Ontwikkelvisie Winkelsteeg 2035

Winkelsteeg 2035 Ontwikkelvisie Winkelsteeg

Mei 2021

STATION NIJMEGEN

GOFFERT HEIJENDAAL DUKENBURG

WINKELSTEEG KANAALZONE ZUID

INHOUDSOPGAVE

01 Inleiding

blz 6

02 Analyse Winkelsteeg

blz 16

03 Ambitie Winkelsteeg

blz 34

04 Kaders Winkelsteeg

blz 46

05 Deelgebieden

blz 90

06 Richting uitvoering

blz 150

01 Inleiding

1.1 AANLEIDING Nijmegen kiest ervoor om te blijven groeien, in aantal inwoners, werknemers en bezoekers. We streven ernaar om deze groei binnen de huidige stad te laten plaatsvinden. In de Omgevingsvisie 2040 ‘Nijmegen stad in beweging’ is aangegeven dat in de zoektocht naar ruimte voor groei, de zone aan de oevers van het Maas-Waalkanaal de zgn. Kanaalzone en daarbinnen Winkelsteeg een belangrijke rol gaan spelen. Dit is ook opgenomen in de in maart 2020 getekende Woondeal regio Arnhem-Nijmegen en de nationale Omgevingsvisie (NOVI). Winkelsteeg biedt naast een toevoeging van woningen en banen, ook kansen om een stap te zetten naar een meer vitaal en verbonden Nijmegen West. De ontwikkeling van Winkelsteeg draagt bij aan het verbinden van de oevers van het kanaal.

KANAALZONE-ZUID Winkelsteeg is samen met Neerbosch-Oost en Hatert aan de oostzijde van het kanaal en aan de westzijde van het kanaal de wijken De Kamp, Zwanenveld, Lankforst, Malvert en de Weezenhof onderdeel van het zuidelijk deel van de kanaalzone, de Kanaalzone-Zuid. De kanaalzone is een centraal gelegen gebied in Nijmegen, maar het Maas-Waalkanaal vormt een fysieke en daarmee ook sociaalmaatschappelijke breuklijn in de stad die geheeld kan worden. Voor Kanaalzone-Zuid is onlangs een Ambitiedocument opgesteld dat beoogt samenhang te brengen in de ontwikkelingen van dit gebied en als kader te dienen voor toekomstige ontwikkelingen en planvorming. Het Ambitiedocument Kanaalzone-Zuid is in maart 2021 aan de Raad gepresenteerd. Hierin wordt onder andere de ambitie uitgesproken om Dukenburg en Lindenholt meer onderdeel te maken van de rest van de stad, dit mede door de psychologische afstand van Dukenburg en Lindenholt naar de rest van de stad te verkleinen. De ontwikkeling van Winkelsteeg kan hierin een belangrijke rol vervullen.

SAMENWERKING MET RIJK EN REGIO In de Woondeal regio Arnhem-Nijmegen zijn de gemeente Nijmegen, regiogemeenten, Provincie en het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) een langjarig partnerschap aangegaan met als doel het functioneren van de woningmarkt structureel te verbeteren, de bouwproductie met oog voor circulariteit en duurzaamheid op niveau te brengen en de leefbaarheid te vergroten. Zoals in de Woondeal staat omschreven is de Kanaalzone een complexe grootstedelijke gebiedsontwikkeling waarbij een groot aantal opgaven samenkomen: de transformatie van verouderde bedrijfsterreinen, de stedelijke verdichting rondom stationsknopen, de economische vernieuwing en de sociaalmaatschappelijke aanpak van wijken met een achterstand. Daarbij wordt de Kanaalzone ook binnen de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) benoemd als zoekgebied voor grootschalige ontwikkellocaties.

