Rapport ‘Binder: zelfstandig wonen met een vangnet. Evaluatie van een gemengd wonen-project in Nijmegen’ van Platform31

Vragende bewoners (-) Dragende bewoners (-) Maatschappij (-)

Extra personele inzet Sterker Sociaal Werk

Sterker Sociaal Werk (+) Gemeente (-)

Mogelijke effecten lange termijn Vermindering aantal indicaties

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Gemeente (+) Zorgorganisaties (+/-) Zorgverzekering (+)

Vermindering specialistische zorg

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Gemeente (+) Zorgorganisaties (+/-) Zorgverzekering (+)

Minder mensen in de bijstand

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Gemeente (+)

Minder mensen in de schuldhulpverlening

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Gemeente (+)

Meer mensen die zelfstandig kunnen wonen en hun leven kunnen inrichten

Maatschappij (+) Woningcorporatie (+)

De maatschappelijke baten lijken vooral terecht te komen bij de bewoners, de zorgorganisatie, de gemeente en de maatschappij. Maar ook de woningcorporatie profiteert van goede zorg, omdat veel van de bewoners haar toekomstige huurders zijn. De financiële baten komen vooral terecht bij de gemeente en zorgverzekeraars die zorgorganisaties financieren. De kosten zijn voor de gemeente, die de zorginstellingen subsidieert.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

3.5

Magic Mix-wonen

Aan het begin van het project is er gekozen voor een ‘Magic Mix’, omdat dit in potentie een win-win situatie zou kunnen opleveren. Het zou de mogelijkheid bieden voor verschillende doelgroepen om toch huisvesting te vinden. Tegelijkertijd kunnen bewoners van elkaar leren en elkaar ondersteunen. De verschillende betrokkenen bij Binder zien het Magic Mix-wonen als een belangrijke basis voor de mogelijkheid om vragende bewoners een kans te geven zo zelfstandig mogelijk te wonen. “Als er alleen vragende bewoners in Binder zouden wonen, dan zouden zij elkaar versterken in hun gedrag”, vertelt de sociaal werker. Het Magic Mix-wonen en de gedeelde voorzieningen zorgen ook dat hulpverleners hulp gericht op sociale interactie

Ter illustratie - “Als je een cliënt

concreet kunnen maken. Hoewel de gedeelde voorzieningen

hebt die moeite heeft met

als bijkomend effect hebben dat bewoners gestimuleerd

communiceren, dan kun je

worden op zoek te blijven naar een reguliere woning, zien de

hem/haar een opdracht geven die

zorgverleners juist dat het samenwonen eigenlijk heel goed

hij/zij direct kan toepassen. De

voor hen is. De ambulant begeleider vertelt: “Ze willen allemaal

bewoners moeten samen een

zelfstandig, zodat ze niks hoeven delen met anderen.” De

keuken schoonhouden. We

ambulant hulpverlener geeft aan dat veel bewoners eigenlijk

kunnen dan een doel stellen,

niet door hebben hoe slecht isolatie voor hun ontwikkeling is.

bijvoorbeeld, grenzen aangeven.

Voor zorgverleners biedt de Magic Mix kansen. Cliënten

En dan oefenen en bespreken we

nemen voorbeelden mee uit de praktijk en kunnen opdrachten

hoe je elkaar aanspreekt op

direct toepassen. De sociaal werker vertelt: “Ik zie het echt als

overlast.”

klaarstomen voor de echte wereld. Klaarstomen voor de

(Sociaal werker)

volgende stap, zelfstandig wonen. Ze oefenen om te kunnen

29

wonen.” Dit ziet de ambulant begeleider ook. Ze vertelt: “Ze kunnen soms balen van het samenleven, maar dat is er in het echte leven ook, dat je rekening moet houden met je buurman, buurt of wijk.” Daarnaast worden de eerste tekenen van een woonleereffect gezien. De wijkadviseur Talis vertelt: “Als vragende bewoners samen koken met dragende bewoners dan zien ze hé, zo’n grote pan pasta kost maar 2 euro per persoon. Terwijl ze gewend zijn elke dag Thuisbezorgd te bestellen.” Ook leren bewoners elkaar beter begrijpen. De betrokkenen zien vooral nog veel potentie voor de Magic Mix. Door de coronamaatregelen werd het effect van de Magic Mix volgens hen gedempt. Er wordt nu geëxperimenteerd met het koppelen van bewoners (maatjes) binnen Binder. Vooral op het gebied van community-building valt volgens de betrokken nog veel winst te behalen. De sociaal werker vertelt: “Ik zie het wel, de verbinding onderling. Ik hoor ook regelmatig dat ze graag een gemeenschappelijke ruimte willen. Je ziet echt die binding.” Tegelijkertijd geeft de ambulant begeleider ook aan: “Ik weet dat cliënten elkaar tegenkomen en ik zie dat ze wel dat ze met elkaar optrekken, maar in gesprekken met mij hebben ze het daar nooit over.” Ook de bewoners die wij zelf gesproken hebben gaven aan niet heel veel met hun buren op te trekken.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

Tabel 8: Effecten Magic Mix

(+ betekent: baten; - betekent lasten) Effecten korte termijn

Belanghebbende

Woonleereffect: Vragende bewoners leren van medebewoners, doordat ze zien hoe zij hun leven invullen Vragende bewoners leren functioneren in een samenleving

Vragende bewoners (+)

Vragende bewoners worden afgeremd in negatief gedrag door dragende bewoners

Vragende bewoners (+)

Dragende bewoners krijgen soms te maken met negatief gedrag: Dit kan leiden tot onveilige situaties Dit kan leiden tot een onveilig gevoel

Dragende bewoners (-) Talis (-) Politie (-)

Dragende bewoners moeten soms omgaan met bewoners die lastiger zijn in de omgang

Dragende bewoners (+/-)

Mogelijke effecten lange termijn Vermindert polarisatie

Maatschappij (+)

Meer mensen die zelfstandig kunnen wonen en hun leven kunnen inrichten (zonder extra professionele hulp)

Maatschappij (+) Gemeente (+) Woningcorporatie (+)

Tabel 9: Effecten Community-living

(+ betekent: baten; - betekent lasten) Effecten 30

Belanghebbenden

Vermindering isolatieproblematiek: Vermindert sociale isolatie Vermindert eenzaamheid Kans op ontstaan vriendschappen Vergroten sociaal netwerk

Bewoners (+) Zorginstellingen (+) Gemeente (+) Zorgverzekeraars (+)

Automatische ontmoeting door gedeelde voorzieningen: Stimuleert woonleereffect

Bewoners (+)

Stimuleert doorstroming

Toekomstige bewoners (+)

Door snelle doorstroming minder commitment community-living

Huidige bewoners (-)

Bewoners hebben minder het idee in een volwaardige woning te verblijven

Bewoners (-)

Opbouwen van een stevig sociaal netwerk

Maatschappij (+)

