Toekomstvisie Nijmeegse Zwembaden

Toekomstvisie Nijmeegse Zwembaden

Versie 28062020

1

Inhoudsopgave Samenvatting.......................................................................................................................................... 3 1.

Inleiding .......................................................................................................................................... 5

2.

De Nijmeegse zwembaden ............................................................................................................. 7 2.1. De gesubsidieerde Nijmeegse zwembaden, een korte schets ................................................... 7 2.2. Beschikbaarheid zwemwater ...................................................................................................... 8 2.3. Bezoekers van de Nijmeegse zwembaden ................................................................................ 11 2.4. De zwembaden in de toekomst ................................................................................................. 13 2.4.1. Demografische ontwikkelingen.......................................................................................... 13 2.4.2. Regionale ontwikkelingen .................................................................................................. 14 2.4.3. Duurzaamheid en techniek................................................................................................. 15

3.

Financiële aspecten van de bestaande accommodaties ............................................................ 16 3.1. Gemeentelijke financiering sport .............................................................................................. 16 3.2. Zwembaden: exploitatiesubsidie en investeringsbijdrage groot onderhoud ......................... 16 3.3. Effect afschaffing Sportbesluit / nieuwe BTW-wetgeving m.i.v. 2019 ..................................... 17 3.4. Stadsbegroting 2020-2023......................................................................................................... 17

4.

Toekomstig zwemwater in Nijmegen: uitgangspunten en ambities .......................................... 18 4.1. Vooraf: Zwemmen in Nederland en in Nijmegen ...................................................................... 18 4.2. Doelstellingen voor de Nijmeegse zwembaden ....................................................................... 19 4.3. Principes m.b.t. exploitatie en organisatie ............................................................................... 19 4.4. Locatiekeuze, spreiding en regionale samenhang ................................................................... 20

5.

Oriëntatie op scenario’s voor de toekomst ................................................................................. 22 5.1. Scenario’s voor bestaande accommodaties............................................................................. 22 5.2. Scenario’s voor nieuwbouw ...................................................................................................... 23 5.2.1. Eén centrale zwemvoorziening .......................................................................................... 23 5.2.2. Een locatieonderzoek ......................................................................................................... 24

6.

Proces............................................................................................................................................ 26

Bijlage 1 Beschrijving huidige Nijmeegse openbare zwembaden ...................................................... 27 Bijlage 2 Ambities Nijmeegse zwemsector .......................................................................................... 29 Bijlage 3 brief KNZB d.d. 19-06-2020 .................................................................................................... 30

2

Samenvatting Voor u ligt de toekomstvisie Nijmeegse zwembaden1. De leeswijzer voor deze nota treft u aan in de inleiding, hoofdstuk 1. De gemeente Nijmegen subsidieert vier zwembaden: De Goffert, het Erica Terpstrabad, zwembadWest en zwembad Dukenburg. In deze nota wordt antwoord voorbereid op de vraag wat we in onze stad gaan doen als de zwembaden Dukenburg en Nijmegen-West in 2026-2027 het einde van hun houdbaarheidsdatum hebben bereikt. We schetsen in deze nota de huidige situatie van de zwembaden, presenteren de relevante maatschappelijke en regionale ontwikkelingen, schetsen de huidige financiën rondom de zwembaden, gaan op de uitgangpunten voor toekomstig beleid, geven de belangrijkste dilemma’s weer en schetsen, uitgewerkt in scenario’s, concrete ontwikkelrichtingen. Wij stellen de raad voor: 1. De uitgangspunten in dit visiedocument vast te stellen: 1.1. Ten aanzien van de doelstellingen voor de Nijmeegse zwembaden betreft het:  Nijmeegse zwembaden moeten schoon, veilig en goed bereikbaar zijn, zowel met OV, fiets als auto.  Wij hebben de ambitie om nieuwe zwemvoorzieningen duurzaam te bouwen en te exploiteren.  Wij erkennen de verschillende functies van zwemwater. We willen daarmee de Nijmeegse inwoners faciliteren. Deze functies zijn:  Doelgroep-activiteiten  Zwemonderwijs  Banenzwemmen  Sport  Vrij zwemmen2 1.2.

Principes met betrekking tot exploitatie en organisatie  In de financiële afwegingen zijn niet de initiële investeringslasten maar de totale lasten leidend (afschrijving investering + exploitatielasten).  We kiezen in beginsel voor zelfstandige zwembaden. Indien door multi-functionaliteit de business-case verbetert, staan wij daar open voor.  Wij opteren bij de bouw van een nieuw zwembad in beginsel voor gemeentelijk eigenaarschap3.  Wij streven naar innovatieve exploitatiewijzen zodat de gemeentelijke subsidie voor een gevarieerder en groter aanbod mogelijk is. 1.3. Locatiekeuze, spreiding en regionale samenhang  We zien het Erica Terpstrabad, zijnde een modern, nieuw zwembad, als een gegeven. We hanteren als uitgangspunt dat het Goffertbad ongewijzigd open blijft, zodat we onze inwoners met één gemeentelijk recreatiebuitenbad faciliteren4.  Zwembaden hebben, afhankelijk van hun locatie, omvang en inrichting, een stadsdeel of zelfs stadoverstijgende functie. 1

In het coalitieakkoord 2018-2020 is de uitwerking aangekondigd van het behoefteonderzoek zwembaden van begin 2018, inclusief het schetsen van dilemma’s zoals spreiding van de zwembaden over de stad en capaciteit en kwaliteit van zwembaden. 2 Categorie “vrij zwemmen” is door onderzoeksbureau Treem gehanteerde term voor “recreatief zwemmen”. 3 Een huurder neemt de exploitatie op zich. 4 Wat het buiten zwemmen betreft, hebben we ook oog voor (nieuw) buitenzwemwater in de gemeente (Lentse Plas, Spiegelwaal).

3



We streven naar een goede spreiding van zwemwater over de stad om laagdrempelig gebruik mogelijk te maken. Hierbij is afstand niet de enige bepalende factor. We kunnen ons ook voorstellen dat vanuit beleidsmatig oogpunt gekozen wordt voor de versterking van Nijmeegse wijken die een impuls nodig hebben. Bijvoorbeeld Dukenburg, Lindenholt.  Bij onderzoek naar locaties voor nieuwbouw stemmen we ambities en vraagstukken af met andere ruimtelijke vraagstukken. Opbrengsten uit herontwikkeling van de huidige zwembadlocaties kunnen worden ingebracht ter dekking van investeringsbehoefte nieuwbouw of grootschalige renovatie.  Wij faciliteren primair de Nijmeegse zwemsport, maar oriënteren ons op een regionale/landelijke functie. We onderzoeken of dit kansen biedt de exploitatie te verbeteren.  Wij oriënteren ons op de ontwikkelingen in de regio. Beslissingen van buurgemeenten over (de locatie van) zwembadvoorzieningen, al dan niet getroffen in samenspraak met ons, kunnen van invloed zijn op de keuze en de functies van zwembadvoorzieningen in de stad 5⁻6. 2. Deze toekomstvisie een vervolg te geven middels het laten uitvoeren van een locatiehaalbaarheidsonderzoek najaar 2020 waarbij de insteek is: 2.1. Te kiezen voor de uitwerking van een nieuwbouwscenario waarbij de zwembaden Dukenburg en West worden vervangen door één centrale zwemvoorziening. 2.2.

Het scenario uit werken van een 50 meter wedstrijdbassin (10 banen: 50 x 25), multifunctioneel inzetbaar door beweegbare bodem en een klapwand; een instructiebassin (20 x 10) en een recreatiebassin (vrije vorm). 2.3. Locatie-haalbaarheidsonderzoek inzetten als impuls voor de grote opgaven zoals in de Omgevingsvisie is gedefinieerd, met als resultaat een zowel in financieel opzicht als vanuit ruimtelijk kwalitatief oogpunt gefundeerde locatiekeuze. 2.4. De vraag te beantwoorden of het nieuwe zwembad een stand alone voorziening wordt of een onderdeel van een groter complex waar meerdere voorzieningen worden geclusterd. Dit traject moet resulteren in een concreet bouwtraject zodat in 2026-2027 de baden zwembadWest en Dukenburg op een goede manier vervangen kunnen worden voor de inwoners van de stad Nijmegen en directe omgeving.