Omgevingsvisie Nijmegen 2020 - 2040

8

9

1.2 KADER VOOR WINKELSTEEG Onze belangrijkste ambitie voor Kanaalzone-Zuid is de barrièrewerking van het kanaal te verkleinen en de omliggende wijken een impuls te geven. Enerzijds wordt er ingezet op verbeteringen binnen wijken zelf, zoals het komen tot een betere mix van woningen in type en prijsklasse en het toevoegen van werkgelegenheid. Anderzijds biedt de geschiedenis van de Kanaalzone aanknopingspunten voor het verbeteren van de verbindingen tussen de wijken met elk hun eigen identiteit. Door verbetering van deze verbindingen wordt er beter gebruik gemaakt van elkaars kwaliteiten. Het Ambitiedocument Kanaalzone-Zuid schetst daarmee ook het kader voor Winkelsteeg. Voorliggende Ontwikkelvisie Winkelsteeg bevat de overkoepelende visie die richting geeft aan de ontwikkeling van Winkelsteeg en benoemt de fysieke, programmatische en organisatorische samenhang waar dat nodig is. Tevens schetst het ook de richting voor de eerste grote (fysieke) ontwikkelingen binnen Winkelsteeg. Zo vormt het een overkoepelend kader voor de ontwikkeling van Winkelsteeg dat zal aangeven hoe via transformatie (gefaseerd) meer arbeidsplaatsen en meer woningen gerealiseerd kunnen gaan worden. In deze Ontwikkelvisie worden de ambities, aandachtspunten en richtinggevende keuzes die van belang zijn voor de ontwikkeling van dit nieuwe werk-woongebied uiteengezet.

Het gaat zowel om fysiek-ruimtelijke kwesties, als ook thema’s in het sociale domein. Elk deelgebied in Winkelsteeg kent zijn eigen opgaven, kansen en uitdagingen en behoeft dus een eigen aanpak/fasering. Tegelijkertijd signaleren we de noodzaak voor een integrale, overkoepelende visie die enerzijds voldoende concreet is om richting en (meer) duidelijkheid te bieden, anderzijds voldoende ruimte biedt om komende jaren een voldoende robuust kader te bieden aan veranderende omstandigheden en kansen. Met behulp van een aantal ontwikkelingsprincipes wordt invulling gegeven aan economische perspectieven, sociale en gezonde wijken, en aan aantrekkelijke woon-, werk- en verblijfsgebieden.

10

Het Ambitiedocument Kanaalzone-Zuid zet een aantal kernopgaven neer die leidend zijn voor de toekomstige ontwikkeling van dit deel van de stad. Deze zijn voor het gebied Winkelsteeg te vertalen naar de volgende drie opgaven: 1. Winkelsteeg draagt bij aan duurzame economische groei en toevoeging van werkgelegenheid. 2. Winkelsteeg draagt bij aan het realiseren van een divers(er) woonmilieu in de Kanaalzone-Zuid. 3. Winkelsteeg speelt een sleutelrol in het verbinden van de oostelijke en westelijke kanaaloever, het verkleint de psychologische afstand tussen de stadsdelen aan weerszijden. WINKELSTEEG DRAAGT BIJ AAN DUURZAME ECONOMISCHE GROEI EN TOEVOEGING VAN WERKGELEGENHEID Economisch kan Winkelsteeg van zijn centrale ligging profiteren met een nieuwe profilering, meer gericht op functies voor én in de stad. Op een stadsbreed en internationaal schaalniveau biedt ook de doorontwikkeling van de Novio Tech Campus kansen voor economische versterking van Winkelsteeg. In het beoogde economisch profiel voor Winkelsteeg komt er meer nadruk te liggen op arbeidsintensieve bedrijvigheid. Dit betekent meer banen voor alle opleidingsniveaus: van praktisch tot universitair geschoold.

Veel sociale opgaven zullen op het niveau van de Kanaalzone-Zuid aangepakt moeten worden. Met name het opzetten van een netwerk van leer-werkinitiatieven binnen de wijken en Winkelsteeg kan bijdragen aan de bredere sociaal-economische basis. De kleine clusters met maatschappelijke functies, winkels en bedrijvigheid die reeds in de buurten bestaan kunnen een rol spelen in dit netwerk. Op deze manier geeft Winkelsteeg een boost aan de gehele Kanaalzone en de andere omliggende buurten. WINKELSTEEG DRAAGT BIJ AAN HET REALISEREN VAN EEN DIVERS(ER) WOONMILIEU IN DE KANAALZONE-ZUID Bij woningdifferentiatie gaat het om een goede mix van een- en tweepersoonshuishoudens (voor starters, ouderen of andere kleine huishoudens) en gezinswoningen in zowel het goedkope, midden, als dure segment. De woningvoorraad in de huidige wijken van de Kanaalzone-Zuid is te eenzijdig. Ondanks dat de Kanaalzone-Zuid ook in de toekomst een groot aandeel sociale en betaalbare woningen zal hebben, ligt er nog steeds een opgave om de woningvoorraad beter uit te balanceren. Voor de aantrekkelijkheid van de Kanaalzone is de realisatie van meer diverse woonproducten en woonmilieus van groot belang. Door de ontwikkeling van Winkelsteeg ontstaat er een kans om een nieuw aantrekkelijk werkwoongebied te creëren centraal in de stad.