Tabel 10: Effecten tijdelijkheid Binder

(+ betekent: baten; - betekent lasten) Effecten

Belanghebbenden

Bewoners worden gestimuleerd om op zoek te gaan naar een ‘reguliere’ woning

Bewoners (+) Toekomstige bewoners (+)

Risico dat bewoners terugvallen op hun oude situatie: extra inzet (deels) voor niks geweest

Bewoners (-) Gemeente (-) Maatschappij (-)

De maatschappelijke baten van het Magic Mix-wonen liggen vooral bij de bewoners en de maatschappij. Op de lange termijn heeft het Magic Mix-wonen de potentie om de zorg te ontlasten, maar ook om meer weerbare inwoners te creëren die een betere bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij. Op dat moment komen de baten ook terecht bij de gemeente, woningcorporatie e.a.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

3.6

Verbinding met de City Deal Kennisdeling

De City Deal kennisdeling, een initiatief van het ministerie van BZK, probeert kennis uit de praktijk op te halen en te delen met kennisinstellingen en andersom. Dit gebeurt onder andere door studenten uit allerlei studierichtingen te verbinden aan plekken in de stad waar zij stage kunnen lopen. In Binder lopen vanaf eind 2019 studenten stage die de opleiding Social Work volgen aan de HAN. Naar aanleiding van ons gesprek met de studenten identificeren we verschillende effecten van hun aanwezigheid. De belangrijkste taak die zij vervullen, is dat zij kunnen ondersteunen bij de communitybuilding en dat zij heel toegankelijk zijn voor bewoners (ook door hun leeftijd). We spraken twee HANstudenten die sinds begin 2019 stage in Binder liepen. Zij vertellen: “Het is best wel lastig om de bewoners te bereiken. De meesten zijn best wel op zichzelf en schuw. Corona heeft ook niet geholpen. Het beste werkt het om iets met eten te organiseren. Bijvoorbeeld hamburgers eten of een kerstdiner organiseren. Dan gaan we gewoon buiten staan en dan kom je bewoners vanzelf tegen. Ook muziek maken vinden bewoners leuk, dan blijven ze plakken.” Daarnaast maken ze verschillende verslagen en doen zij onderzoeken binnen Binder. De studenten gaven wel aan dat de coronamaatregelen hun mogelijkheden ernstig beperkt hebben.

De begeleider van de HAN-studenten vertelt dat er daardoor ook nog geen studenten uit andere studierichtingen zijn aangesloten. Ze ziet daarvoor echter wel potentie (bv. studenten accountancy of rechtsbijstand). Ook het samenwerken met de zorginstellingen en het sociaal beheer zou nog kunnen worden verbeterd. Volgens de studenten is er bijvoorbeeld nog onvoldoende terugkoppeling van resultaten. Omdat er geen actieve samenwerking is met de hulpverlening kunnen studenten signalen die ze in het contact met bewoners oppikken niet terugkoppelen met de hulpverlening. Ook worden actuele vraagstukken en

31

dilemma’s waar de hulpverleners of het sociaal beheer tegen aanlopen nog niet met de studenten gedeeld. Dit zou een potentiële kans zijn om de praktijk van Binder te verbeteren. Tabel 11: Effecten inzet HAN-studenten

Effecten

Belanghebbenden

Stageplekken voor studenten

Studenten (+) Universiteiten en Hogescholen (+)

Ondersteunen bij community-building: Versterken effecten community-living Leuke activiteiten voor bewoners

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Talis (+)

Zijn heel toegankelijk voor bewoners: Opbouwen sociaal netwerk Kunnen een brug vormen tussen bewoner en hulpverlening/sociaal beheer (dit kost de hulpverlener wel extra tijd)

Vragende bewoners (+) Dragende bewoners (+) Sterker (+/-)

Rapporteren: Maken evaluaties die kunnen leiden tot verbeterpunten Identificeren knelpunten en blinde vlekken

Sterker (+) Talis (+)

Beperking privacy bewoners

Bewoners (-)

De maatschappelijke effecten van de verbinding met de City Deal Kennisdeling komen terecht bij de bewoners, maar ook bij Sterker sociaal werk en Talis doordat ze hen werk zouden kunnen ontnemen.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

3.7

Wat valt ons op? •

De financiële kosten en baten zijn zo goed als mogelijk op rij gezet. De kosten per bewoner komen neer op een kleine 4.000 euro per jaar per bewoner. Kosten zitten vooral in huurafdracht (aan RVB), in beheer en in (opmerkelijk) hoge nutskosten. Kosten van zorgmedewerkers zitten hier niet in.

•

Het is de vraag waartegen je deze kosten afzet. In vergelijking met een ‘gewone’ huurflat met 110 bewoners zijn ze hoog, want verlieslatend. In vergelijking met andere alternatieven (in een instelling, dakloos, in onwenselijke thuissituatie) zijn ze laag.

•

Binder vormt een goede tussenstap tussen ‘gewoon’ (zelfstandig of onzelfstandig) wonen, en begeleid wonen, met zorg.

•

Een uitgebreide maatschappelijke MKBA van Magic Mixprojecten bestaat niet. Wij hebben zo goed als mogelijk opbrengsten en lasten benoemd.

•

De maatschappelijke baten van Binder zijn ontegenzeggelijk aanwezig. Deze komen bij tal van verschillende partijen terecht, bewoners voorop. De maatschappelijke kosten komen voornamelijk bij twee partijen terecht, de gemeente en woningcorporatie Talis.

•

De ervaring laat zien dat sociaal beheerders hard nodig zijn in een complex als dit.

•

Veel maatschappelijke baten zijn moeilijk in geld uit te drukken: zelfvertrouwen creëren, rust bieden, structuur in het dagritme brengen, omgangsvormen oefenen, leren wonen, et cetera. Allemaal kwaliteiten die Binder in zich draagt.

•

Een belangrijke eigenschap van een Magic Mix-project is de onderlinge ontmoeting. Corona heeft dit in hoge mate belemmerd. Alle verwachtingen hieromtrent kunnen nu pas van start gaan. Het Magic Mix wonen kan in de toekomst wellicht ook sociaal beheer uit gaan sparen als dit beter loopt.

32

•

De sociale beheerders zetten nu, onder andere door corona, nog weinig in op het versterken van onderlinge banden tussen bewoners (het community-gevoel). Dit komt echter ook omdat het niet helemaal duidelijk lijkt wie van de verschillende partijen (gemeente, Sterker sociaal werk of de woningcorporatie) hier eigenlijk verantwoordelijk voor is.

•

De koppeling van lichte zorg aan Binder werkt preventief en ontlast zo de zwaardere zorg. Dat spaart tijd en kosten uit.

•

Concentratie van ‘zorgcliënten’ is efficiënt voor de zorgverleners: het spaart tijd uit.

