over het middentemperatuur warmtenet (70 graden).
kennisdocument15. Ook is het te kostbaar. Het is duidelijk dat
50
Afleverset voor een woning
51
Warmtenet van 70°C Een warmtenet met warmte van 70°C wordt gebruikt voor zowel ruimteverwarming als warm tapwater. Hiervoor hoeven de standaardradiatoren niet aangepast te worden. Isolatie van een woning tot schillabel D is voldoende. In plaats van een CV-ketel, krijgt u een afleverset in huis.
Wat is er nodig in uw huis?
BRON: PBL
1
3
2
Warmtebronnen voor warmtenet
men en zorgen voor warm water.
Er zijn verschillende warmtebronnen mogelijk. Begin 2020 is
Afvalenergiecentrale ARN, bron voor hoog- en middentemperatuur warmtenet
Bestaande woningen kunnen vaak
voor alle Nijmeegse wijken berekend hoe kansrijk die bronnen
De afvalenergiecentrale van Nijmegen (ARN) staat in Weurt (ten
met de bestaande isolatie en ra-
zijn. Dit is gedaan op basis van een model dat uitgaat van de
oosten van Nijmegen). De MARN, een samenwerkingsverband
diatoren vrijwel direct aansluiten.
maatschappelijk laagste kosten. Hieruit volgt een mix van
van acht gemeenten in de regio, is voor 51% eigenaar. Hiermee
De cv-installatie is dan overbo-
alternatieve warmtebronnen voor Nijmegen. Met oplossingen
is de ARN voor de meerderheid in publieke handen. De ARN
dig. De warmtewisselaar voor
met warmtenetten, all-electric, hernieuwbaar gas en innova-
verwerkt diverse stromen afval, zie het figuur hiernaast. Dit
het warmtenet neemt maar zeer
tieve toekomstige oplossingen. Voor de wijken in Dukenburg
afval komt bijna geheel uit Nederland (in de toekomst mogelijk
beperkt ruimte in huis in. Verder is
blijkt dat een MT-warmtenet de beste oplossing is16. Een
geheel), waarvan het belangrijkste deel uit de regio. Het wordt
de investering in een warmtenet
LT-warmtenet is collectief niet toepasbaar en alternatieve gas-
onder meer verbrand en gebruikt om elektriciteit en warmte
éénmalig voor de komende 30 tot
sen zijn niet beschikbaar. En bij individuele oplossingen zijn
op te wekken. Daarnaast levert ARN groengas, compost en CO2
40 jaar, terwijl een cv-ketel elke
grote investeringen nodig per huishouden.
door vergisting en compostering van GFT-afval. Verder verzorgt
15 jaar wordt vervangen. Ook kan
ARN onder meer recycling van luiers en energieopwekking met
de wijk deze oplossing collectief
De warmte van een warmtenet komt van een bron. Hieronder
oppakken, met de voordelen die
staan de meest relevante bronnen voor Nijmegen. Er zijn meer-
daarbij horen. De impact van de
dere warmtebronnen tegelijk mogelijk. Ook kunnen bronnen
De ARN levert nu een maximale capaciteit van circa 45 MWth
omschakeling naar een MT-warm-
elkaar door de jaren heen opvolgen.
voor het warmtenet in de Waalsprong en Waalfront. Vattenfall
tenet is vele malen kleiner dan bij
voldoende comfortabel verwar-
de individuele oplossingen.
BRON: EXPERTISE CENTRUM WARMTE
Nadelen
Voordelen
• "&+&$/2&*1"$" /2&(&+ %2&0. • ((")&'( +1"0)2&1"+ &+ ))"4,+&+$"+. • 24")&'(0 +- 00&+$"+&+%2&0 +,!&$. • ""+$")2&!3 + -- / 122/.
•
""+("27"3/&'%"&!3 + 4 /*1")"3"/ + &"/. • ,")&+$&0$""+,-1&"*"1 %"14 /*1"+"1. • "+* )&$" +0)2&1(,01"+.