5

Als voorbeeld: Er wordt nieuwbouw en sportaccommodatie voorbereid in Elst, waarbij de voorkeur van het gemeentebestuur van Overbetuwe uitgaat naar een locatie nabij het station in Elst. Gevoegd bij de dringende behoefte aan woningbouw in Nijmegen-Noord, is deze ontwikkeling van invloed op de mogelijke locatiekeuze voor een eventueel nieuw zwembad in Nijmegen. Zie ook par. 2.4.2., regionale ontwikkelingen. 6 In zijn algemeenheid kan dan ook de vraag opkomen of Nijmegen bereid zou zijn mee te investeren in de bouw en/of bij te dragen aan de kosten van de exploitatie in een randgemeente.

4

1.

Inleiding

Van de vier door onze gemeente gesubsidieerde openbare Nijmeegse zwembaden 7 zijn er drie al minstens 50 jaar oud en twee ervan naderen het einde van hun houdbaarheidsdatum. Het gemeentebestuur ziet zich hier gesteld voor de vraag of vervanging al dan niet aan de orde is en zo ja, op welke wijze dit dan vorm zou moeten krijgen. Ook in het Nijmeegs coalitieakkoord 2018-2022 wordt hier gewag van gemaakt8. De stip aan de horizon voor ingrijpende beslissingen ligt voor de zwembaden Dukenburg en Nijmegen-West in 2026-2027. Voor de voorbereiding en bouw van een eventueel nieuw sportcomplex moet ongeveer zes jaar worden gerekend. Afhankelijk van de nog te bepalen levensduur van deze beide zwembaden zouden dan al in 2021 concrete stappen gezet moeten worden. ‘ Deze Toekomstvisie Nijmeegse Zwembaden wordt ter vaststelling aan de raad voorgelegd, aan het begin van het ontwikkeltraject, dat we samen met de stad en relevante Nijmeegse partijen willen aangaan. Het is een eerste stap op weg naar een toekomstig beleid voor de zwembaden in de stad die direct aansluitend gevolgd zou moeten worden door een locatiestudie. Antwoord wordt voorbereid op de vraag wat we in de stad gaan doen als de zwembaden Dukenburg en Nijmegen-West in 2026-2027 het einde van hun houdbaarheidsdatum hebben bereikt.

Bereiden we ons in de komende coalitieperiode voor op het verminderen van het aanbod van openbare zwembaden in Nijmegen? Of gaan we voorbereidingen treffen voor intensieve renovaties of zetten we in op een compleet nieuw zwembad? En zo ja, wat voor soort zwembad zou dat dan moeten zijn? Voor welke doelgroep? Etc. In deze nota:

1. 2. 3. 4. 5. 6.

schetsen we de huidige situatie van de Nijmeegse zwembaden; presenteren we de relevante maatschappelijke en regionale ontwikkelingen; schetsen we de huidige financiën rondom zwembaden; gaan we in de op de uitgangspunten voor het toekomstig beleid geven we de belangrijkste dilemma’s weer; schetsen we, uitgewerkt in scenario’s, concrete ontwikkelrichtingen

Op 14 mei 2019 is een oriënterende bijeenkomst gehouden met wethouder Velthuis. Daarin hebben zowel Sportfondsen Nijmegen9 alsook de Stichting Zwembad Dukenburg hun visie op de toekomst gepresenteerd, evenals zwemvereniging Aqua Novio. De focus lag op het informeren en ophalen van ideeën en ambities uit de Nijmeegse zwemwereld. Zie voor een samenvatting van deze bijeenkomst bijlage 2. De visies van de drie partijen liggen voor geïnteresseerden ter inzage. Een tweetal opmerkingen aan het slot van deze inleidende paragraaf. Nijmegen vergrijst, groeit, heeft beperkte ruimte voor groei, en kent forse duurzaamheidsambities. Ook staat de gemeentelijke begroting fors onder druk. De pandemie die veroorzaakt is door het coronavirus vergroot de toch al bestaande financiële problematiek. Investeren kan echter ook financiële druk verlichten doordat bezuinigd kan worden op exploitatie.

7

Het buitenbad De Goffert en de binnenzwembaden Dukenburg, Nijmegen-West en Erica-Terpstra. ‘Wij hebben in Nijmegen vier zwembaden; het buitenbad De Goffert en de binnenzwembaden Dukenburg, Nijmegen-West en EricaTerpstra. Begin 2018 hebben we een behoeftenonderzoek zwembaden uit laten voeren. Dit onderzoek werpt verschillende dilemma’s op, zoals de spreiding van de zwembaden over de stad en capaciteit en kwaliteit van zwembaden. De uitkomsten van dit onderzoek werken we verder uit en we komen met scenario’s.’ (Coalitieakkoord 2018-2022, Nijmegen: samen vooruit) 9 “Toekomstscenario’s NV Sportfondsen Nijmegen” dateert van 18 februari 2018 en is toen door directeur Heino Jacobs gepresenteerd, zie ook desbetreffende artikel in de Gelderlander van 31 maart 2018. 8

5

Investeringen in openbare zwembaden die ook maatschappelijke diensten verlenen ten behoeve van de lokale bevolking worden in Nederland als regel gedaan door gemeentes. Mocht ons gemeentebestuur besluiten tot investeren in grootschalige renovaties of in een nieuw openbaar zwembad dan dienen wij ook de aanbestedingsregels in acht te nemen. Immers ook andere commerciële en niet-commerciële partijen in Nederland zijn geïnteresseerd in de exploitatie van zwembaden. 10

10

Bij de voorbereiding van deze nota hebben sommige gesprekspartners aangegeven geïnteresseerd te zijn in deelname aan een dergelijke aanbestedingsprocedure. De daarbij gegeven inhoudelijke informatie hebben we in dit visiedocument niet verwerkt.

6

2.

De Nijmeegse zwembaden

2.1. De gesubsidieerde Nijmeegse zwembaden, een korte schets Al sinds 1878 kent Nijmegen een zwem- en badinrichting in de Waal, geëxploiteerd met gemeentelijke ondersteuning. Direct na de Tweede Wereldoorlog is deze voorziening gesloten. 11 In 1937 is het voormalige overdekte zwembad aan de Beethovenstraat geopend, vervolgens in 1952 het buitenbad in de Goffert, in 1970 Zwembad-West (binnen- en buitenbad) en in 1978 het overdekte bad in de Meijhorst (Dukenburg).12 De huidige exploitanten van deze zwembaden zijn N.V. Sportfondsen Nijmegen en de Stichting Zwembad Dukenburg (opgericht in 2016). 1) Erica Terpstra-bad; exploitant N.V. Sportfondsen Nijmegen Het Erica Terpstra- bad is in 2013 geopend als vervanging van Zwembad Oost en bestaat uit een 8-baans 25 meter bad en een instructie/doelgroepenbad van 25 x 10 meter. Het bad wordt veel gebruikt voor instructie, banenzwemmen en verenigingszwemmen. Groot deel van de bezoekers komt van de campus (Radboud Universiteit, Radboud UMC en HAN). Dit zwembad is modern, voldoet prima en gaat nog tientallen jaren mee. In deze toekomstvisie wordt daarom het Erica Terpstra-bad en zijn bijdrage aan de zwembehoefte als een gegeven beschouwd. Het zwembad wordt geëxploiteerd door N.V. Sportfondsen Nijmegen. N.V. Sportfondsen Nijmegen heeft het recht van opstal13 van het Erica Terpstra-bad tot 31 december 2052.

Vanwege het opstalrecht is er geen huurrelatie met de gemeente en is NV Sportfondsen geen huur verschuldigd aan de gemeente. 2) Zwembad West; exploitant N.V. Sportfondsen Nijmegen Zwembad West is in de jaren ’70 gebouwd en nadert het einde van zijn levensduur. Het zwembad is in de afgelopen 50 jaar aangepast en aangepakt. Het huidige Zwembad West is in de jaren ’90 tot stand gekomen na onder meer de uitbreiding met het recreatiedeel. Het zwembad beschikt over een 6-baans 50 meter bad, twee instructiebaden van respectievelijk 200 m2 en 100 m2, een recreatie bad van 625 m2, een peuter bad en een kleuterbad. Daarnaast heeft het zwembad de beschikking over twee buitenbaden en een ligweide. Het 50-meter bad maakt zwembad West in de provincie Gelderland uniek: Het is het enige 50-meter bad in deze provincie dat geschikt is voor wedstrijdzwemmen. Het zwembad wordt geëxploiteerd door N.V. Sportfondsen Nijmegen. N.V. Sportfondsen Nijmegen geeft aan dat zwembad West gedateerd is en qua inrichting feitelijk nu al niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd14. Dit wordt bevestigd door adviesbureau Synarchis in haar recent uitgebrachte rapport met financiële onderbouwingen van bouwstenen en scenario’s voor toekomstige zwembaden in Nijmegen 15. N.V. Sportfondsen Nijmegen heeft een erfpachtovereenkomst16 tot april 2043 op zwembad West.

