Rapportage evaluatie gemengde scholen beleid 2021

24

Andere indicatoren Als indicator voor “in de buurt naar school” is in het gemengde scholen-beleid gekozen voor het percentage voorbijlopers. Maar er zijn ook andere indicatoren denkbaar, ieder met eigen voor- en nadelen. Zo zou je bv ook kunnen kijken hoeveel kinderen naar een buurtschool gaan, gedefinieerd als een van de drie dichtstbijzijnde scholen. Deze systematiek wordt bij Schoolwijzer toegepast, ook vanuit de behoefte ieder kind een gelijke uitgangspositie te geven. Voor iedereen zijn er immers 3 dichtstbijzijnde scholen, terwijl je als je van absolute afstanden uitgaat, zoals bij het voorbijlopercriterium, per kind een verschillende uitkomst zal hebben: het ene kind zal maar één nabije school hebben, het andere wel 2 of 3 of misschien zelfs 4. Nog een andere aanpak is om te kijken of kinderen een school in de eigen (statistische) woonwijk bezoeken. Als check hebben we gekeken hoe de ontwikkeling is wanneer niet gemeten wordt aan de hand van “voorbijlopers” maar aan de hand van “naar één van de drie buurtscholen”. In grote lijnen geeft dat hetzelfde beeld: een toenemend deel van de leerlingen is voorbijloper of bezoekt een niet-buurtschool.

Gemengd naar school Gekozen indicator niet meer beschikbaar Als indicator voor “gemengd naar school” is bij de start van het gemengde scholen-beleid gekozen voor het percentage leerlingen met kans op onderwijsachterstand (ook wel: leerlinggewicht). Het was het streven dat op geen enkele school dit percentage boven de 30% zou mogen uitkomen. De motivatie hiervoor was dat dat het omslagpunt was waar boven de kans je “op te trekken aan de groep” verdween. Dit criterium was gebaseerd op het werk van de onderwijssocioloog Bowen Paulle (Universiteit Amsterdam). In 2008 gold voor 16 van de toen 41 bestaande basisscholen dat zij meer dan 30% leerlingen met een risico op onderwijsachterstand hadden. In Nijmegen waren relatief veel scholen met een hoog percentage leerlingen met risico op onderwijsachterstand: in 2010/2011 hoorde meer dan een derde (14) van de Nijmeegse scholen tot de 15% Nederlandse scholen met de zwaarste leerlinggroep7. In de jaren 2006-2009 is de definitie van kans op onderwijsachterstand eerst aangescherpt. Hierdoor zakte het aandeel kinderen met risico op achterstand, ook zonder dat er feitelijk sprake was van verandering van de situatie van de kinderen. Later is deze definitie/indicator door het Ministerie OCW zelfs helemaal afgeschaft en vervangen door de schoolweging8.

Hoewel de schoolweging zeker voordelen heeft boven de kans op onderwijsachterstand maakt deze verandering het volgen van de ontwikkeling door de tijd moeilijk.

Schoolweging geeft beeld per school op dit moment De schoolweging laat zien dat de Nijmeegse scholen, veel meer dan landelijk gemiddeld, op te delen zijn in twee segmenten: scholen met een makkelijke leerlinggroep en scholen met een complexe leerlinggroep. Scholen met een “gemiddelde” leerlinggroep komen in Nijmegen weinig voor. Ook in andere kennissteden zie je zo’n tweepolig beeld, maar minder extreem dan in Nijmegen. Figuur 17Figuur 17 laat de Nijmeegse resultaten voor schoolweging zien. Iedere blauwe stip stelt een Nijmeegse school voor. De links/rechtspositie van de stip wordt bepaald door de schoolweging. Deze schoolweging varieert tussen 20 en 40, waarbij een hoog cijfer aangeeft dat de school een complexe leerlinggroep heeft en een relatief laag onderwijsresultaat wordt verwacht. De blauwe vakken geven aan waarin de hoofdmoot (70%) van de Nederlandse scholen te vinden is voor schoolweging en spreiding. Meer dan de helft van de Nijmeegse basisscholen (22 van de 43) hoort tot de 15% van de Nederlandse scholen met de laagste schoolweging, een makkelijke leerlinggroep dus. 11 scholen (een kwart van de Nijmeegse scholen) hebben juist een hoge schoolweging en hoort tot de 15% Nederlandse scholen met de In dat schooljaar lag de grens voor de 15% zwaarste leerlinggroep bij 26% leerlingen met een risico op onderwijsachterstand.

Op basis van registratiegegevens (opleidingsniveau ouders en moeders, herkomst, verblijfsduur in Nederland en schulden) bepaalt het CBS per leerling een verwacht leerresultaat. Alle verwachtingen samen worden verwerkt in de schoolweging. Hoe hoger de schoolweging, des te complexer de leerlingpopulatie en des te lager de verwachte onderwijsresultaten van een school. 7 8

25

zwaarste leerlinggroep. Dat is minder dan 10 jaar geleden, toen nog een derde van de Nijmeegse scholen tot de 5% met de moeilijkste leerlinggroep hoorde. Voor een aantal basisscholen heeft er een verschuiving plaats gevonden: Kleurrijk, Michiel de Ruyter, de Wieken en de Wingerd vallen inmiddels niet meer in de moeilijkste categorie. Je zou op grond van het figuur kunnen concluderen dat de Nijmeegse scholen weinig gemengd zijn. Dit beeld past echter niet goed bij een tweede gegeven, dat het ministerie koppelt aan de schoolweging: de spreiding, te zien op de verticale as in de figuur. De spreiding geeft aan of alle leerlingen dicht bij het gemiddelde van de school zitten wat betreft verwachte onderwijsprestatie of dat er veel verschil is tussen de leerlingen. Een hoog cijfer geeft aan dat er veel spreiding rond het gemiddelde is. Kijkend naar die spreiding zie je dat bijna alle Nijmeegse scholen een gemiddelde tot hoge spreiding hebben. Er is dus gemiddeld tot veel variatie in de leerlinggroep. Kleurrijk heeft zelfs de op 2 na hoogste spreiding van alle basisscholen in Nederland.