Aandachtspunten • "4,+&+$*&+&* ) &0,)"/"+1,1) "). • "+4 /*1"+"1 +)"$$"+ "1"("+1! 1 !"01/ 1"+,-"+ *,"1"+. • Subsidie voor aansluiting mogelijk.
Een belangrijk nadeel van een collectief warmtenet is dat de investeringskosten in de leidingen in de wijk hoog zijn. De levensduur is met 30 tot 40 jaar ook lang. Om een project financieel te realiseren, moeten veel woningen dicht bij elkaar aansluiten. Want hoe meer aansluitingen per kilometer warmtenet, hoe aantrekkelijker
het financieel is. Een voordeel
is dat de investeringskosten per huishouden beperkt zijn. Koken
""/4"1"+Ѿ
+&'*"$"+ѷ+)ҟ /!$ 03/&'
op gas is, net als bij veel andere
oplossingen voor aardgasvrij, niet meer mogelijk.
52
https://www.nijmegen.nl/ fileadmin/bestanden/bestuur/ bestuursdossiers/energietransitie/Bijlagen-Analyse-vraagzijde-en-potentie-warmtebronnen-Nijmegen-200305. pdf 16
53
zonnepanelen.
heeft een contract voor 30 MWth met een optie voor 15 MWth.
De verbranding van afval is een continu proces. Daarom wordt
De temperatuur van het transportnet van de ARN naar Nijme-
het hele jaar door warmte en elektriciteit opgewekt. De be-
gen-Noord is 120/50 graden in de winter en 90/50 graden in de
schikbare warmte wordt wel op verschillende manier gebruikt.
zomer. De leveringstemperatuur aan woningen is steeds hoger
In de wintermaanden is de levering van warmte aan het warm-
dan 70 graden.
tenet Waalsprong/Waalfront hoger dan in de zomermaanden.
Collectieve gasketel/WKK (inclusief biogas en waterstof) Aan een warmtenet kun je een collectieve gasketel of warmtekrachtkoppeling (WKK) koppelen. Zo’n installatie levert warmte op 90 graden. Een WKK levert ook elektriciteit. Het vermogen is goed regelbaar, de centrale is betrouwbaar en snel inzetbaar. Daarnaast is een WKK efficiënter dan een cv-ketel. Aardgas is als brandstof natuurlijk niet duurzaam. Het zou kunnen dienen als
In de winter is de productie van elektriciteit dan ook lager. ARN kan de capaciteit uitbreiden tot circa 80-85 MWth, door
Het afval dat de ARN verbrandt, is geen homogene stroom
de beschikbare warmte anders te benutten. Aangezien de
van één bepaald materiaal. Het bestaat uit niet-herbruikbare
levering van warmte voor een warmtenet veel efficiënter is dan
afvalstoffen. In deze afvalstroom zit ook een biogeen deel.
het opwekken van elektriciteit, is dit ook een duurzame keuze.
Dit biogene deel is helemaal vermengd met het andere afval.
Hiervoor is dus niet meer aanvoer van afval nodig dan nu. Er is
Daarom is het niet geschikt om bijvoorbeeld biogas te pro-
dus zo’n 40 MWth beschikbaar voor het zuiden van Nijmegen.
duceren. Van het separaat opgehaalde biogene afval, zoals
De figuur hieronder toont het principe van de uitbreiding. De
GFT-afval, produceert de ARN biogas.
ARN kan hiermee in totaal ongeveer 50.000 wooneenheden
ARN streeft naar goede milieuprestaties, bijvoorbeeld op stik-
voorzien van warmte in de basislast. Naar verwachting blijft
stof, ammoniak en zwaveldioxide. Hieronder is de ammoniak
voor de lange termijn voldoende afval van voldoende kwaliteit
en fijnstof uitstoot per jaar weergegeven en met de blauwe lijn
beschikbaar om het warmtenet van warmte te voorzien.
de norm die gehaald moet worden.
tijdelijke warmtebron in de aanloop naar andere bronnen, zoals warmte van de ARN of geothermie. Een collectieve ketel of WKK kan in de toekomst ook overschakelen naar biogas. Of nog later waterstof. Maar in Nijmegen is weinig biogas beschikbaar. En naar verwachting laat duurzame waterstof nog 15 jaar op zich wachten17. We zien een gasketel of WKK daarom alleen als een tijdelijke voorziening - en niet als eindoplossing voor een aardgasvrij Nijmegen.