•

Het valt op dat er veel wordt ingezet op het ‘ondersteunen’ van bewoners (bijvoorbeeld door zorg). Dit heeft nu al een positieve uitwerking. Maar er wordt minder ingezet op het stimuleren van zelfredzaamheid (bijvoorbeeld door kleinschalige verantwoordelijkheden in Binder). Daar ligt nog winst.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

33

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4

Referentieprojecten

In Nederland zijn enkele tientallen projecten waar verschillende doelgroepen door elkaar wonen. Het precieze aantal is niet bekend. Het gaat om: •

kleine en grote projecten,

•

twee doelgroepen of een mix van verschillende doelgroepen,

•

verschillende motieven en uitgangspunten, vanuit verschillende organiserende partijen,

•

nieuwe gebouwen of hergebruik van een oud pand,

•

gebouwen midden in een woonwijk, of buitenaf,

•

steden en dorpen.

Kortom, hét Magic Mix-project bestaat niet, en hét referentieproject voor Binder evenmin. Hierna behandelen we vijf projecten wat uitgebreider, die enigszins vergelijkbaar zijn. Voordat die op de volgende bladzijde vervolgen, noemen we kort nog een paar andere projecten, die mogelijk ook interessant (kunnen) zijn voor Binder, maar die we verder niet hebben geselecteerd: •

Het Bruishuis in Arnhem. Interessant hier zijn de vorm (hoge flat), met ruim 100 bewoners. Met veel zelfbeheer. Buurtfuncties in de plint. Nabij Nijmegen.

•

Hetzelfde geldt voor Akker 71, eveneens in Arnhem in Malburgen. Dit is een vergelijkbaar gebouw met een vergelijkbare geschiedenis en functie als Bruishuis, met een wat andere invulling van buurtvoorzieningen.

•

Humanitas in Deventer. Hier wonen enkele studenten in een verzorgingshuis, betalen geen huur, en doen veel met de bewoners. Dit is misschien wel het bekendste Magic Mix-project in

34

het buitenland, want het weet internationaal veel publiciteit te genereren. Succesvol, maar het aantal studenten is beperkt, en de hoofdgroep zijn vooral senioren. •

Het ORKZ in Groningen. Dit was begin jaren ‘80 het grootste kraakpand van Nederland en nu al jaren in bezit van corporatie Nijestee, met veel eigen voorzieningen en zelfbeheer door (de 226) bewoners. Interessant is de gehoorde opmerking: “Af en toe praat ik aan de bar met bewoner X, die niet weet hoe hij ’het leven’ moet aanpakken. De volgende dag gaat hij dan weer voortvarend aan de gang. Zeker, dat spaart zorg uit’. Dit pand wijkt echter af van Binder.

•

Startblok Riekerhaven in Amsterdam heeft sinds 2016 ruime aandacht gekregen binnen Nederland. Hier wonen in prefab units 500 vooral studenten en statushouders door elkaar. Nadien zijn en worden nog een tiental woonprojecten gerealiseerd, zoals SparkVillage, Startblok Wormerveerstraat, Startblok Zeeburg, Actagebouw, Stek-Noord, en andere. Allemaal tijdelijk, de meeste in prefab nieuwbouw, de meeste in een mix voor studenten en statushouders. Door De Key, Rochdale, Ymere en andere corporaties. Amsterdam is een grotere schaal, maar van de systematische aanpak valt te leren.

Hierna gaan we uitgebreider in op vijf projecten die qua omvang, doelstelling, gebouw en/of mix van doelgroepen (enigszins) vergelijkbaar zijn, en waarvan het meest te leren is voor Binder: •

De Driftkikker, Leiden

•

Genderhof, Eindhoven

•

De Jozef, Alphen aan den Rijn

•

De Short Stay Facility, Dordrecht

•

Majella Wonen, Utrecht

•

Een mislukt project: hoe kan het verkeerd gaan, en wat moet je dus (niet) doen?

Bij elk project kijken we wat ons opvalt en we kunnen leren voor Binder.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.1

De Driftkikker, Leiden

In Leiden stelt corporatie Ons Doel woonruimte beschikbaar voor mensen die uitstromers zijn uit Beschermd Wonen. Deze mensen wonen gemengd met niet-zorgbehoevenden. Er is in de samenleving een groep mensen die het redt met een kleine beetje zorg en aandacht. Een woonvorm tussen 24-uursopvang, en zelfstandig wonen is er echter nauwelijks, terwijl daar wel degelijk behoefte aan is. Dat, terwijl dit de zwaardere zorg zou kunnen ontlasten en/of voorkomen. In Leiden zijn 8 projecten, die (enigszins) als tussenvorm betiteld kunnen worden. Ze variëren in grootte, van 4 tot 100 woningen. Het gaat zowel om nieuwbouw als om bestaande bouw. Alle woningen zijn zelfstandige eenheden, wat huurtoeslag, indien nodig mogelijk maakt. Het grootste project is dat met 100 woningen aan het Nico van der Horstpark. Dit is een project in prefab nieuwbouw, waar statushouders en studenten samenwonen.

35

Begin 2020 startte project De Driftkikker; een woongroep in een oude verbouwde school, aan de Driftstraat (vandaar de naam). Er zijn 14 zelfstandige eenheden in de normale verhuur (ca. 25m2, ca €460), en 6 kleine eenheden, die worden verhuurd aan (jonge) cliënten van Cardea, de zorggroep voor jongeren tot 23 jaar. Er zijn afspraken gemaakt met de drie regionale zorggroepen, waaronder Cardea. De jongeren in de Driftkikker kunnen toe met minder zorg. De gemeente geeft voor deze vorm van zorgopvang een lagere zorgindicatie, omdat cliënten minder begeleiding krijgen. Dat betekent dat Cardea ook minder middelen ontvangt van de gemeente. Het is een opvang die in zit tussen intramuraal en ambulant, qua begeleiding en ook qua bekostiging. Een element dat bijdroeg aan draagvlak in de buurt, was de handhaving van het karakteristieke schoolgebouw. Zo werd het tenminste gebruikt. In één van de zelfstandige appartementen woont een ‘ervaringsdeskundige’ beheerder. Die woont gratis en regelt in ruil alle beheerzaken voor Ons Doel. Volgens de betrokkenen is het duidelijk dat je maatschappelijke kosten uitspaart. Dat is echter nooit precies aan te tonen. Het heeft ook te maken met je rolopvatting. Er wonen mensen die je als een lastige groep kunt betitelen en die kosten nou eenmaal meer geld dan gemiddeld.

De kosten zijn ongeveer gelijk verdeeld tussen gemeente en corporatie, maar je kunt geen starre afspraken maken voor de doelgroep waarover we het hebben. Wat leren we voor Binder: •

Huisvesten van een lastige doelgroep kost nou eenmaal meer geld; accepteer dat.

•

Een gemengd wonen project spaart lichte begeleiding uit; hoeveel is niet te kwantificeren.

