Plan van aanpak strategisch omgevingsmanagement Winkelsteeg

Plan van aanpak Strategisch omgevingsmanagement Winkelsteeg Oktober 2022

1

winkelsteeg.nijmegen.nl

Colofon Plan van aanpak Strategisch omgevingsmanagement Winkelsteeg Oktober 2022

Gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen www.nijmegen.nl

Vormgeving: Colet Falke Dronebeelden: George van der Woude Impressies: Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035

Inhoud 1. Inleiding 5 2. Visie op strategisch omgevingsmanagement en participatie

11

3. Strategie en aanpak 15 4. Participatieleidraad voor Winkelsteeg 21 4.1 Rollen en participatieniveaus 22 4.2 Participatieschema 23 5. Strategisch omgevingsmanagement Winkelsteeg

35

Bijlage: Definities

39

3

4 4

Inleiding Aanleiding Nijmegen is een groei(ende)stad, onlangs werd de 180.000e inwoner door de burgemeester verwelkomd. Slechts in weinig Nederlandse steden is de woningnood hoger dan in Nijmegen. Dat betekent dat Nijmegen moet groeien, binnen de grenzen van de bestaande stad als we het omliggende groende landschap niet willen aantastten. Dat is geen keus, maar een noodzaak als we de brede welvaart in de stad willen vasthouden voor iedereen die in Nijmegen wil wonen en voor voldoende werkgelegenheid willen zorgen. Onder andere door het sluiten van een Woondeal met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie (BZK), de provincie Gelderland en partners kan Nijmegen versneld deze broodnodige woningen toevoegen aan de stad.

Achtergrond gebiedsontwikkeling Winkelsteeg Op 28 oktober 2020 heeft de raad de Nijmeegse Omgevingsvisie vastgesteld. In deze visie is de (her)ontwikkeling van de Kanaalzone-Zuid, inclusief Winkelsteeg, opgenomen. Als uitwerking daarvan heeft het college op 1 juni 2021 het Ambitiedocument Kanaalzone-Zuid (de raad heeft hierop wensen en bedenkingen uitgebracht) en ook de Ontwikkelvisie Winkelsteeg vastgesteld. Op 24 november 2021 heeft de raad de kaders voor Winkelsteeg vastgesteld, te weten de planexploitatie, het ruimtelijk raamwerk, de ontwikkeldoelen en –principes. Deze zijn opgenomen in de Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035. Deze ontwikkelvisie is het resultaat van een participatief proces met de omgeving en diverse andere stakeholders. De kaders voor de ontwikkeling van Winkelsteeg zijn daarmee bepaald. Binnen deze kaders werkt het college aan de ontwikkeling van Winkelsteeg.

Ontwikkeldoelen en -principes Winkelsteeg De vastgestelde ontwikkeldoelen luiden als volgt: 1.

Winkelsteeg draagt bij aan duurzame economische groei en toevoeging van werkgelegenheid;

2.

Winkelsteeg draagt bij aan het realiseren van een divers(er) woonmilieu in de Kanaalzone-Zuid;

3.

Winkelsteeg speelt een sleutelrol in het verbinden van de oostelijke en westelijke kanaaloever, het verkleint de gevoelde/beleefde afstand tussen de stadsdelen aan weerszijden.

5

De 8 vastgestelde ontwikkelprincipes1 zijn :

Ruimtelijk raamwerk

1.

Werk-woongebied

Het ruimtelijk raamwerk geeft vorm aan de ambities en doel-

2.

Ankerpunten in het gebied

stellingen, op het gebied van mobiliteit, groen, water, natuur/

3.

Robuust groen-blauw netwerk: groen

ecologie, wonen en economie. Het vormt daarmee mede het

4.

Robuust groen-blauw netwerk: water

kader voor de ruimtelijke ontwikkelingen in Winkelsteeg. De

5.

Winkelsteeg als verbinder

navolgende kaart is een vertaling van de verschillende ‘ingre-

6.

Omarmen van het kanaal

diënten’ die het ruimtelijk raamwerk vormen.

7.

Netwerk voor mensen

8.

Ruimte voor sporten en bewegen

Ontwikkelvisie De Ontwikkelvisie is geen blauwdruk, maar geeft de ambities

Deze ontwikkelprincipes vormen samen een ruimtelijk kader

en ontwikkelingsprincipes voor de verdere ontwikkeling weer

voor de ontwikkeling van Winkelsteeg, waarbinnen flexibili-

en bevat schetsen en beelden over hoe de inrichting van het

teit is voor verdere uitwerkingen of gewijzigde inzichten na

gebied er uiteindelijk uit kan komen te zien. Deze zijn bedoeld

verloop van tijd.

als voorbeeld ‘zo zou het kunnen worden’, en niet als beschrijving van hoe ‘het zal gaan worden’.

een gemengd werkwoongebied

ruimte voor sporten en bewegen

ankerpunten in het gebied

omarmen van het kanaal

winkelsteeg als verbinder

1 Voor nadere uitleg over de ontwikkelprincipes wordt verwezen naar Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035.

robuust groen-blauw netwerk: groen

netwerk voor mensen

waterhuishouding van de stad. Naast ruimte voor infiltratie en piekberging willen we water aantrekkelijk maken en het combineren met functies als bewegen, spelen, natuur en biodiversiteit.

robuust groen-blauw netwerk: water

7. NETWERK VOOR MENSEN Het netwerk in Winkelsteeg moet voldoende flexibel zijn om te anticiperen op veranderingen, maar moet ook robuust genoeg zijn om zeker te weten dat iedereen op de gewenste bestemming komt. Zo is 6

De transformatie van Winkelsteeg De komende twintig jaar ondergaat het projectgebied Winkelsteeg een enorme transformatie. Er zullen conform de Ontwikkelvisie woningen worden gebouwd. De infrastructuur gaat op de schop om een goede doorstroming van het verkeer te

MTELIJK RAAMWERK ningen en bedrijven te creëren. Sportvelden zullen verplaatst

kunnen blijven waarborgen en tevens ruimte voor nieuwe woworden en een nieuw zwembad zal worden toegevoegd aan het gebied. Ook zullen er werklocaties worden toegevoegd die

NEERBOSCH-OOST

zullen bijdragen tot het creëren van 3.000 extra arbeidsplaatsen. . Daarnaast zal het karakter van de Nieuwe Dukenburgseweg als verbinding tussen Dukenburg en de rest van de stad ingrijpend veranderen. Een beperkt aantal arbeidsextensieve

NOVIO TECH CAMPUS

bedrijven zal verplaatst worden en doormiddel van een groenstructuur zal het Goffertpark beter verbonden worden met het kanaal, alwaar het verblijfsklimaat verbeterd zal worden, zodat gebiedsontwikkeling is voor een groot deel een samenwerking

EG W

S100

het een gebied wordt waar het aangenaam vertoeven is. Deze

SE

RG

BU

N

ZWANENVELD

tussen de Nijmeegse woningcorporaties, Provincie Gelderland

E UW

E UK

D

IE

N

(archeologisch depot), Novio Tech Campus en de gemeente Nijmegen. Daarnaast zal worden samengewerkt met particuliere ontwikkelaars. Toekomstige ontwikkelaars van vastgoed, ging De Winkelsteeg zullen partners zijn waar we nauw mee zullen samenwerken.

Impact

L ANAA

LANKFORST

LK -WAA MAAS

ProRail, Rijkswaterstaat, bedrijven en de Ondernemersvereni-

PARK WINKELSTEEG

JONKERBOS

LEGENDA

De impact van deze transformatie is groot. De skyline van het

Goffertpark

gebied zal over tien jaar sterk veranderd zijn. Een aantal hoge

Park Winkelsteeg

Groene casco

woontorens zal het aanzicht van Winkelsteeg aanzienlijk ver-

Nieuwe Dukenburgseweg

anderen. We voegen in hartje stad meer dan 5.000 woningen

Stationsgebied

toe, met als gevolg dat er ongeveer 6.000 tot 8.000 inwoners

Auto verkeer

bij komen in dit gebied. Tevens gaan we ruimte bieden voor

Bouwvelden ankers

3.000 extra banen in Winkelsteeg. Meer mensen betekent meer

HATERT

Langzaam verkeer Hoofdinfrastructuur Sport Bouwvelden Winkelsteeg Stepping stone buiten Winkelsteeg

drukte op straat, meer werkplekken, meer reizigers, meer afval Ruimtelijk raamwerk Winkelsteeg