Figuur 17 Nijmeegse basisscholen naar schoolweging en spreiding, de blauwe balken geven het gebied aan waarin 70% van alle Nederlandse basisscholen zit, schooljaar 20/21, bron: Ministerie OCW/CBS

Segregatie door de jaren heen volgens de Onderwijsinspectie De analyses van de Onderwijsinspectie geven een indruk van de segregatie door de tijd in Nijmegen als geheel. De inspectie berekent voor alle grotere Nederlandse gemeenten de dissimilarity-index, een maat voor segregatie. In onderstaand schema is te zien dat Nijmegen in de middenmoot van de steden zit wat segregatie naar migratieachtergrond betreft. In de jaren sinds 2009 is er weinig verandering opgetreden in de mate van segregatie, zowel in Nijmegen als in de meeste andere steden.

26

Figuur 18 Dissimilarity-index naar migratieachtergrond, bron: Technisch rapport Segregatie, Staat van het onderwijs 2020

Naar opleidingsniveau van de ouders is de segregatie in Nijmegen veel sterker. Dat is ook in de andere steden het geval. Maar Nijmegen hoort wel tot de kopgroep van steden met de hoogste segregatie naar onderwijsniveau. Voor Nijmegen is er in de jaren tussen 2009 en 2018 niet veel verandering in de index is gekomen. In de andere steden een wisselend beeld: In Amsterdam en Rotterdam is het hoge cijfer iets gedaald naar een niveau dat in vergelijking met de andere steden nog steeds laag is. In veel andere steden met een lage score in 2008 is er juist sprake van een stijging. Verder valt op dat de steden met een lage segregatie-index (Almere, Haarlemmermeer, Zoetermeer, Alphen) in karakter vergelijkbaar zijn. Het zijn namelijk grote groeigemeenten uit het eind van de twintigste eeuw. De bevolking van deze gemeenten is in totaliteit ook weinig divers naar opleidingsniveau. Er wonen vooral middelbaar opgeleiden, en relatief weinig hoog- of laagopgeleiden, waardoor er ook minder kans op segregatie is.

27

Figuur 19 Dissimilarity-index naar opleidingsniveau ouders, bron: Technisch rapport Segregatie, Staat van het Onderwijs 2020

Conclusie Door verandering in indicatoren is het niet mogelijk een hard oordeel te geven over de verandering in de mate van segregatie/gemengd naar school op de Nijmeegse scholen. Op onderdelen kunnen we wel conclusies trekken:  Scholen in Nijmegen hebben een behoorlijk tweepolige verdeling: of juist een makkelijke of juist een zware leerlinggroep  Het aantal en aandeel scholen met een moeilijke leerlinggroep is afgenomen: van een derde in 2008 tot een kwart in 2020  Vergeleken met andere steden is de segregatie naar onderwijsniveau van de ouders hoog en niet veranderd in de afgelopen 10 jaar.

28

Effecten en activiteiten per school Voor de scholen met de grootste veranderingen in de mate waarin zij te maken hebben met voorbijlopen en de samenstelling van de leerlinggroep kijken we of er voor deze ontwikkelingen verklaringen zijn te vinden in de pijlers van het gemengde scholenbeleid. Tabel 3. Ontwikkeling scholen en activiteiten op de vier pijlers Ontwikkeling voorbijlopen in % -11%

ontwikkeling voorbijlopen ++

ontwikkeling zware populatie +

activiteiten pijlers ++

Michiel de Ruyter

-11%

++

+

+

Aldenhove

-9%

+

de Wieken

-2%

+

+

+

Wingerd

+13%

-

+

Kleine Wereld

+14%

-

+

Toon

+15%

-

+

Aquamarijn

+19%

-

++

Montessori Nijmegen

+20%

-

Meiboom

+20%

-

Luithorst

+23%

--

Vossenburcht

+26%

--

Kleurrijk

Het kleurrijk Een van de scholen waar het percentage voorbijlopers sinds de start van het gemengde scholen beleid juist is afgenomen is het Kleurrijk (voor 2010 Groot Nijeveld). Het percentage voorbijlopers nam sinds het schooljaar 2008-2009 af met meer dan 10% (zie Tabel 3. Ontwikkeling scholen en activiteiten op de vier pijlersFiguur 16). In de schooljaar 2008-2009 tot 2010-2011 werd het Kleurrijk nog door rond de 50% van de kinderen uit de buurt voorbijgelopen. In de laatste schooljaar ligt het aandeel voorbijlopers rond de 35%. Daarnaast behoort de school vanaf het schooljaar 2018 niet meer tot de zwaarste 15% scholen van Nederland. De schoolpopulatie is heel divers: van kinderen van hoogopgeleide ouders tot kinderen met grote kans op onderwijsachterstand. De spreiding van de leerlinggroep is een van de grootste van heel Nederland. De school heeft de afgelopen jaren te maken gehad met ontwikkelingen op verschillende pijlers: o Er zijn flink nieuwe woningen gebouwd in de wijk, waardoor de woningvoorraad gemêleerder is geworden.

De nieuwe bewoners zijn niet zo talrijk dat ze samenstelling van de wijk als geheel zichtbaar veranderen maar vormen wel duidelijk een nieuwe bewonersgroep in de wijk o Zowel in de school fysiek (een nieuw gebouw met veel voorzieningen op gebied van sport, opvang etc.) als in het onderwijsconcept zijn flinke investeringen gedaan o Door een paar ouders is veel energie gestoken in een ouderinitiatief, daarbij ondersteund door de school o De regels van schoolwijzer hebben maar heel beperkt bijgedragen aan de veranderingen op de school. Op de school was bij de start van schoolwijzer de hoop/verwachting dat buurtkinderen met een eerste voorkeur voor een andere school, wanneer die school geen plek bleek te hebben, naar Kleurrijk zouden komen. De meeste scholen in de buurt van Kleurrijk hoeven echter geen leerlingen af te wijzen, waardoor dit maar in incidentele gevallen is voorgekomen.