•

Een ervaren bewoner woont om niet en regelt beheerzaken.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.2

Genderhof, Eindhoven

Genderhof in Eindhoven is een voormalig verzorgingshuis van Archipel met 190 woningen. Vanwege de wijziging in de zorgregelgeving kon Archipel er bijna geen nieuwe ouderen meer huisvesten. In 2014 besloten woningcorporatie Wooninc. en Archipel om ook andere doelgroepen toe te laten. In de plint zijn diverse voorzieningen, zoals een ontmoetingsruimte en een wasserette. De instroom van nieuwe groepen leidde tot een betere benutting van bestaande voorzieningen. Extra investeringen waren nauwelijks nodig, wat financieel gezien het project rendabel maakt. De bezettingsgraad is nagenoeg 100%. In 2015 won Genderhof de Inspiratieprijs Flexwonen; een eerder sloopbesluit staat op de helling. Het zijn vooral studenten en arbeidsmigranten die zich aanmelden, maar ook andere doelgroepen worden gehuisvest: gescheiden mensen zonder kinderen, starters, expats, GGZ-cliënten, ex dak- en thuislozen en mensen die huisvesting dichter bij werk zoeken. Nieuwe bewoners krijgen een tijdelijke huurovereenkomst voor maximaal twee jaar. Het zijn zelfstandige tweekamerwoningen die in grootte wat verschillen, maar de huur is overal gelijk, 485 euro per maand. Daar komen bij 90 euro service- en 120 euro energiekosten. Huurtoeslag is mogelijk. 36

Nieuwe bewoners worden gescreend. Ze moeten op een respectvolle manier met andere bewoners omgaan, bereid zijn zich in te zetten voor anderen, mogen geen kinderen hebben en moeten voor een sociale woning in aanmerking komen. Er mogen maximaal 2 mensen in een woning wonen. De nieuwe bewoners worden met name op voordracht van andere bewoners aangedragen. Er is veel onderling contact, zoals samen koffie drinken, een potje biljarten, tafeltennissen of samen voetbal kijken. Sommige huurders werken als vrijwilliger in de ontmoetingsruimte. De Genderhof wordt gepresenteerd als wonen voor iedereen die een tijdelijke woning nodig heeft. Dit valt beter dan een project alleen voor arbeidsmigranten of alleen statushouders. Binnen Genderhof is één zorgpartij actief, GGzE, die 20 woningen huurt voor beschermd/begeleid wonen voor cliënten met een psychische stoornis. GGzE betaalt daar de reguliere huur voor. Als tegenprestatie zorgen ze voor een dagbestedingsproject ‘De Slappe Band’ in het gebouw, waar fietsen gerepareerd worden tegen een kleine vergoeding. Ook verkopen ze fietsen aan de bewoners. GGzE organiseert 3 keer in de week een inloop voor cliënten, andere bewoners en omwonenden. GGzE krijgt hier een gemeentelijke subsidie voor. De aanwezigheid ter plekke vergemakkelijkt persoonlijk klantcontact.

Bij calamiteiten, betalingsproblemen of zorgvragen zijn er korte lijnen met het wijkteam van ‘WijEindhoven’. De vragen zijn vaak tijdelijk; mensen weer even op de rit helpen. Corporatie Wooninc. verhuurt de woningen en faciliteert de andere zaken in het gebouw. De uitvoering daarvan ligt bij de zorgpartij. Een voor wat hoort wat principe. Alles gebeurt met gesloten beurzen. Wat leren we voor Binder: •

In de plint vinden veel ontmoetingen plaats.

•

Bewoners kunnen nieuwe bewoners voordragen.

•

Genderhof presenteert zich als woonruimte voor álle soorten spoedzoekers.

•

Zorgpartij GGzE is zichtbaar aanspreekbaar in het gebouw voor iedereen.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.3

De Jozef, Alphen aan den Rijn

In het voormalig verzorgingstehuis St. Joseph wonen sinds begin 2018 zo’n 100 spoedzoekers. Eigenaar is woningcorporatie Woonforte, die het vertrek van zorgpartij ActiVite aangreep om in het centraal gelegen gebouw een woonexperiment te starten. In De Jozef wonen zo’n 100 mensen met verschillende achtergronden: studenten, jongeren, mensen die net gescheiden zijn, statushouders en (op de bovenste verdieping) mensen die woonbegeleiding of zorg thuis krijgen. De onderste drie verdiepingen worden regulier verhuurd, op de vierde etage wonen mensen beschermd onder begeleiding van twee zorgpartijen: Prodeba en De Binnenvest. Op de onderste drie verdiepingen zijn 79 zelfstandige één- en tweekamerstudio’s, met een keukenblok en eigen sanitair, en een netto huurprijs van 513 euro per maand. Bewoners krijgen een tijdelijk huurcontract, dat varieert van drie maanden tot maximaal twee jaar. Bij de inschrijving spreekt

37

Woonforte de verwachting uit dat iedereen elkaar helpt en samen prettig wil wonen. Kandidaten moeten ingeschreven staan als woningzoekend. Er wordt geloot uit de reacties. De politie screent kandidaten op een criminaliteitsverleden, iets wat al gemeld wordt bij het woningaanbod en dan volgt een kennismakings- en verwachtingengesprek. Kinderen en huisdieren zijn niet toegestaan. De huismeester van Woonforte werkt intensief samen met een vrijwillige huismeesterbewoner. Hij beheert een groepsapp voor onderlinge klusjes en houdt een zwartboek bij van overlast gevende bewoners. Na een waarschuwing volgt een gesprek op het kantoor van Woonforte. Woonforte vindt het belangrijk dat mensen die een steuntje in de rug nodig hebben een goede plek hebben om te wonen en zich kunnen ontwikkelen. In een van de garages is een timmerwerkplaats, die wordt gerund door twee bewoners van De Binnenvest. In ruil hiervoor doen zij klein herstelwerk aan het pand en onderhouden zij de tuin. Op de begane grond is ruimte voor allerlei maatschappelijke initiatieven en activiteiten voor en door bewoners. Zo zijn er een buurtrestaurant, een kledingbank, huiswerkbegeleiding, wijkcoaches van ondersteunings- en welzijnswerk en een taalschool. De activiteiten zorgen voor bedrijvigheid in De Jozef. Activiteiten staan ook open voor ouderen in de omliggende ‘aanleunwoningen’, en buurtbewoners.

De wijkcoaches van welzijnsorganisatie ‘Tom in de buurt’ verzorgen de ambulante begeleiding van bewoners met lichte zorg- of begeleidingsvragen. Tom in de buurt houdt kantoor in De Jozef zelf. Gesprekken hoeven daardoor niet noodzakelijk aan huis plaats te vinden. Wat leren we voor Binder: •

Een van de bewoners is vrijwillige huismeester.

•

Bewoners doen licht werk in en om het gebouw.

•

Veel activiteiten op de begane grond.