7

Ruimtelijk raamwerk Winkelsteeg

GOFF

en meer fietsen. Nieuwe bewoners in het gebied zullen meer

zowel de bedrijven, de nieuwe bewoners als de bewoners

gebruik moeten maken van fiets en OV, want voor hen is een

aan de andere zijde van het kanaal die door Winkelsteeg een

beperkt autoparkeerplaatsen beschikbaar. De Novio Tech

aantrekkelijke route vinden om van/naar het centrum van de

Campus zal door ontwikkelen, nieuwe bedrijven zullen daar

stad te komen.

landen, een aantal arbeidsextensieve bedrijven zal verplaatsen en ruimte maken voor meer arbeidsintensieve bedrijvigheid

Ook de impact tijdens de bouwperiode is groot. Winkelsteeg

en wonen, een nieuwe buurt van werkers en bewoners zal

kent een station en door Winkelsteeg lopen verschillende

ontstaan in Winkelsteeg, sportactiviteiten zullen verplaatsen,

hoofdwegenstructuren die verschillende delen van de stad

een zwembad zal verrijzen en het zal fijner vertoeven worden

met elkaar verbinden (De Graafseweg, De S100 en de Nieu-

in het gebied langs kanaal.

we Dukenburgseweg). In het gebied werken nu al zo’n 9.000

Al deze ontwikkelingen vragen iets van bewoners en bedrijven;

mensen en op de route van de S100 bevinden zich organisaties

we moeten meer van elkaar accepteren en begrijpen dat de

als het CWZ, het RadboudUMC, de Radboud Universiteit en de

stad drukker en voller wordt. Daarentegen zal de ruimtelijke

HAN, organisaties waarvan dagelijks grote stromen mede-

kwaliteit toenemen en ontstaat een aantrekkelijk gebied voor

werkers, cliënten, studenten en bezoekers gebruik maken van de hiervoor genoemde infrastructuur. Rondom Winkelsteeg zijn wijken gesitueerd waar veel mensen wonen. De komende twintig jaar zal er veel gebouwd worden in dit gebied, hetgeen zal leiden tot overlast (geluid, trillingen, stof) , tot omleidingen en tijdelijke voorzieningen voor fietsers en voetgangers, en mogelijk ook vertragingen en beperkingen in het OV.

Scope van omgevingsmanagement Inhoudelijke scope Dit strategisch plan beschrijft het omgevingsmanagement op het niveau van het overkoepelende project Winkelsteeg. Onderdeel van het plan is een leidraad voor participatie. Voor branding, positionering, marketing en communicatie wordt een apart plan gemaakt.

Fysieke scope Project Winkelsteeg kent de volgende gebiedsbegrenzing met daarbinnen de volgende deelgebieden (zie kaart “gebiedsbegrenzing en deelgebieden project Winkelsteeg” hiernaast).

Gebiedsbegrenzing en deelgebieden project Winkelsteeg

8

P+R

P+R

P+R

P+R P+R

P+R

P+R P+R

P+R

99

Omgevingsvisiekaart

1010

2

Visie op strategisch omgevingsmanagement en participatie Doelen omgevingsmanagement •

Vergroten van de kwaliteit van het proces en de uitkomsten van het project

•

Vergroten van betrokkenheid bij en begrip voor het proces en de uitkomsten van het project

•

Binnen de kaders van het algemeen belang de impact voor belanghebbenden zo positief en groot mogelijk maken en daar waar er sprake kan zijn van negatieve impact, deze voorkomen of mitigeren

Uitgangspunten Voordat we ingaan op de strategie en het plan van aanpak voor het strategisch omgevingsmanagement (SOM), lichten we onze visie op SOM in dit complexe gebiedsontwikkelingsproces toe aan de hand van een aantal uitgangspunten van waaruit we willen werken.

Duurzame relaties zijn de sleutel tot vertrouwen Een van de belangrijkste opgaven voor het SOM voor Winkelsteeg is het werken aan duurzame relaties met de stakeholders die een belang hebben bij de herontwikkeling. Wij zien deze duurzame relaties als cruciaal voor het inhoudelijk beter maken van het project, voor het bouwen aan vertrouwen en het maatschappelijk krediet voor het project en daarmee voor het welslagen ervan. Dit kan er aan de voorkant van planprocessen toe leiden dat we meer tijd moeten nemen voor het stakeholderproces. Wij zijn bereid om dit te doen, juist om vertraging op een later moment te voorkomen.

Inspelen op complexiteit en onzekerheden We werken aan een complexe gebiedsontwikkeling waar veel vraagstukken samenkomen in ruimte, tijd en techniek. We hebben hierbij te maken met veel onzekerheden: van de vraag hoe de grondstoffencrisis zich verder ontwikkelt, het gedrag van mensen dat zich moeilijk laat voorspellen tot de financiering die nodig is om de herontwikkeling mogelijk te maken. Dit vraagt om een flexibele, adaptieve houding en begrip voor het feit dat de overheid niet alle wijsheid in pacht kán hebben. Door participatie kan wederzijds begrip en vertrouwen ontstaan dat noodzakelijk is voor het gezamenlijk nemen van moeilijke, complexe beslissingen in een context van onzekerheid.

Verschil tussen feiten, standpunten en belangen Zoveel mensen, zoveel meningen. Iedereen zal anders aankijken tegen een opgave. Belangrijk

11

is om vanuit een gemeenschappelijk beeld aan de situatie

leefomgeving voor onze inwoners, bedrijven en instellingen.

te werken en dezelfde werkelijkheid te erkennen (common

Aangezien de beschikbare ruimte schaars is en de financiële

ground). Soms zijn belangrijke gegevens omstreden. Dan is het

middelen niet onuitputtelijk, moeten we bij de uitvoering

belangrijk om objectief feiten vast te stellen, bijvoorbeeld door

van de omgevingsvisie steeds het evenwicht bewaken tussen

een gezamenlijk onderzoek te doen. Joint-fact-finding is een

ruimte geven aan nieuwe ontwikkelingen, het behouden van

proces van interactieve kennisontwikkeling met het doel om

de bestaande kwaliteiten van onze stad en de zorg voor een

gedeelde en geaccepteerde informatie en kennis te verkrijgen

toekomstbestendige, gezonde en veilige leefomgeving.” De

als basis voor de onderbouwing van beleid en besluitvorming.

raad streeft daarbij naar een afgewogen besluit: ”We vinden

Het streven is om informatie en kennis, bijvoorbeeld in de

het belangrijk om partijen in de directe omgeving en andere

vorm van onderzoeksresultaten, onder belanghebbenden

belanghebbenden tijdig en zorgvuldig bij plannen en initi-

en betrokkenen zo geaccepteerd en gezaghebbend mogelijk

atieven te betrekken. Ook is participatie voor de gemeente

te laten zijn. Op deze manier worden feiten van belangen

van wezenlijk belang om tot een afgewogen besluit te komen.

gescheiden.

Voor ons is dat een besluit dat rekening houdt met de diverse invalshoeken, gedragen wordt door belanghebbenden en uit-

Ook vinden we het belangrijk om standpunten van belangen te

legbaar en uitvoerbaar is. Een afgewogen besluit leidt er dus

onderscheiden. Standpunten zijn vloeibaar. Een argument toe-

niet automatisch toe dat iedereen in een plan op zijn wenken

voegen aan de discussie kan tot een nieuw standpunt leiden.

wordt bediend, en dat verwachten we als gemeente ook niet.”

Bij belangen ligt dat anders. Belangen liggen dieper verankerd in een persoon of een organisatie. Zij veranderen daarom

Het is onze verantwoordelijkheid om stakeholders in de ge-

minder snel. Door de waarom-vraag te stellen kan men van

legenheid te stellen om hun belang kenbaar te maken op het

standpunt tot inzicht in het achterliggende belang komen.

juiste moment in het planproces. Een transparant participa-

We willen in onze participatieprocessen werken op basis van

tieproces, waarin partijen in de gelegenheid worden gesteld

belangen en niet op basis van standpunten. In de onderhan-

om dit te doen, kan er alsnog toe leiden dat de gemeente en

deling wordt gezocht naar winst, of het beperken van verlies,

stakeholders het niet met elkaar eens zijn, ook na intensieve

voor belanghebbenden. Daarbij zal bij de afwegingen altijd

gesprekken en uitvoerige participatietrajecten. Belangen en

het algemeen belang zwaar wegen.

uitgangsposities kunnen verschillend zijn. Naar elkaar luisteren betekent nog niet dat er een voor iedereen wenselijke en

Zorgvuldig afwegen van belangen in een transparant participatieproces

gedragen oplossing komt. De besluitvorming is uiteindelijk een

Een maatschappelijk vraagstuk als de herontwikkeling van

kunnen worden. Het is daarom van belang dat alle stappen in

Winkelsteeg vraagt om een nieuwe manier van samenwer-

het participatieproces open en transparant worden genomen.