Vanwege het erfpachtrecht is er geen huurrelatie met de gemeente en betaalt NV Sportfondsen geen huur. 3) Het Goffertbad; exploitant N.V. Sportfondsen Nijmegen Het Goffertbad is in 1952 aangelegd en is daarmee het oudste zwembad in Nijmegen dat nog open is. Het Goffertbad is een deel van het jaar geopend, van eind april tot medio september. Het Goffertbad beschikt over een 50-meter bassin, duiktoren, glijbaan, recreatie-bad, kleuter en peuter-bad alsmede over een ruime ligweide. Het is een buitenbad, is weersafhankelijk en is vooral gericht op recreatief gebruik in de zomer. Het is eigendom van de gemeente Nijmegen en wordt geëxploiteerd door N.V. Sportfondsen Nijmegen.

11

Zie lemma op de website van het Huis van de Nijmeegse geschiedenis. https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Stichting_Zwembaden_Nijmegen 12 Zie lemma op de website van het Huis van de Nijmeegse geschiedenis. https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Sportfondsenbaden 13 Het recht van opstal is een zakelijk recht om in, op of boven een onroerende zaak die eigendom is van een ander rechtssubject, gebouwen, werken of beplantingen (de zogenaamde opstallen) in eigendom te hebben. 14 Zie “Toekomstscenario’s NV Sportfondsen Nijmegen”, van NV Sportfondsen Nijmegen dd. februari 2018. 15 Zie bijlage: Rapport Synarchis: Scenario’s Nijmeegse zwembaden juni 2020. 16 Volgens de wet is erfpacht een zakelijk recht dat de erfpachter de bevoegdheid geeft om de onroerende zaak van een ander te houden en te gebruiken. Dit houdt dus in dat erfpacht ervoor zorgt dat een ander dan de eigenaar de onroerende zaak onder zich mag hebben én deze mag gebruiken.

7

4) Zwembad Dukenburg: exploitant Stichting Zwembad Dukenburg Ook zwembad Dukenburg is in de jaren ’70 gebouwd en nadert eveneens het einde van zijn levensduur. Medio 2016 is het gerevitaliseerd, onder druk van de publieke opinie, zodat het zwembad nog maximaal 10 jaar open kon blijven. N.V. Sportfondsen Nijmegen, de oorspronkelijke exploitant, gaf in 2013 17aan voor een dergelijke laatste periode af te zien van exploitatie binnen de door de gemeente gestelde financiële en organisatorische randvoorwaarden. Het zwembad is in 2016 overgegaan naar de Stichting Zwembad Dukenburg die het op basis van het nieuwe, lagere subsidiebedrag exploiteert18. In 2016 zijn investeringen gedaan zodat de houdbaarheidsdatum nog met 10 jaar opgerekt zou kunnen worden. Hiervan zijn nu ruim drie jaar verstreken. Feitelijk was het zwembad zonder die korte termijnaanpassingen op dat moment al verouderd en gedateerd; de ultieme houdbaarheidsdatum is in 2026 echt bereikt (zie ook rapport Synarchis, voetnoot 5). Dit zwembad beschikt over een 5-baans 25 meter bad en een instructiebad van 100 m2. Het onderscheidt zich door zijn wijkfunctie. Het is eigendom van de gemeente Nijmegen en wordt verhuurd aan de Stichting Zwembad Dukenburg. Achtergrondinformatie per Nijmeegs zwembad staat samengevat in bijlage 1.

2.2. Beschikbaarheid zwemwater Voor de gedachtenvorming is het van belang dat we de huidige en toekomstige behoefte aan zwemwater in onze gemeente kennen. Daarom is in 2017 door adviesbureau TREEM, in samenwerking met de KNZB en het Mulier Instituut, een behoeftenonderzoek naar zwemwater in Nijmegen uitgevoerd.19 De uitkomst hiervan is begin 2018 aan de Raad aangeboden en wordt hier kort samengevat. Het onderzoek is uitgekomen in 2018 en dit betekent dat de gegevens nog van daarvoor dateren. Echter op hoofdlijnen blijft de rapportage van Treem intact. De drie Nijmeegse binnenzwemaccommodaties hebben samen acht bassins 20. Er zijn drie wedstrijdbaden, vier instructiebaden en één recreatie-bad. De vraag naar en aanbod voor een vijftal hoofdactiviteiten van een zwembad is door TREEM inzichtelijk gemaakt. Het betreft:     

zwemonderwijs; banenzwemmen; sport; doelgroepactiviteiten; vrij zwemmen21.

Voor elk van deze vijf activiteiten is gedefinieerd, aan welke eisen voor wat betreft lengte, breedte, totale oppervlakte, diepte en watertemperatuur een bassin moet voldoen om geschikt te worden geacht voor deze hoofdactiviteiten. In onderstaand tabel is op basis daarvan inzichtelijk gemaakt hoeveel m2 zwemwater per type activiteit beschikbaar is. Bassins geschikt kunnen zijn voor meerdere typen activiteiten. Van de 2.862,5 m2 zwemwater in de gemeente, zijn de meeste meters voor zwembad-west. Bijna 60% van het beschikbare zwemwater in Nijmegen hoort bij zwembad-West. Dit is voor het totale aanbod van zwembaden en de te maken keuzes voor zwembaden in de toekomst een belangrijk gegeven. 17

Brief betr. Exploitatie Dukenburg d.d. 15-11-2013 van H.P.M. Jacobs, Directeur N.V. Sportfondsen aan B&W Nijmegen De jaarlijkse subsidie aan zwembad Dukenburg is in de periode 2013-2016 stapsgewijs verlaagd van € 550.000,- naar € 350.000,-. Een gemeentelijke structurele bezuiniging op de exploitatiesubsidie van € 200.000,-. 19 Met een planningsinstrument en de demografische prognoses is, naast de huidige behoefte en spreiding over de stad, ook de geschatte behoefte in 2035 in beeld gebracht. 20 Het Goffertbad uit Nijmegen is hierin niet meegenomen, omdat het uitsluitend een buitenbad is en door beperkte openingstijden en faciliteiten maar één functie heeft: recreatie/banenzwemmen. De vergelijking met de andere gemeenten is op basis van de binnenbaden. 21 Categorie “vrij zwemmen” is de door Treem gehanteerde term voor recreatief zwemmen. 18

8

Tabel Treem - 17 april 2020

beschikbaar zwemwater gemeente Nijmegen per activiteit en accommodatie

West

Erica Terpstra

Dukenburg

Totaal

beschikbaar zwemwater

1.675 m2

775 m2

412,5 m2

2.862,5 m2

950

775

312,5

2.037,5 m2

750

525

312,5

1.587,5 m2

sport

750

525

0

1.275 m2

doelgroepzwemmen

1.050

250

412,5

1.712,5 m2

vrij zwemmen

925

250

412,5

1.587,5 m2

waarvan geschikt voor: Zwemonderwijs Banenzwemmen

22

Over het totaal bezien gaan de meeste meters naar de categorie zwemonderwijs (zwemles), namelijk 2.037,5 m². De categorie sport heeft het minste zwemwater beschikbaar, namelijk 1.275,0 m 2. Tabel Zwemcapaciteit in Nijmegen en vergelijkbare gemeenten – peildatum onderzoek Treem 2017

Stad

Nijmegen*

Haarlem

Enschede

Arnhem Den Bosch

inwoneraantal

168.292

158.123

158.586

150.823

151.608

zwembaden

3

2

3

2

2

Totaal

2.863

1.337

1.940

1.510

1.559

zwemonderwijs

2.038

1.087

1.150

1.265

784

Sport

1.275

750

0**

1.125

375

banenzwemmen

1.588

1.087

1.000

1.125

1.063

doelgroepzwemmen vrij zwemmen (zonder peuter/kleuter)

1.713 1.588

1.337 1.337

1.940 1.940

760 760

1.088 1.184

Totaal

1,7

0,8

1,2

1,1

1,1

zwemonderwijs

1,2

0,7

0,7

0,8

0,5

Sport

0,8

0,5

0,0**

0,7

0,2

banenzwemmen

0,9

0,7

0,6

0,7

0,7

doelgroepzwemmen vrij zwemmen (zonder peuter/kleuter)

1,0

0,8

1,2

0,5

0,7

0,9

0,8

1,2

0,5

0,8

oppervlakte zwemwater (m2)

oppervlakte per 100 inwoners

*Het Goffertbad uit Nijmegen is hierin niet meegenomen, omdat het uitsluitend een buitenbad is en door beperkte openingstijden en faciliteiten maar één functie heeft: recreatie/banenzwemmen. De vergelijking met de andere gemeenten is op basis van de binnenbaden. **Enschede beschikt over 3 bassins die qua oppervlakte geschikt zijn voor de zwemsport, maar de temperatuur van deze drie bassins is te hoog om te kunnen voldoen aan de gestelde eisen. 22

Het zwemonderwijs blijft om efficiencyredenen beperkt tot twee banen. Tijdens de zwemlessen zijn de overige banen beschikbaar voor verenigingszwemmen of banenzwemmen.

