Rapportage Evaluatie Samen Dichtbij 2025_Geredigeerd
Tekst van het document
Evaluatie Beleidsplan Samen Dichtbij 2025
Colofon Opdrachtgever Regio Gelderland-Zuid Auteurs
1 2 3
Kenmerk LJ/25/2097/evwn
4
Publicatiedatum 2 december 2025 © Bureau HHM
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 2
Inhoud Samenvatting .............................................................................................. 4 1.
Inleiding ............................................................................................. 7
1.1
Aanleiding ................................................................................................... 7
1.2
Vraagstelling ............................................................................................... 7
1.3
Aanpak ........................................................................................................ 8
2.
Relevante (maatschappelijke) ontwikkelingen ......................... 10
2.1
Inleiding .................................................................................................... 10
2.2
Beleidsmatige ontwikkelingen ............................................................... 10
2.3
Autonome ontwikkelingen ..................................................................... 14
3.
Aansluiting op het beleidsplan ..................................................... 18
3.1
Inleiding .................................................................................................... 18
3.2
Trends en Transformatieopgave ........................................................... 19
3.3
Thema 1: Een sluitend netwerk ............................................................. 22
3.4
Thema 2: Wonen ..................................................................................... 24
3.5
Thema 3: Werk en dagbesteding ........................................................... 26
3.6
Thema 4: Maatschappelijke participatie en sociaal netwerk ............. 28
3.7
Thema 5: Inkomen en schuldhulpverlening ........................................ 29
3.8
Thema 6: (overige) organisatorische onderwerpen ............................ 31
3.9
Reflectie per ontwikkeling ...................................................................... 32
3.10
Integratie MO in beleidsplan ................................................................. 34
3.11
Positie en aansluiting beleidsplan ......................................................... 34
4.
Conclusie en advies ........................................................................ 36
4.1
Inleiding .................................................................................................... 36
4.2
Conclusie met antwoord onderzoeksvragen ....................................... 36
4.3
Antwoord hoofdvraag ............................................................................. 39 LJ/25/2097/evwn
1 2 3 4
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 3
Samenvatting
2.
Doel en vraagstelling
3.
Interviews: gesprekken met aanbieders, beleidsmakers, de GGD en bestuurders om bevindingen te toetsen en aanvullende informatie op te halen. stakeholders.
Het beleidsplan Samen Dichtbij (2017) voor Beschermd Wonen (BW) en Maatschappelijke Opvang (MO) in regio Gelderland-Zuid is geëvalueerd om
Analyse en reflectiebijeenkomst: bespreking van eerste inzichten alle
4.
Rapportage: verwerking van alle opbrengsten in deze eindrapportage.
te bepalen of de ambities, doelen en resultaten nog actueel zijn en welke aanpassingen nodig zijn.
Daarnaast is een cliëntervaringsonderzoek uitgevoerd onder 18 cliënten BW en 6 begeleiders, met focus op dagbesteding, uitstroom, doorstroom
De kernvraag van de evaluatie: In hoeverre is het regionaal beleidsplan
en preventie. Cliënten vanuit de MO zijn niet bevraagd in het kader van dit
Samen Dichtbij nog actueel en welke aanpassingen zijn nodig?
onderzoek, omdat input vanuit deze doelgroep wordt meegenomen in de ontwikkelingen van het regionaal actieplan dak- en thuisloosheid.
Daarnaast zijn diverse deelvragen geformuleerd: • •
komen er op de regio af, zowel landelijk als binnen onze eigen regio?
Ontwikkelingen De belangrijkste beleidsmatige ontwikkelingen die op het beleidsplan van
Sluiten dit beleid en de 25 actiepunten voldoende aan op deze
invloed zijn of zouden moeten zijn:
ontwikkelingen?
•
Welke relevante maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen
Landelijk: Integraal Zorg Akkoord (IZA), Aanvullend Zorg- en
•
Op welke onderdelen wel? Wat is al bereikt?
Welzijnsakkoord (AZWA), Nationaal Actieplan Dakloosheid (‘Wonen
•
Op welke onderdelen niet? Ontbreken er zaken?
Eerst’), uitstel doordecentralisatie BW, openstelling Wlz voor
•
Is de MO voldoende geïntegreerd in het beleidsplan en sluiten de Visie MO en het plan van aanpak dak -en thuisloosheid voldoende aan op
•
psychiatrie, meer focus op integrale en domeinoverstijgende aanpak. •
Regionaal: Regionaal actieplan dak- en thuisloosheid, evaluatie
de uitgangspunten uit het beleidsplan?
DVO/CR, ontwikkelingen op wonen en zorg (zoals opgestelde
Sluit het beleidsplan voldoende aan op andere domeinen en
woonzorgvisies en het plan rondom huisvesting van
ontwikkelingen?
aandachtsgroepen).
Onderzoeksmethode
Naast beleidsmatige ontwikkelingen zijn er ook diverse autonome
De evaluatie is uitgevoerd in vier stappen:
ontwikkelingen die van invloed zijn of zouden moeten zijn op het
1.
Bureauonderzoek: documentenanalyse van relevante beleidsstukken
beleidsplan. De belangrijkste ontwikkelingen:
en kwantitatieve analyse van doelgroepcijfers.
•
Ontwikkeling doelgroep: onder andere toename volume en complexiteit van de doelgroep.
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 4
1 2 3 4
•
Krapte op arbeids- en woningmarkt.
Positie en aansluiting beleidsplan
•
Verminderde draagkracht en draagvlak in samenleving.
Het beleidsplan mist op dit moment een heldere en beknopte visie die de samenhang met andere domeinen en regionale plannen duidelijk maakt.
Aansluiting beleidsplan op ontwikkelingen Veel punten uit het beleidsplan Samen Dichtbij zijn nog steeds actueel en
Respondenten geven aan dat er behoefte is aan een overstijgend
relevant. Op hoofdlijnen zien we dat de in het beleidsplan geambieerde
waaruit concrete uitvoeringsplannen voortvloeien. Door deze integrale
beweging Geïntegreerde GGZ in de wijk nog steeds aansluit bij de landelijke
benadering kan het beleidsplan beter aansluiten op actuele ontwikkelingen
beleidsontwikkelingen. Tegelijkertijd wordt dit beleidsdoel bemoeilijkt door
en behoeften binnen de regio.
beleidsplan met een brede doelgroepomschrijving en een duidelijke visie,
autonome ontwikkelingen, zoals krapte op de arbeidsmarkt en woningmarkt en een gebrek aan faciliteiten in de regio. In het beleidsplan
Adviezen
is nog onvoldoende aandacht voor de uitdagingen die deze autonome
We geven de volgende adviezen:
ontwikkelingen in de regio met zich meebrengen. Daarnaast zijn er beleidsmatige ontwikkelingen waarop het beleidsplan meer kan
1.
Transformeer het beleidsplan naar een visiedocument
aansluiten. Suggesties voor een betere inhoudelijke aansluiting staan in
Transformeer het beleidsplan naar een visiedocument dat als basis dient
advies 1.
voor verdere uitvoeringsplannen. Hiermee wordt een duurzaam document gecreëerd, dat heldere kaders geeft aan de uitvoering.
Integratie MO in beleidsplan Er ontbreekt een concrete visie op de MO in het beleidsplan. Daarnaast
Hoewel het scenario geïntegreerde GGZ in de wijk vanuit respondenten
sluit de huidige omschrijving niet aan op het nationale actieplan Dak- en
gewenst blijft als basis voor het visiedocument en aansluit bij landelijke
Thuisloosheid, met als visie Wonen Eerst. De regio ontwikkelt op dit
inzichten, zijn er vraagtekens over de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van
moment het regionale actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid,
het scenario. Daarnaast horen we verschillende interpretaties van het
waarin ook aandacht is voor een visie op de MO. Wonen Eerst staat hierin
scenario. Wij raden daarom aan om stil te staan bij in hoeverre het
als één van de hoofddoelen beschreven. Om het beleidsplan Samen
scenario geïntegreerde GGZ in de wijk het vergezicht blijft waar de regio
Dichtbij meer aan te laten sluiten bij het nationale actieplan, zou meer
naartoe wil werken en om – afhankelijk van de wenselijkheid - te werken
aandacht moeten zijn voor bijzondere doelgroepen, zoals (dreigend)
aan eenduidigheid in de interpretatie.
dakloze jongeren, dakloze LHBTIQ+’ers en dakloze EU-burgers en het betrekken van ervaringsdeskundigen in de gehele beleidscyclus. Bij de
Er zijn ook een aantal inhoudelijke punten waar vanuit het onderzoek is
ontwikkeling van het regionale actieplan is hier wel aandacht voor.
gebleken dat het huidige beleidsplan of de verdere uitwerking van het beleidsplan - afhankelijk van hoe beknopt het document gaat worden beter kunnen aansluiten bij beleidsmatige en autonome ontwikkelingen.