ken. In de “Omgevingsvisie 2020-2040: een Stad in beweging”

Daar waar geschilpunten ontstaan tussen partijen, is het zaak

heeft de gemeenteraad kaders voor participatie gesteld. “Bij

deze expliciet te maken en vast te leggen in verslagen, zodat

alle rollen die we als gemeente vervullen staat het algemeen

partijen hun standpunten kunnen herkennen en in de besluit-

belang centraal: een goed functionerende stad en een goede

vorming zichtbaar kan worden afgeweken van (deel) belangen.

belangenafweging, waarbij niet álle belangen gehonoreerd

12 12

Verwachtingenmanagement We vinden het belangrijk dat stakeholders in het participatieproces weten wat de speelruimte is op welk moment. Op sommige momenten zullen wij een bijeenkomst organiseren om stakeholders te informeren. Op andere momenten kunnen zij meedenken en zo invloed uitoefenen op een plan. Deze speelruimte kan per participatiemoment verschillen, maar altijd moet van tevoren helder zijn wat die speelruimte is. Het is belangrijk om afspraken te maken over hoe er gewerkt gaat worden, zodat partijen dezelfde verwachtingen hebben over het proces en elkaar daarop kunnen aanspreken. Zo ontstaat er een gedeelde verantwoordelijkheid voor het proces. Vanuit deze gezamenlijkheid worden zowel interne als externe stakeholders geprikkeld om hun creativiteit in te zetten en samen oplossingen te ontwerpen.

13

Impressie Stationsomgeving Goffert NTC

Plangebied

14 14 14

3

Strategie en aanpak Verantwoordelijkheid en uitvoering op het passende niveau Eén gedeelde omgevingsmanagementstrategie Deze omgevingsmanagementstrategie geldt voor het gehele Winkelsteeggebied en kan ook de basis vormen voor een gezamenlijke omgevingsmanagementstrategie met andere strategische samenwerkingspartners (denk aan de Nijmeegse Woningcorporaties en NTC bijvoorbeeld). Ook biedt deze strategie handvatten voor partijen als ontwikkelaars.

Participatiebeleid Gemeente Nijmegen In de omgevingsmanagementstrategie vormt participatie een belangrijk onderdeel. Op 12 juli 2022 is het Nijmeegse participatiebeleid voor het ruimtelijk domein vastgesteld door het college. Dit beleid hoort bij de Omgevingswet die naar verwachting op 1 januari 2023 ingaat. Dit beleidskader geldt onverkort voor het participatieproces in Winkelsteeg. Het plan bevat doelstellingen, werkwijzen, spelregels en instrumenten die we in de verschillende deelprojecten en projectfases in Winkelsteeg zullen hanteren. Uiteraard hebben we bij sommige deelprojecten en deelgebieden te maken met ontwerpvoorschriften en/of participatiekaders van samenwerkende partijen of medeoverheden. We streven in die gevallen naar goede afstemming.

Participatie per deelproject Voor elk deelproject maakt de daarvoor verantwoordelijke partij (gemeente, corporaties, ontwikkelaar etc) een eigen omgevingsmanagementplan inclusief participatieplan, passend bij de uitgangspunten vanuit de gezamenlijke strategie. Het opstellen ervan gebeurt in afstemming met de voor dat deelproject relevante projectpartners. Het belangrijkste principe dat we daarbij hanteren is dat de verantwoordelijkheid van het omgevingsmanagement plaatsvindt op “deelprojectniveau, tenzij”. Dat heeft ermee te maken, dat in het deelproject de uitvoering plaatsvindt, daar de meest concrete en urgente zaken spelen en vaak ook de oplossing van een vraagstuk ligt. Het woord ‘tenzij’ laat zien, dat voorgaande niet altijd geldt: er zijn onderwerpen die project-overstijgend zijn en afstemming vragen met aanpalende projecten of zelfs binnen het gehele Winkelsteeggebied. Deels kunnen we die project-overstijgende vraagstukken voorzien. Deels niet. Voor beide hebben we een oplossing. We benutten de (participatie)tools die binnen de organisaties van de samenwerkingspartners voor handen zijn, waar mogelijk en van toepassing op de opgave.

15

Stakeholderanalyse als basis voor omgevingsmanagement Om goed omgevingsmanagement te kunnen voeren is het belangrijk om te weten welke belanghebbenden (stakeholders)

belang hebben, kunnen we verwijzen naar de dialoog met de stakeholders die dat wel hebben. 2.

bijbehorende stakeholders. Traditioneel worden eerst

voor het project relevant zijn om actief te betrekken bij pro-

de stakeholders in kaart gebracht. Daar zijn mooie tools

cessen (participatie) en/of te informeren. Voor elk deelproject

als stakeholderkaarten voor beschikbaar. Door niet het

zal daarom een stakeholderanalyse gemaakt moeten worden

bedrijf of de organisatie centraal te stellen maar een

gemaakt. Daarin zullen belanghebbenden en hun belangen

vraagstuk (omgevingskwestie) en daar stakeholders bij te

in beeld gebracht worden, hoe ze georganiseerd zijn, wie de

zoeken die een belang hebben bij dat vraagstuk wordt het

contactpersoon is, welke rol en mandaat die heeft en wat de te verwachten impact is van het project voor deze stakeholder en vice versa. Deze analyse zal, samen met de doelstellingen en kaders van het project, de basis vormen voor de omgevingsstrategie. Door de verschillende fases van het project heen zal de stakeholderanalyse geactualiseerd moeten worden. Afhankelijk van de projectfase, ontwikkelingen bij belanghebbenden zelf en/of externe factoren kunnen belanghebbenden, belangen, contactpersonen, impact en dergelijke wijzigen, hetgeen gevolgen kan hebben voor de te volgen strategie.

Afstemming Om de aanpak voor omgevingsmanagement te laten slagen is het van belang het juiste niveau van afstemming tussen partijen te vinden. In dit kader wordt een aantal afstemmingsprincipes in dit plan opgenomen zodat duidelijk is hoe we hiermee omgaan. 1.

We besteden de meeste tijd aan de stakeholders met het grootste belang en/of de grootste invloed op het project(resultaat). Te vaak gaat veel aandacht zitten in het

We inventariseren eerst de vraagstukken, dan pas de

overzicht completer. 3.

We zijn betrouwbaar en maken waar wat we zeggen. Makkelijker gezegd dan gedaan. Zeker omdat het niet alleen om de procesbegeleider gaat, maar bijvoorbeeld om alle partijen die door de omgeving als initiatiefnemer worden gezien. Verinnerlijking van de aanpak, bescheidenheid in toezeggingen en fouten durven toegeven hoort daarom bij deze aanpak.

Vier sporen-aanpak Participatie kent vele vormen en niveaus. Voor de participatie in het Winkelsteeggebied onderscheiden we vier verschillende sporen. Spoor 1 en 2 hebben betrekking op het gehele Winkelsteeggebied. Spoor 3 en 4 gaan over het deelprojectniveau. Hoofdstuk 4, Participatieleidraad voor Winkelsteeg, vormt een hulpmiddel voor de betreffende projectleiders en uitvoerders bij het vormgeven van participatieprocessen en is aanvullend op het gemeentelijk Participatiebeleid voor het ruimtelijk domein.

‘brandjes blussen’. Vragen of uitingen van stakeholders in de media of richting de politiek zijn hiervan vaak de oorzaak. Door vraagstukken vroegtijdig te inventariseren en te analyseren kan ook de dialoog met de meeste stakeholders tijdig worden opgestart. Stakeholders die veel aandacht vragen, maar geen of een laag aantoonbaar

16

Spoor 1

het project.