9

Treem heeft ook een vergelijking opgesteld van het zwemwater in Nijmegen in relatie tot dat in andere gemeenten. De gemeenten waarmee Nijmegen wordt vergeleken, zijn uitgekozen op basis van gemeentegrootte en het aantal zwembaden. De capaciteit is vergeleken in vierkante meters (absoluut) en in oppervlakte per 100 inwoners. Nijmegen heeft het meeste zwemwater beschikbaar ten opzichte van de vergelijkbare gemeenten. Ook voor de beschikbare oppervlakten per 100 inwoners geldt dat Nijmegen meer zwemwater beschikbaar heeft. Met name voor de categorieën zwemonderwijs, sport en banenzwemmen is er, in vergelijking met de andere gemeente, meer zwemwater beschikbaar. Op plattegrond hieronder staan de zwemvoorzieningen in Nijmegen en in de naaste omgeving weergegeven. Hieruit blijkt dat er behalve het aanbod van door de gemeente Nijmegen gesubsidieerde zwembaden ook privaat en commercieel aanbod is. Overwogen zou kunnen worden deze in de toekomstige beleidsmatige aanpak subsidie te verstrekken voor het faciliteren van zwemlessen of het geven van fysiotherapie aan doelgroepen. Op deze wijze kan vergroting plaats vinden van door de gemeente Nijmegen gesubsidieerd zwemareaal. Plattegrond 2020 zwembaden in Nijmegen en directe omgeving 23

23

Geactualiseerde kaart dd. 21 april 2020 van het Mulierinstituut

10

2.3. Bezoekers van de Nijmeegse zwembaden Landelijk beeld NOC-NSF levert informatie over de huidige sportdeelname in Nederland 24. Er worden recente ontwikkelingen geschetst met betrekking tot de beoefening van verschillende sporten en ontwikkelingen in het aantal sportclubleden. Enkele bevindingen:  Het aantal Nederlanders dat aan zwemmen doet is stabiel: 1.582.000 in 2018 en 1.581.000 in 2013 (3e plaats in de ranglijst van meest beoefende sporten; het gaat om het percentage dat de sport beoefent; let wel, dit zegt niets over de frequentie waarmee men de sport beoefent).  Zwemsport is populair onder jeugd (5 t/m 18 jaar). Voetbal is met 32,4 procent voor de jongens de meest beoefende sport in 2018. Gevolgd door zwemsport met 18,4 procent en fitness individueel (binnen) met 10,2 procent. Voor meisjes is zwemsport met 19,8 procent de meest beoefende sport. Daarna volgen dansen (15,1 procent) en gymnastiek (13,0 procent). Fitness individueel (binnen) is bij mannen met 21,0 procent de meest beoefende sport, bij vrouwen staat deze sport op nummer 2 met 19,9 procent. Wandelsport is bij mannen met 16,1 procent de nummer 2, terwijl dit bij vrouwen met 20,3 procent de meest beoefende sport is. Fietssport is bij mannen de nummer 3 (12,2%) en bij vrouwen is dit zwemsport (9,9%).

 Aantal leden van Koninklijke Nederlandse Zwembond is in periode 2013-2018 gestegen van 135.000 naar 144.000. Daarnaast signaleert het Mulierinstituut25 een landelijke trend dat gemeenten in Nederland bezuinigen op sport, en dus ook op zwembaden. Ook in Nijmegen vindt een omvangrijke bezuiniging plaats op de subsidie op onze zwembaden, met ingang van 2021. Nijmegen Inleiding. In deze paragraaf beschrijven we Nijmeegse trends op basis van twee verschillende bronnen , nl. Treem en de cijfers van het gemeentelijk bureau Onderzoek & Statistiek, verder O&S. Beide maken gebruik van verschillende informatie, waardoor de resultaten niet volledig vergelijkbaar zijn26. 24

NOC*NSF “Zo sport Nederland. Trends & ontwikkelingen in sportdeelname (2013-2018) Mulierinstituut 2013 - ISBN: 9789054722540, Zwemmen in Nederland : de zwemsport in al zijn facetten nader belicht 26 O&S neemt de cijfers van Goffertbad mee, terwijl Treem zich uitsluitend baseert op gegevens van de binnenzwemaccommodaties. Door de warme zomers in 2018 en 2019 is het aantal bezoekers aan het Goffertbad enorm toegenomen en mede daardoor is het lastig een vergelijking met de cijfers van Treem te maken. Ook verschillen de benchmarksteden van Treem iets van de standaardsteden die O&S hanteert, terwijl er ook verschillen zijn in de definitie van hetgeen onder bezoekers wordt verstaan. 25

11

Treem Treem heeft voor de jaren 2011 tot en met 2016 gekeken naar de bezoekersaantallen van de drie Nijmeegse binnenzwembaden en dan verdeeld over de categorieën zwemles, scholen, recreatief zwemmen, sport en doelgroepactiviteiten. Dan zie je door de jaren heen een totaal bezoekersaantal van 453.000 in 2011 oplopend tot 517.800 in 2016. De trend is dat: 1. 2. 3. 4.

Van dat totaal aantal komen de meeste mensen voor recreatief zwemmen, in 2016 waren dat 244.600 van de 517.800, 47%. De tweede topper is de categorie sport, in 2016 112.900 bezoekers, 21%. Voor doelgroepactiviteiten en zwemles zijn het aantal bezoekers ongeveer gelijk, namelijk in 2016 65.900 en 62.600, respectievelijk 12% en 10%. Daarentegen is het aantal bezoekers vanuit scholen gedaald van 62.100 in 2011 naar 31.800 in 2016, 6%. Daarbij zij aangetekend dat dat het verplichte schoolzwemmen voor basisscholen is afgeschaft. Treem 3 november 2017

2011 74.000 62.100 160.700 118.100 38.100 453.000

zwemles scholen recreatief zwemmen sport doelgroepactiviteiten Totaal

2012 70.500 36.900 167.900 118.000 41.900 435.200

2013 66.900 31.400 163.000 121.300 43.200 425.800

2014 51.300 37.600 194.700 130.700 49.000 463.300

2015 51.900 38.800 225.500 128.600 55.000 499.800

2016 62.600 31.800 244.600 112.900 65.900 517.800

Cijfers van O&S over zwemmen in Nijmegen De cijfers van O&S over de jaren na 2016 laten zien dat de door Treem getrokken stijgingstrend zich doorzet. Het totaal aantal bezoeken aan de zwembaden (inclusief Goffert!) is in 2018 en 2019 hoger dan in de jaren daarvoor (let wel: ook het aantal inwoners is gegroeid). 2014

2015

2016

2017

2018

2019

aantal bezoeken in zwembaden (totaal Erica Terpstra, West, Dukenburg en 504.347 571.189 549.411 548.951 610.100 607.908 Goffertbad)

In de Burgerpeiling 2019 is aan volwassen Nijmegenaren gevraagd welke sporten men de afgelopen 12 maanden het vaakst beoefend heeft. Men mocht maximaal 3 sporten noemen. 10% heeft zwemmen genoemd (het meest genoemd is fitness, gevolgd door wandelen, toerfietsen/wielrennen/mountainbiken, hardlopen, zwemmen, voetbal, yoga en tennis). Dit percentage is de afgelopen jaren niet veranderd (lag ook in 2013 op 10%). Verder ligt dit percentage voor alle leeftijdscategorieën vanaf 18 jaar rond de 10%, behalve bij de 74-plussers (5%). Uit cijfers van NOC*NSF blijkt dat in 2018 0,8% van alle inwoners lid was van een bij een sportbond aangesloten zwemclub (circa 1.400 leden). Die 0,8 is in de buurt van het gemiddelde voor de vaste set van benchmarksteden van O&S.

12

In onderstaande tabel zijn zowel de benchmarksteden van Treem als die van O&S opgenomen 27.