•

Buurtwelzijnswerk houdt kantoor in de Jozef.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.4

De Short Stay Facility (SSF), Dordrecht De SSF is het oudste gemengd wonen complex in het land. Het bestaat al vanaf 1997 en wordt, na wat aanloopproblemen, al jaren gezien als een succesverhaal. Opmerkelijk is daarom dat pas een jaar of zes, zeven geleden het Magic Mix-concept in andere steden belangstelling kreeg, terwijl de SSF in Dordrecht dus al jarenlang draaide. De SSF is een voormalig verzorgingshuis in een woontoren in de wijk Wielwijk in Dordrecht. Er zijn 189 kamers, klein, maar wel zelfstandige eenheden (15 m2). Een deel wordt gemeubileerd verhuurd. Eigenaar is corporatie Woonbron. Kenmerkend is een brede mix aan doelgroepen: arbeidsmigranten, studenten, statushouders, scheidingsgevallen, ggzcliënten. Kandidaat bewoners melden zich spontaan of worden aangedragen vanuit verschillende zorghoeken, maar ook werkgevers plaatsen er regelmatig groepen werknemers voor een aantal maanden. Bij alle partijen wordt de mix gewaardeerd en al vroeg was duidelijk dat het samenbrengen van

38

uitsluitend mensen met problemen niet werkt. Een combinatie van uiteenlopende categorieën bewoners zorgt voor evenwicht. De mix heeft ook een bedrijfsmatig voordeel. De woonduur is kort (maximaal twee jaar), en de meesten halen die termijn niet eens. Soms komen er tegelijk (en plotseling) veel wooneenheden beschikbaar, terwijl ‘de leveranciers’ niet altijd evenveel geschikte mensen kunnen ‘aanbieden’. Door uit zeer veel verschillende vaatjes te tappen, wordt het exploitatierisico gespreid, is de constatering van de verhuurder. Ze zitten altijd bijna vol. Bovendien heeft de mix van lastige groepen met studenten en andere dragende groepen het project een positiever imago gegeven. Voor een mooi onbedoeld effect zorgt de dagelijkse aanwezigheid van geestelijke gehandicapten van Gemiva, die een dagbesteding hebben in een aantal voorzieningen in de plint van het gebouw. Zij bevorderen een ontspannen sfeer in het complex. De corporatie werkt in SSF Dordrecht met gele en rode kaarten. De huisregels worden stevig nageleefd. Na twee waarschuwingen en een rode kaart vindt snel huisuitzetting plaats. Wat leren we voor Binder: •

Commercieel en sociaal denken combineren. Verdienen waar het kan om uit te geven waar het moet.

•

Iedereen kan er komen wonen. Dat vermijdt een negatief imago.

•

Een omvangrijk netwerk van doorverwijzende organisaties zorgt voor een hoge bezettingsgraad.

•

Een helder en duidelijk beheerbeleid.

•

Dagelijkse aanwezigheid van mensen met een verstandelijke beperking werkt ontspannend.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.5

Majella Wonen, Utrecht

Majella Wonen in Utrecht is een initiatief van woningcorporatie Portaal en de Tussenvoorziening, een stichting die zich inzet voor uitstromers uit de zorg en ex dak- en thuislozen. Door de extramuralisering ziet Portaal de laatste jaren een verhoogde opgave voor mensen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang. De praktijk is dat deze bewoners dikwijls niet in staat zijn om zelfstandig te wonen, met name financieel (schulden). Dit project stelt hen in staat dit langzaam te leren. Portaal haalde 2 oude flats uit de sloopvoorbereiding, knapte ze eenvoudig op en verhuurt ze sinds

39

2016 als een gemengd wonen project. Het project heeft een duur van 15 jaar, wat eventueel verlengd kan worden. Majella is een vervolg op 2 eerdere projecten in Utrecht: ’t Groene Sticht in Leidsche Rijn en Parana in Overvecht. De 2 flats tellen samen 67 zelfstandige woningen, waarvan de helft aan vragende en de helft aan dragende bewoners wordt verhuurd. De laatsten krijgen meteen een regulier huurcontract, de eersten een omklapcontract, dat bij een goede bewoning na maximaal 3 jaar wordt omgezet. Huren liggen momenteel op ongeveer 350-480 euro, voor zelfstandige woningen in wisselende grootte van 25-55m2. De Tussenvoorziening begeleidt de vragende bewoners. Zij kunnen een nieuwe start maken via het Housing First-principe. Hierdoor krijgen ex-daklozen direct woonruimte op voorwaarde van inkomensbeheer. Zij betalen zelf de huur en verzorgen zelf hun huishouden, met intensieve begeleiding. Het doel is dat zij na drie jaar zelfstandig kunnen wonen met een eigen huurcontract. De dragende bewoners zijn mensen met een grote sociale betrokkenheid die gemiddeld een dagdeel per week een actieve bijdrage willen en kunnen leveren aan de leefsituatie in het gebouw en de woonomgeving. Ze worden op motivatie geselecteerd. Ze moeten ingeschreven staan bij Woningnet en recht hebben op een sociale huurwoning. Er wordt niet beoordeeld op inschrijvingsduur.

Vragende en dragende bewoners wonen door elkaar en vormen samen een woonvereniging. Majella vormt een stap tussen intramuraal en extramuraal wonen. In 2017 won Majella Wonen de Innovatieprijs i-Opener. Wat leren we voor Binder: •

Het project vormt een succesvolle tussenstap tussen beschermd en zelfstandig wonen.

•

Gemotiveerde dragende bewoners zorgen voor de contacten. Dit vermindert de zorgbehoefte.

•

Iedereen heeft een regulier huurcontract, of kan dat ‘verdienen’.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

4.6

Tot slot: en wat als het onderling vertrouwen verdwijnt?

Onderstaand voorbeeld is anekdotisch en logischerwijs geanonimiseerd opgeschreven, maar wel echt gebeurd. Een voorbeeld van hoe het niet moet gaan. En hoe ontwikkelingen in Binder per se niet moeten gaan. Alweer een aantal jaren geleden werkten in een stad in het zuiden des lands gemeente en woningcorporatie intensief samen om een project met sociaal wonen en andere functies in een vroeg naoorlogse woonbuurt van de grond te krijgen. De leefbaarheid zou worden verbeterd, het vormde een aanvullende woonvorm op de toch wat eenzijdige woningvoorraad van de wijk, er zouden verschillende (soorten) mensen bij elkaar komen wonen, met ontmoetingsfuncties en -ruimtes voor de buurt. De ‘vergeten’ buurt kreeg extra beleidsaandacht, aandacht die de laatste jaren vaak elders had gelegen. Met een heldere maatschappelijke behoefte, een duidelijke doelstelling en in goed onderling vertrouwen werd een plan opgesteld. Dat werd gepresenteerd in een stampvol en bedompt cafézaaltje, en werd enthousiast onthaald door de buurtbewoners. De schop ging bij wijze van spreken al bijna de grond in, toen er van hogerhand werd ingegrepen. De corporatie ging fuseren met een grotere, uit een andere stad, en daar werden prioriteiten anders gesteld. De nieuwe corporatie hamerde op harde en meetbare afspraken op alle onderdelen (‘die lantaarnpaal, dat zijn niet onze kosten!’).