Energie en inspiratie uit Winkelsteeg en bredere omgeving

inhoudelijke thema’s, activiteiten op locatie om ideeën op

Hierbij valt te denken aan inspiratiesessies, workshops over

Het nieuwe Winkelsteeggebied dat over twintig jaar gereed is,

te halen, evenementen, workshops, ludieke acties, prijsvra-

verandert dit gedeelte van de stad enorm en biedt kansen voor

gen, etc. Hierbij trekken we – waar mogelijk – op met andere

wonen, werken, sporten en recreëren. Het is een bijzonder pro-

samenwerkingspartners of de stakeholders zelf. Eigen initiatie-

ject, omdat we een terrein met o.a. (zware) industrie, high-tech

ven hebben hier veel meerwaarde.

bedrijven, bedrijven in de food-sector, in de olie-en gas-busi-

Voor zover de activiteiten gekoppeld zijn aan de projecten, krij-

ness en maatschappelijke organisaties gaan transformeren

gen ze een plek in de participatieparagraaf van het betreffende

naar een terrein waar, naast al deze functies ook gewoond en

omgevingsmanagementplan.

gerecreëerd gaat worden. Van de bestaande “bewoners” vraagt dit adaptatievermogen, gewenning aan nieuwe ideeën en

En hoe richt je een dergelijk proces in? Het hoofddoel moet

situaties. De nieuwe “bewoners” en “bezoekers” daarentegen

zijn om te snappen wat de leefwereld van de huidige en

kennen we nog niet eens. We hopen deze drie doelgroepen dit

toekomstige gebruiker(s) van Winkelsteeg is. Dit betekent dat

nieuwe stukje stad omarmen en er trots op zijn. We willen hen

je de omgeving moet uitnodigen om te ontwerpen, testen en

en ook andere stakeholders in de stad in de juiste stemming

ontwikkelen, uiteraard binnen de kaders waarin nog ruimte

krijgen voor de ontwikkelingen en nauw betrekken. Hierbij

mogelijk is. Hierbij betrekken we verschillende partijen in de

past een proces dat zich gaandeweg ontwikkelt, en waarvan

stad. Te denken valt aan onderwijsinstellingen, de culturele

de uitkomst niet vaststaat. Maar het is wel leuk, inspirerend en

en cultuurhistorische organisaties, belangengroeperingen,

verbindend. Het maakt positieve energie los en helpt daarmee

kunstenaars, bewoners, bedrijven, etc.

1717

Impressie Stationsomgeving Goffert NTC

Spoor 2

Spoor 3

Leef- en werkbaar tijdens de verbouwing

Projectdialoog aan de voorkant

Het Winkelsteeggebied zal gedurende twintig jaar veranderen

Waar mogelijk willen we stakeholders zo vroeg mogelijk in de

in een grote bouwplaats, niet steeds op dezelfde locatie, maar

processen betrekken, nog voor de formele (wettelijke) partici-

wel altijd in het gebied. Dat dit tot overlast, omleidingen en

patiemomenten. Dat kan op verschillende manieren, bijvoor-

vertragingen zal leiden, is onvermijdelijk, maar het is de kunst

beeld klankbordgroepen, ontwerpateliers, (groeps)interviews

om die overlast zo beperkt mogelijk te houden. Dat is een forse

e.d., enquêtes en internetconsultaties (joint fact finding) en

opgave in zo’n dynamisch gedeelte van de stad. Dat betekent

belangenvertegenwoordiging. Wat mogelijk is aan vroegtijdige

dat alle bouwers moeten samenwerken op het gebied van

participatie wordt in het participatieplan van het betreffende

veiligheid, leefbaarheid, bouwverkeer en communicatie. Voor

deelproject opgenomen.

het project Winkelsteeg zal een Kader Bouwlogistiek, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie opgesteld (BLVC-kader) worden dat voor alle partijen in het gebied richtlijnen en verplichtingen meegeeft om dat te stroomlijnen. We zorgen dat omwonenden en andere belangstellenden tussentijds actief op de hoogte kunnen blijven van de bouw en ook regelmatig een kijkje kunnen komen nemen.

Impressie Kanaalknoop vanaf kanaal

18

Ervaringsdeskundigheid bij toegankelijkheid

Spoor 4 Formele projectparticipatie In de ontwikkeling van het Winkelsteeggebied zetten we regelmatig officiële stappen, bv besluitvorming over bestemmingsplannen of Programma’s van Eisen voor bepaalde deelprojecten etc. Het is belangrijk om tijdig belanghebbenden inzicht te geven in de kalender van deze momenten zodat zij op tijd geïnformeerd zijn over de plannen en ook hun mening kunnen inbrengen. Belanghebbenden worden ook altijd uitgenodigd voor formele momenten zoals informatie- en inspraakavonden, stakeholdergesprekken etc.

19

In het Actieprogramma Inclusie 2021-2024 staat onder meer dat “we extra aandacht hebben voor het betrekken van inwoners met een beperking bij stedelijke ontwikkelingen, zoals bij de (gebieds-)ontwikkeling van Winkelsteeg. Het delen van informatie over wat nodig is voor een goede toegankelijkheid voor mensen met een beperking is hierin een belangrijk onderdeel. Ervaringsdeskundigen participeren bij de advisering voor een veilige en toegankelijke omgeving in Winkelsteeg. Voor het Winkelsteeggebied zullen we daarom partijen als Zelfregiecentrum Nijmegen, De Nijmeegse coalitie voor inclusie, Hoor Mij en de Oogvereniging betrekken bij de plannen.

2020

4

Participatieleidraad voor Winkelsteeg Inleiding Op 24 november 2021 heeft de raad de kaders voor Winkelsteeg vastgesteld. De kaders voor de ontwikkeling van Winkelsteeg zijn daarmee bepaald. Binnen deze kaders werkt het college aan de ontwikkeling van Winkelsteeg. De herontwikkeling van Winkelsteeg betreft een langdurig en complex proces met een veelvoud aan belangen en behoeften. Het is dan ook belangrijk dat er voldoende ruimte wordt geboden voor luisteren naar elkaar en samenwerken. Veel partijen (ondernemers, maatschappelijke organisaties, vastgoedeigenaren, (toekomstige) bewoners, (semi)overheidsorganisaties, verenigingen en bezoekers) zullen min of meer beïnvloed worden door de transformatie van het gebied dan wel deze beïnvloeden. Sommigen zullen nieuwe kansen zien, anderen zullen bedreigingen ervaren. Partijen zullen wensen hebben, maar ook zorgen. Gemeente Nijmegen wil daarom de samenwerking in Winkelsteeg versterken. Participatie is daarbij een belangrijk middel. Het is een vorm van samenwerking waarbij je betere plannen krijgt. gezamenlijk zorgt bovendien voor meer mede-eigenaarschap door alle betrokken partijen.

Leidraad Dit stuk2 is een leidraad, géén blauwdruk voor ieder project. Dat is onmogelijk: elke situatie is anders, elk project kent zijn eigen vraagstukken, stakeholders, historie, sentimenten, geografische inbedding, etc. en daarom verdient elk project zijn eigen maatwerk. Voor elk project wordt een participatieplan opgesteld. Voor het opstellen van zo’n participatieplan en de elementen die daarin moeten worden verwerkt hanteren wij de opzet zoals vastgesteld in het Participatiebeleid voor het ruimtelijk domein van Gemeente Nijmegen.

Voor wie Deze is aanvullend op het gemeentelijke Participatiebeleid voor het ruimtelijk domein en wordt niet alleen ingezet door de gemeente Nijmegen.. Dit hulpmiddel kan ook gebruikt worden door woningcorporaties, projectontwikkelaars, aannemers en andere initiatiefnemers in Winkelsteeg (denk daarbij bijvoorbeeld aan partijen die tijdelijke initiatieven willen realiseren als placemaking).

2 Als voorbeeld en inspiratie voor dit onderdeel van het strategisch omgevingsmanagementplan is gebruik gemaakt van De Participatieleidraad Samenwerken in de Binckhorst van gemeente Den Haag.

21

4.1

Rollen en participatieniveaus

Raadplegen Bij raadplegen gaat het om het verzamelen van ideeën, wensen, meningen en voorkeuren van belanghebbenden bij

Belang van samenwerken Bij de totstandkoming en uitvoering van ruimtelijke plannen

een project/traject. Op basis hiervan besluit de gemeente hoe

geven we samenwerking vorm door participatie. Belangrijk-

het traject verder ingestoken wordt. Het kan dus zijn dat de

ste reden is om tot betere besluitvorming en betere plannen

gemeente anders besluit dan de voorkeuren van betrokkenen

te komen. Bovendien zorgt het voor meer betrokkenheid en

die geraadpleegd zijn.

toe-eigening door alle partijen. Deze aanpak heeft ook positief effect op een beter beheer, een

Adviseren

betere leefbaarheid in de woongebieden en grotere vitaliteit

Wanneer belanghebbenden om een gezamenlijk antwoord ge-

van de werkgebieden in Winkelsteeg en een betere afstemming

vraagd wordt op een vooraf geformuleerde vraag, waar nodig

op de omliggende gebieden van Winkelsteeg. Dat kan op haar

aangevuld met kaders, gaat het om adviseren. De bestuurder/

beurt weer leiden tot een gevoel van trots op Winkelsteeg on-

projectleider geeft hierbij de kaders aan. Als er van het advies

der een ieder en mogelijk zelfs ambassadeurschap.

wordt afgeweken zal dit worden gemotiveerd.