% lid van zwemclub

Arnhem

Den Bosch

Eindhoven

Enschede

Groningen

Haarlem

Leiden

Maastricht

Nijmegen

Tilburg

1,1

0,8

0,9

0,9

0,8

0,9

1,2

0,4

0,8

0,6

Dan zijn er in de rapportage van Treem ook nog cijfers van het Nijmeegse stadspanel uit 2017 overgenomen. Gezien de over- en ondervertegenwoordiging van bepaalde groepen, moeten de uitkomsten van de peiling niet als harde cijfers gelezen worden. Ze geven indicaties voor verschillen tussen de deelgroepen en gebieden als het gaat om het gebruik van en de mening over de overdekte zwembaden28. In de desbetreffende rapportage van O&S zijn de activiteiten sport en zwemles niet meegenomen in de vragenlijst, omdat deze activiteiten (primair) via de georganiseerde gebruikers en commerciële zwemlesaanbieders wordt behandeld. Uit deze cijfers blijkt onder meer dat: 

  

32% van de respondenten gebruik maakt van de Nijmeegse zwemaccommodaties voor vrij zwemmen, banenzwemmen of doelgroepzwemmen. En daarvan maakt 12% maandelijks gebruik van een zwemaccommodatie. Mensen met thuiswonende kinderen maken meer gebruik van de zwembaden dan mensen zonder thuiswonende kinderen. Mensen uit Noord relatief veel gebruik maken van overdekte zwembaden buiten de stad Uitgesplitst naar wijk wordt in de wijken Centrum, Zuid, Dukenburg en Lindenholt minder gebruik gemaakt van zwembaden dan het gemiddelde. Gemiddeld willen de respondenten een reis van maximaal 17 minuten afleggen om naar een overdekt zwembad te gaan. Er is op dit punt weinig verschil tussen de respondenten, die gebruik maken van overdekte zwembaden in Nijmegen en dat niet vaker willen gaan doen, en de respondenten die mogelijk (vaker) gebruik willen gaan maken. Ook is er op dit punt weinig verschil naar achtergrondkenmerken (leeftijd, opleiding, stadsdeel waar men woont).

2.4. De zwembaden in de toekomst 2.4.1. Demografische ontwikkelingen In het behoeftenonderzoek van Treem worden de belangrijkste demografische ontwikkelingen geschetst. In de afgelopen jaren heeft Nijmegen een bevolkingsgroei meegemaakt van circa 152.250 inwoners in 2000 naar circa 173.750 inwoners in 2017 (+ 14%). De verwachting is dat de totale bevolking van de gemeente tot en met 2035 verder toeneemt tot circa 203.600 inwoners (+ 17% ten opzichte van 2017). Het aantal inwoners in elke leeftijdsklasse zal toenemen. De grootste absolute en relatieve toename zal 27

Bron: https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart/lidmaatschappen-sportvereniging#node-zwemmen-gemeente O&S gemeente Nijmegen, Rapportage peiling overdekte zwembaden 2017. Het digitaal stadspanel bestaat uit een grote groep volwassen Nijmegenaren, die bereid zijn om een aantal keer per jaar een korte vragenlijst in te vullen over een onderwerp dat binnen de gemeente speelt. In juli 2017 telde het panel circa 3.700 leden. De leden zijn tamelijk evenwichtig gespreid naar leeftijd en stadsdeel. Desondanks is het panel niet helemaal representatief voor de Nijmeegse bevolking. Zo is het aandeel hoger opgeleiden onder de panelleden relatief hoog. De peiling is uitgevoerd in de periode 7 t/m 27 juli 2017. Aan de peiling hebben 1.371 panelleden deelgenomen. De respons (37% van de panelleden heeft aan de peiling deelgenomen) is ongeveer gelijk aan de gemiddelde respons bij de vanaf 2013 uitgevoerde peilingen. De verdeling naar stadsdeel voor de respondenten sluit goed aan bij die voor de volwassen Nijmegenaren. Voor de verdeling naar leeftijd ligt dat anders; aan de peiling hebben relatief veel 50-64-jarigen en relatief weinig 18-34-jarigen deelgenomen. Verder hebben er meer mannen (59%) dan vrouwen (41%) aan de peiling deelgenomen. Dit beeld is niet uniek voor deze peiling. We zagen het ook bij eerdere peilingen. 28

13

plaatsvinden in de leeftijdsklasse 65 jaar en ouder (+ 15.300 / + 58%). Treem heeft daarnaast gekeken naar de ontwikkelingen in de verschillende stadsdelen. Voor Nijmegen is gekeken naar negen stadsdelen, te weten: Centrum, Dukenburg, Lindenholt, Midden, Nieuw-West, Noord, Oost, Oud-West, Zuid. Het stadsdeel Oost is wat betreft inwoneraantal het grootst met circa 34.750 inwoners. Centrum is wat betreft aantal inwoners bijna twee zo klein en is daarmee het stadsdeel met de minste inwoners. In Centrum is slechts zeven procent van de inwoners onder de twintig jaar, terwijl in Noord een derde tot deze leeftijdscategorie behoort. Het percentage 65-plussers is daarentegen het laagst in Noord, terwijl in Zuid en Dukenburg ruim één op de vijf inwoners de 65 jaar is gepasseerd. De verwachte bevolkingsgroei van de gemeente Nijmegen komt grotendeels voor rekening van NijmegenNoord. Dit stadsdeel zal in 2035 circa 16.000 inwoners meer hebben. In de overige stadsdelen zal eveneens een bevolkingsgroei plaatsvinden. Behalve in Noord, zal in deze stadsdelen het veelal verband houden met een toename van het aantal 65-plussers. In Noord heeft de groei vooral betrekking op de leeftijdsklasse jonger dan 20 jaar en 35 tot en met 64 jaar.

2.4.2. Regionale ontwikkelingen Het afgelopen jaar zijn ambtelijk verschillende, oriënterende gesprekken gevoerd met buurgemeenten over de ontwikkelingen op het gebied van zwembaden. Ontwikkelingen in omringende gemeenten kunnen effect hebben op de investeringsafwegingen voor Nijmegen. De gemeente Heumen heeft vier jaar geleden besloten tot nieuwbouw in Malden. Juli 2019 is het nieuwe sportcentrum aldaar geopend: het heeft een zwembad dat de mogelijkheden biedt om wedstrijden te houden. Het bad heeft een beweegbare vloer. De sporthal is supermodern en heeft de juiste hoogte om een veelheid aan sporten te accommoderen. De gemeente Overbetuwe heeft drie opties onderzocht: renoveren, een kleinere accommodatie of toch een nieuw gebouw. Eind 2019 heeft de gemeenteraad ingestemd met een investering in een nieuw multifunctioneel sportcomplex, bevattende een nieuw zwembad en een sporthal. De locatie is nog geen gelopen koers. De voorkeur van de gemeente Overbetuwe gaat uit naar realisatie van het complex bij het station in Elst. Dan zou het zwembad goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer vanuit Nijmegen-Noord en het centrum van Nijmegen. Echter het kan ook nog zo zijn dat nieuwbouw plaatsvindt op de huidige locatie van de Helster (het bestaande sportcentrum). Planning realisatie is, naar laatst ingewonnen informatie medio 2023.

Bewoners van Nijmegen-Noord kunnen ook gebruik maken van het Laco-zwembad in Bemmel, gemeente Lingewaard, gelegen aan de oostkant van de bebouwde kom, richting Haalderen, minder goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Wijchen en Beuningen staan tussen nu en 10 jaar voor een vervangingsvraagstuk voor de zwembaden in deze gemeenten. De gemeente Beuningen doet in 2020 onderzoek naar de voor- en nadelen van de bouw van een nieuw zwembad. Niet alleen wordt de vraag bekeken of Beuningen een zwemgelegenheid moet houden, maar ook waar dit bad dan kan komen. Om ervoor te zorgen dat in de tussentijd inwoners kunnen blijven zwemmen in Beuningen, hebben burgemeester en wethouders de overeenkomst met de exploitant van De Plons, dat in 2020 afloopt, verlengd tot 2025. Voor 2025 wordt renovatie of nieuwbouw onderzocht. Zwembad De Meerval in Wijchen is in 2022 boekhoudkundig afgeschreven. Dat is op dit moment het geprognosticeerde jaar voor het nemen van besluiten over eventuele gemeentelijke miljoeneninvesteringen in een nieuw gebouw en bassins. De gemeente Wijchen gaat een intensiever samenwerkingsverband aan met de gemeente Druten, al dan niet middels fusie. De gemeente Druten investeert in een nieuw zwembad en dat zet vraagtekens bij de vraag of Wijchen opnieuw gaat investeren in een eigen zwembad.