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 5
1 2 3 4
De volgende aanpassingen kunnen wenselijk zijn indien de regio wil
de inzet van deze middelen, waarbij nagedacht wordt over
aansluiten bij deze ontwikkelingen:
structurele financiering/middelen om dit te realiseren.
•
•
•
•
•
Het beleidsplan bevat veel elementen die aansluiten bij een integrale en domeinoverstijgende aanpak, vooral rond lokale netwerken voor
2.
Maak een uitvoeringsplan met heldere actiepunten
multiprobleemhuishoudens. Echter kan de integraliteit verder worden
Werk een meerjarig actie- en uitvoeringsplan uit met concrete maat-
versterkt, bijvoorbeeld bij het betrekken van informele zorg en een
regelen, projecten en verantwoordelijken. Dit kunnen ook meerdere
integrale aanpak bij schuldenproblematiek.
plannen zijn, verdeeld over verschillende onderwerpen. Het regionaal
Preventie: concrete maatregelen om te voorkomen dat mensen
actieplan dak- en thuisloosheid kan bijvoorbeeld worden gezien als één
instromen in de MO worden gemist. De concrete maatregelen passen
van de uitvoeringsplannen onder het beleidsplan, net als de strategische
in het uitvoeringsplan en het beleidsplan kan hiervoor het kader zijn.
agenda Gelderland-Zuid. Het is dan wel belangrijk dat (ook voor de lezer
Zorg voor een betere inhoudelijke aansluiting met regionale kaders,
van een individueel plan) duidelijk is hoe de verschillende plannen zich tot
zoals het regionale actieplan dak- en thuisloosheid, het regionale
elkaar verhouden en tot het overkoepelende beleidsdocument. Sluit zoveel
afsprakenkader huisvesting aandachtsgroepen en opgestelde
mogelijk aan bij de bestaande structuur van de werkgroepen MO/BW in de
woonzorgvisies in de regio.
regio en pas deze structuur waar nodig aan.
1
opgesteld voor MO, is onze ervaring in regio’s elders dat deze kapstok
Het uitvoeringsprogramma volgt uit het visie-document en kan flexibeler
ook passend kan zijn voor BW. Indien de regio aan wil sluiten bij het
worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Formuleer actiepunten
2
nationale actieplan is het raadzaam om meer focus te leggen op de
zoveel mogelijk SMART en plan momenten (bijvoorbeeld elke twee jaar)
actielijnen: Wonen Eerst, Inzet Ervaringskennis, Speciale aandacht voor
waarop het plan geëvalueerd wordt, waarna bijstelling kan plaatsvinden op
bijzondere doelgroepen, zoals jongeren, LHBTIQ+’ers en EU-burgers.
punten die zijn behaald. Denk hierbij vooraf na over hoe gemonitord
Zorg voor goede afstemming over de aansluiting bij het regionale
wordt, door op te schrijven hoe resultaten gemeten worden en op welke
actieplan dak- en thuisloosheid.
manier data verzameld wordt.
Hoewel het nationale actieplan dak- en thuisloosheid specifiek is
Over het algemeen dient meer rekening gehouden te worden met de genoemde autonome ontwikkelingen in het beleidsplan, zoals krapte op de arbeidsmarkt en woningmarkt en de ontwikkeling van de doelgroep. Waar nodig moeten oplossingen gezocht worden om hiermee om te gaan. Denk aan: — Inzet van (zorg)technologie en slimme oplossingen: ontwikkel een
visie op het gebruik van domotica en AI in woonvoorzieningen om de werkdruk te verlagen. Heb in het uitvoeringsplan aandacht voor LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 6
3 4
1. Inleiding
1.1
Aanleiding
Het beleidsplan Samen Dichtbij over Beschermd Wonen (BW) en Maatschappelijke Opvang (MO) is in 2017 opgesteld door de regio
De regio Gelderland-Zuid heeft laten evalueren of het beleidsplan
Gelderland-Zuid en in 2021 geëvalueerd. Het beleidsplan heeft 25 actie-
Samen Dichtbij nog actueel is. Bureau HHM onderzocht dit met bureau-
punten, gericht op het realiseren van de ambities en doelen van het
onderzoek, interviews, een analyse en reflectiebijeenkomst. De
beleidsplan. De regio wil het beleidsplan opnieuw evalueren en, indien
resultaten zijn verwerkt in deze rapportage.
nodig, actualiseren.
1.2
Vraagstelling
Het doel van de evaluatie is om te kijken of de ambities, doelen en resultaten nog actueel zijn en daarmee inzichtelijk te maken of het beleidsplan geactualiseerd moet worden. De kernvraag van de evaluatie: In hoeverre is het regionaal beleidsplan Samen Dichtbij nog actueel en welke aanpassingen zijn nodig? Daarnaast zijn diverse deelvragen geformuleerd: •
Welke relevante maatschappelijke en beleidsmatige ontwikkelingen komen er op de regio af, zowel landelijk als binnen onze eigen regio?
•
Sluiten dit beleid en de 25 actiepunten voldoende aan op deze ontwikkelingen?
•
Op welke onderdelen wel? Wat is al bereikt?
•
Op welke onderdelen niet? Ontbreken er zaken?
•
Is de MO voldoende geïntegreerd in het beleidsplan en sluiten de Visie MO en het plan van aanpak dak -en thuisloosheid voldoende aan op de uitgangspunten uit het beleidsplan?
•
Sluit het beleidsplan voldoende aan op andere domeinen en ontwikkelingen?
Naast de evaluatie wilde de regio ook inzicht in de cliëntervaring rondom BW. In een aparte notitie die we hiervoor hebben opgesteld zijn LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 7
1 2 3 4
onderwerpen als dagbesteding, uitstroom en doorstroom, terugkeer naar
•
Regionaal Actieplan dakloosheid – voortgangsnieuwsbrief
de herkomstgemeente en de preventie van BW geïnventariseerd en
•
Resultaten Ethos-telling van dak- en thuisloosheid
uitgewerkt. Daarnaast hebben we voor deze evaluatie relevante
•
Evaluatie toegang BW
bevindingen uit het cliëntervaringsonderzoek opgenomen in deze
•
Wlz regio aanpak
rapportage.
•
Jaarrapportage BW en MO 2024
•
Jaarplanning MOBW
Cliënten vanuit de MO zijn niet bevraagd in het kader van dit onderzoek,
•
Strategische jaaragenda
omdat input vanuit deze doelgroep ten tijde van het onderzoek werd
•
Inrichtingsplan
opgehaald in het kader van de uitwerking van het regionaal actieplan dak-
•
Beschrijving pilot BW en verbreden doelgroep
en thuisloosheid. De conceptuitwerkingen van dit regionaal actieplan zijn
•
Woonzorganalyse
meegenomen in dit onderzoek.
•
Woonzorgvisie
•
Regionaal afsprakenkader huisvesting aandachtsgroepen
•
Subsidieverantwoording GGD
•
Relevante projecten zoals: zonmw.nl/een-welkome-wijk-regio-
1.3
Aanpak
We hebben aan de hand van vier stappen deze evaluatie uitgevoerd.
gelderland-zuid Stap 1. Bureau onderzoek Het bureauonderzoek bestond uit een documentanalyse en een analyse
Deze documenten hebben we geanalyseerd met het gebruik van Atlas.ti.
van kwantitatieve data.
Met dit programma hebben we de informatie gelabeld, om zo per thema uit het beleidsplan een overzicht te kunnen maken.
Documentenanalyse Om goed zicht te krijgen op de regionale en landelijke ontwikkelingen
Kwantitatieve analyse
rondom BW en MO, hebben we een documentstudie uitgevoerd,
Voor de kwantitatieve analyse gebruikten we cijfers uit de jaarrapportage
aangevuld met een kwantitatieve analyse van de doelgroep. De volgende
BW en MO 2022, aangevuld met regionale cijfers die we van de regio
documenten zijn geanalyseerd:
hebben ontvangen. In paragraaf 2.2 gaan we hier verder op in.