Het uiteindelijke gevolg was dat het project werd afgeblazen; bewoners waren, eufemistisch gesteld, ‘teleurgesteld’. De twee betrokken en erg bevlogen medewerkers van zowel corporatie als gemeente, samen verantwoordelijk voor het hele project, waren hevig gefrustreerd; een jaar later hadden beiden een andere baan gezocht. Jaren later zagen we toevallig dat er een rapport was opgesteld, over dezelfde buurt, met precies 40

dezelfde probleemanalyse, en een vergelijkbaar plan. Maar wel met veel wrevel, scepsis en wantrouwen bij buurtbewoners. Wat leren we voor Binder: •

Regel niet alles dicht.

•

Ga uit van onderling vertrouwen.

•

Beweeg mee op lokaal enthousiasme.

•

Hou het goede vast!

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

5

Conclusies en aanbevelingen

De vragen die aan ons werden voorgelegd, vatten we als volgt samen: •

Evalueer Binder tot dusver

•

Wat valt jullie op?

•

Wat zijn financiële en maatschappelijke kosten en baten?

•

En bij wie liggen die?

•

Wat (zouden) we kunnen leren van ervaringen elders?

•

Hoe kan Binder beter?

Onze conclusies en aanbevelingen hebben we gegroepeerd langs vier lijnen: 1)

Binder als woonplek

2)

Binder als ontmoetingsplek: het gemengd samen wonen en leven

3)

Binder als vangnet

4)

Organisatie en proces

Ad 1) Binder als woonplek

41

Binder is een mooi initiatief dat woonruimte biedt in een goedkoop segment aan ruim honderd mensen die anders een slechte, een problematische of helemaal geen woonplek zouden hebben. Dat geldt zowel voor de vragende als de dragende bewoners. De laatste groep vindt echter wel sneller iets anders. Voor de vragende groep is de eigen, zelfstandige woonruimte dikwijls een verademing. Housing First, als basis om (de vaak aanwezige andere) problemen aan te pakken. Dat merken medewerkers, zorgverleners, onze gesprekspartners en bewoners zelf: rust, zelfvertrouwen, leven op de rails zetten, basis, zekerheid, gevoel van eigenwaarde; allemaal basale behoeften waaraan Binder tegemoet komt. Ook ontlast Binder de zorg en vermindert op de korte en de lange termijn sociale problematiek (zoals depressies, schulden of verslavingen). Verder draagt Binder bij aan een veiliger samenleving (plus voor politie), omdat er minder dak- en thuislozen zijn. Dit alles zijn plussen voor de maatschappij. Binder kan wel beter. Het betonnen gebouw zelf is al geen schoonheid (’product van zijn tijd’), de uitstraling is kil, de entree is troosteloos, de buitenruimte oogt nogal stenig en wat luguber, het hek sluit af van de straat, de andere zijde is winderig en de gangen zijn kaal. Veel bewoners zijn blij om er te komen wonen, maar echt als een tijdelijke, bijna ‘nood’ plek.

Bewoners willen dikwijls snel weer weg en dragende bewoners kunnen dit vaak ook. Dat is voor de continuïteit binnen de groep niet bevorderlijk. Aanbevelingen: •

De gemeente is hoofdhuurder en wil het gebouw aankopen. Als dat is gelukt, zijn extra investeringen aan te raden. (Over de laagbouw, zie volgende punt).

•

Verbeter de entree en de uitstraling. Meer kleur, warme ontvangst, indruk voor buitenstaanders. Verplaats de entree naar de oude entree aan de stationszijde, en maak van de huidige entree een nood- of achteruitgang voor overdag.

•

Stimuleer zelfwerkzaamheid om gangen te verfraaien.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

•

Stimuleer meer continuïteit in de groep bewoners bijvoorbeeld door te overwegen de tijdelijke huurcontracten af te schaffen. De woonruimte is van zichzelf zodanig dat de meesten toch al binnen afzienbare tijd zullen vertrekken. Tijdelijke contracten stimuleren de dragende bewoners weg te gaan, terwijl je die langer zou willen vasthouden. En het biedt de vragende bewoners onrust; juist hen wil je meer zekerheid bieden.

•

Maak het wonen in Binder fijner, en maak bewoners trots om in Binder te kunnen wonen.

•

Overweeg differentiatie tussen de verdiepingen aan te brengen. Bijvoorbeeld meer voorzieningen, grotere kamers, zelfstandige woonruimte, hogere huren op de bovenste verdieping. Of gemeubileerde kamers voor tijdelijke werkers. Of verhuur een verdieping aan beschermd wonen voor mensen met een psychische beperking. Differentiatie biedt kansen om verschillende doelgroepen aan te trekken, en te behouden, en het biedt bewoners de kans om door te stromen naar een ‘mooiere’ woonruimte.

Ad 2) Binder als ontmoetingsplek voor gemengd wonen Binder is meer dan louter huisvesting; mensen wonen er samen met andere mensen. Een groot pluspunt is dat voor veel van de (vragende) bewoners dit samen wonen een nieuwe ervaring is. Een aanzienlijk deel van de vragende bewoners heeft weinig of slechte ervaringen met het omgaan met andere mensen, met rekening houden met elkaar, met wat anderen normale omgangsvormen vinden. ‘Oefenen voor de echte wereld’, werd het treffend genoemd. Bovendien lopen veel bewoners met allerlei vaak kleine praktische vraagjes rond, waarop medebewoners zo een antwoord kunnen geven. Gemengd wonen projecten kunnen aanspraak geven, gezelligheid bieden en eenzaamheid tegengaan. Lang niet alle bewoners zijn daarop gesteld, maar veel andere wel. Het Magic Mix-wonen draagt bij aan de ontwikkeling van kwetsbare bewoners. 42

Ook hier kan Binder beter. Binder is op dit moment niet ingericht om ontmoeting te creëren. De gezamenlijke ruimten zijn ingericht als een plek om te gebruiken (koken, wassen, douchen, verplaatsen), maar niet om in te leven. Tegelijkertijd zien wij veel mogelijkheden om dat samenleven in de gemeenschappelijke ruimten wel te stimuleren. Als de laagbouw samen met de hoogbouw in eigendom komt, biedt dit, daarnaast, goede mogelijkheden om daar allerlei voorzieningen in aan te brengen die Binder zouden kunnen versterken. Sommige voor de hele stad (café, ontmoetingsruimte, werkplekken; kijk naar de referentieprojecten). Wellicht ook te runnen door bewoners, of zorgcliënten, of mensen met een dagbesteding. Aanbevelingen: •

Overweeg op een aantal gangen de keukenapparatuur (batterij met kooktoestellen) te verminderen, en in plaats daarvan een tafel met 6-8 stoelen te plaatsen.

•

Geef aan iedere gang de mogelijkheid om zelf de voorhal (tussen de trap en de gang) (of een plek die de bewoners zelf geschikter achten) in te richten. Stel een beperkt budgetje beschikbaar voor kringloopwinkelaankopen.

•

Probeer in te zetten op Binder als een woonplek waar je trots op bent i.p.v. alleen een tijdelijke woonplek, om de continuïteit in de groep te bevorderen. Dat kan zowel met concrete activiteiten (die het wonen leuker maken; zeker na corona), en met gerichte communicatie.