Optioneel gezien zou dit kunnen betekenen dat bij een eventueel nieuwe locatie voor een zwembad in Nijmegen ook de vraag van inwoners van Wijchen betrokken wordt. 29 Invloed van regionale ontwikkelingen op toekomstvisie zwembaden in Nijmegen 29

Dan zou eventueel een locatie aan de westkant van het Maas-Waalkanaal in beeld kunnen komen.

14

De praktijk geeft aan dat gemeenten, als in de toekomst wordt gekozen tot vervanging/nieuwbouw, zich primair blijven richten op het faciliteren van de inwoners van de eigen gemeenten. Een dergelijk afwegingsproces waarbij gemeenten zich niet zozeer regionaal oriënteren, maar vooral kijken naar de behoefte van de eigen gemeente, hebben we ook waargenomen bij de totstandkoming van andere nieuwe zwembaden in de afgelopen jaren, zoals de hierboven genoemde zwembaden in onze eigen regio, maar bijvoorbeeld ook bij zwembad Amerena in Amersfoort. Het is de vraag of er wel uitgegaan moet worden van een dergelijke exclusieve betrokkenheid op de eigen gemeente / de eigen inwoners. Een voorbeeld: Dat de gemeente Overbetuwe nu investeert in de nieuwbouw van een zwembad met als mogelijke optie een sportaccommodatie in Elst nabij het station, gevoegd bij de noodzaak en prioritering voor woningbouw in onze gemeente in Nijmegen-Noord heeft invloed op de oriëntering op de toekomstvisie van zwembaden in Nijmegen. Bij de in deze notitie aanbevolen locatiestudie is het van belang deze overwegingen mee te nemen.

2.4.3. Duurzaamheid en techniek Op grond van het Bouwbesluit moeten vergunningaanvragen vanaf 1 januari 2021 voldoen aan de eisen voor Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG). De ambitie van onze gemeente Nijmegen toont zich op de hogere treden van de ‘maturity ladder’ als het gaat om verduurzaming van het vastgoed. Van “bijnaenergieneutraliteit” naar “volledige energieneutraliteit” van gebouwen. Energetisch gezien is zwembad-West van vóór de energiecrisis van 1974 en in de huidige maatstaven vanuit oogpunt van energieneutraliteit ronduit gedateerd. Het energieverbruik is gigantisch en staat in geen verhouding tot wat je aan energieneutraliteit kunt winnen bij nieuwbouw. Weliswaar is zwembad Dukenburg van net ná de energiecrisis, maar qua inrichting voor energieverbruik geldt hier hetzelfde als voor zwembadWest. Beide baden verbruiken een naar huidige maatstaven bovengemiddeld veel energie. Dusdanig dat het zeker voor een stad als Nijmegen naar de toekomst toe feitelijk niet meer acceptabel is. Het is één van de belangrijkste argumenten om niet te kiezen voor renovatiescenario’s van de beide baden. We noemen ze wel als scenario’s in hoofdstuk 7, maar feitelijk achten we ze niet realistisch. Voor een verdere uitwerking van argumentatie en onderbouw verwijzen wij hier naar hoofdstuk 7 en naar de rapportage van Synarchis (zie hoofdstuk 7 en zie de desbetreffende bijlage).

Bij nieuwbouwvarianten zijn er op het gebied van duurzaamheid verschillende specifieke Nijmeegse ambities te verwezenlijken. Behalve de ambitie van energieneutraliteit in 2045 geldt dat ook voor gasloze energiehuishouding en het aardgasvrij maken van het gemeentelijk vastgoed. Dan zijn er verder interessante (technische) ontwikkelingen in de zwembadsector die kunnen bijdragen aan een duurzaam en schoon klimaat, waaronder het terugdringen gebruik van chloor.

15

3.

Financiële aspecten van de bestaande accommodaties

3.1. Gemeentelijke financiering sport De gemeente hanteert drie financiële instrumenten ter ondersteuning van sport, namelijk subsidie, investeringsbijdrage groot onderhoud en lage (niet-kostendekkende) huur. Voor de zwembaden zijn alleen de twee eerste stromen van belang , nl. de exploitatiesubsidie en de investeringsbijdrage groot onderhoud. Daarmee worden de huidige openbare zwembaden schoon en veilig gehouden en kunnen tegen een lagere (niet-kostendekkende prijs) maatschappelijke diensten voor doelgroepen (toegangsprijs zwemmers en huur zwemverenigingen) worden gerealiseerd. Op een totaal gemeentelijk subsidiebudget Sport van € 2,5 mln. wordt een kleine € 1,9 miljoen ingezet verstrekt als subsidie voor de exploitatie van de Nijmeegse zwembaden. Hiervoor worden vier Nijmeegse zwembaden (3 binnen en 1 buiten) geëxploiteerd en open gehouden. Daarnaast verstrekken we St. Leergeld € 135.000 voor het Zwemfonds. Hierdoor komt ongeveer € 2 miljoen van de € 2,5 miljoen van het subsidiebudget Sport ten goede aan zwemmen. Dat hoge aandeel zwemmen in het subsidiebudget is te verklaren. Wij faciliteren als gemeente onze burgers ook met andere sportvoorzieningen (bv sporthallen, sportvelden en Triavium) door die tegen een gereduceerd tarief beschikbaar te stellen. Deze lasten drukken niet op dit subsidiebudget maar drukken direct op de gemeentelijke (sport)begroting.

3.2. Zwembaden: exploitatiesubsidie en investeringsbijdrage groot onderhoud Exploitatiesubsidie In 2019 is een kleine € 1,9 miljoen aan exploitatiesubsidie verstrekt. Vanaf 2021 vindt conform de aangekondigde bezuiniging in de stadsbegroting 2020-2023 een structurele verlaging van de subsidie met jaarlijks € 500.000 plaats. Deze subsidie is nu als volgt verdeeld:    

€ 809.117 voor zwembad West € 471.435 voor zwembad Erica Terpstra € 182.212 voor het Goffertbad € 385.000 voor Zwembad Dukenburg

In onderstaand overzicht staat de ontwikkeling weergegeven van de exploitatiesubsidie 30aan SFN, resp. Stichting Dukenburg. Medio 2016 is zwembad Dukenburg overgedragen aan de stichting. Het overzicht laat zien dat de subsidie voor zwembad Dukenburg tussen 2012 en 2019 met ruim 1,5 ton is verminderd. De subsidiebedragen voor de overige zwembaden zijn het Goffertbad, Erica Terpstra en zwembad West in totaal grosso modo gelijk gebleven. Ontwikkeling exploitatie subsidie SFN, resp. stichting Dukenburg 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Goffert/West/ETB 1.443.253 1.459.836 1.359.201 1.401.316 1.413.508 1.425.712 1.437.949 1.462.764 Dukenburg (SFN) 549.786 535.586 470.940 358.719 179.360 Totaal SFN 1.993.039 1.995.422 1.830.141 1.760.035 1.592.868 1.425.712 1.437.949 1.462.764 Dukenburg (Stichting) 182.494 364.000 363.996 385.000 Totaal 1.993.039 1.995.422 1.830.141 1.760.035 1.775.362 1.789.712 1.801.945 1.847.764

Investeringsbijdrage groot onderhoud Voor groot onderhoud bestaat een lastgeving voor de SFN-zwembaden West en Goffertbad. Voor de coalitieperiode 2019-2022 is op grond van een raming van Sportfondsen Nijmegen voor de komende vier jaar

30

Op basis van de vaststellingsbeschikkingen die na afloop van een subsidietermijn worden vastgesteld. Vooraf worden subsidiebeschikkingen vastgesteld die kunnen afwijken van de uiteindelijke bedragen.

16

€ 1,8 miljoen euro gereserveerd31. Het betreft de door Sportfondsen verwachte, noodzakelijke kosten voor groot onderhoud van de zwembaden Nijmegen West en het Goffertbad. Voor het nieuwe EricaTerstrabad bestaat geen lastgeving. Voor dit zwembad verwacht N.V. Sportfondsen Nijmegen tot 2023 geen kosten voor groot onderhoud. Voor zwembad Dukenburg geldt dat op grond van een zogenaamde nulmeting in 2016 door Facilicom Solutions is bepaald dat de vereiste middelen voor groot onderhoud tot en met medio 2026 in totaal € 550.000,- bedragen. Het zwembad kan daardoor tot 2026 in een staat worden gehouden waarmee het voldoet aan de wettelijke vereisten van milieuhygiëne, veiligheid en gezondheid. Tevens staat het bedrag in een redelijke verhouding tot het einde houdbaarheidsdatum 2026.