29

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief

(beperkt) opvang kinderen 2e vk

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

nieuw schoolgebouw

nieuwbouw 240 woningen (laagbouw koop en huur)

brede school en OA-subsidie

Figuur 20. Activiteiten op de pijlers, het Kleurrijk.

Michiel de Ruyter Basisschool Michiel de Ruyter kent van oudsher een hoog percentage kinderen uit de buurt dat de school voorbijloopt (66% in 2009), maar sinds 2013 is dit percentage continue gedaald. In het schooljaar 2020-2021 wordt de school nog door 56% van de kinderen uit de buurt voorbijgelopen. De afgelopen jaren heeft de basisschool nog een andere mooie ontwikkeling door gemaakt. Tot en met 2017 behoorde de school namelijk ieder jaar tot de 15% moeilijkste scholen van Nederland, in 2018 tot het gemiddelde en sinds 2019 zelfs tot de 15% gemakkelijkste scholen van Nederland. Op basis van de nieuwe schoolweging, waar meer differentiatie bestaat onder gewichtsleerlingen, was dit zelfs al sinds het schooljaar 2018 / 20198. De school heeft de afgelopen jaren te maken gehad met ontwikkelingen op verschillende pijlers: o De school bevindt zich in de wijk Wolfskuil, op de rand van de wijk Biezen en in beide wijken zijn de afgelopen jaren een flink aantal nieuwe woningen bijgekomen. Hierdoor is de woningvoorraad gemengder geworden. Ook hier zijn we (nog) geen verandering in de totale samenstelling van de wijk, maar er is wel sprake van een nieuwe bewonersgroep in de wijk. o Bij Michiel de Ruyter is een aantal jaar geleden sprake geweest van een ouderinitiatief.

Over dit initiatief hebben we echter geen documentatie of betrokkenen kunnen vinden, waardoor over de inhoud ervan niets te zeggen valt o De regels van schoolwijzer hebben ook hier maar heel beperkt bijgedragen aan de veranderingen op de school. Er zijn beperkt kinderen met een latere voorkeur geplaatst en pas in het afgelopen schooljaar heeft de school kinderen moeten afwijzen.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

laatste schooljaar kinderen moeten afwijzen

ouderinitiatief

(beperkt) opvang kinderen 2e vk

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

nieuwbouw 215 woningen (laagbouw koop en huur)

brede school en OA-subsidie

Figuur 21. Activiteiten op de pijlers, Michiel de Ruyter.

Aldenhove Het aantal voorbijlopers op basisschool Aldenhove in de wijk Aldenhof (Dukenburg) is de afgelopen jaren met bijna 9% afgenomen. Het percentage voorbijlopers was in het schooljaar 2008/2009 44% en in het schooljaar 2020/2021 35%. Deze basisschool behoort over de jaren heen, met de verschillende wegingen, altijd tot de 15% moeilijkste scholen van Nederland. Bij deze school hebben er zover bekend vrijwel geen acties plaats gevonden op de verschillende pijlers. Er heeft geen nieuwbouw plaats gevonden van de wijk en de school. En daarnaast is de instroom van leerlingen in Aldenhof over de jaren heen gelijk gebleven en in de omliggende wijken zelfs afgenomen (Figuur 11). Ook schoolwijzer heeft geen effect gehad op de plaatsingen bij de school.

30

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief onbekend

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

brede school en OA-subsidie Figuur 22. Activiteiten op de pijlers, Aldenhove.

De Wieken Basisschool de Wieken bevindt zich in Wolfskuil dicht bij de grens met de wijk Heseveld. In het schooljaar 2008/2009 werd de basisschool door 52% van de buurtkinderen voorbijgelopen. Vanaf het schooljaar 2015/2016 neemt dit percentage af en in 2018/2019 was het voorbijlopers percentage nog 41%. De laatste twee schooljaren is het echter weer toegenomen en is het voorbijlooppercentage in 2020/2021 50%. De basisschool behoorde tot het schooljaar 2016-2017 tot de 15% moeilijkste scholen van Nederland. Sinds 2017-2018 hoort de Wieken niet meer tot de moeilijkste scholen van Nederland. De school heeft de afgelopen jaren te maken gehad met verschillende ontwikkeling op de pijlers: o De school bevindt zich in de wijk Wolfskuil, waar sinds 2015 een groot aantal nieuwe woningen zijn bijgekomen met als doel de woningvoorraad gemengder te maken. Er is (nog) geen verandering te zien in de statistieken over inkomensniveau/kwetsbaarheid van huishoudens in de wijk. o Aan het begin van het gemengde scholen beleid kwam de loop naar de Wieken op gang door een ouderinitiatief. Eén ouder zette zich actief in en sprak andere ouders aan met het voorstel samen naar de Wieken te gaan. Toen de eerste kinderen uit de nieuwbouw goede ervaringen hadden met de school volgden er meer.

Hierbij ging het om de herstructurering van Wolfskuil in 2005/2006, waarbij er ongeveer 200 woningen werden gebouwd (Evaluatie anti-segregatiebeleid, 2011). o In de laatste schooljaren heeft de school kinderen soms moeten afwijzen omdat er meer aanmeldingen dan plaatsen waren. Plaatsing op basis van latere voorkeur komt sporadisch voor bij de Wieken.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

14/15 en 21/22 meer aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief begin schoolwijzer

(beperkt) opvang kinderen 2e vk

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

nieuwbouw 240 woningen (laagbouw koop en huur)

brede school en OA-subsidie

Figuur 23. Activiteiten op de pijlers, De Wieken.