•
Regionaal beleidsplan Samen Dichtbij
•
Regioplan Beschermd Wonen
Stap 2. Interviews
•
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij 2021
Tijdens de interviews toetsten we de bevindingen uit de documentstudie
•
(Evaluatie van) Centrumregeling en Dienstverleningsovereenkomst
en aanvullende informatie opgehaald over de regionale (beleids-)
•
Regionale Visie MO
ontwikkelingen. Hiervoor hebben we een gespreksleidraad opgesteld
•
actieplan dak- en thuisloosheid
waarin we de verschillende ontwikkelingen uit de documentstudie hebben
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 8
1 2 3 4
uitgewerkt. Daarnaast hebben we de meest recente voortgang op de 25
Stap 4. Rapportage
actiepunten geïnventariseerd en verwerkt in dit rapport.
De opbrengsten uit de analyse en reflectiebijeenkomst zijn verwerkt in
We hebben interviews afgenomen met:
deze eindrapportage. In hoofdstuk 2 worden de ontwikkelingen
•
Aanbieders BW
beschreven, hoofdstuk 3 gaat in op de aansluiting bij het beleidsplan, en
•
Aanbieders MO
hoofdstuk 4 bevat de conclusies en aanbevelingen.
•
‘Sleutelfiguren’ op beleidsniveau van beide subregio’s
•
Bestuurders
In deze rapportage hebben we het over verschillende vormen van ondersteuning: Beschermd Wonen (BW): bedoeld voor inwoners met psychiatrische problemen die
Daarnaast spraken we met cliënten en begeleiders die beschermd wonen
(tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen en 24 uur per dag bereikbaarheid van zorg
in de regio Gelderland-Zuid. In totaal spraken we met 18 mensen die
nodig hebben. Daarbij maken we een onderscheid tussen:
beschermd wonen op zeven verschillende locaties. Om te toetsen of de
•
begeleiding (koppeling tussen wonen en zorg). Inwoner woont in verblijf bij een
input van deze cliënten afwijkend is ten opzichte van de ervaringen van cliënten met een Wmo-indicatie voerden we aanvullend gesprekken met zes begeleiders. Onderwerpen die tijdens de gesprekken aan bod kwamen:
instelling en kan niet blijven wonen als de zorg stopt. •
Stap 3. Analyse en reflectiebijeenkomsten De eerste inzichten zijn geanalyseerd en verwerkt in een conceptnotitie, die is besproken tijdens een reflectiebijeenkomst met stakeholders. Aan deze sessie namen ongeveer 35 personen deel. Tijdens de bijeenkomst hebben we de resultaten gepresenteerd, bevindingen getoetst en
Trainingshuis (TH): voorziening waarbij sprake is van geclusterde of groepsgerichte setting, gericht op uitstroom naar zelfstandig wonen binnen 1
locatie, beschikbaarheid en bereikbaarheid, geboden zorg, daginvulling, toekomst (wonen, wensen en voorwaarden) en verbeterpunten.
Beschermd Wonen intramuraal (BWi): een voorziening met 24/7 toezicht en
jaar (of maximaal 2 jaar), al dan niet met ondersteuning Beschermd Thuis of anderszins. •
Beschermd Thuis (BT): 24/7 beschikbaarheids-en bereikbaarheidsdienst. wonen, ook als de zorg stopt.
Maatschappelijke Opvang (MO): bedoeld als vangnet voor personen die dak- of thuisloos zijn. De meeste MO-voorzieningen zijn 24-uus opvang. De MO bestaat uit een eerste opvang (hier kan je zonder beschikking max. drie maanden verblijven) en maatwerkvoorzieningen (met beschikking en met begeleiding meer op maat). De begeleiding is zowel in de eerste opvang als in de maatwerkvoorziening gericht op
beleidsplan.
herstel. Er zijn verschillende soorten MO-voorzieningen. Winteropvang: geopend van november tot mei, waar dakloze mensen terecht kunnen
reflectiesessie. Genodigden waren respondenten (cliënten en begeleiders), aangevuld met cliëntenraden van verschillende organisaties.
als het winterprotocol fase 1 en 2 van start gaat. (Het winterprotocol start bij een temperatuur van nul en lager en houdt rekening met de gevoelstemperatuur. Na drie maanden evaluatie (door CTMO) voor doorstroom of uitstroom. Gezinnen: gezinnen worden opgevangen in een maatwerkvoorziening. Dit is de crisisopvang van IrisZorg in Nijmegen.
LJ/25/2097/evwn
2
Inwoner bezit of huurt zelfstandig een kamer of woning en kan hier blijven
gezamenlijk gereflecteerd op de betekenis van de uitkomsten voor het
De resultaten van het cliëntervaringsonderzoek toetsten wij ook in een
1
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 9
3 4
2. Relevante (maatschappelijke) ontwikkelingen Dit hoofdstuk beschrijft welke relevante (maatschappelijke) ontwikkelingen op de regio afkomen, zowel landelijk als binnen de
2.1
Inleiding
Het beleidsplan Samen Dichtbij is in 2017 vastgesteld door de samenwerkende gemeenten in de regio’s Rijk van Nijmegen en Rivierenland. Sinds het opstellen zijn er verschillende maatschappelijke ontwikkelingen geweest en aanstaande die raken aan het beleidsplan. In paragraaf 2.3 van dit hoofdstuk beschrijven we deze ontwikkelingen, waarbij we een onderscheid maken in beleidsmatige ontwikkelingen en autonome ontwikkelingen. We geven hiermee antwoord op de deelvraag: •
Welke relevante (maatschappelijke) ontwikkelingen komen op de regio af, zowel landelijk als binnen onze eigen regio?
eigen regio.
Er zijn ook ontwikkelingen die al speelden toen het beleidsplan Samen Dichtbij werd opgesteld en die nog steeds relevant zijn, bijvoorbeeld het advies van Commissie Dannenberg uit 2015 en de toenemende zorgkosten. Deze ontwikkelingen nemen we in principe niet mee in dit onderzoek, met uitzondering van een aantal ontwikkelingen die al speelden, maar die respondenten belangrijk vonden om te benadrukken.
2.2
Beleidsmatige ontwikkelingen
We beschrijven de belangrijkste beleidsmatige ontwikkelingen: Integraal Zorg Akkoord / Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord Het integraal Zorg Akkoord (IZA) is opgesteld in september 2022. Het is een samenwerkingsplan ondertekend door partijen uit zorg, ondersteuning en welzijn. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is een vervolg op het IZA, GALA en WOZO. We richten ons specifiek op de onderdelen die raken aan de doelgroep van het beleidsplan. De zorgregio’s stelden vanuit het IZA een regiobeeld en regioplan op. In beide regioplannen is er aandacht voor kwetsbare doelgroepen, LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 10
1 2 3 4
waaronder mensen met psychische problematiek. Hierin ligt de nadruk op
Openstelling Wlz
preventie. Voor mensen met ernstige psychische kwetsbaarheid is
De Wet langdurige zorg (Wlz) is sinds 2021 opgesteld voor de grondslag
afgesproken dat er een landelijk dekkend netwerk van laagdrempelige
psychiatrie. Hierdoor zijn woonplekken die eerder onder de Wmo vielen
steunpunten wordt ingericht. Bij deze steunpunten kunnen mensen
omgezet naar Wlz-gefinancierde plekken. Door deze verschuiving én de
makkelijk, stigmavrij en zonder indicatie terecht. Voorbeelden zijn
afbouw van intramurale bedden is het aantal beschikbare bedden voor
zelfregiecentra, herstel-academies en herstelhuizen. Het AZWA benadrukt
cliënten BW met een Wmo-indicatie in de regio meer dan gehalveerd ten
de samenwerking tussen gemeenten en zorgorganisaties en welzijn, en
opzichte van 2018. Tegelijkertijd heeft een deel van de oorspronkelijke
samenwerken aan een stevige, gezonde en sociale basis in de eigen wijk
Wmo-doelgroep een Wlz-indicatie gekregen.
staat centraal.
De Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (CTMO) signaleert dat het regelmatig voorkomt dat er mensen in de eerste opvang binnen de MO
In het IZA en AZWA wordt ook veel aandacht gegeven aan het inzetten van
verblijven die een indicatie voor de Wlz hebben, omdat vanuit de Wlz geen
slimme oplossingen (zoals domotica en AI) om de werkdruk onder zorg-
passende zorg kan worden geboden, zij geen Wlz-indicatie willen of uit de
personeel te verminderen. Daarnaast zijn vanuit de AZWA en IZA Mentale
locatie Wlz zijn gezet. Dit zijn mensen die vaak langdurig gebruikmaken van
Gezondheidsnetwerken opgericht. In deze regionale samenwerkings-
de MO.
1
Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis Het Nationale Actieplan uit 2022 zet in op een paradigmashift in de manier
2
verbanden werken huisartsen, het sociaal domein en de geestelijke gezondheidszorg (ggz) samen om hulpvragen van mensen met psychische klachten snel en op de juiste plek op te pakken.
waarop wordt gekeken naar en wordt omgegaan met dakloosheid. Het Uitstel van de doordecentralisatie en woonplaatsbeginsel De doordecentralisatie van BW is een landelijke ontwikkeling waarbij
richt zich op het structureel terugdringen van dakloosheid, met als streven
gemeenten (in plaats van alleen de centrumgemeenten) verantwoordelijk
actieplan is ‘Wonen Eerst’. De doelstelling is dat iedereen een vaste plek
worden voor de zorg en ondersteuning van inwoners met een psychische
heeft om te wonen of hulp krijgt om zo'n plek te vinden waar hij of zij zich
kwetsbaarheid. Een belangrijk onderdeel is het woonplaatsbeginsel. Dit
thuis voelt, eventueel met ondersteuning op maat. Er zijn zes actielijnen
houdt in dat de gemeente van herkomst verantwoordelijk blijft voor de
opgesteld:
zorg en financiering, ook als een inwoner in een andere gemeente
1. Versterken van bestaanszekerheid, met als doelstelling om het
beschermd woont. De doordecentralisatie was gepland voor 2023, maar is na uitstel nu gepland voor 1-1-2027.
dat in 2030 niemand meer dakloos is. Een belangrijk onderdeel van het
bestaansminimum te borgen en daarmee dakloosheid te voorkomen. 2. Preventie, met als doelstelling om dakloosheid altijd te voorkomen door middel van sociale inclusie. 3. Wonen Eerst, met als doelstelling dat iedereen een stabiele woonplek heeft of wordt begeleid naar een zo thuis mogelijke oplossing.
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 11
3 4
4. Versterken uitvoeringspraktijk, met als doelstelling dat professionals op basis van maatwerk snel en integraal ondersteuning kunnen bieden. 5. Inzet ervaringskennis, met als doelstelling dat ervaringskennis wordt ingezet in de hele beleidscyclus.
Meer focus op integrale en domeinoverstijgende aanpak Vanuit meerdere ontwikkelingen wordt om meer focus op een integrale en domeinoverstijgende aanpak gevraagd. Een aantal voorbeelden: •
genoemd als randvoorwaarde voor minder dakloosheid, onder de
6. Speciale aandacht voor bijzondere doelgroepen, met als doelstelling
pijler versterken van de uitvoeringspraktijk.
om indien nodig extra inzet te kunnen plegen voor (dreigend) dakloze jongeren, LHBTIQ+’ers en dakloze EU-burgers.
In het Nationaal Actieplan Dakloosheid wordt integraal werken
•
In de toekomst komt mogelijk de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams), die beoogt om knelpunten weg
Regionaal actieplan dak- en thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032
te nemen in relatie tot gegevensuitwisseling en privacy bij de aanpak
De regio Gelderland-Zuid werkt op dit moment aan een regionaal actieplan
van meervoudige problematiek. De Wams biedt een expliciete
dak- en thuisloosheid. Dit actieplan omvat de uitgangspunten en het kader
juridische grondslag voor domeinoverstijgende gegevensverwerking
voor het te organiseren regionale vangnet en voor de lokale uitvoerings-
en beoogt een coördinerende rol voor gemeenten te verankeren.
plannen die met name gericht zijn op het voorkomen van dakloosheid.
Hoewel het wetsvoorstel in september 2023 controversieel is
Dit actieplan is gebaseerd op het Nationale Actieplan en het
verklaard, en de behandeling ervan is opgeschort tot een nieuw
beleidsplan Samen Dichtbij. Het regionaal actieplan hanteert zes
kabinet besluit of het alsnog wordt voortgezet, worden gemeenten
uitgangspunten (in de versie van 2-07-2025): 1. We richten ons op het vergroten van zelfredzaamheid en samen-
aangemoedigd zich inhoudelijk voor te bereiden. •
In het Richtinggevend kader voor toegang en lokale teams van de VNG
redzaamheid, ook bij de vormgeving van MO-voorzieningen.
wordt aangestuurd op integrale dienstverlening en stevige lokale
2. Het voorkomen van dakloosheid heeft prioriteit boven opvang of
teams die handelen met een brede blik op het gehele gezin en de
herhuisvesting. Is voorkomen niet gelukt, dan richten we ons op herstel
context en indien nodig outreachend.
(curatie, reparatie). 3. Wonen met privacy en autonomie is de norm.
Deze ontwikkelingen vragen om heldere afspraken over regie vanuit een
4. Het streven is om onvrijwillig buitenslapen volledig te beëindigen.
integrale aanpak in de ondersteuning aan huishoudens met meervoudige
5. Er mag geen thuisloosheid zijn onder kinderen en jongeren tot 23 jaar.
problematiek. Men heeft in de regio de ambitie om te gaan werken volgens
6. Wat lokaal kan worden opgelost, doen we lokaal; wat regionaal moet,
de Aanpak Voorkomen van Escalatie (AVE). Deze aanpak helpt om een
pakken we regionaal op.
goede verbinding te maken tussen het zorg- en veiligheidsdomein en om afspraken te maken over integraal en domeinoverstijgend werken. Het kan
Daarnaast wordt gewerkt aan een regionaal uitvoeringsplan en lokale
daarmee de onderlegger worden voor een meer integrale en domeinover-
uitvoeringsplannen per gemeenten, waarin de acties en interventies
stijgende aanpak.
worden uitgewerkt. LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 12
1 2 3 4
Evaluatie DVO en CR
financiële verdeling met zich mee. De huidige afspraken sluiten hier
De afspraken voor de regionale samenwerking zijn vastgelegd in de
nog niet op aan, de CR en DVO dienen hierop aangepast te worden.
dienstverleningsovereenkomst (DVO) en de centrumregeling (CR). Deze samenwerkingsafspraken zijn in 2024 geëvalueerd met als doel om de samenwerking te verbeteren en waar nodig bij te sturen. Op basis van
Wonen en zorg Er zijn verschillende uitdagingen op het gebied van wonen en zorg. Om
deze evaluatie worden de regelingen in 2026 aangepast. De evaluatie laat
ervoor te zorgen dat de huisvestingsopgaven worden opgepakt, is de Wet
zien dat het huidige construct in de basis functioneert en niet funda-
versterking regie op de volkshuisvesting (Wvrv) opgesteld. Deze wet, die
menteel gewijzigd hoeft te worden. Wel is er ruimte voor verbetering in het
naar verwachting in de loop van 2026 in werking treedt, heeft als doel de
samenspel tussen regiogemeenten en de centrumgemeente Nijmegen. De
wettelijke instrumenten van gemeenten, Provincie en het Rijk te versterken
nadruk ligt op het versterken van onderlinge verbinding, vertrouwen en
en daarmee genoemde huisvestingsopgaven aan te pakken. Binnen de
duidelijkheid in rollen en verantwoordelijkheden.
kaders van de Wvrv stellen gemeenten lokaal een woonzorgvisie op. Deze
Aanbevelingen:
lokale woonzorgvisies zijn ook in de verschillende gemeenten opgesteld. In
•
•
•
•
De verdeling van taken en verantwoordelijkheden: het opdrachtgever-
de regio Gelderland-Zuid zijn diverse documenten ontwikkeld, waar deze
en opdrachtnemerschap tussen de regiogemeenten en de centrum-
plannen rondom wonen en zorg in staan verwerkt, onder andere:
gemeente Nijmegen vraagt om meer scherpte. In de praktijk is het niet
•
Regionale Woonagenda Rivierenland 2020-2030
altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit komt mede door
•
Regionale Woondeal 2022-2023 Regio Rivierenland
de dubbele rol van Nijmegen als centrumgemeente en regiogemeente.