Participatieniveaus

Coproduceren

Participatie kent verschillende niveaus op de zogenaamde par-

Een coproductie ontstaat wanneer de gemeente samen met de

ticipatieladder. Het participatieniveau kan wisselen. Dit wordt

belanghebbenden een plan ontwikkelt. Dit zal veelal binnen

bepaald door de fase waarin een project zit, de speelruimte

vooraf vastgestelde kaders gebeuren. De gemeente gaat mee

die er is en dat hangt o.a. weer samen met de vraag van wie de

met de keuze van de partijen die het plan ontwikkeld hebben.

grond is. De participatieladder kent vier niveaus, van laag naar

Het plan moet natuurlijk wel aan de randvoorwaarden vol-

hoog:

doen en binnen de gestelde kaders passen. Daarnaast zal de gemeente altijd een check doen, of het gekozen plan voldoende toekomstbestendig is en eventueel een check doen of de uitkomsten breed worden gedragen.

Meebeslissen Coproduceren

Meebeslissen De gemeente kan ook besluiten de keuze van een oplossing over te laten aan de belanghebbenden. Er moeten minstens twee alternatieven aangeboden worden. In dit geval gaat het

Adviseren

om meebeslissen. Ook hier kunnen kaders vastgesteld zijn waarbinnen de beslissing genomen moet worden. De keuze

Raadplegen

wordt altijd gevolgd.

Raadplegen

2222 22 22

In sommige modellen van de participatieladder staat als laagste niveau van participeren ook nog “informeren” genoemd. Hoewel informeren van stakeholders uiteraard heel belangrijk is en we dat ook steeds tijdig zullen doen, zien we dit echter niet als een vorm van participeren, omdat het geen wederkerigheid kent. Eenmaal genomen besluiten zijn uitgangspunt voor alle vervolgstappen, over deze uitgangspunten zal niet opnieuw worden geparticipeerd.

4.2

Participatieschema

In de samenwerking tussen bewoners, ondernemers, corporaties, gemeente en ontwikkelende marktpartijen kunnen hun rollen per situatie en per fase anders zijn. De meest voorkomende situaties staan verwerkt in onderstaand participatieschema “Samenwerken in Winkelsteeg”. Elke uitkomst van dit stroomschema verwijst door middel van een nummer in het model (1 t/m 12) naar een nadere toelichting met eenzelfde nummer op de pagina’s volgend op het schema . Hierin wordt steeds de situatie kort toegelicht en staat de rolverdeling beschreven.

Impressie Kanaalknoop Uitzicht vanaf Oostkanaaldijk

23

Positionering plangebied t.o.v. kanaal en winkelcentrum

Participatieschema Samenwerken in Winkelsteeg Heeft het betrekking op de hele Winkelsteeg?

x Is het een plan ter grootte van een deelgebied?

1. Ruimtelijk plan, visie of thema voor de hele Winkelsteeg

Participatieniveau: Raadplegen

2. Ruimtelijk plan / bestemmingsplan (omgevingsplan)

Participatieniveau: coproduceren voor

Trekker: Gemeente Nijmegen

grond- en pandeigenaren die mee willen ontwikkelen, raadplegen voor grond- en pandeigenaren die niet mee willen ontwikkelen en overige stakeholders

x

Trekker: Gemeente of marktpartij Is het een tijdelijk

Gaat het om

initiatief/place-

een tijdelijk

making initiatief?

initiatief (in opdracht) van Gemeente Nijmegen?

3. Tijdelijk initiatief/placemaking initiatief Gemeente op vastgoed Gemeente

Participatieniveau: Adviseren voor

4. Tijdelijk initiatief/placemaking initiatief Gemeente op vastgoed private partij

Participatieniveau: Coproduceren voor

stakeholders op aangrenzende percelen, raadplegen voor overige stakeholders

vastgoedeigenaar, adviseren voor stakeholders op aangrenzende percelen, raadplegen voor overige stakeholders

x

Trekker: Gemeente Nijmegen

x

5. Tijdelijk initiatief/placemaking initiatief van externe initiatiefnemer op vastgoed gemeente

Participatieniveau: Coproduceren voor

6. Tijdelijk initiatief/placemaking initiatief van externe initiatiefnemer op vastgoed private partij

Participatieniveau: Coproduceren voor

gemeente, adviseren voor overige stakeholders Trekker: Initiatiefnemer buiten gemeente

vastgoedeigenaar, adviseren voor overige stakeholders en toetsen ODRN en eventuele overige overheidsorganen Trekker: Initiatiefnemer buiten gemeente

Gaat het om

Is of wordt

aanleg/herin-

de gemeente

richting van

grondeigenaar?

openbare ruimte t.b.v. sport, spel, bewegen en ontmoeten?

x

x

7. Openbare ruimte t.b.v. sport, spel, bewegen en ontmoeten: gemeente is of wordt grondeigenaar

Participatieniveau: Combinatie Coprodu-

8. Openbare ruimte, op privaat grondgebied

Participatieniveau: Coproduceren voor

ceren of meebeslissen Trekker: Gemeente Nijmegen

gemeente, raadplegen “bewoners” in dat gebied en informeren overige stakeholders Trekker: Marktpartij

24

Betreft het een bouwplan?

x

Gemeentelijke projectleider: afhankelijk van de vraag beoordelen wat te doen

Valt het bouwplan onder

9. Bouwplan binnen steden-

Participatieniveau: raadplegen

bouwkundig plan

Trekker: Gemeente Nijmegen

Gemeente grondeigenaar

een reeds vastgesteld stedenbouwkundig plan

x

Is de gemeente grondeigenaar?

10. Bouwplan binnen

Participatieniveau: gemeente toetst,

stedenbouwkundig plan

overige stakeholders raadplegen

Grond privaat eigendom

Trekker: private partij

11. Bouwplan zonder

Participatieniveau: Raadplegen

stedenbouwkundig plan

Trekker: Gemeente

Gemeente grondeigenaar

x

12. Bouwplan zonder steden-

Participatieniveau: Coproduceren

bouwkundig plan

gemeente en initiatiefnemer, voor

Grond van private partij

overige stakeholders raadplegen Trekker: private partij

25

Toelichting initiatieven en plannen uit het participatieschema

1. Ruimtelijk plan, visie of thema voor de hele Winkelsteeg • •

Participatieniveau: raadplegen Trekker: Gemeente

Het kan hier gaan om plannen voor heel Winkelsteeg, maar ook om gemeentelijke visies die een groot deel van de Winkelsteeg bestrijken en daarmee een groot effect hebben op de geheel Winkelsteeg. Denk ook aan thematisch onderwerpen als Parkeren. Hiervoor werkt de gemeente samen met verschillende belangenorganisaties in de Winkelsteeg zoals Ondernemersvereniging De Winkelsteeg, Novio Tech Campus en de corporaties. Denk ook aan belangenorganisaties, zoals Zelfregiecentrum Nijmegen, Industriële Kring Nijmegen en MKB Midden. We beperken ons echter niet tot de belangenorganisaties en betrekken ook individuele ondernemers en bewoners in Winkelsteeg. En juist bij een Winkelsteeg-breed plan is het van belang ook de stem van mogelijk toekomstige bewoners mee te nemen. Het overallplan voor Winkelsteeg, Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035, is door college op 1 juni 2021 vastgesteld, daarna is door de gemeenteraad op 24 november 2021 het ruimtelijk raamwerk, de ontwikkeldoelen, -principes en de bijbehorende Grondexploitatie vastgesteld.

Werkwijze We starten met een brede inventarisatie. Daarna gaan we de diepte in via een werkgroep die specifiek voor dit doel wordt opgezet. We sluiten af met toetsing bij opnieuw een bredere groep. De brede inventarisatie en de toetsing doen we zowel in Winkelsteeg als daarbuiten, en zowel online als offline. Specifiek voor Winkelsteeg-brede plannen of thema’s kunnen we denken aan een halfjaarlijkse markt over ontwikkelingen in Winkelsteeg. Dit kan bijvoorbeeld in een nog op te zetten informatiecentrum. Op de markt kan de bezoeker zowel actuele Winkelsteeg-brede thema’s, als specifieke onderwerpen over deelgebieden vinden. Andersom kunnen we bezoekers ook bevragen over actuele thema’s.