3.3. Effect afschaffing Sportbesluit / nieuwe BTW-wetgeving m.i.v. 2019 Door een wetswijziging in de btw-sportvrijstelling32 is met ingang van 2019 het recht op (voor)aftrek van btw voor gemeenten op het gebied van sport en niet-winstbeogende exploitanten van sportaccommodaties komen te vervallen. Omdat de wetswijziging direct voortvloeit uit Europese regelgeving en dus geen bezuinigingsmaatregel is, heeft de Rijksoverheid toegezegd de opbrengst van deze extra belastingmaatregel terug te laten vloeien naar de benadeelden. Om dit te realiseren is een subsidieregeling stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties (BOSA) voor amateursportorganisaties (zoals sportverenigingen) in het leven geroepen 33. Daarnaast is voor gemeenten (inclusief de zogenaamde ‘verbonden lichamen’, denk aan gemeentelijke sportbedrijven) de regeling Specifieke Uitkering Stimulering (SPUK) ingesteld 34. Exploitanten van sportaccommodaties die onder de verruiming vallen hoeven geen 9 procent btw meer te betalen over hun inkomsten. Echter verliezen exploitanten hiermee ook hun recht op btw-aftrek en hebben zo doende een fiscaal nadeel van 12 procent. De BOSA- en SPUK-regeling loopt tot en met 2023. Bij toekomstige besluiten over bouw en overeenkomsten betreffende de exploitatie en het onderhoud van eventuele nieuwe accommodaties moet rekening gehouden worden met deze of nieuwe btw-wetgeving.

3.4. Stadsbegroting 2020-2023 De gemeentelijke stadsbegroting 2020-2023, vastgesteld door de gemeenteraad op 13 november 2020, legt een taakstellende structurele bezuiniging op de jaarlijkse subsidie van exploitatielasten van zwembaden van € 500.000,-, met ingang van 2021. Deze bezuiniging is als volgt verdeeld: € 440.000,- per jaar voor Sportfondsen Nijmegen en € 60.000,- per jaar voor zwembad Dukenburg. Met de beide zwembadexploitanten in Nijmegen zijn gesprekken gevoerd om invulling te geven aan deze bezuinigingsopdracht waarbij aan hen is gevraagd om met suggesties te komen. Na grondige analyse, mede gebaseerd op externe expertise, achten wij de omvang van deze bezuinigingstaakstelling realiseerbaar op een verantwoorde wijze. Het is aan Sportfondsen Nijmegen en aan zwembad Dukenburg om de gevolgen van deze subsidievermindering in hun exploitatie op te vangen binnen de door de gemeente gestelde kaders (o.a. met betrekking tot de tariefstelling).

31

De lastgeving is verstrekt onder voorbehoud van mogelijke bezuinigingsmaatregelen als gevolg van het ongunstige gemeentelijke financiële klimaat. 32 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2018-40859.html 33 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041184/2019-09-18 34 https://wetten.overheid.nl/BWBR0041177/2019-09-18

17

4.

Toekomstig zwemwater in Nijmegen: uitgangspunten en ambities

In deze paragraaf formuleren we de (beleidsmatige) uitgangspunten voor een toekomstbestendige zwembadconstellatie in Nijmegen, vooraf gegaan door een korte typering van het zwemmen in Nederland en in Nijmegen.

4.1. Vooraf: Zwemmen in Nederland en in Nijmegen35 Nederland We zijn een waterrijk land. Om plezier te hebben van het water, is kunnen zwemmen een belangrijke voorwaarde. Vergelijkenderwijs met andere landen hebben wij om die reden dan ook heel veel zwembaden. Water is leuk om in te sport en te spelen. Daarnaast zijn zwembaden ook belangrijke sociale ontmoetingsplekken. Nijmegen Onze stad herbergt diverse doelgroepen die baat hebben bij de door onze gemeente gesubsidieerde zwembaden. Met onze gemeentelijke subsidies maken wij het mogelijk dat een brede doelgroep laagdrempelig kan leren zwemmen en daardoor ook kan genieten van zwemmen. In de omgeving van Nijmegen zijn fantastische zwemmogelijkheden waardoor Nijmegenaren die hebben leren zwemmen ook in de omgeving veilig kunnen genieten van het water . De kinderen In 2012 is het schoolzwemmen in Nijmegen afgeschaft. Reden was dat al veel kinderen hun diploma hadden, waardoor men de noodzaak van schoolzwemmen niet zo groot vond. Daarnaast vonden scholen dat het schoolzwemmen te veel lestijd kostte en dat een te groot deel van het budget opging aan vervoer. Er is ook nu geen breed draagvlak in Nijmegen voor het invoeren van schoolzwemmen. Scholen voeren aan dat het te veel onderwijstijd kost en dat de ervaring leert dat er in het verleden maar weinig zwemdiploma’s gehaald werden tijdens het schoolzwemmen.

Wel subsidieert onze gemeente de Stichting Leergeld die in Nijmegen 3.500 kinderen uit 2000 gezinnen met een laag inkomen de mogelijkheid biedt zwemdiploma A te halen. De studenten Het Erica Terpstrabad in Nijmegen betrekt veel klanten vanuit de grote onderwijsinstellingen. Het unieke banenzwemmen in dit bad komt voort uit nauwe samenwerking tussen Sportfondsen Nijmegen en het Radboudsportcentrum en levert 60.000 bezoeken per jaar op. Betaalbaar zwemmen voor mensen met lage inkomens Onze gemeente stelt zich ten doel zwemmen betaalbaar te houden voor mensen met lage inkomens. In de subsidies die wij verstrekken aan de twee Nijmeegse exploitanten is dit een belangrijke jaarlijks bespreekpunt bij de tariefstelling die de door ons gesubsidieerde exploitanten hanteren. Speciale doelgroepen De door ons gesubsidieerde zwembaden reserveren speciale uren voor verenigingen, familiezwemmen, discozwemmen, senioren, ouder- en kinderzwemmen, babyzwemmen en mensen met een handicap. Zo heeft de Stichting Zwembad Dukenburg een druk bezocht vrouwennatinee. Onze zwembaden zijn een thuishaven voor de zwemverenigingen, met als grootste vereniging Aqua Novio, een eredivisie vereniging die mee doet in de top van Nederland en in het verlengde van deze Toekomstvisie aangeeft dat elke wedstrijdafdeling nu in Nijmegen 40% badwatertekort heeft volgens de KNZB badwater calculator.

35

Voor deze paragraaf is geput uit “Zwemmen in Nederland”, brancherapport van Harold van der Werff en Koen Breedveld, Mulierinstituut 2013, consultatie directeur Universitair Sportcentrum, voorzitter Aqua Novio, gemeentelijk programmamanager onderwijs en voorzitter Stichting Leergeld Nijmegen.

18

4.2. Doelstellingen voor de Nijmeegse zwembaden Nijmeegse zwembaden moeten schoon, veilig en goed bereikbaar zijn, zowel met OV, fiets als auto.36 Wij hebben de ambitie om nieuwe zwemvoorzieningen duurzaam te bouwen en te exploiteren. We erkennen de verschillende functies van zwemwater. We willen daarmee de Nijmeegse inwoners faciliteren. Deze functies zijn: Doelgroep-activiteiten, Zwemonderwijs, Banenzwemmen, Sport, Vrij zwemmen. Kanttekeningen en overwegingen bij de doelstellingen

Sportambitie De hoeveelheid zwemwater voor sport blijft achter bij de behoefte in Nijmegen.37 En dat, terwijl Nijmegen, vergeleken met de referentiegemeenten, beschikt over relatief veel zwemwater voor sport. Willen wij onze zwemsportverenigingen faciliteren door meer geschikt zwemwater te ontwikkelen? Hebben wij de ambitie om een 50-meter bad te behouden en daarmee in Oost-Nederland het enige 50-meterbad te hebben, wat kansen biedt voor talentontwikkeling? “Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen” Een initiatief van Radboudumc, GGD Gelderland-Zuid en gemeente Nijmegen met een thema waarin de door de gemeente gesubsidieerde zwembaden aan bijdragen: gezonde inwoners in een gezonde stad. Zwemmen draagt actief bij aan het welbevinden van de inwoners van Nijmegen. Keuze uit de functies van zwemwater In het huidige Zwembad West wordt een groot aantal verschillende functies gecombineerd; én een 50meterbad voor sport en baantjeszwemmen én een uitgebreid recreatiedeel én meerdere doelgroepenbaden én twee buitenbaden met glijbaan. Voor goede én betaalbare zwembaden in de toekomst dienen keuzes gemaakt worden uit dit palet aan functies van zwemwater.38 Duurzaamheidsambitie Als gemeente willen we in 2045 van het gas af zijn. Zwembaden zijn grote gebruikers van energie; het zwemwater dient verwarmd en verschoond te worden.