Wingerd Basisschool de Wingerd bevindt zich in de wijk ’t Broek in het stadsdeel Lindenholt. Bij deze school is in de periode 2008-2020 het aandeel voorbijlopers relatief sterk gestegen. Van oudsher was dit percentage echter zeer laag en het is nu, ondanks de stijging, nog steeds ruim onder het stedelijk gemiddelde. In het schooljaar 2008/2009 ging het om 7% en in het schooljaar 2020/2021 om 19%. De school behoorde tot en met het schooljaar 2012-2013 tot de 15% moeilijkste scholen van Nederland. Sinds 2013-2014 behoren zij tot de gemiddelde scholen van Nederland en is de populatie minder zwaar geworden. Het aantal kinderen in de wijk en in de omliggende wijken is de afgelopen jaren afgenomen. Deze school kent weinig ontwikkelingen op de verschillende pijlers.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief onbekend

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

OA-subsidie Figuur 24. Activiteiten op de pijlers, Wingerd.

31

Kleine Wereld Basisschool de Kleine Wereld ligt in de wijk Grootstal en werd in 2008/2009 door bijna de helft (47%) van de kinderen voorbijgelopen. De jaren daarna is dit percentage toegenomen en in het huidige schooljaar wordt de school door 61% van de kinderen voorbij gelopen. De school behoort tot de 15% zwaarste scholen van Nederland. De school heeft de afgelopen jaren te maken gehad met een aantal ontwikkelingen op de pijlers: o In 2010 is er nieuwbouw geweest en werd de school samen met KION en UniK de Kindcampus Grootstal. o Ook hier hebben de regels van schoolwijzer slechts beperkt bijgedragen aan de veranderingen op de school. Er waren over de jaren heen minder aanmeldingen dan plaatsen en ze hebben slechts sporadisch kinderen aangenomen waarbij de school niet de eerste voorkeur was. o de Kleine Wereld werkt aan PR-campagne om meer ouders uit de wijk naar de school te halen.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

(nog) geen ouderinitiatief

(beperkt) opvang kinderen 2e vk

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

OA-subsidie

Figuur 25. Activiteiten op de pijlers, de Kleine Wereld.

Toon Kindcentrum Toon (voorheen Octaaf) bevindt zich in de wijk Neerbosch-Oost. In 2008/2009 werd de school nog door een kwart van de kinderen voorbijgelopen, maar sinds het schooljaar 2015/2016 schommelt het percentage voorbijlopers tussen de 39 en 42%. De wijk en ook aangrenzende wijken hebben te maken met een teruglopende instroom aan leerlingen. De school behoort bovendien al jaren tot de 15% zwaarste scholen van Nederland. Ongeveer 10 jaar geleden telden de school nog 386 leerlingen, nu zijn het er nog 259. De school kent een groot aandeel kinderen met een migratieachtergrond. De school kent een aantal ontwikkelingen op de verschillende pijlers van het beleid: o In de wijk Neerbosch-Oost zijn de afgelopen 10 jaar weliswaar laagbouwkoopwoningen gebouwd, maar die liggen in de schrijversbuurt, het gebied tussen Dennenstraat en Neerbosscheweg, en zijn daardoor in praktijk meer op Hees, dan op Neerbosch-oost georiënteerd. De kinderen uit dit gebied gaan in overgrote meerderheid naar de Lanteerne. Uit de rest van Neerbosch-Oost gaat zo’n 20% van de basisschoolleerlingen naar de Lanteerne. Deze school is daarmee een belangrijke concurrent van TOON. o De school kent sinds 2020 een nieuw gebouw en een nieuwe naam. In hetzelfde pand bevindt zich bovendien ook kinderopvang en een peutergroep. o Een paar jaar geleden heeft Toon meegewerkt aan de documentaire “Witte Vlucht”.

Dat leidde wel tot wat positieve effecten, er was een klein groepje ouders dat wel het gesprek met de school aanging. Dat effect is nu weer weggezakt. o De school probeert alle ouders in de wijk aan te spreken, maar in praktijk komen de ouders met een betere inkomen/een hogere opleiding niet binnen om kennis te maken. Ook in de tijd van de nieuwbouw, toen ook geprobeerd werd deze groep te betrekken, lukte het niet hen te bereiken o Doorstroming vanuit de kinderopvang is nog niet succesvol. Veel van de kinderen die deze opvang bezoeken wonen niet in de wijken en hebben vooral vanwege de goede verbindingen voor deze opvang gekozen.

32

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

(nog) geen ouderinitiatief

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

brede school en OA-subsidie Figuur 26. Activiteiten op de pijlers, Toon.

Aquamarijn Basisschool Aquamarijn bevindt zich in de wijk Biezen en werd in 2008/2009 door 38% van de kinderen voorbijgelopen. De afgelopen jaren is dit percentage toegenomen en wordt de school door ruim de helft van de kinderen uit de buurt voorbijgelopen (57%). Hoewel het % voorbijlopers nog steeds stijgt lijkt er in het laatste schooljaar een voorzichtige omslag: onder de jongste leerlingen stijgt het bezoek, maar nog niet sterk genoeg om het cijfer voor de school als geheel te doen omslaan. Over de jaren heen behoort de school altijd tot de 15% zwaarste scholen van Nederland en kennen zij een complexe leerlinggroep. De afgelopen jaren had de school te maken met verschillende activiteiten op de vier pijlers: o De Biezen kent de afgelopen jaren veel nieuwbouw in de wijk en in het Waalfront. Er zijn ongeveer 450 nieuwe laagbouw woningen bijgekomen: 225 koop en 222 huur. o In 2014 kwam er een nieuw schoolgebouw en werd de basisschool onderdeel van Kindcentrum Aquamarijn. In dit gebouw is er een diversiteit aan voorzieningen (kinderopvang, BSO, activiteitenplein) o De school kent daarnaast sinds enkele jaren een ouderinitiatief. Dit lijkt effect te hebben bij de instroom van nieuwe leerlingen: van de jongere kinderen uit de nieuwbouw gaat een behoorlijk deel (1/3) naar de Aquamarijn, van de ouderen bijna niemand.

o Dit effect zien we ook terug in de aanmeldingen bij schoolwijzer. De laatste jaren stijgt het aantal aanmeldingen tot aan of boven het plafond. Dit heeft nog geen invloed op de plaatsingen, omdat de school tot nu toe nog geen leerlingen heeft moeten afwijzen.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

stijgend aantal aanmeldingen

Ouderinitiatief

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

nieuw schoolgebouw

nieuwbouw 450 woningen (laagbouw koop en huur)

brede school en OA-subsidie Figuur 27. Activiteiten op de pijlers, Aquamarijn.