De ontwikkeling van Winkelsteeg biedt ook kansen om doelgroepen aan te trekken die nu nogStepping stone geen passende woningen vinden. Er Economisch zal daarom brandpunt naast sociale huurwoningen enGroen middeldure verlijfsgebied kanaaloever huur en koopwoningen ook ruimte zijn voor kanaaloever Stedelijk verlijfsgebied duurdere woningen. Groene verbinding Woonwijk Winkelsteeg

Stepping stone Economisch brandpunt Groen verlijfsgebied kanaaloever Stedelijk verlijfsgebied kanaaloever Groene verbinding Woonwijk Winkelsteeg Kanaalzone-Zuid strategisch raamwerk

11

Doorstroming van ouderen uit grote eengezinswoningen uit de aangrenzende wijken naar appartementen in bijvoorbeeld Winkelsteeg is een belangrijke opgave voor de Kanaalzone-Zuid. Winkelsteeg kan een deel van deze opgave oppakken en zo bijdragen aan de gewenste woningdoorstroming in andere delen van de stad. WINKELSTEEG SPEELT EEN SLEUTELROL IN HET VERBINDEN VAN DE OOSTELIJKE EN WESTELIJKE KANAALOEVER, HET VERKLEINT DE PSYCHOLOGISCHE AFSTAND TUSSEN DE STADSDELEN AAN WEERSZIJDEN Verbetering van de fysieke verbindingen tussen de wijken is essentieel. Er wordt vooral ingezet op betere verbindingen en prettigere routes voor voetgangers en fietsers. Daarnaast moet de oversteekbaarheid van het kanaal voor voetgangers en fietsers verbeterd worden. De hoogteverschillen rondom de aanlandingen van de bruggen worden verzacht door betere, meer directe op- en afgangen voor voetgangers en fietsers. Het kanaal en het aangrenzende groen bieden unieke kansen voor een verbindende identiteit van de Kanaalzone en omliggende wijken, de oevers van het Maas-Waalkanaal vormen in de toekomst een groene verbindingsas en worden verbonden met de grotere groengebieden van het Goffertpark en Staddijk. Op stedelijk niveau ontstaat zo een samenhangend, groen verblijfsgebied. De groene verbindingen geven invulling aan de grotere stedelijke groenstructuur die geschetst wordt in de Omgevingsvisie.

De oevers van het kanaal worden ingericht als bruikbaar en beleefbaar groen in plaats van een groene ‘afzoming’ van de wijken, met kansen voor mens en natuur. Het Kanaal wordt een verbindend landschap waarin groene routes ruimte bieden voor de alledaagse rondjes door de wijk: met de hond, voor een

boodschap of om hard te lopen. Deze routes vormen gezamenlijke een ketting van het kanaal waaraan de omliggende wijken als kralen verbonden zijn. Bij nieuwe ontwikkelingen in de KanaalzoneZuid zal er ingezet worden op ogen op het kanaal en een levendige invulling van de gebouwen op maaiveldniveau. Het is daarbij van belang om aan het kanaal plekken te maken die een echte bestemming worden, met functies die reden geven om naar het Kanaal te gaan voor bewoners van de verschillende wijken én voor alle andere Nijmegenaren. Het kanaal als een plek om prettig te verblijven en veilig doorheen te reizen. Eén van de kansen van het kanaal is dat luwe, groene gebieden en gebieden met veel reuring elkaar afwisselen. Daarom hebben we tussen de verschillende verblijfsgebieden een aantal ‘stapstenen’ benoemd. Deze functioneren als levendige brandpunten aan het kanaal en zijn zowel verbonden met routes langs het kanaal als de achterliggende wijken. Waar de Nieuwe Dukenburgseweg het kanaal kruist ontstaat rondom de brug de meest stedelijke stapsteen.