•

Gebruik de laagbouw voor voorzieningen voor bewoners en buitenstaanders (stationsbetaalbaar-grandcafé?).

•

Een idee voor een hostel klinkt goed. Zeker op die plek.

•

Gebruik de bestaande receptiebalie als aanspreekpunt voor alle medewerkers van het hostel, gemeente, zorg, welzijn, Talis en HAN. Een apart kantoor kan dan dienen voor persoonlijke gesprekken. De gemakkelijke inloop en toegankelijkheid van de medewerkers zijn van grote

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

waarde. In de receptie word je ‘van je werk afgehouden door aanspraak’, maar dat is dan ook juist de bedoeling. •

Maak iemand verantwoordelijk voor de opbouw van de ‘community’. Een gemeenschap opbouwen gaat niet vanzelf.

Ad 3) Binder als vangnet De kracht van Binder voor de vragende bewoners, en daarmee voor de Nijmeegse samenleving, is dat je zelfstandig kunt wonen, met een achtervang. Intramuraal woon je niet zelfstandig, en in een gewoon huis woon je niet beschermd. In Binder woon je zelfstandig, maar er is echt een vangnet, je wordt in de gaten gehouden en er is zicht op je. Bovendien kom je niet in een onoverzichtelijke bureaucratie terecht, maar je kunt direct geholpen worden. Dit geldt voor de vragende, maar ook voor veel van de dragende bewoners. Dat is echt een meerwaarde. Het Magic Mix wonen draagt bij aan de weerbaarheid en zelfredzaamheid van bewoners. Het onderlinge contact en het dagelijkse ‘kletspraatje’ tussen bewoners onderling doet een aantal lichte problemen verdwijnen. Dat geldt ook voor de toegankelijke lichte zorg in de vorm van spreekuren. Daardoor wordt de zorg in zijn totaliteit ontlast zonder dat dit extra inzet vanuit zorginstellingen kost. Dat levert de bewoners en de samenleving als geheel een maatschappelijke baat op, en bespaart op (kostbare) zorgkosten. Een risico is het omgekeerde: sommige bewoners blijven hangen in de lichte zorg die ze binnen Binder zelf krijgen (spreekuur, of medebewoners), terwijl ze wellicht meer specialistische zorg nodig hebben. Aanbevelingen: •

Geef bewoners in Binder de kans om te groeien door hen bepaalde verantwoordelijkheden te geven of in de toekomst zelfs een baan (bv. in een hostel of restaurant).

•

43

Een snelle beschikbaarheid van woonruimte mag geen belemmering zijn om te werken aan een prettig leefklimaat voor bewoners, en een fijn ‘gemeenschapsleven’.

•

Als het gemeenschapsleven sterker is, zou je momenten kunnen organiseren waarop bewoners ervaringsverhalen delen (die bv. wel specialistische hulp hebben aangenomen). Of waar specialistische hulp iets komt uitleggen.

•

Je kunt activiteiten organiseren waarbij de ‘bekende gezichten’ (sociaal beheer, Sociaal werker, de ambulant begeleider etc.) af en toe ook aanwezig zijn om vertrouwen op te bouwen.

Ad 4) Proces en organisatie Binder kost de gemeente en Talis geld, en levert maatschappelijke meerwaarde voor hen, en (vooral) voor veel andere partijen, de bewoners voorop. Dit is ook een kwestie van rolopvatting. Het is onontkoombaar dat ‘lastige groepen bewoners’ nou eenmaal meer kosten dan ‘gewone burgers’. Als de overtuiging bestaat dat huisvesting voor hen een goede zaak is, zullen die kosten voor rekening moeten worden genomen. Binder levert ook meer werk op. Een gemengd wonen-project met veel vragende bewoners vereist selectie aan de poort en een strak beheer. Extra toewijzing, extra selectie- en motivatiegesprekken, een snelle doorstroming, meer toezicht; het levert allemaal extra werk op. En dus meer kosten. Het is goed dat één (of twee) personen aanspreekpunt zijn voor alle professionals. Het gemengd wonen van dragende en vragende bewoners levert ongetwijfeld meerwaarde op, wat onder andere resulteert in het afhandelen van kleine probleempjes en minder beroep op zwaardere zorg. Logistiek is het efficiënt dat verschillende cliënten bij elkaar wonen.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

Aanbevelingen: •

Overweeg een rol te geven aan betrokken bewoners. Dat kunnen vrijwilligers zijn, het kunnen ook ervaringsdeskundige bewoners zijn die tegen gereduceerde huur wonen. Zij kunnen allerlei kleine werkzaamheden verrichten, variërend van hulphuismeester tot kleine onderhoudswerkzaamheden of meehelpen in de gezamenlijke ruimten beneden.

•

Overweeg dat bewoners zelf nieuwe bewoners kunnen voordragen. Straal uit dat alle groepen spoedzoekers er plezierig kunnen wonen.

•

Motivatie en selectie aan de poort zijn nodig. Je mag niet zomaar in Binder wonen; je moet iets voor anderen willen doen.

•

Zodra leefbaarheid en veiligheid het woonplezier ondermijnen, is een strak beheer nodig, met snelle uitplaatsing van overlastgevers als nodig.

•

Overweeg een ‘Binder-II’, kleiner van schaal, met de (iets) ‘zwaardere’ gevallen, met meer begeleiding. Als eerste opstap voor die groep tussen intramuraal en ‘de echte wereld’; mogelijk Binder als volgende stap. Mensen die te veel zorg nodig hebben, passen niet in Binder.

•

Werk blijvend aan community building. Dat is belangrijk in een gemengd wonen-project met veel kwetsbare bewoners, en komt (en blijft) niet automatisch op gang. De HAN-studenten kunnen hier een mooie ondersteunde rol in nemen, zeker nu corona meer ruimte lijkt te bieden, maar kunnen voor deze taak niet de verantwoordelijkheid dragen. Zolang er een groot verloop is van actieve (vaak de dragende) bewoners, zal een extra inzet nodig blijven.

•

En misschien wel het belangrijkste: werk door in onderling vertrouwen en probeer niet alle (maatschappelijke) kosten en (maatschappelijke) opbrengsten precies door te rekenen en in exacte cijfers te vangen. Dat ondergraaft het project.