26

2. Ruimtelijk plan / bestemmingsplan (omgevingsplan)

willen ontwikkelen in de verschillende besloten bijeenkomsten is wenselijk. Dit vraagt werkvormen voor kleine groepen die gemiddeld tot veel voorbereiding vereisen: een ruimtelijk plan

•

•

Participatieniveau: Coproduceren voor gronden pandeigenaren die mee willen ontwikkelen, raadplegen voor grond- en pandeigenaren die niet mee willen ontwikkelen en overige stakeholders Trekker: Gemeente indien de gemeente hier grond bezit of marktpartij indien de gemeente hier geen grond bezit

zal de toon zetten voor een lange periode en is dus belangrijk genoeg om hier tijd in te steken. Voor het trekken van dit proces schakelen we indien nodig een externe partij in die ervaring heeft met het leiden van gesprekken en/of inhoudelijke kennis heeft op het gebied van het maken van dergelijke plannen. We benoemen de gedeelde belangen met elkaar en focussen op de kansen die daaruit voortvloeien. Tevens bespreken we met elkaar wat we nog aan (beleids)ruimte openlaten voor invloed van initiatieven van huidige en toekomstige bewoners, bedrijven en ontwikkelaars.

Werkwijze De samenwerkingspartners wisselen per fase in dit proces. Als bij een “diabolo” begint het proces met een brede

Brede toetsing

consultatie/ inventarisatie en eindigt het met een brede

Het concept Stedenbouwkundig plan leggen we ter raadple-

toetsing. Daartussen zit veelal een intensief procesdeel in

ging of advies voor aan belanghebbenden in en net rondom

een kleiner en besloten gezelschap. De brede inventarisatie

het gebied. Hieronder vallen ook bewoners en bedrijven die

en toetsing strekken zich uit naar alle belanghebbenden, dus

reeds hebben gekocht in een nieuwbouwproject maar pas over

inclusief bewoners en ondernemers die een pand huren. Het

1-2 jaar hun woning of pand betrekken. Voor dit raadpleeg-/

intensievere en besloten deel van het proces vindt plaats met

adviestraject is het raadzaam een open en toegankelijke werk-

vastgoedeigenaren die mee willen ontwikkelen.

vorm te kiezen, zoals een inloopavond, waarop het liefst ook enkele concrete dilemma’s voorgelegd worden. We streven

Brede consultatie / inventarisatie

hierbij naar vernieuwende vormen van (digitale) participatie,

Bij bewoners en ondernemers inventariseren we wat wensen

om zo veel mogelijk mensen te betrekken. Hiervoor gaan we

en zorgen zijn. Dat helpt ons in de besloten sessies met vast-

ook minder traditionele vormen van participatie toepassen, bv

goedeigenaren die mee willen ontwikkelen die later volgen.

straatinterviews, passanteninterviews, digitale vragenlijsten,

Belangrijk is dat we de verwachtingen van bewoners en onder-

inloopateliers, etc.

nemers goed managen: het gaat nu nog puur om inventariseren. We toetsen of de wensen passen binnen de reeds vastge-

Toekomstige bewoners

stelde kaders. Waarover reeds besloten is een vaststaand feit,

Voor toekomstige bewoners die nu nog niet in beeld zijn, ligt

deze kaders zullen steeds expliciet in beeld worden gebracht

het niet voor de hand om nu mee te denken over het Steden-

en er zal worden aangegeven dat deze vaststaan als kader/

bouwkundig plan. Juist daarom is het nodig om voldoende

randvoorwaarde.

ruimte in te bouwen zodat zij in de toekomst ook nog initiatieven kunnen ontwikkelen. Het credo is dus: ‘Wel aanwijzen, niet

Besloten intensieve sessies

invullen’. Deze plekken kunnen we mogelijk tussentijds nog

Opbouwen van onderling vertrouwen is belangrijk, dus een

benutten voor tijdelijke activiteiten.

vaste groepssamenstelling met vastgoedeigenaren die mee

27

3. Tijdelijk initiatief/placemaking initiatief Gemeente op vastgoed gemeente • •

Participatieniveau: Adviseren Trekker: Gemeente

5. Tijdelijk initiatief / placemaking initiatief externe initiatiefnemer op vastgoed gemeente •

Werkwijze Bij tijdelijke initiatieven3 , bijvoorbeeld ten behoeve van placemaking, op initiatief van de gemeente zullen op basis van het initiatiefplan stakeholders in de directe omgeving betrokken worden en stakeholders die mogelijk invloed zullen

•

Participatieniveau: Coproduceren voor gemeente, adviseren overige stakeholders Trekker: Private partij

gaan ondervinden van dit initiatief. Zij kunnen advies geven over de uitvoering van het initiatief om op die manier de meerwaarde voor de omgeving zo groot

Werkwijze

mogelijk te maken en kans op overlast voor de omgeving zo klein mogelijk.

Bij tijdelijke initiatieven5, bijvoorbeeld ten behoeve van

4. Tijdelijk initiatief / placemaking initiatief Gemeente op vastgoed private partij

placemaking, op initiatief van een partij anders dan de gemeente op vastgoed van de gemeente zal sprake zijn van coproduceren

• •

Participatieniveau: Coproduceren voor vastgoedeigenaar, adviseren overige stakeholders Trekker: Gemeente

tussen initiatiefnemer en gemeente. Daarnaast verwachten wij van de initiatiefnemer dat op basis van het initiatiefplan stakeholders

Werkwijze

in de directe omgeving betrokken

Bij tijdelijke initiatieven , bijvoorbeeld ten behoeve van placemaking, op

zullen worden en stakeholders

initiatief van de gemeente zullen op basis van het initiatiefplan stakeholders in

die mogelijk invloed zullen gaan

de directe omgeving betrokken worden en stakeholders die mogelijk invloed

ondervinden van dit initiatief.

zullen gaan ondervinden van dit initiatief. Zij kunnen advies geven over de

Zij kunnen advies geven over de

uitvoering van het initiatief om op die manier de meerwaarde voor de omgeving

uitvoering van het initiatief om op

zo groot mogelijk te maken en kans op overlast voor de omgeving zo klein mo-

die manier de meerwaarde voor

gelijk. Omdat in dit geval het initiatief gerealiseerd gaat worden op het vastgoed

de omgeving zo groot mogelijk te

niet zijnde eigendom van Gemeente Nijmegen zal uiteraard goed en intensief

maken en kans op overlast voor

overleg plaatsvinden met de vastgoedeigenaar. Het participatieniveau is dan

de omgeving zo klein mogelijk.

4

coproduceren.

Onder tijdelijke initiatieven verstaan we in dit verband initiatieven met een maximale duur van 10 jaar, conform bijlage 2, artikel 4, lid 9 van het Besluit Omgevingsrecht (BOR)

3, 4 , 5

28

6. Tijdelijk initiatief / placemaking initiatief externe initiatiefnemer op vastgoed private partij

7. Openbare ruimte t.b.v. sport, spel, bewegen en ontmoeten, gemeente is of wordt grondeigenaar

•

In de verschillende fasen van project Winkelsteeg zal de openbare ruimte op-

•

Participatieniveau: Coproduceren voor eigenaar vastgoed, adviseren overige stakeholders en toetsen ODRN Trekker: Private partij

• •

Participatieniveau: Combinatie coproduceren en meebeslissen Trekker: Gemeente

nieuw ingericht worden. Denk daarbij aan het passend maken van de openbare ruimte voor een nieuwe woonwijk, het inrichten van openbare recreatie- en speelgebieden of het upgraden van het openbare gebied om de vitaliteit van (een deel van) het bedrijventerrein te vergroten. Omdat bewoners en ondernemers dagelijks in deze ruimte opereren is het belangrijk dat we voor het ontwerp en de inpassing nauw met hen samenwerken. De inrichting van de openbare

Werkwijze

ruimte t.b.v. sport, spel, bewegen en ontmoeten is bij uitstek een onderwerp

Bij tijdelijke initiatieven6 , bijvoor-

voor coproduceren en voor een aantal onderdelen kunnen we mensen ook

beeld ten behoeve van placema-

daadwerkelijk laten meebeslissen. Via een veto op basis van publieke verant-

king, op initiatief van een partij

woordelijkheid houdt de gemeente overigens wel het recht om apert onge-

anders dan de gemeente op vast-

wenste uitkomsten te blokkeren. Gebruik van dit vetorecht moet echter wel een

goed dat geen eigendom is van de

uitzondering zijn en dient goed te worden beargumenteerd. Met dezelfde groep

gemeente zal sprake zijn van copro-

mensen stemmen we ook de benodigde werkzaamheden af, zoals wegafslui-

duceren tussen initiatiefnemer en

tingen en omleidingsroutes. We houden er zowel bij het ontwerpen als bij de

vastgoedeigenaar. Daarnaast ver-

uitvoering rekening mee dat de uitvoerende maatregelen alsook de uiteindelijke

wachten wij van de initiatiefnemer

inrichting een ruimer gebied kan treffen dan de plek die op de schop gaat. We

dat op basis van het initiatiefplan

proberen dan ook de belangen van omwonenden (bewoners en bedrijven) te

stakeholders in de directe omge-

betrekken en eventueel die van toekomstige bewoners.