LEGENDA Wijken Groene casco Stations Hoofdverbindingen Stapstenen

Kanaalzone-Zuid ruimtelijk raamwerk

12

13

1.3 PROCES TOT NU TOE De ontwikkeling van Winkelsteeg in de Kanaalzone-Zuid heeft impact op de bedrijven, instellingen, sportverenigingen en bewoners in en om het gebied én biedt kansen om huidige problemen aan te pakken en de bestaande kwaliteiten te versterken maar creëert daarentegen ook op haar beurt nieuwe vragen en zorgen. Reden te meer voor een uitgebreid en gefaseerd participatietraject dat tijdig zicht heeft gegeven op wensen, zorgen en ideeën van betrokkenen. Het planproces voor de visie Winkelsteeg startte niet op de tekentafel, maar aan de gesprekstafel. Via een constructieve dialoog met diverse belanghebbenden en belangstellenden hebben zich vanaf maart 2020 steeds duidelijker de contouren afgetekend van dit nieuw te ontwikkelen deel van de stad. Het gehele planvormingsproces met belanghebbenden en belangstellenden, met onder andere drie goed bezochte en levendige, openbare discussie- en informatieavonden zowel digitaal als fysiek, is waardevol geweest. Het heeft op inspirerende wijze mede richting gegeven aan de toekomstige functionele invulling en ruimtelijke structurering van Winkelsteeg werken woongebied.

alle betrokken en verdiept in kleinschaligere break out rooms. Er is waardering voor het proces en het resultaat. Op onderdelen zijn niet alle partijen het met elkaar eens en er zijn vragen en soms ook zorgen. Wel is er voor de toekomst een basis gelegd die ruimte geeft hierover met elkaar in gesprek te blijven. Het ontstane draagvlak is waardevol, ook voor de nog te zetten stappen om te komen tot daadwerkelijke realisatie.

De participatie voor het ambitiedocument Kanaalzone-Zuid en de Ontwikkelvisie Winkelsteeg viel uiteen in twee fasen. Startend met een open inventarisatie van kansen, zorgen en ideeën, zijn centrale thema’s benoemd met dilemma’s of nadere onderzoeksopdrachten. In deze fase is bij gesprekspartners opgehaald wat zij vinden van de eerste ideeën en welke kansen en bedreigingen zij zien bij de ontwikkeling van Winkelsteeg. Er is op verschillende manieren contact geweest, van fysieke 1-op-1 gesprekken tot grootschalige gemeenschappelijke digitale bijeenkomsten. Mede aan de hand van de opgehaalde informatie is de Ontwikkelvisie nader uitgewerkt (fase 2). Medio april is deze ontwikkelingsvisie (digitaal) gepresenteerd aan

Participatiebijeenkomst in de Jan Massinkhal

14

15

02 Analyse Winkelsteeg

2.1 HUIDIGE SITUATIE Winkelsteeg is een bedrijventerrein met een divers karakter door een combinatie van veel verschillende soorten bedrijven, maatschappelijke instellingen en voorzieningen. Een gebied met een oppervlakte van 195 hectare dat centraal in de stad ligt. Daarbij is Winkelsteeg extensief van opzet. Er is veel groene ruimte, de infrastructuur neemt veel oppervlak in en grote delen van het gebied zijn nog onbebouwd. Winkelsteeg huisvest een groot aantal bedrijven. In het gebied zijn zo’n 250 bedrijven actief, variërend in maat (van groot tot klein) en sector. De Novio Tech Campus maakt onderdeel uit van de Winkelsteeg, maar heeft een duidelijk eigen signatuur. De meeste gebouwen in Winkelsteeg zijn op zichzelf georiënteerd en hebben meestal geen directe relatie met de straat. Vaak vormen parkeerterreinen of buffergroen een barrière tussen de openbare ruimte en de gebouwen. Er zijn ook functies gevestigd waarbij een buffer tot het openbaar gebied gewenst is, zoals de tbs-kliniek, de begraafplaats en diverse zorginstellingen. Verder bevinden zich verschillende sportclubs in het gebied zoals SV Hatert, beachvolleybal vereniging Aiolos en kanovereniging de Batavier. Aan de zuidkant van de Nieuwe Dukenburgseweg liggen verschillende groengebieden zoals het bos rondom Pluryn en landgoed Winkelsteeg. Hier staan veel oude volgroeide bomen, net als langs het kanaal.