•
Diverse omgevingsvisies (bijvoorbeeld Gemeente Nijmegen)
Het advies is om tussentijdse reflectiemomenten in te bouwen en de
•
Woonzorganalyse Regio Rivierenland
overlegstructuur transparanter te maken.
•
Woonzorgvisie Nijmegen
Onderlinge informatiebehoefte: er is behoefte aan meer afstemming over welke informatie in rapportages moet landen en met welke
In deze documenten is onder andere aandacht voor ambulantisering,
frequentie. Het advies is om vooraf concrete indicatoren vast te stellen
spreiding in de wijk, samenwerking tussen partijen en de koppeling met
en de informatiebehoefte gezamenlijk te definiëren.
zorg.
Concretiseer en formaliseer afspraken rondom ambtelijke capaciteit: In de huidige situatie ontbreken formele afspraken over de inzet van
Daarnaast is er in het wetsvoorstel is opgenomen dat gemeenten
ambtelijke capaciteit. Dit maakt de samenwerking kwetsbaar. Het
regionaal afstemmen over het huisvesten van aandachtsgroepen en
voorstel is om in de DVO vast te leggen hoeveel capaciteit elke
ouderen en het evenredig verdelen van de wettelijke urgente aandachts-
gemeente inzet, inclusief afspraken over vervanging bij uitval.
groepen. In 2024 is er regionaal een afsprakenkader opgesteld over de
Invoering Wet doordecentralisatie Beschermd Wonen: de invoering
huisvesting van aandachtsgroepen in de Groene Metroolpoolregio,
van de Wet doordecentralisatie Beschermd Wonen brengt een nieuwe LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 13
1 2 3 4
waaronder het Rijk van Nijmegen deels valt. Hierin staan afspraken op vier
nazorg bij vertrek uit een verblijfsinstelling en het omzetten van
deelthema’s:
beleidsintenties zoals ‘Niemand vertrekt uit de opvang zonder
•
•
Vitale wijken: in een vitale wijk zijn wonen, zorg en welzijn met elkaar
onderdak’ vertalen naar concrete maatregelen in de praktijk. Op dit
verbonden. Vitale wijken vormen de basis voor de gebieds-
moment hebben nog niet alle gemeenten in de regio deze intentie
ontwikkeling.
geformuleerd. De resultaten van de preventiescanner worden
Toewijzing: zorgen voor een goede balans tussen toewijzen aan urgent
meegenomen in het regionale actieplan dak- en thuisloosheid.
woningzoekenden en regulier woningzoekenden. Iedere gemeente levert haar evenredige bijdrage om kwetsbare inwoners een passend huis te bieden. De richtlijn is om 25% van de beschikbare sociale huurwoningen toe te wijzen aan urgente aandachtsgroepen, waarbij plaatsing door regionale bemiddelingstafel tot stand komt. Deze bemiddelingstafel wordt momenteel uitgewerkt (organisatie, deelnemers, schaalniveau etc.). •
De taart vergroten: Het vergroten van de woningvoorraad, waarbij bij nieuwbouw aandacht is voor aandachtsgroepen.
•
Wonen en zorg voor ouderen: het goed regelen van wonen en zorg voor ouderen, o.a. door aandacht voor levensloopgeschikte woningen, community building en doorstroming.
2.3
Autonome ontwikkelingen
Naast beleidsmatige ontwikkelingen, is er ook sprake van diverse autonome ontwikkelingen, waar vanuit het beleidsterrein BW/MO geen of beperkt invloed op is. We beschrijven de belangrijkste ontwikkelingen. Ontwikkelingen doelgroep De doelgroepen BW en MO zijn de afgelopen jaren op verschillende vlakken veranderd: er is (1) een groeiend aantal aanmeldingen bij de MO, (2) een groot aandeel specifieke groepen binnen de MO, (3) een groep met complexere zorgvragen, (4) en een toename van ouderen binnen BW en MO. We werken deze vier punten hieronder verder uit.
Resultaten Preventiescanner
(1) Toename doelgroep
Hoewel de preventiescanner geen maatschappelijke ontwikkeling is,
In de afgelopen jaren is een toename te zien in het aantal aanmeldingen
worden de resultaten door de betrokken partijen als waardevol gezien.
bij de MO (jaarrapportage BW/MO). De voorzieningen voor eerste opvang
De scanner, ontwikkeld door de Preventie Alliantie en uitgevoerd in juli
zitten regelmatig vol. Respondenten geven aan dat dit voornamelijk komt
2024 met deelname van elf gemeenten in Gelderland-Zuid. De scanner
door de woningkrapte en tekort aan alternatieve woonvormen (vakantie-
biedt inzicht in de huidige preventieve aanpak van dakloosheid en
parken, campings, onderverhuur kamers). De gemeente Nijmegen is bezig
ondersteunt gemeenten bij het versterken van hun beleid.
met het uitbreiden van opvanglocaties. Ook is er de laatste jaren sprake
De uitkomsten van de scanner geven richting aan verbeterpunten, zoals
van een toename in het aantal meldingen voor safehouses voor de
het investeren in laagdrempelige informatievoorziening via
doelgroep BW (Subsidieverantwoording GGD). De regio onderzoekt of dit
toegankelijke loketten bij (dreigende) dakloosheid, het versterken van
aanvullend ingekocht kan worden.
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 14
1 2 3 4
de groei van de groep jongeren met jeugdproblematiek meegenomen, Ook voor veel locaties BW is er een wachtlijst, ook al ten tijde van het
omdat er landelijk meer jongvolwassenen in de Maatschappelijk Opvang
opstellen van het beleidsplan. De periode op de wachtlijst is in de
worden gezien en omdat jongvolwassenen die instromen in BW of MO
afgelopen jaren wel korter geworden Gemiddeld moeten cliënten nu zes
vaak een verleden hebben in de Jeugdzorg.
maanden wachten voordat zij een plek krijgen (jaarrapportage BW/MO). Ondanks de afname van de gemiddelde wachttijd noemen respondenten
Bij elkaar heeft deze doelgroep een te verwachten jaarlijkse groei van
de wachtlijst als een knelpunt.
3,2%2. Dit percentage pasten we toe op het aantal unieke cliënten van 2024, om zo een beeld te geven van de te verwachten ontwikkeling van de
We deden een kwantitatieve analyse om een beeld te geven van het aantal
doelgroep in de komende jaren bij gelijkblijvend beleid. Figuur 1 geeft
cliënten van de afgelopen jaren en de te verwachte ontwikkelingen van de
hiervan het resultaat. Doordat de totale doelgroep die een beroep doet op
omvang van de doelgroep BW en MO voor de komende jaren. Om dit
BW, MO en GGZ wonen jaarlijks groeit met ongeveer 3%, is de verwachting
beeld te maken gebruikten we gegevens over de ontwikkeling van de
dat bij ongewijzigd beleid de vraag naar deze voorzieningen in dezelfde
doelgroep over de afgelopen jaren als basis, gebaseerd op de
mate toeneemt.
Jaarrapportage Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang regio Rijk van Nijmegen en Rivierenland (2024). We namen hierin ook de groep met
Opvallend in figuur 1 is de grote groei van de groep met een GGZ-indicatie
een Wlz-indicatie (GGZ-wonen) mee, omdat deze groep deels een beroep
van 2021 naar 2022. Dit is te verklaren, omdat mensen met een
doet op dezelfde aanbieders.
psychiatrische stoornis vanaf 2021 toegang hebben tot de Wet langdurige zorg (Wlz). De verschuiving naar de Wlz vond deels nog plaats in 2021.