44

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

Bijlage 1: het Proces Om het project Binder te realiseren en organiseren zijn er voorafgaand aan het project verschillende afspraken gemaakt, partijen betrokken en rollen verdeeld. Hieronder gaan wij in op deze afspraken en beschrijven welke partijen hierbij een rol speelden. Partijen Er zijn veel verschillende partijen betrokken bij Binder. Hieronder staat een overzicht. Partij Rijksvastgoedbedrijf Gemeente Nijmegen Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) Woningcorporatie Talis

Huischmeesters Sterker sociaal werk

Bindkracht10

SWT: sociaal wijkteam Nijmegen (onderdeel Sterker Sociaal werk) HAN (hoge school Arnhem en Nijmegen) Jeugdfact Nunn SSHN (studentenhuisvesting Nijmegen) Architectuurcentrum Nijmegen Bureau Stala

Functie Eigenaar gebouw Huurt het gebouw van het Rijksvastgoedbedrijf Eerste huurder gebouw Huurt het gebouw van de gemeente Verantwoordelijk voor: beheer en exploitatie, onderhoud, werving dragende bewoners en selectie en plaatsing bewoners Hielp Talis aan het begin met het beheer van Binder Coördinatie zorg. Verantwoordelijk voor: Werving en selectie vragende bewoners en begeleiding vragende bewoners (R75, individuele ambulante begeleiding, begeleiding groep, dagbesteding) Verleent samen met Sterker sociaal werk hulpverlening aan vragende bewoners (individuele ambulante begeleiding, begeleiding groep, dagbesteding, schuldhulpverlening) Onderdeel van Sterker sociaal werk. Doorverwijzer mogelijke vragende bewoners

45

Binder biedt studenten social work aan de HAN stageplekken Doorverwijzer mogelijke vragende bewoners Doorverwijzer mogelijke vragende bewoners Doorverwijzer (ex-)studenten als ‘dragende bewoner’ Heeft in samenwerking met de gemeente Nijmegen de tuin opgeknapt Heeft in samenwerking met de gemeente Nijmegen de tuin opgeknapt.

Afspraken en rolverdeling - financiën De financiën worden beschreven in het hoofdstuk 3 ‘kosten en baten analyse’. Afspraken en rolverdeling – de selectieprocedure De gemeente Nijmegen en woningcorporatie Talis stelden voorafgaand aan het project verschillende randvoorwaarden voor de selectie van bewoners:21 1.

De woningen zijn met name bedoeld voor jongeren tussen de 18 en 23 jaar.

2.

De woningen zijn deels bedoeld voor urgenten die niet geholpen worden door de Werkgroep Bijzondere Bemiddeling (WBB) van de gezamenlijke woningcorporaties.

_________ 21

Collegevoorstel 26 juni 2018.

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

3.

De huurcontracten zijn flexibel (kortlopend). De huurtermijn is 6 maanden tot maximaal 5 jaar.

4.

De woningen zijn bedoeld voor mensen die in acute huisvestingsnood verkeren.

5.

De woningen zijn bedoeld voor mensen die minstens 3 jaar woonachtig zijn in de (omgeving van) gemeente Nijmegen in de afgelopen 10 jaar (maatwerk is mogelijk).

6.

De verdeling is 40% vragende bewoners en 60% dragende bewoners.

Een dragende bewoner moet aan verschillende ‘eisen’ voldoen om zo genoemd te kunnen worden. Allereerst moet een dragende bewoner geen ondersteuning nodig hebben. Daarnaast moeten ze een daginvulling (studie of werk) hebben. Ook moeten ze een goede buur willen zijn en het leuk vinden om gezamenlijk te wonen. Optioneel kunnen ze een taak vervullen in beheer of bij Binder. Bewoners wonen alleen.22 Studenten en/of net afgestudeerden die niet (meer) in aanmerking komen voor huisvesting van de SSHN komen alleen bij uitzondering in aanmerking voor huisvesting in Binder. Een randvoorwaarde is dat zij een maatschappelijke of zorg gerelateerde opleiding volgen als hbo Social Work of aanverwant.23 (Deze laatste voorwaarde is later versoepeld). Een vragende bewoner moet individuele of groepsbegeleiding hebben. Ook is het wenselijk dat zij regelmatig een dagbesteding hebben. Dit is geen harde eis, maar wordt door de beheerders wel gestimuleerd. Ook zij moeten een goede buur willen zijn en het leuk vinden om gezamenlijk te wonen. Optioneel kunnen ze een taak vervullen bij Binder. Bij de start van het project is Talis verantwoordelijk voor de werving van de ‘dragende’ bewoners. Deze worden gezocht via ‘Entree’. Dit is een platform van bijna 20 woningcorporaties in de regio Arnhem46

Nijmegen, waarop sociale huurwoningen die vrijkomen worden aangeboden. 24 Mensen die ingeschreven staan bij Entree kunnen reageren op de advertentie van Binder. Vervolgens vraagt Talis om een aanmeldformulier in te vullen. Mocht de dragende bewoner voldoen aan de randvoorwaarden, dan wordt hij of zij uitgenodigd voor een gesprek met de wijkadviseur van Talis. Sterker sociaal werk is verantwoordelijk voor de werving van de ‘vragende’ bewoners. Vanuit het netwerk van Sterker sociaal werk kunnen vragende bewoners zich aanmelden. Zij worden hier vaak op gewezen door hun begeleiders. Sterker sociaal werk bekijkt aan de voorkant of vragende bewoners voldoen aan de randvoorwaarden. Vervolgens gaat de projectcoördinator Sterker samen met de wijkadviseur Talis in gesprek met de potentiële bewoners. In dit gesprek wordt gekeken of de bewoner past binnen Binder, en ook naar welke hulp de bewoner nodig heeft. Afspraken en rolverdeling - Beheer Talis is verantwoordelijk voor het dagelijkse (sociale) beheer van Binder en zet hiervoor aan het begin van het project de wijkadviseur Talis fulltime in. De wijkadviseur Talis is naast de selectieprocedure verantwoordelijk voor het oplossen van mankementen in het gebouw en het aanspreken van bewoners met een huurachterstand. Daarnaast is hij het eerste aanspreekpunt voor bewoners met vragen.

Ook controleert hij of bewoners zich houden aan de huisregels van het gebouw en dat de gezamenlijke ruimtes netjes blijven. De wijkadviseur Talis geeft aan dat ze, in tegenstelling tot commerciële partijen, coulanter zijn naar bewoners. Er wordt maatwerk geleverd per bewoner. Bewoners worden niet direct uitgezet op het moment van huurachterstand of het niet nakomen van afspraken. Er wordt samen met

_________ 22

Contract Talis 2019.

23

Werkproces Magic Mix.

24

www.entree.nu

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet

de bewoners gezocht naar oplossingen en nieuwe afspraken. Ook als dat eerder mislukt is. Desalniettemin zijn er wel grenzen. Bij aanvang werd er daarnaast gebruik gemaakt van de kennis van ‘De Huischmeesters’. Dat is een sociale ondernemer met ervaring in het beheer van gemengd-wonenprojecten. Uitgangspunt van De Huischmeesters was het werken met een positieve business case. Talis heeft tips en tricks overgenomen, maar wilde zich wel iets coulanter opstellen. Afspraken en rolverdeling - Zorg De gemeente Nijmegen schakelde bij de start Sterker sociaal werk in om de zorg die verschillende bewoners ontvangen te coördineren. Sterker sociaal werk stelde hiervoor de projectcoördinator Sterker 24 uur per week aan. De projectcoördinator Sterker is naast de selectie van vragende bewoners verantwoordelijk voor de afstemming met de verschillende zorgaanbieders in het gebouw. Ook zorgt hij dat Binder-bewoners de weg naar de zorgverlening weten te vinden.

47

Binder: zelfstandig wonen met een vangnet