Veel van het andere groen is als restgroen te betitelen alhoewel het soms wel van grote ecologische waarde is. De vijvers langs het kanaal ten zuiden van SV Hatert zijn geen historische vijvers van het landgoed maar door kwel ontstaan. Zij kampen met waterkwaliteitsproblemen.

Dukenburgseweg, de verbinding van Dukenburg met het centrum van de stad. Hierdoor is de auto dominant in het gebied aanwezig. De scheepvaart over het Maas-Waalkanaal vraagt om een doorvaarhoogte van ruim 17 meter waardoor de infrastructuur hoog over het kanaal getild moet worden. Dit resulteert in hoge bruggen die ver in de omliggende wijken van Dukenburg en Winkelsteeg pas weer op maaiveld niveau aanlanden. Het langzaamverkeersnetwerk loopt nu voornamelijk langs de hoofdinfrastructuur. Het netwerk is in Winkelsteeg niet overal compleet en wordt op een aantal plekken niet als sociaal veilig ervaren. Rond de bruggen en ook op een aantal andere plekken is er op dit moment nauwelijks sprake van sociale controle. De hoogteverschillen van de bruggen en andere infrastructuur draagt hier aan bij en zorgt voor barrièrewerking. Voor Winkelsteeg zien we dat het karakter van het huidige bedrijventerrein en stationsomgeving het gebied kwetsbaar maakt voor hittestress en wateroverlast. Uit onderzoek (NBW-studie) blijkt dat het gebied kwetsbaar is voor regenwateroverlast waardoor er op dit moment al een waterbergingsopgave op dit gebied ligt.

Luchtfoto Novio Tech Campus

Vijvers

Station Goffert

Kantoren Ampleon Novio Tech Campus

Hoge bruggen

In en rondom Winkelsteeg is de nodige infrastructuur aanwezig: de Graafseweg en de S100/Neerbosscheweg als belangrijke ontsluitingswegen van Nijmegen en de Nieuwe

18

19

NEERBOSCH-OOST

SCHAAL Met 195 hectare is Winkelsteeg een enorm gebied. Ter vergelijking: het is groter dan voormalig bedrijventerrein de Binckhorst in Den Haag, wat als een van de grootste binnenstedelijke transformatiegebieden in Nederland geldt. Het Chassé-terrein Breda, Ciboga-terrein Groningen, Strijp-S Eindhoven, Céramiqueterrein Maastricht en het Paleiskwartier Den Bosch passen gezamenlijk in het oppervlak van Winkelsteeg.

STATION GOFFERT

NOVIO TECH CAMPUS

GOFFERT

Dit betekent natuurlijk niet dat dit gehele gebied op de schop gaat, want we behouden flink wat ruimte voor zittende bedrijven en bestaand groen dat deel gaat uitmaken van de toekomstige groenstructuur binnen het gebied. Maar het betekent wel dat er ruimte is voor verschillende identiteiten en sferen in het gebied.