Aardwarmte: (ultra-diepe) geothermie Geothermie of aardwarmte ontstaat door de warmte-uitstraling uit het binnenste van de aarde. De temperatuur loopt op met de diepte: hoe dieper hoe warmer. Geothermie is aardwarmte die dieper dan 500 meter gewonnen wordt. Dit gebeurt door het in de bodem aanwezige warme zoute water op te pompen en de warmte eruit te halen. Het afgekoelde water wordt vervolgens teruggepompt (injecteren) en warmt weer op door de constante hitte uit de aardkern. Een geothermie-installatie bestaat daarom uit minimaal twee putten: voor de aanvoer en de afvoer van water. In Nederland is de temperatuur net onder het maaiveld circa 10 graden. Per kilometer diepte stijgt de temperatuur ongeveer 31 graden. Bij het winnen van aardwarmte op meer dan 4 kilometer diep spreken we van ultradiepe geothermie. Het verschil is dus de diepte van de boring en de temperatuur. Deze ligt vaak hoger dan 120 graden. Sinds 2018 loopt een proces om de bodem op deze diepte in Nederland inzichtelijk te maken. Zodat we deze warmte in de toekomst kunnen benutten voor onder meer verwarming van woningen. Nijmegen is betrokken bij dit proces. Naar verwachting komt warmte uit geothermie zeker niet voor 2025 beschikbaar. Er lopen nu nog diverse onderzoeken om voldoende zekerheid te krijgen over het duurzaam winnen van voldoende warmte uit de ondergrond in Nijmegen.
Het is nu dus nog niet zeker dat geothermie als duurzame warmtebron kan dienen voor een warmtenet. Maar als geothermie beschikbaar komt, is er direct inzicht nodig in de warmtevraag. Deze Bron: geothermie.nl
moet waarschijnlijk enkele duizenden woningen bedragen. Voor enkele honderden woningen is geothermie geen rendabele optie.
17 https://expertisecentrumwarmte. nl/themas/technische+oplossingen/ techniekfactsheets+energiebronnen/groengas/
54
55
Restwarmtebronnen
Solarthermie
Thermische Energie uit Afvalwater (TEA)
Datacenters en bijvoorbeeld fabrieken kunnen restwarmte
Bij solarthermie benutten we de warmte van de zon, vooral in
Riothermie is een techniek om thermische energie uit afvalwater
leveren met een lagere temperatuur (circa 40 graden). Deze
de lente, zomer en herfst. Seizoensopslag zorgt voor levering
te winnen. Hiertoe wordt een warmtewisselaar in de riolering
restwarmte zit vaak in koelwater. Via koeltorens koelt het
in de wintermaanden. De levertemperatuur varieert afhanke-
of aan de buiswand geplaatst. De verkregen temperaturen zijn
water af, om het weer te kunnen gebruiken in het proces. Deze
lijk van de uitvoering tussen 25 en 70 graden. Voor solarther-
nog relatief laag. Een warmtepomp brengt de temperatuur naar
warmte is bruikbaar als bronwarmte voor een warmtepomp. In
mie met seizoensopslag is relatief veel ruimte nodig. In buiten-
een bruikbaar niveau. De mogelijkheid voor riothermie is sterk
en rondom Dukenburg zijn zulke bronnen niet beschikbaar.