Montessori Nijmegen De Montessorischool in Nijmegen bevindt zich in de wijk Galgenveld in Nijmegen-Oost. In het schooljaar 2008-2009 werd de school door bijna één derde (31%) van de kinderen voorbij gelopen en de jaren daaropvolgend schommelde het percentage tussen 35% en 38%. Vanaf het schooljaar 2017-2018 heeft de school te maken met een flinke toename, de school wordt door 48% van de kinderen uit de buurt voorbijgelopen. In het huidige schooljaar gaat het zelfs om 51% van de kinderen uit de buurt. Het is niet duidelijk wat hier de oorzaak van is. De school kent een extreem gunstige samenstelling van de leerlinggroep en behoort tot de 15% makkelijkste scholen van Nederland. Zover bekend zijn er weinig ontwikkelingen geweest op het gebied van de vier pijlers.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

14/15 en 20/21 meer a a nmel di ngen da n pl a a ts en

ouderi ni ti a ti ef onbekend

(beperkt) opva ng ki nderen 2e vk

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen ni euw s chool gebouw

geen ni euwbouw

Figuur 28. Activiteiten op de pijlers, Montessori Nijmegen.

33

Meiboom Basisschool de Meiboom ligt in de wijk Meijhorst in het stadsdeel Dukenburg. De afgelopen jaren heeft de school te maken gehad met een flinke stijging (20%) van het percentage voorbijlopers: 34% om 2008/2009 naar 54% in 2020/2021. De school hoort bovendien tot de 15% scholen met de zwaarste leerlinggroep. De instroom van leerlingen is over de jaren heen vrijwel gelijk gebleven. De omliggende wijken, zoals Tolhuis, Lankforst en Malvert hebben wel te maken met een afname van instromers. Er zijn voor deze basisschool weinig ontwikkelingen bekend op de vier pijlers.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief onbekend

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

brede school en OA-subsidie Figuur 29. Activiteiten op de pijlers, Meiboom.

Luithorst Basisschool de Luithorst (de Kamp) wordt ook in dit rijtje genoemd omdat het te maken heeft met een flinke stijging van het aandeel voorbijlopers. Net als bij de Wingerd, ook in Lindenholt, was het voorbijloopcijfer in 2008/2009 extreem laag (8%). In 20202/2021 ligt het met 31% in 2020/2021 nog steeds onder het stedelijk gemiddelde. De basisschool hoort qua zwaarte van de leerlingenpopulatie in de middenmoot. Ook bij deze school zijn er weinig ontwikkelingen op de vier pijlers.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief onbekend

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

OA-subsidie Figuur 30. Activiteiten op de pijlers, Luithorst.

Vossenburcht De laatste in dit rijtje is basisschool de Vossenburcht in de wijk Hatert. De school heeft van oudsher te maken met een relatief hoog percentage voorbijlopers en dit is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. In 2008/2009 werd de school nog door 41% van de leerlingen uit de buurt voorbij gelopen. In het huidige schooljaar gaat dat om twee op de drie (67%) van de kinderen uit de buurt, een van de hoogste cijfers van Nijmegen. De basisschool behoort bovendien ook tot de 15% scholen met de zwaarste leerlinggroep. Ook voor deze school heeft er weinig activiteit plaats gevonden op de verschillende pijlers.

Pijler 1: schoolwijzer

Pijler 2 : schoolkeuzeproces

minder aanmeldingen dan plaatsen

ouderinitiatief onbekend

Pijler 3: investeren

Pijler 4: nieuwbouw

geen nieuw schoolgebouw

geen nieuwbouw

brede school en OA-subsidie Figuur 31. Activiteiten op de pijlers, Vossenburcht.

Conclusie De scholen met een bijzondere ontwikkeling overziend kun je concluderen dat bij alle scholen waar sprake is van een gunstige/gewenste verandering ook sprake is geweest van ontwikkeling op meerdere terreinen. Nieuwbouw in de wijk, vaak ook een nieuw gebouw. Naast de nieuwbouw is er ook in alle positieve voorbeelden sprake geweest van een ouderinitiatief. Iets dat niet gemakkelijk te organiseren valt maar toch in alle gevallen “ontstaan” is.

34

Investeringen in het gebouw alleen zijn niet voldoende om een negatieve trend om te buigen, dat is te zien aan de ontwikkelingen bij Kleine Wereld en Toon. Een vraag naar de toekomst is of het “nieuwbouweffect” blijvend is. Het standaardpatroon bij nieuwbouwwoningen is dat die de eerste 10 jaar veel basisschoolkinderen opleveren, maar dat die piek daarna weggezakt. Nu profiteren de scholen van een grote aanwas van schoolkinderen uit de nieuwbouw, maar hoe gaat het als die stroom na een aantal jaar terugloopt? Bij twee scholen, Aldenhove (minder voorbijlopers) en de Wingerd (minder complexe leerlinggroep) is er sprake van een verbetering zonder dat er bij deze scholen sprake is geweest van inzet op een van de pijlers van het gemengde scholenbeleid. Ook bij twee scholen, die al een ongunstige uitgangspositie hadden (Vossenburcht en Meiboom) is er sprake van verslechtering van de cijfers.