Renovatie van bestaande baden maakt enige verbetering op het gebied van duurzaamheid mogelijk. Het is echter duur in verhouding tot het (beperkte) duurzaamheidseffect.39 Nieuwe zwembaden worden in ieder geval gasloos gebouwd en voldoen aan de geldende BRENG-normen. Voor de toekomstbestendigheid streven wij maximale flexibiliteit na, zowel in bouw, gebruik, inrichting als techniek. Daardoor kunnen wij in de toekomst van nieuwe technieken gebruik maken.

4.3. Principes m.b.t. exploitatie en organisatie In de financiële afwegingen zijn niet de initiële investeringslasten maar de totale lasten leidend (afschrijving investering + exploitatielasten). We streven naar een zo’n efficiënt en duurzaam mogelijke exploitatie van onze zwembaden. Wij kiezen in beginsel voor zelfstandige zwembaden. Indien door multifunctionaliteit de business-case verbetert, staan wij daar open voor. 36

Gemiddeld gezien is de afstand in Nederland naar een zwemaccommodatie 2,3 kilometer. 77 procent van de Nederlandse bevolking woont binnen drie kilometer van een zwembad. 37 Zie onderzoek Treem, par. 2.2. 38 Een vraag is bijvoorbeeld: moeten wij investeren in dure recreatieve zwemvoorzieningen? 39 Synarchis ontraadt om die reden renovatie van de oude baden en adviseert tot nieuwbouw. (zie ook par. 5.1.).

19

Wij opteren bij de bouw van een nieuw zwembad in beginsel voor gemeentelijk eigenaarschap. 40 Wij streven naar innovatieve exploitatiewijzen zodat de gemeentelijke subsidie voor een gevarieerder en groter aanbod mogelijk is. Kanttekeningen en overwegingen bij de principes m.b.t. exploitatie en organisatie Financiële middelen Hebben wij als gemeente de financiële middelen om de benodigde investeringen te realiseren en de exploitatie-en kapitaallasten de komende decennia te dragen? Biedt sluiten van de huidige zwembaden herontwikkelingskansen en kunnen deze een bijdrage leveren om een nieuwe voorziening te realiseren? Wijze van exploiteren In de zwemsector wil men een hoge ambitie realiseren binnen huidige exploitatiebijdrage van gemeente (zie bijlage 2). Verlaag niet je ambitie, maar maak ambitie mogelijk door het ontwikkelen van goed bezette voorzieningen (minimaal 85%). Met innovatieve werkwijzen (op het terrein van bouw, organisatie en betrokkenheid stakeholders) is meer mogelijk binnen de huidige exploitatiesubsidie, meer voor minder. 41 42 Combinatie van voorzieningen Een ‘stand alone’ - zwembad of een bad dat gecombineerd wordt met andere (sport)voorzieningen, wat is wenselijk en financieel mogelijk? Een combinatie van functies vraagt een hogere initiële investering, maar biedt ook kansen om lagere exploitatielasten mogelijk te maken.43

4.4. Locatiekeuze, spreiding en regionale samenhang We zien het Erica Terpstrabad, zijnde een modern, nieuw zwembad, als een gegeven. We hanteren als uitgangspunt dat het Goffertbad ongewijzigd open blijft, zodat we onze inwoners met één gemeentelijk recreatiebuitenbad faciliteren.44 Zwembaden hebben, afhankelijk van hun locatie, omvang en inrichting, een stadsdeel of zelfs stad overstijgende functie. We streven naar een goede spreiding van zwemwater over de stad om laagdrempelig gebruik mogelijk te maken.45 Bij onderzoek naar locaties voor nieuwbouw stemmen we ambities en vraagstukken af met andere ruimtelijke vraagstukken. Opbrengsten uit herontwikkeling van de huidige zwembadlocaties kunnen worden ingebracht ter dekking van investeringsbehoefte nieuwbouw of grootschalige renovatie. Wij faciliteren primair de Nijmeegse zwemsport, maar oriënteren ons op een regionale/landelijke functie. We onderzoeken of dit kansen biedt de exploitatie te verbeteren.

40

een huurder neemt de exploitatie op zich. Een voorbeeld van een innovatieve exploitatiewijze in de technische sfeer is het aanbrengen van een keerwand in een 50-meter bad waardoor feitelijk drie bassins ontstaan: 2 x 25 meter-baden en, als niet gesplitst wordt door de keerwand, een 50-meter-bad. 42 Met goede keuzes van (combinatie van) functies, bezetting en exploitatiewijze zijn volgens een ambitieuze zwemvereniging meer sporten beweegfaciliteiten voor minder gemeentelijke subsidie mogelijk. Burgerparticipatie en inzet vrijwilligers is daarvoor wenselijk, maar met behoud van de zorg voor een goede, professionele basis. Zowel op onderdelen personeel, duurzaamheid als innovatie. 43 Vanuit de zwemsector (zie bijlage 2) worden kansen voor samenwerking met sportbedrijven, medische cluster en (commerciële) nietsportbedrijven gezien. Combinatie van functies maakt een nieuw complex breed inzetbaar en geschikt voor sport/werk/samenkomen. Voorbeelden zijn verder:  SportQube, een innovatief multifunctioneel complex. Is er draagvlak en commitment van partijen om hieraan deel te nemen?  Het combineren met andere functies in het gebouw van het zwembad.  Het combineren van functies rondom het gebouw zwembad, waarbij bv warmte zwembad gebruikt kan worden en vice versa. Te denken valt aan het gebruik van restwarmte door multifuntioneel te bouwen of te bouwen naast bijv een winkelcentrum.

44 Wat het buiten zwemmen betreft hebben we ook oog voor (nieuw) buitenzwemwater in de gemeente (Lentse Plas, Spiegelwaal). 45 Hierbij is de afstand niet de enig bepalende factor. We kunnen ons ook voorstellen dat vanuit beleidsmatig oogpunt gekozen wordt voor de versterking van Nijmeegse wijken die een impuls nodig hebben. Bijv. Dukenburg, Lindenholt. 41

20

Wij oriënteren ons op de ontwikkelingen in de regio. Beslissingen van buurgemeenten over (de locatie van) zwembadvoorzieningen, al dan niet getroffen in samenspraak met ons, kunnen van invloed zijn op de keuze en de functies van zwembadvoorzieningen in de stad. 46 47 Kanttekeningen en overwegingen bij de locatiekeuze, spreiding en regionale samenhang Het spreidingsvraagstuk en de verdeling van schaarse ruimte Welke afstand en reistijd vinden wij reëel voor een specifieke voorziening als een zwembad? Daarbij ook rekening houden met verschillende acceptatie per soort functie binnen zwembad: voor een super zwembad blijkt men bereid verder te reizen. Hoeveel zwembaden willen we (waar) in Nijmegen hebben? Hoe faciliteren wij zowel de groeiwijken (Noord) als de stadsdelen die de afgelopen 10 jaar vergrijzing/terugloop in inwonertal laten zien (Dukenburg)? Afwegingen voor de keuze van een locatie voor een eventueel nieuw zwembad zijn:  De schaarse ruimte in de stad  Prioriteitsstelling tussen de bouw van een groot zwembad of bijv. woningbouw, openbaar groen, e.d..  Versterking van wijken als bijvoorbeeld Dukenburg en Lindenholt door de bouw van een groot nieuw zwembad Bepaalde functies van de zwemvoorzieningen zouden ook deels gerealiseerd kunnen worden door private zwembaden voor het faciliteren voor zwemlessen of fysiotherapie voor doelgroepen.

Zo kan ook het zwemareaal in Nijmegen vergroot worden.

46

Als voorbeeld: Er wordt nieuwbouw van een zwembad en sportaccommodatie voorbereid in Elst, waarbij de voorkeur van het gemeentebestuur van Overbetuwe uitgaat naar een locatie nabij het station in Elst. Gevoegd bij de dringende behoefte aan woningbouw in Nijmegen-Noord, is deze ontwikkeling van invloed op de mogelijke locatiekeuze voor een eventueel nieuw zwembad in Nijmegen. Zie ook par. 2.4.2, regionale ontwikkelingen. 47 In zijn algemeenheid kan dan ook de vraag opkomen of Nijmegen bereid zou zijn mee te investeren in de bouw en/of bij te dragen aan de kosten van de exploitatie in een randgemeente.