gebieden, waar veel grond goedkoop beschikbaar is, behoort
afhankelijk van de lokale aanwezigheid van vraag en aanbod
Ook restwarmte met een lage temperatuur (25 graden) is
solarthermie tot de mogelijkheden. Voor een huishouden
van warmte. Aan de aanbodzijde moet voldoende thermische
bruikbaar als bronwarmte voor een warmtepomp. De beschik-
wordt solarthermie steeds interessanter. Er zijn steeds meer
energie aanwezig zijn. Hiervoor is het van belang hoeveel water
baarheid van de warmte hangt af van de productietijden en
PVT-panelen, die elektriciteit en warmte opwekken via het-
er langskomt (debiet) en de temperatuur. De afstand tussen
-capaciteit van de bedrijfsprocessen van bijvoorbeeld fabrie-
zelfde paneel. De elektriciteit gebruik je of lever je terug aan
afnemer en aanbod (rioolwisselaar) bepaalt mede de economi-
ken, datacenters of supermarkten. Vaak is nog een gasketel
het elektriciteitsnet. En de warmte gaat naar de warmtepomp,
sche haalbaarheid van een project.
nodig voor warmtelevering buiten de productietijden (afstem-
voor tap- of verwarmingswater. Of je slaat in de toekomst de
men van warmtevraag en restwarmte aanbod).
warmte op in warmtebatterijen voor een later moment. Door
Om warmte uit het rioolwater te winnen is een warmtewisselaar
de beperkte beschikbaarheid van grond in Nijmegen en de
nodig in of aan de rioolbuis. De warmtewisselaar bestaat uit een
In en rondom Zwanenveld zijn twee laagtemperatuur-bronnen
huidige hoge prijs van de systemen, is solarthermie op dit
dunne dubbelwandige plaat, die geïntegreerd is met, of op de
aanwezig. Dat zijn Triavium en de Albert Heijn in winkelcen-
moment geen reële wijkoplossing. Ook zijn warmtebatterijen
bodem ligt van, de rioolbuis. Door de warmtewisselaar stroomt
trum Dukenburg. In andere delen van Dukenburg zien we ook
een oplossing voor de toekomst.
een transportvloeistof. Deze transporteert de afgegeven warmte
andere supermarkten, zoals de Jumbo. Deze lokale bronnen
van het rioolwater naar een warmtepomp. In het figuur hier-
hebben maar beperkt warmte beschikbaar. Ze kunnen geen
naast staat het temperatuurverloop (zonder toepassing van rio-
bron zijn voor een hele wijk.
thermie) van het rioolwater van een riool in Zwolle. Dit verloop is representatief voor de meeste riolen in Nederland. De kosten voor enkel de leidingen, inclusief warmtewisselaar, zijn afhankelijk van het toegepaste systeem. Ze liggen tussen de 800 en 1.400 euro per meter. Op de kaart staat het vermogen per 100 meter riool. Dit laat zien dat warmtewinning uit riolering potentie heeft voor kleinschalige toepassingen. Op wijkniveau kan riothermie een bijdrage leveren aan een aardgasvrij Nijmegen, maar niet voor het hele stadsdeel Dukenburg.
56
57
Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO)
53.500GJ warmtewinning per jaar mogelijk. Dat staat gelijk
WKO-opslag
Gesloten systemen
Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) of aquather-
aan warmte voor ongeveer 1.300 bestaande woningen. Aanvul-
Ondergrondse energieopslag is een techniek die gebouwen en
Gesloten systemen vinden we vooral in individuele woningen,
mie gaat over het winnen van warmte en koude uit oppervlak-
lend kan bij het Maas-Waalkanaal, Takenhofplein en Teers-
processen op energiezuinige manier kan voorzien van koeling
kleinschalige utiliteitsbouw en in de agrarische sector (tot een
tewater. In de lente, zomer en herfst wordt warm oppervlakte-
dijk-uitlaat nog minimaal voor 1.000 bestaande woningen aan
en verwarming. Energieopslagsystemen horen samen met geo-
vermogen van circa 200 kW). Bij hogere vermogens zijn open
water gewonnen en opgeslagen. Dit gebeurt in ondergrondse
warmte gewonnen worden18. Ook het stadsdeel Lindenholt
thermiesystemen tot de zogenaamde bodemenergiesystemen.
systemen interessanter. Dit vanwege de investeringskosten en
warmte-koude-opslagsystemen (WKO). In koudere maanden
kan deze warmte benutten.