35

Ouderenquête In april 2021 hebben we via Schoolwijzer aan alle ouders die voor het schooljaar 2020/2021 een kind aanmeldden voor groep 0/1 van het basisonderwijs een enquête gestuurd. De ouders kregen vragen over wat voor hen belangrijk is bij de schoolkeuze, wat hun opvatting is over het gemengde scholen-beleid en hoe de ervaringen zijn met (de spelregels van) Schoolwijzer. Op bijna 1700 uitgenodigden hebben 327 ouders deelgenomen, een respons van een kleine 20%. Hoewel uit alle delen van Nijmegen en van bijna alle scholen ouders hebben deelgenomen aan de enquête is de respons niet representatief. Onder ouders uit wijken met een lagere sociaal economische status of van scholen met een complexere leerlinggroep is de respons lager (10-15%) en onder ouders uit wijken met een hoge SES of van scholen met weinig leerlingen met achterstandsrisico is de respons hoger (25-30%). In de bijlage meer details over de kenmerken van de deelnemers. Van de ouders die meededen aan de enquête heeft ongeveer 12% een kind dat niet op hun eerste voorkeur is geplaatst. In de maartronde voor het schooljaar 20/21 werd 7% niet op de school van eerste voorkeur geplaatst. In latere rondes zullen hier nog wat kinderen bij gekomen zijn, omdat dan een aantal populaire scholen al vol zitten.

Waar onevenwichtigheden in de responsgroep van invloed zijn op de uitkomsten zullen we aparte uitkomsten voor deelgroepen geven.

Belangrijk bij schoolkeuze We hebben de ouders gevraagd wat zij belangrijk vinden bij het kiezen van een school. Hiervoor mochten zij tien punten verdelen over zes stellingen. Op volgorde van het meest belangrijk werden de volgende drie stellingen door zowel de ouders van kinderen die op hun eerste voorkeur, als de ouders van kinderen die niet op hun eerste voorkeur geplaatst werden, genoemd: de school staat in de buurt van ons huis, het onderwijsconcept past bij ons (kind) en de onderwijskwaliteit van de school is bovengemiddeld. Daarbij is wel opvallend dat ouders van wie hun kind niet geplaatst is op de 1e voorkeur aan de burut wat minder en de onderwijskwaliteit juist meer gewicht toekennen. Ook vinden deze ouders de levensovertuiging / het geloof waarvan de school uit gaat duidelijk belangrijker dan de andere ouders. Tabel 4. Wat vinden ouders belangrijk bij het kiezen van een school, naar wel / niet geplaatst op 1e voorkeur.

alle ouders

kind op 1e vk

kind niet op 1e vk

school staat in buurt huis

3,38

3,44

2,93

onderwijsconcept past bij ons (kind

2,44

2,42

2,55

onderwijskwaliteit bovengemiddeld

1,67

1,62

2,08

op school zitten kinderen uit alle lagen samenleving

0,91

0,93

0,75

ouders met vergelijkbare achtergrond en overtuiging

0,98

1,01

0,75

levensovertuiging

0,62

0,57

0,95

Ouders konden niet genoemde belangrijke eigenschappen aanvullen. Zij vonden het belangrijk dat kinderen uit de buurt naar dezelfde school gaan. Ook de sfeer en de grootte van de school / klas werden vaak genoemd. Ook genoemd, maar minder vaak, is een veilig gevoel bij de school, fysieke kenmerken zoals het schoolplein en het schoolgebouw en aandacht voor bewegen en gezondheid.

36

Figuur 32. Belangrijk bij keuze voor een basisschool.

Bezoek van scholen belangrijkste bron van informatie De informatie over de scholen halen de ouders uit verschillende bronnen. Het meest belangrijk vinden zij de informatie verkregen tijdens het bezoek van de scholen, de ervaringen van andere ouders en de informatie op de site van scholen. Ongeveer 2 op de 3 ouders vindt informatie op officiële sites, zoals de onderwijsinspectie (heel) belangrijk. Informatie van kinder-/peuteropvang wordt door ouders met kinderen op scholen met een complexe leerlinggroepen veel vaker zeer belangrijk (39%) dan voor ouders met kinderen op de scholen met juist de makkelijkste populatie (7%) Andere bronnen waar ouders informatie hebben verkregen zijn bijvoorbeeld informatieavonden, meeloopdagen, eigen ervaringen vanuit vroeger en persoonlijke gesprekken met (werknemers / directieleden) van basisscholen.

bezoek van scholen

59%

ervaringen andere ouders

41%

informatie op site scholen informatie op officiële sites, zoals onderwijsinspectie

12% 10%

belangrijk

11%

63%

15%

informatie op site schoolwijzer

8%

48%

23%

informatie van kinder/peuteropvang

heel belangrijk

33%

14%

51% 33% 43%

34% 55% 47%

niet belangrijk

Figuur 33. Bronnen belangrijk om aan informatie over de scholen in Nijmegen te komen.

Mening over gemengde scholen-beleid Van de uitgangspunten van het gemengde scholen beleid wordt “in de buurt naar school” door een groot deel van de ouders als waardevol gezien: 71% heel-, 24% beetje waardevol. Bij de andere twee uitgangspunten (kinderen uit verschillende bevolkingslagen samen naar school en scholen zijn afspiegeling van wijken) loopt de groep die dit erg belangrijk vind flink terug.

37

71%

Kinderen gaan in de buurt van hun huis naar school Kinderen uit verschillende lagen van de samenleving zitten samen op school Scholen zijn een afspiegeling van de wijk waarin ze staan

24%

47%

39%

32%

4% 10%

51%

14%

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% heel waardevol

beetje waardevol

niet waardevol

geen mening

Figuur 34. Uitgangspunten gemengde scholen-beleid.