ving betrokken zullen worden en stakeholders die mogelijk invloed

Werkwijze

zullen gaan ondervinden van dit

Wanneer relevant werken we samen met ontwikkelaars (bij nieuwbouw) en/

initiatief. Zij kunnen advies geven

of VvE‘s (bij bestaande bouw) en/of ondernemersver¬enigingen (bij een gebied

over de uitvoering van het initiatief

met veel ondernemers). Er zijn meerdere werkvormen denkbaar. Coproduceren

om op die manier de meerwaarde

werkt het best met simpelweg kaarten en schetsrollen op tafel. Daaruit rollen

voor de omgeving zo groot mogelijk

mogelijk 2 of 3 varianten. Dit tussenresultaat, plus eventuele keuzes tussen

te maken en kans op overlast voor

inrichtingsmaterialen en andere keuzemogelijkheden, kunnen we ook digitaal

de omgeving zo klein mogelijk. De

voorleggen aan een bredere groep. Daarbij maken we onderscheid tussen het

plannen worden getoetst door de

ontwerp en de werkzaamheden.

ODRN. 6 Onder tijdelijke initiatieven verstaan we in dit verband initiatieven met een maximale duur van 10 jaar, conform bijlage 2, artikel 4, lid 9 van het Besluit Omgevingsrecht (BOR)

29

8. Openbare ruimte op privaat grondgebied •

•

Participatieniveau: Coproduceren voor gemeente en raadplegen “bewoners” van die ruimte en informeren overige stakeholders Trekker: Private partij

Openbare ruimte betreft meestal gemeente-eigendom. Soms is er echter sprake van openbaar toegankelijk gebied dat geen eigendom is van de gemeente, maar dat door publiek wel als zodanig kan worden ervaren en gebruikt. Een voorbeeld daarvan in Nijmegen is Campus Heijendaal. In Winkelsteeg vormt Novio Tech Campus bijvoorbeeld zo’n gebied.

Werkwijze Omdat de inrichting van zo’n deelgebied invloed heeft op het totale beeld van Winkelsteeg als ook op de (psychologische) toegankelijk-

9. Bouwplan binnen reeds vastgesteld stedenbouwkundig plan, gemeente grondeigenaar • •

Participatieniveau: Raadplegen Trekker: Gemeente

Werkwijze Als de gemeente op eigen grond een bouwplan wil realiseren dat past binnen het reeds vastgestelde stedenbouwkundig plan, dan worden stakeholders in de omgeving minimaal geraadpleegd. Op basis van een stakeholderanalyse zal bekeken worden welke stakeholders betrokken moeten worden, wat het uiteindelijke participatieniveau zal worden en op welke wijze dit proces zal plaatsvinden.

heid van aangrenzende deelgebieden, willen wij graag coproduceren met de initiatiefnemer, om zoveel mogelijk kwalitatieve complementariteit te realiseren waar het gaat om de uitstraling en bruikbaarheid van de totale openbare ruimte in Winkelsteeg vanuit wederzijds belang. Wij verwachten van de initiatiefnemer dat die minimaal de “bewoners” van het betreffende gebied raadpleegt en overige stakeholders informeert. Daarnaast verwachten wij dat de initiatiefnemer zowel bij het ontwerpen als bij de uitvoering rekening houdt met het gegeven dat de uitvoerende maatregelen alsook de uiteindelijke inrichting een ruimer gebied kan treffen dan de plek die op de schop gaat. Dat hij probeert ook de belangen van omwonenden (bewoners en bedrijven) te betrekken. Ook in dit geval kan de gemeente via een veto op basis van publieke verantwoordelijkheid apert ongewenste uitkomsten blokkeren (via het al dan niet verlenen van een Omgevingsvergunning). Gebruik van zo’n veto moet wel een uitzondering zijn en dient goed te worden beargumenteerd. Als initiatiefnemer coproduceert met gemeente gaan wij er overigens vanuit dat een veto niet nodig zal zijn.

30

10. Bouwplan binnen reeds vastgesteld stedenbouwkundig plan, grond privaat eigendom • •

Participatieniveau: Raadplegen Trekker: Private partij

11. Bouwplan zonder stedenbouwkundig plan op grond van gemeente • •

Participatieniveau: Raadplegen Trekker: Gemeente

Het kan hier om meerdere zaken gaan. Denk aan een voorziening van de gemeente, zoals een school of een zwembad. Of

Werkwijze

gemeentelijke grond die wordt uitgegeven aan particulieren

De initiatiefnemer dient het bouwplan te

als zelfbouwkavels. Of gemeentelijke grond die nog zal worden

toetsen aan het reeds vastgestelde Ste-

uitgegeven aan een marktpartij.

denbouwkundig plan, zoals de gemeente ook doet. Hij moet de omgeving tijdig en

Werkwijze

volledig informeren. De gemeente houdt

Indien er voor dit gebied geen stedenbouwkundig plan is ge-

dit in de gaten en zal optreden wanneer dit

maakt, geldt uiteraard nog wel het Omgevingsplan/ Bestem-

niet gebeurt, want een grondeigenaar kan

mingsplan. Binnen de mogelijkheden daarvan moet worden

er belang bij hebben om mensen niet te

gestreefd naar een zo hoog mogelijk participatieniveau,

wijzen op de mogelijkheden bezwaren in te

minimaal raadplegen. Dit is erg afhankelijk van de situatie

dienen tegen een Omgevingsvergunning.

en het bouw¬plan. Wanneer het om een voorziening gaat,

Doet de initiatiefnemer dit goed, dan dient

betrekken we niet alleen de direct omwonenden maar ook

de gemeente zich zo min mogelijk met de

de beoogde gebruikers van die voorzieningen: zowel bestuur-

communicatie te bemoeien. De initiatiefne-

ders (zoals schoolbesturen) als burgers (ouders). Pas na deze

mer (marktpartij) is dan ook de afzender.

samenwerking met de omgeving wordt de grond uitgegeven (bijvoorbeeld via een tender) of in ontwikkeling gebracht.

Raadplegen is het minimum, maar binnen

Bij uitgifte van de grond krijgen bieders/kopers mee wat hun

een vastgesteld stedenbouwkundig plan

toekomstige omgeving belangrijk vindt voor dit gebied – deels

bestaat als het goed is ook nog altijd flexi-

via beleidskaders voor dit gebied, deels via de rapportage van

biliteit voor de uitwerking van onderdelen.

de participatie.

Alleen zo behouden ook de toekomstige inwoners en ondernemers van Winkelsteeg nog een mogelijkheid om initiatieven in te dienen.

31

12. Bouwplan zonder stedenbouwkundig plan op grond van private partij • •

Participatieniveau: Raadplegen Trekker: Private partij

Werkwijze Betrek als marktpartij (ontwikkelaar, aannemer of woningcorporatie) de omgeving tijdig bij je bouwplan. Deels om het plan inhoudelijk te verrijken met input uit de buurt. Deels om bezwaren later in het traject zoveel mogelijk te voorkomen. Vraag bij aanvang de Adviseur Participatie voor het Ruimtelijk Domein van Gemeente Nijmegen om advies. Vraag de gemeente aanwezig te zijn bij bijeenkomsten die je organiseert. Niet per sé bij alle besloten werksessies maar in elk geval wel bij openbare informatieavonden. De gemeente heeft een controlerende rol (zo vindt de gemeente het belangrijk dat de omgeving ook wordt gewezen op formele inspraakmogelijkheden), maar dient de communicatie verder zo veel mogelijk aan jou als marktpartij over te laten. De gemeente komt weer nadrukkelijker in beeld bij de Aanvraag Omgevingsvergunning. Hoe beter je hier als marktpartij kunt aantonen dat de omgeving heeft kunnen bijdragen, hoe sterker je staat.