Energieopslagsystemen gebruiken bodemwarmte tot circa 250
de mogelijke besparingen. Bovendien is het bij grotere syste-
wordt dit warme water omhoog gepompt. Een elektrische
De warmtewinning vindt vooral plaats in de zomer. De warmte
meter beneden het maaiveld. Geothermiesystemen maken
men vaak lastig om een lussenveld in te passen in het terrein,
warmtepomp brengt het op de gewenste temperatuur. Het
moet dus opgeslagen worden in de winter te gebruiken. Hier-
gebruik van watervoerende lagen op 500 meter of dieper (zie
omdat er te weinig ruimte beschikbaar is. Op wijkniveau is een
warme water gaat via een warmtenet naar woningen en
voor zijn WKO’s nodig (zie de volgende paragraaf). De beschik-
de paragraaf geothermie). Energieopslagsystemen maken
gesloten systeem daarom niet interessant.
gebouwen voor verwarming en warm water. Uit landelijke
bare warmte is niet gelijk verdeeld over de wijken in Duken-
’s winters gebruik van het warmteoverschot dat in de zomer
onderzoeken blijkt dat de potentie van TEO hoog is. Met onder
burg. Op de kaart is te zien dat aan de zijde van Meijhorst
ontstaat. We noemen ze daarom ook wel seizoensopslagsyste-
Open systemen
meer de Waal, het Maas-Waal kanaal en vele kleine watergan-
en Aldenhof bijvoorbeeld veel warmte beschikbaar is. Voor
men. Het aanwezige grondwater dient als opslagmedium voor
Bij een open systeem wordt ondergronds water opgepompt.
gen heeft TEO ook in Nijmegen potentie.
Zwanenveld en Lankforst is dat minder.
koude en warmte. Bodemopslagsystemen zijn energiezuinig
Na afkoelen of opwarmen gaat dit weer terug de ondergrond
Warmte uit oppervlaktewater kan voor een deel voorzien in de
en een prima alternatief voor conventionele warmte/koudeop-
in. In de zomer wordt de ondergrondse temperatuur verhoogd.
warmtevraag van de woningen in Dukenburg. Maar voor heel
wekking. Vaak wordt een bodemopslagsysteem gecombineerd
In de winter gebruik je die hogere temperatuur om woningen
Dukenburg is onvoldoende warmte beschikbaar. Tevens is er
met een warmtepompen, omdat de temperatuur in de WKO
te verwarmen en koelt de verwarmde ondergrondse waterbel
WKO opslag noodzakelijk wat veel ruimte in beslag neemt.
vaak niet boven de 15 graden komt. Een collectieve warm-
weer af. Zo ontstaat een ondergrondse warmte seizoensop-
tepomp kan de temperatuur verhogen naar bijvoorbeeld 70
slag. Open systemen zien we op vele honderden plaatsen in
graden.
Nederland. Bijvoorbeeld in de woningbouw, de utiliteit, op bedrijventerreinen en in de glastuinbouw. Een open systeem
WKO’s zijn te verdelen in open en gesloten systemen. Open of
is geschikt voor zowel nieuwbouw als renovatie of herstruc-
gesloten duidt hierbij op het al dan niet oppompen van het
turering. Of een open systeem mogelijk is, hangt af van de
Warmte uit TEO voor Dukenburg
opslagmedium. Bij open systemen wordt grondwater als op-
ondergrond. Uit ervaringen in Nijmegen blijkt dat de dikte en
Op de kaart hiernaast staan de lokale watergangen in Duken-
slagmedium onttrokken. Een warmtewisselaar haalt de koude
de doorlatendheid van de bodem hier geschikt is voor ener-
burg. Er is te zien hoeveel warmte beschikbaar is gebaseerd
of warmte uit dit opslagmedium. Bij gesloten systemen wordt
gieopslag in open systemen. Wel doen zich bij enkele WKO’s
op basis van de stroming en temperatuur die beschikbaar
een transportmedium door lussen in de bodem gepompt. Dit
in Nijmegen verstoppingsproblemen voor. Er is dan ook per
is. In Nederland hebben we te maken hebben met ‘natte’ en
transportmedium bestaat uit leidingwater met eventueel een
locatie goed onderzoek nodig naar het risico op verstopping
‘droge’ jaren. Daarom is het van belang om dit voor meerdere
antivriesmiddel. Warmte-uitwisseling gebeurt via de luswand,
door redox (vanwege ijzerhoudend water)19.