Daarna maakten we een verwachting van de ontwikkeling van het aantal
Daarnaast toont de figuur de toename van het aantal aanmeldingen bij de
unieke cliënten bij gelijkblijvend beleid (een beleidsarme prognose). De te
MO in de afgelopen jaren. Een belangrijk aandachtspunt bij deze
verwachten ontwikkeling is gebaseerd op de groei van de doelgroep zoals
doelgroep is dat het aantal gebruikers van de MO de basis is voor deze
deze geraamd wordt in de WoonZorgwijzer1.
gegevens. In werkelijkheid kan het aantal dak- en thuislozen hoger liggen,
Om de groei van de doelgroep te bepalen, keken we naar de te verwachten
omdat niet iedere dakloze gebruikmaakt of gebruik kan maken van de MO.
groei van het aantal inwoners met een licht verstandelijke beperking, angst- en stemmingsstoornissen en psychiatrische problematiek, omdat dit de doelgroepen zijn die vaker een beroep doen op BW en MO. Ook is De WoonZorgwijzer geeft een inzicht in het verwacht aantal personen van 18 jaar of ouder met een bepaalde aandoening of in het geval van jeugdproblematiek het aantal personen tot 18 jaar. De WoonZorgwijzer maakt gebruik van verschillende bronnen om de ramingen te maken, waaronder bevolkingsontwikkeling. 2 De afzonderlijke groepen hebben tussen 2022-2027 een jaarlijkse groei van: LVB 0,7%, Angst- en stemmingsstoornissen 2,0%, psychiatrische problematiek 0,5% en jongeren met jeugdproblematiek -0,1%. Gezien de stabiele bevolkingsgroei tot en met 2030 passen we dit groeipercentage tot 2030 toe. 1
LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 15
1 2 3 4
1.400
heeft vooral nieuwe, en extra inzichten gegeven. Er hebben 84 organisaties
1.200
personen geteld, waarvan 1.197 volwassen en 160 kinderen. Opvallend is
meegeteld. Er zijn in regio Gelderland-Zuid in totaal 1.357 dak- en thuisloze een grotere groep dakloze EU-burgers, kinderen en vrouwen. De GGD
1.000
geeft ook aan dat deze groepen in toenemende mate een beroep doen op
800
de MO.
600
(3) Toename in complexiteit
400
Respondenten zien een toename van complexiteit van de zorgvragen van cliënten BW en MO. Hierdoor is het soms lastig om passende zorg en een
200
passende zorgaanbieder te vinden. Dit laatste heeft ook te maken met het
-
2021
2024 BW
2027 GGZ
2030
MO
Figuur 1. Te verwachten trend en ontwikkeling van het aantal unieke cliënten (BW, GGZ en MO) per jaar in de regio Rijk van Nijmegen en Rivierenland. Trend van 20212024, prognose vanaf 2025. In de cijfers van BW zijn zowel de cliënten met het product Beschermd Wonen als Beschermd Thuis meegenomen. De cijfers van de Maatschappelijke Opvang in 2021 waren niet bekend. Bron: Jaarrapportage Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang regio Rijk van Nijmegen en Rivierenland, 2024. Bewerkingen door Bureau HHM.
(2) Toename specifieke groepen binnen de Maatschappelijke Opvang In 2024 is de Ethos-telling dak- en thuisloosheid uitgevoerd in GelderlandZuid. Daarvoor baseerde de regio de kennis over het aantal dak- en thuisloze mensen in de regio vooral op registraties van Bijzondere Zorg, IrisZorg en gespecialiseerde gemeentelijke loketten. Met de start van de Centrale Toegang MO in 2021 was er al inzicht in het aantal aanmeldingen / mensen die verblijven in MO en de door- en uitstroom. De Ethostelling
LJ/25/2097/evwn
feit dat sommige gecontracteerde aanbieders selectief zijn en inwoners met een complexe zorgvraag kunnen weigeren. Zo zien adviseurs van de centrale toegang en medewerkers van de locaties voor eerste opvang en toename van mensen met psychiatrie, al dan niet in combinatie met verslaving. Het is lastig om voor deze mensen een passend traject of aanbod te vinden, omdat de specifieke expertise niet aanwezig is op de opvanglocaties. (4) Toename aantal ouderen Respondenten geven aan ook een toename te zien in het aantal ouderen binnen BW en MO. Voor deze doelgroep zijn andere faciliteiten nodig, waar volgens respondenten op dit moment een tekort aan is. Deze constatering hebben wij niet kunnen verifiëren op basis van cijfers. Het is daarnaast mogelijk dat dit signaal met name opgaat voor de doelgroep die binnen BW verblijft met een Wlz-indicatie. Krapte op arbeidsmarkt Respondenten noemen dat er sprake is van krapte op de arbeidsmarkt in de regio. Met name in het buitengebied in Rivierenland heeft deze krapte Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 16
1 2 3 4
volgens hen impact op de uitvoering van het beleidsplan. Ook in de regiobeelden van het IZA zien we in beide subregio’s een verwacht arbeidstekort. De arbeidsmarktkrapte in Gelderland-Zuid is sinds het opstellen van het beleidsplan in 2017 duidelijk toegenomen, en personeelstekorten zullen er ook de komende jaren nog blijven3. Aanbieders geven aan dat ze aanlopen tegen een gebrek aan handhaving en politie, huisartsen, OV en korte aanrijtijden van ziekenhuizen, mede door de krapte op de arbeidsmarkt. Hierdoor vinden ze het moeilijk om in een buitengebied een locatie op te zetten met voldoende faciliteiten. Aanwezigheid van deze faciliteiten zien aanbieders als een belangrijke voorwaarde voor een locatie BW of MO.
1
Krapte op de woningmarkt Het is geen nieuwe ontwikkeling, maar wel wat respondenten als belangrijk
2
naar voren brengen: het tekort aan betaalbare woonplekken. Hierdoor blijven inwoners soms langer dan nodig in beschermde woonvormen en kunnen nieuwe cliënten niet in een woonvoorziening instromen. Door de tekorten is er een verhoogde instroom in de MO en stokt de uitstroom.
3
Veranderende samenleving De samenleving verandert snel, denk bijvoorbeeld aan meer
4
alleenstaanden, gezinnen met twee werkende ouders en vergrijzing. Daarnaast constateren respondenten en deelnemers aan de reflectiebijeenkomst dat er een grens lijkt te komen aan de acceptatie en draagkracht van buurten. Deze veranderingen hebben invloed op de rol die de omgeving en het netwerk kan spelen en daarmee de haalbaarheid van beleid op dit thema.
3
werk.nl/midden-gelderland_regionale_arbeidsmarktprognose_2024_2025.pdf LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 17
3. Aansluiting op het beleidsplan In dit hoofdstuk gaan we in op de aansluiting van het beleidsplan op de in hoofdstuk 2 genoemde ontwikkelingen. Vervolgens geven we inzicht in wat al bereikt is en wat ontbreekt. Daarnaast beschrijven we de aansluiting van MO in het beleidsplan. Tot slot beschrijven we de samenhang van de (beleids)documenten.
3.1
Inleiding
Om aansluiting op het beleidsplan te kunnen evalueren, hebben we een documentstudie in Atlas.ti uitgevoerd. Daarnaast zijn in meerdere interviews inzichten gedeeld over de verschillende ontwikkelingen en de wijze waarop deze aansluiten bij het beleidsplan. In dit hoofdstuk geven wij antwoord op de onderzoeksvragen: •
Sluiten het beleid uit het beleidsplan Samen Dichtbij en de 25 actiepunten voldoende aan op de in hoofdstuk 2 genoemde ontwikkelingen?
•
Op welke onderdelen wel? Wat is er al bereikt?
•
Op welke onderdelen niet? Ontbreken er zaken?
•
Is de MO voldoende geïntegreerd in het beleidsplan en sluiten de Visie MO en het plan van aanpak dak- en thuisloosheid voldoende aan op de uitgangspunten uit het beleidsplan?
•
Sluit het beleidsplan voldoende aan op andere domeinen en ontwikkelingen?
Het beleidsplan Samen Dichtbij is onderverdeeld in verschillende thema’s. Respondenten geven aan dat zij de indeling in thema’s helpend vinden. Deze thema’s zijn het meest helder geordend in de evaluatie van het beleidsplan uit 2021. Voor de helderheid en herkenbaarheid gebruiken deze indeling in thema’s daarom ook in deze rapportage. Net als het beleidsplan beginnen we met een paragraaf over de trends en transformatieopgave, omdat dit een overstijgend beeld geeft van de transformatieopgaven. Per thema geven we vervolgens in paragraaf 3 tot en met 8 een korte beschrijving. Daarna staan we stil bij in hoeverre de richting die het thema geeft in het beleidsplan aansluit bij de in hoofdstuk twee genoemde ontwikkelingen en we geven indien relevant aandachtspunten mee. We eindigen met wat er op het betreffende thema is bereikt. Hierbij noemen we een paar voorbeelden en wat is bereikt op LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 18
1 2 3 4
het gebied van de actiepunten. In paragraaf 9 reflecteren we op in
onder andere door een gebrek aan voorzieningen in de regio. Daarnaast
hoeverre de verschillende ontwikkelingen uit hoofdstuk 2 voldoende aan
hebben respondenten zorgen over stapeling van problematiek in wijken en
bod komen in het beleidsplan, waarna we in paragraaf 10 ingaan op de
toenemende complexiteit, waardoor leefbaarheid onder druk staat. Dit
positie van de MO in het beleidsplan. We sluiten met paragraaf 10 af met
roept de vraag op of de grens van wat haalbaar en wenselijk is rondom
de positie en de meerwaarde van het beleidsplan ten opzichte van
ambulantisering bereikt is.
regionale ontwikkelingen en domeinen.