Ouders vinden dat scholen grenzen mogen stellen aan leerlingenaantallen Aan de ouders werden zes stellingen voorgelegd over het stellen van grenzen aan het toe te laten kinderen door scholen en schoolbesturen. Ruim 90% vindt dat de school dat mag om ervoor te zorgen dat het aantal kinderen in de groep niet te groot wordt. Dit mag ook als ze anders lokalen bij moeten bouwen (65%) of om ervoor te zorgen dat de school niet te groot wordt (63%). Grenzen stellen om niet te veel leerlingen van verder weg te trekken wordt door veel minder ouders gesteund (42%). Dat het stellen van grenzen ook voor ouders een lastig dilemma is blijkt uit het gegeven dat, hoewel verreweg de meerderheid het eens is met het stellen van grenzen in bepaalde situaties, tegelijkertijd meer de dan de helft (55%) vindt dat buurtkinderen altijd moeten worden toegelaten. 8% van de ouders vindt dat scholen nooit een grens aan het aantal toe te laten kinderen mogen stellen.

91%

om ervoor te zorgen dat aantal kinderen per groep niet...

4%4%

als ze anders lokalen bij moeten bouwen

65%

13%

om ervoor te zorgen dat de school niet te groot wordt

63%

20%

als er anders te veel leerlingen uit verder weg gelegen...

42%

scholen moeten kinderen uit de buurt altijd toelaten scholen mogen nooit een grens aan het toe te laten... mee eens

23%

niet eens / niet oneens

27%

21% oneens

14%

26%

55% 8%

14%

15%

67% geen mening

Figuur 35. Stellingen “scholen mogen grenzen stellen aan leerlingenaantallen…”

Tussen de wel / niet op 1e voorkeur geplaatste kinderen is er verschil in de antwoorden op twee stellingen: o Om ervoor te zorgen dat de school niet te groot wordt: 1e voorkeur 65% mee eens, niet op 1e voorkeur 48%. o Om ervoor te zorgen dat het aantal kinderen per groep niet te groot wordt: 1e voorkeur 94% mee eens, niet op 1e voorkeur 75% mee eens.

Bijna twee op de drie ouders tevreden met de spelregels van schoolwijzer In Nijmegen gaat plaatsing via de spelregels van Schoolwijzer, maar er zijn ook andere verdeelregels mogelijk. Denk hierbij aan loten, toelaten op volgorde van aanmelding en de school mag beslissen welke kinderen worden

38

aangenomen. Deze verdeelregels werden aan de ouders voorgelegd. Ouders staan het meest achter de spelregels van Schoolwijzer, 65% vindt deze regels goed. De verdeelregels anders dan schoolwijzer scoren minder goed.

65%

de spelregels van schoolwijzer de school beslist welke kinderen worden aangenomen

22%

toelaten op volgorde van aanmelding

18%

loten

18%

goed

niet goed / niet slecht

19%

31% 21%

43% 58%

36% slecht

13%

43%

geen mening

Figuur 36. Mening over verdeelregels.

Opvallend is het verschil in mening over de spelregels van schoolwijzer tussen ouders met kinderen op hun eerste voorkeur en niet op hun eerste voorkeur: 69% van de ouders die wel op 1e voorkeur zijn geplaatst vindt de spelregels goed, tegenover 38% van de ouders met kinderen die niet op hun 1e voorkeur zijn geplaatst. Ouders konden voorstel voor andere/aanpassing van regels voor het toelaten van kinderen op basisscholen. Daarbij werden o.a. de volgende thema’s genoemd: o Voorrangsregel voor broer/zus De voorrang voor kinderen die al een broer of zus op school hebben geldt niet als het om kinderen gaat die buiten Nijmegen wonen of als het oudere kind op het hoogbegaafden-onderwijs (Talent, Hazesprong) zit. Dit was voor meerdere ouders uit de enquête een verrassing en wordt door hen als onredelijk ervaren. Deze uitzonderingen zouden afgeschaft moeten worden. Anderzijds zijn er ook ouders zonder oudere kinderen die het gevoel hebben dat alle beschikbare plaatsen al worden ingenomen door kinderen met een broer/zus waardoor hun kind een veel kleinere kans op de gewenste school heeft. o Wat telt als buurtschool? Er zijn verschillende voorstellen gedaan om het aantal buurtscholen uit te breiden, te beperken of anders vast te stellen.

Kijk je bv niet alleen naar afstand, maar ook naar verkeersveiligheid, moet je onderscheid maken tussen een buurtschool die vlakbij is en een die wat verder weg is? o Een aparte positie voor speciale scholen, zoals Montessori, Jenaplan of religieus onderwijs. Nu is dat alleen voor vrije school en islamitisch onderwijs het geval o Doorstroom van peuterspeelzaal of kinderopvang mee laten wegen o Kinderen die nét buiten de gemeente wonen gelijk behandelen als Nijmeegse kinderen o Motivatie van ouders mee laten wegen. Plekken over laten zodat ouders met goede onderbouwing toch een kans krijgen o Opleidingsniveau van ouders mee laten wegen “Als je in Lent kijkt heb je als ouders met kinderen zonderen oudere broertjes en zusjes nauwelijks kans om op de school na keuze te komen.” “het was voor mij een verrassing welke scholen als buurt school geselecteerd waren.... Ik zou willen opteren voor een bredere straal buurtscholen (hemelsbreed en fiets tijd zijn niet altijd hetzelfde....). Daarnaast vind ik de veiligheid van de school route ook belangrijk!” “Als de school dermate populair is wellicht een motivatiegesprek/brief vanuit de ouders waar dan de school een knoop moet doorhakken.”