jaren inzichtelijk te maken. We hebben met het waterschap
terwijl het transportmedium op zijn plaats blijft. Zowel bij
afgestemd wanneer, bij welke temperatuur, warmtewinning
open als gesloten systemen zijn het opslag- en transportmedi-
mogelijk is en kan worden opgeslagen voor koudere maanden.
um gescheiden van het gebouwcircuit. Het grondwater wordt
De retourtemperatuur komt idealiter namelijk niet onder de 12
dus niet blootgesteld aan externe invloeden. Dit voorkomt
graden. En het is niet de bedoeling om het water met meer dan
verontreinigingen in de bodem.
6 graden af te koelen. Rekening houdend met deze getallen is theoretisch maximaal
18 Haalbaarheidsstudie aquathermie Nijmegen | Dukenburg/Lindenholt, IF Technology, 16 april 2021 19 Kansenkaart ondergrondse energieopslag, IF Technology, 7 juli 2006. Update kansenkaart Nijmegen, IF Technology 23 september 2021
58
59
Collectieve luchtwarmtepomp Conclusie WKO Warmteopslag via een open systeem WKO is in heel Dukenburg naar verwachting goed te realiseren. Elke WKO kan voldoende capaciteit bieden voor warmte voor ongeveer 100 woningen. Om voldoende warmtevoorziening te realiseren voor Zwanenveld en Lankforst-Noord zijn dus vele WKO’s nodig. Die nemen allemaal ruimte in beslag. Daarnaast moeten er collectieve warmtepompen gekoppeld worden aan de WKO’s om de warmte voor de woningen op voldoende hoge temperatuur te brengen. Voor kleinere projecten in Dukenburg is een WKO gecombineerd met een collectieve warmtepomp een oplossing. Maar voor heel Zwanenveld of Lankforst nemen WKO’s te veel ruimte in beslag.
Een collectieve lucht-waterwarmtepomp is vergelijkbaar met een lucht/waterwarmtepomp voor individuele huishoudens. Alleen op grotere schaal. Een collectieve pomp is mogelijk voor groepen woningen of zelfs wijken. In de Nijmeegse wijk Hengstdal wordt een systeem voor ongeveer 500 woningen onderzocht, met drie collectieve Energiesystemen met warmtepompen. Dit aangevuld met gasgestookte ketels als piek- en back-upvoorziening. Deze oplossing is dus niet geheel aardgasvrij. Een groot voordeel is dat niet in elke woning een warmtepomp nodig is. Het nadeel is dat er in de bestaande wijk plekken nodig zijn om meerdere units (die zo groot zijn als een zeecontainer) te plaatsen. Geluidsoverlast is hierbij ook een uitdaging. In Dukenburg zijn zulke locaties niet direct voorhanden. En omdat er andere warmtebronnen beschikbaar zijn, lijken collectieve luchtwarmtepompen niet de beste oplossing.
Biomassa De warmtevisie stelt dat lokale kleinschalige biomassacentrales een potentiële warmtebron kunnen zijn. Voorwaarde is dat de biomassa alleen komt uit lokale of regionale bronnen (binnen een straal van 100 km). Biomassa is afval van snoeien en bosonderhoud. Bij het verbranden van de biomassa komt warmte vrij, die naar het warmtenet gaat. De afgelopen jaren is onrust ontstaan over de duurzaamheid van dit alternatief. Daarom zien we verbranding van biomassa voor Dukenburg niet als realistisch alternatief voor aardgas.
60
61