3.2
Trends en Transformatieopgave
Aansluiting bij ontwikkeling De focus op ambulantisering en de beweging naar een geïntegreerde GGZ
Het beleidsplan Samen Dichtbij richt zich op de transformatie van zorg en
in de wijk sluit aan bij de landelijke beleidsontwikkelingen. Echter zien we
ondersteuning, met een duidelijke focus op ambulantisering. Dit betekent
ook dat het beleidsdoel wordt bemoeilijkt door autonome ontwikkelingen
een verschuiving van intramurale BW en groepsvoorzieningen naar
die buiten het beleidsveld van MO en BW plaatsvinden. In tabel 1 staat per
ambulante zorg en individuele woonvormen. Binnen deze transformatie
ontwikkeling weergegeven op welke manier dit wel of niet aansluit.
zijn drie scenario’s uitgewerkt, waarbij scenario 3 (Geïntegreerde GGZ in de wijk) het uiteindelijke toekomstperspectief vormt. Voor de MO ligt de focus
Cliënten BW die wij hebben gesproken, geven aan dat zij de exacte locatie
op preventie, voldoende aanbod van opvangvoorzieningen en het
van een voorziening (zoals de gemeente) minder belangrijk is dan de
stimuleren van maatschappelijk herstel en uitstroom.
beschikbare faciliteiten in de directe omgeving, zoals openbaar vervoer of een supermarkt dichtbij. Daarnaast geven zij aan dat zij het liefst
Uit de evaluatie van het beleidsplan in 2021 bleek dat de geraamde
uitstromen in de omgeving van de voorziening. Dit betekent dat de locaties
‘beddenafbouw’ uit het beleidsplan niet meer haalbaar en noodzakelijk is,
van voorzieningen ook iets doet met waarheen mensen (wensen te)
mede omdat een groot gedeelte van de oorspronkelijke BW-populatie
uitstromen.
inmiddels in de Wlz is ondergebracht (vanwege de openstelling van de Wlz voor deze doelgroep). Daarnaast constateert de evaluatie dat het een
Er zullen altijd cliënten blijven waarvoor een intramurale vorm van BW
uitdaging is om doorstroom van cliënten naar een eigen woonplek te
noodzakelijk zal zijn, zo blijkt uit de interviews met cliënten en begeleiders.
realiseren. Er wordt wel benadrukt dat hiermee de ambulantisering nog
Cliënten geven aan dat zij de sociale structuur nodig hebben en benoemen
niet volledig is geslaagd; er is nog steeds behoefte om meer vervangende –
de gezellige sfeer en het laagdrempelige contact als meerwaarde van het
extramurale – zorg te organiseren.
groepswonen. Ook bij geclusterde vormen van Beschermd Thuis speelt het sociale aspect een belangrijke rol: cliënten vinden steun bij elkaar en leren
Uit de interviews bleek dat er veel stappen zijn gezet richting
van elkaars ervaringen.
ambulantisering en het creëren van voorzieningen dichter bij huis. Echter lijken zorgaanbieders een tegengestelde beweging (centralisatie) te maken, LJ/25/2097/evwn
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 19
1 2 3 4
Tabel 1 Aansluiting ontwikkelingen bij Trends en Transformatieopgave
Ontwikkeling
Trends en transformatieopgave: voldoende aansluiting beleidsplan?
Ontwikkeling Integraal Zorg Akkoord (IZA) & Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis Regionaal actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 Uitstel van de doordecentralisatie en woonplaatsbeginsel
Meer focus op integrale en domeinoverstijgende aanpak
Krapte op arbeidsmarkt
Transformatie richting meer GGZ in de wijk sluit aan bij doelstelling dat iedereen een thuis heeft. Het principe van wonen eerst (actielijn 3) heeft echter een ander vertrekpunt dan het beleidsplan. Deze ontwikkeling kan invloed hebben op de regionale afspraken. In het beleidsplan wordt uitgegaan van de doordecentralisatie en het woonplaatsbeginsel.
Openstelling Wlz
Door de openstelling van de Wlz voor mensen met een psychische aandoening, is het oorspronkelijke scenario (afbouw van 50% naar ambulant) niet meer wenselijk.
Evaluatie DVO en CR
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema.
Wonen en zorg
In de regionale documenten rondom wonen en zorg is aandacht voor de transformatieopgave en staan ook trends van de doelgroep beschreven.
Ontwikkeling doelgroep
Er wordt een toename verwacht in de doelgroep, wat invloed heeft op het totaal aantal benodigde plekken. Dit heeft invloed op de opgave. Daarnaast zijn er specifieke doelgroepen – zoals EU-burgers, kinderen en
LJ/25/2097/evwn
vrouwen – waarvoor weinig aandacht zou kunnen zijn in de beschrijving van de transformatieopgave.
Geïntegreerde GGZ in de wijk sluit aan bij doelstelling IZA en AZWA voor een stevige, gezonde en sociale basis in de eigen wijk.
Invulling geïntegreerde GGZ in de wijk sluit aan bij de focus op integrale en domeinoverstijgende aanpak. Of daadwerkelijk integraal en domeinoverstijgend wordt gewerkt hangt af van de invulling en uitvoering van het beleidsdoel.
Trends en transformatieopgave: voldoende aansluiting beleidsplan?
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema. Er is in het beleidsplan weinig aandacht voor de uitdagingen die krapte op de arbeidsmarkt met zich meebrengt.
Krapte op de woningmarkt
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema. Krapte op de woningmarkt zorgt voor knelpunten rondom uitstroom in de wijk. Hier is onvoldoende aandacht voor in het beleidsplan.
Veranderende samenleving
De beschreven veranderende samenwerking heeft invloed op de haalbaarheid en randvoorwaarden voor de beschreven transformatie.
Wat is er al bereikt? Er zijn verschillende punten uit het beleidsplan bereikt rondom de trends en transformatieopgave. Een aantal voorbeelden: •
Uitbreiding doelgroep: op 1 juli 2025 is een pilot gestart om de doelgroep voor BW uit te breiden naar mensen zonder diagnose voor ernstige psychische aandoeningen (EPA). Deze uitbreiding is bedoeld om een bredere groep mensen te helpen die anders tussen wal en schip zouden vallen.
•
Toegang voor mensen met een licht verstandelijke beperking: sinds 11-2025 is de doelgroep LVB 18+ toegevoegd aan gecontracteerde BWzorg. Sinds 1 april 2025 faciliteert de GGD de toegang voor deze doelgroep.
•
1Loket: Gemeente Nijmegen en de GGD werken aan het opzetten van 1Loket, een centrale toegangspoort waar mensen terecht kunnen voor
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 20
1 2 3 4
diverse vormen van hulp en ondersteuning. Op deze plek werken verschillende partijen samen op één locatie.
100% 90% 80%
Een van de bewegingen die de regio in gang wilde zetten is die van Beschermd Wonen naar meer Beschermd Thuis. Figuur 2 laat de verhoudingen zien tussen Beschermd Wonen en Beschermd Thuis in de afgelopen 4 jaar. Het betreft unieke personen met een actieve indicatie. In 2021 en 2022 is er een verschuiving te zien van Beschermd Wonen naar
70%
40% 30%
0%
2021
dat het ingezette beleid gericht op de ambulantisering een rol heeft gespeeld in deze verschuiving. Daarnaast is de verschuiving deels te
Beschermd Wonen. In 2021 ontving van de inwoners met een ZIN indicatie voor Beschermd Wonen 68% BW en 32% BT. In 2024 was dit verschoven naar 46% BW en 54% BT. Figuur 2 laat echter ook zien dat de verhouding
392
334
321
334
2022
2023
2024
503
20%
mogelijk voor de verschuiving naar Beschermd Thuis. Zo is aannemelijk dat
Vanaf 2022 zijn er meer inwoners met een Beschermd Thuis indicatie dan
406
50%
10%
mensen vanuit BW naar de Wlz zijn gegaan.