39

Ruim de helft van de ouders vindt centrale aanmelding geen beperking van keuzevrijheid, voor 15% een sterke beperking Ruim de helft van de ouders (56%) vindt dat de centrale aanmelding via Schoolwijzer geen beperking is voor de keuzevrijheid. 28% van de ouders geeft aan dat zij hier een beetje door worden beperkt en 15% gaf aan dat zij de centrale aanmelding als een sterke beperking van de keuzevrijheid voelden. Zij gaven hiervoor verschillende redenen of toelichtingen: o Ouders geven aan bang te zien dat het niet hun 1e voorkeur wordt. Je bent overgeleverd aan regels en hebt zelf geen invloed. Voor sommige ouders/in sommige gevallen is de werkwijze van Schoolwijzer niet transparant. o Voelt toch niet helemaal alsof ze zelf mogen kiezen o De verplichting om meerdere scholen op te moeten geven, terwijl ze specifiek één school willen (bijzonder dat dit nadeel genoemd wordt, want deze verplichting is al een aantal jaar geleden afgeschaft) o Sommige ouders geven aan ‘tactisch’ te hebben moeten kiezen “Je maakt als ouder bewust een keuze voor een bepaalde school en soort onderwijs. Ik vind het niet prettig dat een organisatie hier de uiteindelijke beslissing in neemt” “Je loot mee maar je redenen tellen niet mee.” “Het is een ondoorzichtig systeem waarbij de dialoog tussen ouder en school geblokkeerd wordt.

Individuele urgentie krijgt hiermee geen ruimte” Er is verschil tussen ouders met kinderen die wel / niet op hun 1e voorkeur zijn geplaatst. Van de ouders met kinderen die niet op hun eerste voorkeur zijn geplaatst, gaf 45% aan dat zij sterk werden beperkt in hun keuzevrijheid. Voor de ouders die wel op hun 1e voorkeur zijn geplaatst ging het om 11%.

niet 1e voorkeur

38%

1e voorkeur

18%

45%

59% 0%

10%

20%

30% nee

30% 40%

50%

ja, een beetje

60%

70%

11% 80%

90%

100%

ja sterk

Figuur 37. Voelt centrale aanmelding via Schoolwijzer als beperking van keuzevrijheid?

Aanmelden en verdere afhandeling via Schoolwijzer gaat in meerderheid goed, maar ook slechte ervaringen Ouders zijn tevreden over het aanmelden via Schoolwijzer en de verdere afhandeling daarvan. Ruim 84% van de ouders gaf aan dat dit goed ging. Bij ongeveer 6% ging het niet zo goed en bij 5% slecht (ongeveer 40 ouders). Hier konden de ouders een toelichting geven. Veel van deze toelichtingen komen van ouders waarbij het kind niet op de school geplaatst is van hun voorkeur. Zij geven aan dat het traject dan moeizaam verloopt: onpersoonlijk en met veel stress voor de betrokken ouders. Daarnaast zijn er een aantal opmerkingen over de communicatie en (on)duidelijkheid van de gang van zaken: je krijgt geen bevestigingsmail, moet lang wachten op bericht van Schoolwijzer, afhankelijk van de geboortedatum van je kind kan de periode van inschrijving relatief kort zijn en kan je die missen, dat je je na plaatsing ook nog moet inschrijven bij de school is niet voor iedereen logisch en duidelijk. “Uitgeloot en geen verdere info. Onpersoonlijk en kil”

40

“Algemeen goed. Maar wat ik raar vind is dat je tegenwoordig voor elk postpakket een paar bevestigingen krijgt, maar dit kreeg ik niet voor de aanmelding van mijn kind op schoolwijzer (direct).” “Het was mij niet geheel duidelijk dat ik ook nog de inschrijving/keuze voor de school nogmaals moest bevestigen.” “Ik vond het onduidelijk of het gelukt was. Heb zelf met school contact opgenomen. Ben wetenschappelijk opgeleid”

41

Bijlagen Responsoverzicht ouderenquête In de enquête hebben de ouders aangegeven wat hun postcode is en naar welke school hun kind gaat. We willen dit vergelijken met de totale verdeling van de kinderen uit groep 0/1 over de Nijmeegse wijken en scholen om te kunnen bepalen wat de respons per groep is. Op het moment van analyseren (begin mei 2021) zijn echter nog niet nieuwe leerlingen uit het schooljaar 20/21 gestart. Omdat deze groep dus nog niet volledig is ingeschreven (in de bestanden van Leerplicht) is het responspercentage een benadering (op basis van de inschrijvingen van meer dan 90% van de instromers van 20/21, aangevuld met 10% instroom uit 19/20).

makkelijkste 15% scholen Nederland moeilijkste 15% scholen Nederland 70% middenmoot

aantal enquêtes 237 23 57

als % doelgroep 27% 11% 19%

6515 (Oosterhout/Ressen) 6523 (Hengstdal/Kwakkenberg) 6524 (Galgenveld) 6525 (Brakkenstein/Groenewoud) 6531 (Hazekamp/Nijeveld) 6533 (Hatertse Hei/Grootstal) 6535 (Hatert) 6537 (Tolhuis/Meijhorst/Aldenhof) 6538 (Zwanenveld/Lankforst/Malvert) 6541 (Biezen) 6542 (Wolfskuil/Hees) 6543 (Hees/Heseveld) 6544 (Neerbosch) 6545 (de Kamp) 6546 (Acker/Broek) 6663 (Lent) overig Nijmegen buiten Nijmegen onbekend

26 10 14 14 36 19 5 6 10 12 22 9 8 5 15 54 38 15 9

17% 23% 45% 32% 33% 21% 8% 8% 13% 18% 32% 17% 20% 13% 16% 21%

Tabel 5. Deelnemers ouderenquête verdeeld over scholen en wijken, in absolute cijfers en als respons%

Bij een totaal respons van bijna 20% varieert de respons per subgroep/postcodegebied tussen 8 en meer dan 40%. Ook zie je een lagere respons onder ouders van kinderen die op scholen met een complexe leerlinggroep zitten (een hoge schoolweging hebben)

42