3232

3333

34

34

5

Strategisch omgevingsmanagement Winkelsteeg Naast de hiervoor genoemde participatie, die steeds gelieerd is aan concrete deelprojecten (sporen 3 en 4), zullen we vanuit strategisch omgevingsmanagement nadrukkelijk ook inzetten op de sporen 1 en 2, zoals genoemd op pagina’s 8 en 9. Omgevingsmanagement vraagt om het goed kennen van je stakeholders en het opbouwen en onderhouden van duurzame relaties. Een goede relatie vergemakkelijkt een goede samenwerking, We hopen daarbij tot een situatie te komen waarin zoveel mogelijk belanghebbenden zich gecommitteerd voelen aan het project en idealiter ook ambassadeur worden voor Winkelsteeg.

Periodiek overleg themagerichte expertgroepen en integrale expertgroep op Winkelsteegniveau Om op het schaalniveau van heel Winkelsteeg te zorgen dat op de meest prioritaire thema’s belanghebbenden door de jaren heen meegenomen worden en ook advies kunnen geven, willen wij themagerichte expertgroepen opzetten waarmee we periodiek samenkomen. Bijvoorbeeld drie keer per jaar. Wij denken daarbij aan de volgende thema’s: •

Ondernemen en werken in Winkelsteeg

•

Wonen in Winkelsteeg

•

Groen, water en ecologie

•

Bereikbaarheid/mobiliteit

•

Winkelsteeg integraal

Op deze thema’s worden de expertgroepen: •

Op de hoogte gehouden van de stand van zaken van het project en op handen zijnde ontwikkelingen/nieuwe planvorming.

•

Op de daarvoor geschikte momenten/fasen gevraagd om advies (bijvoorbeeld op het moment dat een schetsontwerp klaar is).

Voor elke themagerichte expertgroep een aantal (maximaal 10) belanghebbenden selecteren. Naast de mate van deskundigheid op het thema kan daarbij gekeken worden naar mate van belang, mate van invloed, mate van betrokkenheid, de grootte en mandaat van de achterban, etc. Uit elke themagerichte expertgroep 2 afgevaardigden deel laten nemen in de expertgroep Winkelsteeg Integraal, zodat daar de thema’s bij elkaar kunnen worden gebracht en vanuit de integraliteit gezamenlijke integrale adviezen kunnen worden gegeven door belanghebbenden. Dit zorgt er tevens voor dat men meer begrip krijgt voor de veelheid aan belangen en de complexiteit van de vraagstukken/projecten, en een beter begrip voor de besluiten die uiteindelijk door de gemeente genomen worden.

35

Individuele bezoeken aan belanghebbenden

ganisatie, belangen, de betekenis van project Winkelsteeg

In en rondom het projectgebied zijn momenteel honderden

voor hem of haar, etc. Uiteraard is er ook ruimte voor de

belanghebbenden gevestigd of actief. Bedrijven van allerlei

belanghebbende om vragen te stellen aan de project-

pluimage, maatschappelijke organisaties, sportverenigingen,

teamleden, zorgen te delen of ideeën in te brengen.

vastgoedeigenaren en bewoners. In de verschillende proces-

•

Een keer per jaar organiseren we een schouw door (een

sen die we doorlopen hebben we in verschillende fases met

deel van) het gebied waarvoor we belanghebbenden

verschillende van hen contact of met vertegenwoordigende

uitnodigen. Het kan een schouw zijn waarbij wij de

organen namens hen. Naast deze momenten is het echter

belanghebbenden in het deelgebied vertellen over de

belangrijk om ook door de projectjaren heen regelmatig

toekomstplannen die we met dat deelgebied hebben en

bezoeken af te leggen aan belanghebbenden op locatie los

hen willen laten reflecteren daarop. Het kan echter ook

van een deelproject dat al dan niet loopt op zo’n moment. Op

een schouw zijn waarbij we de deelnemers vragen om

die manier ontstaat wederzijds begrip en inzicht in elkaars

te bepalen welke route we gaan nemen aan de hand van

belangen, posities en impact van bepaalde ingrepen. Het

ideeën, zorgen of klachten die zij hebben over dat deelge-

vergoot het vertrouwen en doet de kans toenemen dat pro-

bied (bijvoorbeeld de staat van de openbare ruimte of, als

cessen vlotter verlopen en, dat problemen voorkomen kunnen

er inmiddels sprake is van functiemenging in het gebied,

worden en, als er toch iets speelt, dat het makkelijker opgelost

succesverhalen van die functiemenging of juist problemen

kan worden.

die zijn ontstaan als gevolg van die functiemenging. Het kan ook een combinatie zijn van die twee. Zo’n schouw

Kijken in elkaars Keuken

kan bijvoorbeeld aanleiding zijn voor een aanpak van de

Voor wederzijds begrip en het creëren en in standhouden van

openbare ruimte of een verbetering van een situatie, maar

een duurzame relatie gaan we Kijken in elkaars Keuken-sessies

ook tot kopiëren van een bepaalde oplossing elders in het

organiseren:

projectgebied, omdat het zo goed rendeert/functioneert,

•

als de moskee of een restaurant haar deuren opent.

Tijdens lopende bouwprojecten nodigen we belanghebbenden uit voor een rondleiding en uitleg. Zij kunnen dan

•

ook vragen stellen, hun ervaring delen met betrekking

Successen met elkaar vieren

tot de impact die het voor hen heeft (positief en negatief)

Om de betrokkenheid bij project Winkelsteeg te vergroten en

of ideeën inbrengen over het nog verder beperken van

om te proberen een gezamenlijk gevoel van trots te laten ont-

overlast tijdens werkzaamheden.

staan onder de veelheid aan belanghebbenden in het gebied,

Een keer per kwartaal vragen we een belanghebbende in

en misschien zelfs wel een groep ambassadeurs voor project

het gebied zijn of haar “keuken” open te stellen voor een

Winkelsteeg te krijgen, is het ook belangrijk dat we gezamen-

rondleiding en uitleg voor (een deel van) het projectteam.

lijk successen vieren. Als deelprojecten opgeleverd worden

Nu zijn dat nog vooral bedrijven en organisaties, maar

zullen we dan ook belanghebbenden uitnodigen om dit samen

later kunnen dat ook woningcorporaties of een Vereniging

te vieren. We hopen daarbij door de loop der jaren heen ook

van Eigenaren (VVE) zijn bijvoorbeeld. De belanghebben-

zo’n band met belanghebbenden te hebben opgebouwd dat zij

de kan dan uitleg geven over zijn of haar onderneming, or-

ook projectteamleden uitnodigen om hun eigen successen te

36

aliseerd, als een projectontwikkelaar zijn pand oplevert, als de

Positionering, identiteit, gebiedsmarketing en communicatie

aftrap van een placemaking initiatief wordt georganiseerd of

De transformatie van Winkelsteeg vraagt om een andere positi-

als een groep bewoners haar bewonersinitiatief presenteert.

onering. Het gebied met al zijn (bestaande en nieuwe) functies

vieren. Bijvoorbeeld als een bedrijf zijn uitbreiding heeft gere-

moet opnieuw op de kaart gezet worden. Er moeten nieuwe

Bredere consultering

doelgroepen worden verleid en aangetrokken. Dat vereist

Om zoveel mogelijk mensen te bereiken zullen we voor diverse

een nieuwe identiteit, een nieuw verhaal. Zo’n verhaal geeft

thema’s en op verschillende momenten bredere consulta-

richting aan alle stappen die er in het kader van de herontwik-

ties doen. Daarbij streven we naar vernieuwende vormen

keling worden genomen. Het is een leidraad, een stip op de

van (digitale) participatie, om het bereik zo groot mogelijk te

horizon voor alle betrokkenen en het heeft daardoor ook een

maken. Hiervoor gaan we ook minder traditionele vormen van

sterk verbindende functie.

participatie toepassen, bijvoorbeeld straatinterviews, passan-

Hiervoor hebben wij opdracht gegeven aan een gespeciali-

teninterviews, digitale vragenlijsten, inloopateliers, etc.

seerd bureau op het gebied van gebiedsmarketing. Zij gaat ons helpen met een sterke herpositionering voor Winkelsteeg,

Informatiecentrum

mede gebaseerd op de Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035. Ook

Door de jaren heen zal het projectgebied langzaam trans-

ontwikkelt zij samen met ons een visueel merkconcept dat

formeren en zullen deelprojecten in de verkoop of verhuur

het gebied de gewenste uitstraling geeft, dat alle doelgroe-

komen, zullen voorzieningen openen en zal infrastructuur

pen aanspreekt en waar stakeholders zich in kunnen vinden.

worden verlegd. Om belanghebbenden, belangstellenden,

Het merkconcept wordt vastgelegd in woord en beeld in een

potentiële ontwikkelaars, geïnteresseerde bewoners of

brandbook op hoofdlijnen (manifestatie, communicatie, visu-

ondernemers, delegaties van partneroverheden, etc. goed