351
60%
Beschermd Thuis, zoals de regio als doel had. Er zijn meerdere oorzaken
verklaren door de opstelling van de Wlz voor de GGZ, omdat mogelijk meer
234
Beschermd Wonen
Beschermd Thuis
Figuur 2. Verdeling inwoners BW en BT in de afgelopen vier jaar. Bron: Ontvangen cijfers van Onderzoek en statistiek. Bewerkingen door Bureau HHM.
Aan de trends en transformatieopgave zijn in het beleidsplan ook acties gekoppeld. We geven in tabel 2 weer wat er op het gebied van deze acties is bereikt.
van 2022 tot en met 2024 redelijk stabiel blijft.
LJ/25/2097/evwn
1 2 3 4
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 21
Tabel 2 Wat is er bereikt per actiepunt Trends en Transformatieopgave
Actiepunt
Actiepunt
5. Tiel en Nijmegen als centrale locaties
Wat is er al bereikt?
Wat is er al bereikt?
1. Scenario 3 “Geïntegreerde GGZ in de
voor opvangvoorzieningen behouden –
wijk” is het toekomstperspectief dat we in
geen uitbreiding - werken vanuit
een periode van 15 jaar willen bereiken. In 2020 is als tussenstap scenario 2 “Intensivering ambulante opbouw”
Zoals in de tekst hierboven benoemd zijn er stappen gezet richting het gewenste
Cultuursensitief werken is onderdeel van
aanbesteding van Beschermd Wonen, inkoopafspraken maken en financiële prikkels inbouwen gericht op ambulantisering (scenario 2 en 3) en cultuursensitief werken.
opvangen. De regio wil hierop blijven
regio’s uitbreiden.
inzetten, het gaat zowel om uitbreiding van bestaande plekken als het realiseren van bijzondere woonvormen.
ambulantisering. Bij de laatste aanbesteding is ervoor gekozen om geen financiële prikkels in te bouwen gericht op ambulantisering. Wel
3.3
Thema 1: Een sluitend netwerk
Een sluitend netwerk is belangrijk om mensen met complexe problematiek
is er ingezet op het meer mogelijk maken
te ondersteunen. Binnen het beleidsplan Samen Dichtbij ligt de focus op
van Beschermd Thuis voor inwoners met
gebiedsgerichte begeleiding via wijk- en lokale netwerken, met aandacht
een intensieve zorgvraag en de regio
voor de samenwerking binnen het informele netwerk en het professionele netwerk. Ook is er in dit thema aandacht voor bemoeizorg. In het beleidsplan geeft de regio de ambitie mee om lokale zorgnetwerken te
2 3
IrisZorg). Hiermee is er één punt waar de
Inzet op Preventie, Opvang en Herstel is nodig. Vooral de domein-
toegang voor zowel BW als MO is belegd.
overstijgende samenwerking (medisch, sociaal en veiligheidsdomein)
4
Dit wordt uitgevoerd vanuit twee locaties,
wordt benoemd als knelpunt waar de komende jaren aan gewerkt moet
De toegang voor BW verloopt nu via de GGD (eerder via de Centrale Toegang van
in iedere subregio één. De samenwerking vraagt continue 4. Versterking samenwerking Beschermd
aandacht, mede door de ontwikkelingen
Wonen/Maatschappelijke Opvang –
(en verschuivingen) in het landschap. Het
sociale teams/loketten – toepassing
merendeel van de gemeenten heeft de
kantelingsprincipes.
wijkgerichte GGZ / wijk GGD aangesloten
worden.
bij de sociale wijkteams.
LJ/25/2097/evwn
1
hebben, waarbinnen hulpverleners, politie en corporaties samenwerken.
waarde kan zijn.
inrichten per sub-regio.
uitgebreid en kan meer gezinnen 6. Tussenvoorzieningen in beide sub-
afspraken gemaakt over de
spreidingsbudget van toegevoegde
Wonen en Maatschappelijke Opvang
opvangvoorzieningen.
het programma van eisen en er zijn
onderzoekt of inzet van een
3. Centraal coördinatiepunt Beschermd
centrale locaties voor
De tussenvoorzieningen in Culemborg is
toekomstperspectief.
bereikt.
2. In het kader van de bestuurlijke
herstelgerichte visie.
Tiel en Nijmegen zijn nog steeds de
Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 22
Aansluiting bij ontwikkelingen
Thema 1: voldoende aansluiting beleidsplan?
We zien de volgende ontwikkelingen terugkomen die raken aan dit thema:
domeinoverstijgende aanpak. Wel zien we ruimte in de interpretatie van wanneer inzet van casemanagement nodig is. AVE en de Wams geven
Tabel 3. Aansluiting ontwikkelingen bij Een sluitend netwerk
hierin een duidelijke beschrijving die mist in het
Thema 1: voldoende aansluiting beleidsplan? Integraal Zorg Akkoord (IZA) & Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
beleidsplan.
Dit thema sluit goed aan bij het principe van het IZA om integraal samen te werken.
Nationaal Actieplan
Dit thema sluit goed aan bij de actielijn versterken
Dakloosheid Eerst een Thuis
uitvoeringspraktijk van het Nationaal Actieplan en
Openstelling Wlz
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema.
Evaluatie DVO en CR
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema.
Wonen en zorg
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema. Binnen dit thema is er aandacht voor het beperken
de vertaling hiervan naar het regionaal actieplan,
van de instroom naar de MO door te investeren in
waarin beoogd wordt dakloosheid te voorkomen
preventie, vroegsignalering en het versterken van de
vanuit het principe van integraal samenwerken en
lokale zorgnetwerken. Echter, heeft het weinig
de mogelijkheid om snel te kunnen intensiveren. In
Ontwikkeling doelgroep
het nationaal en regionaal actieplan spreekt men
en MO. Zo heeft het beleidsplan geen aandacht voor
hierbij over maatwerk. Deze term wordt in thema 1
de veranderende doelgroep (dakloze EU-burgers,
echter niet genoemd. Regionaal actieplan Dak- en Thuisloosheid GelderlandZuid 2026-2032
aandacht voor specifieke doelgroepen binnen BW
vrouwen en kinderen en weinig aandacht voor mensen met een licht verstandelijke beperking).
Daarnaast benoemt het Nationaal Actieplan
Er is weinig aandacht voor de uitdaging die de
outreachend werken als een van de punten om Krapte op arbeidsmarkt
dakloosheid te voorkomen. Ook in gesprekken met
krapte op de arbeidsmarkt met zich meebrengt.
cliënten BW horen wij dat dit voor sommige mensen
Gebiedsgericht werken vraagt om voldoende
een voorwaarde is om duurzaam zelfstandig te
personeel.
kunnen wonen. Het beleidsplan gaat wel in op
Krapte op de woningmarkt
bemoeizorg in het geval van de OGGZ-doelgroep,
Deze ontwikkeling maakt dat een sluitend netwerk
maar heeft geen aandacht voor outreachend
Veranderende samenleving
werken op het moment dat een inwoner (nog) niet
nog belangrijker is om te komen tot de gewenste transformatie.
onder de OGGZ-doelgroep valt. Uitstel van de
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema.
Geen concrete aanknopingspunten op dit thema.
Wat is er al bereikt? Een aantal voorbeelden van wat er op dit thema is bereikt:
Meer focus op integrale en
De beschrijving op dit thema sluit goed aan bij het
•
domeinoverstijgende aanpak
principe om integraal samen te werken vanuit een
doordecentralisatie en woonplaatsbeginsel
LJ/25/2097/evwn
De regio streeft ernaar dat mensen zoveel mogelijk in de eigen omgeving kunnen (blijven) wonen met de zorg die zij nodig hebben. Evaluatie beleidsplan Samen Dichtbij| © bureau HHM 2025 | 23
1 2 3 4
Hiervoor zijn ambulante (wijk)netwerken van groot belang. De meeste
Actiepunt
Wat is er al bereikt?
gemeenten hebben wijkgerichte GGZ geïntegreerd in sociale wijk-
Er zijn regieteams multiprobleemhuishoudens.
teams, waar GGZ-professionals consultatie en advies bieden. Een
10. Iedere gemeente beschikt over