LK -WAA MAAS

G LSTEE WINKE

AMSTERD AM SCIEN C

E PARK

T RS

O KH

IJP

ST

G EI

D AN

RA MIQ UE

CH AS S

ER

L EI

CE

1000 M

IN

500

E RR TE GA

CITY

BO

CI

ERG

250

HATERT

ET ER RE

CAR LSB

0

S

JONKERBOS

IN

R ST

PALE ISK

WART IER

L ANAA

NC

BI

Schaalvergelijking Winkelsteeg

Luchtfoto Winkelsteeg

20

21

BEDRIJVIGHEID IN WINKELSTEEG Bedrijventerrein Winkelsteeg beslaat in totaal 94 hectare aan bedrijventerrein. Op de Winkelsteeg zijn circa 250 bedrijven gevestigd met in totaal circa 8.500 arbeidsplaatsen. Bedrijventerrein Winkelsteeg heeft zich in de laatste jaren ontwikkeld met een groei in aantal bedrijven en banen. Het bedrijventerrein heeft daarmee een positie in stad en regio met een stevig aandeel van de bedrijven en werkgelegenheid in de gemeente Nijmegen. Winkelsteeg combineert daarbij zowel stuwende werkgelegenheid (bovenregionaal) als verzorgende werkgelegenheid (lokaal). De oorsprong van Winkelsteeg als bedrijventerrein aan de rand van de stad is nog voelbaar. Deze context is in de afgelopen decennia veranderd. In de jaren ‘60/’70 is Nijmegen ten westen van het Maas-Waalkanaal flink uitgebreid. Dit heeft de ligging van bedrijventerrein Winkelsteeg in Nijmegen veranderd. Winkelsteeg ligt niet langer aan de rand van de stad is ondertussen één van de meest centraal gelegen bedrijventerreinen van Nijmegen. Op Winkelsteeg zitten veel verschillende soorten bedrijven. Het bedrijventerrein is divers van karakter en mist een duidelijk profiel.

In de ruimtelijke structuur van het gebied ten noorden van de Nieuwe Dukenburgseweg (Winkelsteeg-Noord) laten zich enkele verschillende werkmilieus herkennen: • Novio Tech Campus en het industriële complex van NXP zijn sterk gericht op Health & High Tech. Een aantal van de Nijmeegse bedrijven binnen de sector Health & High Tech behoren tot de wereldtop. Naast Campus Heijendaal waar voornamelijk bedrijven landen met een link aan de kennisinstellingen, speelt Winkelsteeg met de Novio Tech Campus hierin een sleutelrol. Het karakter van Novio Tech Campus is meer toegepaste

22

•

•

en commercieel van aard met aanwezige bedrijven als NXP, Ampleon of NTS, en complementair aan het onderzoek en onderwijs op de Campus Heijendaal. In de rest van het gebied is sprake van een klassiek-gemengd werkmilieu met vooral kleine bedrijven. Sectoren binnen dit milieu zijn o.a. stadsdistributie, bouw, maakindustrie, autobedrijven, dienstverlening en zorg. Het aandeel verzorgende werkgelegenheid is relatief groter dan op andere bedrijfsterreinen in de regio. Het noordwestelijke deel, bij de Roggeweg en aan de noordzijde van de Sint Teunismolenweg, is een overwegend kleinschalig uitgegeven klassiek-gemengd werkmilieu.

Het gebied ten zuiden van de Nieuwe Dukenburgseweg (Winkelsteeg-Zuid) is functioneel gezien breder: daar wordt een klassiek-gemengd werkmilieu gecombineerd met diverse woon/zorg-complexen als Pluryn Winckelsteegh en De Hulsen. Daarnaast is op de achtergrond nog een andere functie aanwezig: sport en vrije tijd. In het hart van de Winkelsteeg zijn sociaal maatschappelijke functies te vinden als het WerkBedrijf ‘Rijk van Nijmegen’ en een vestiging van het UWV. In vergelijking met andere bedrijventerreinen zitten er relatief weinig logistieke bedrijven in Winkelsteeg. Winkelsteeg kent dus een zeer breed scala aan werkfuncties, maar een helder profiel ontbreekt. Daarnaast is het niet alleen versnipperd in het type werk, maar ook in de ruimtelijke samenhang. Met uitzondering van de Novio Tech Campus is de arbeidsintensiviteit ten opzichte van de uitgegeven grond relatief laag voor een binnenstedelijk bedrijventerrein. Zo gebruiken bedrijven zoals NXP of Lincoln Smitweld hun percelen extensief en sommige terreinen zijn zelfs onbebouwd. De gemeente heeft relatief

Kantoor WerkBedrijf “Rijk van Nijmegen”

23

veel grond in bezit, waarop ook een aantal maatschappelijke (sport)functies is gevestigd. Ook zijn er gebieden in Winkelsteeg die zich kenmerken door veel MKB-bedrijvigheid in kleinere bedrijfspanden.

bedrijfswoningen en op een wat grotere schaal wordt er (begeleid) gewoond bij de diverse zorginstellingen in het gebied.

Ten opzichte van andere bedrijventerreinen in de stad en regio heeft Winkelsteeg vooral voordeel van haar centrale ligging. Vanuit het bedrijventerrein kan snel en over relatief weinig kilometers een zeer groot deel van de inwoners en de bedrijven van de stad ten zuiden van de Waal worden bereikt (ongeveer 60% van de inwoners woont en 50% van de bedrijven is gevestigd in de wijken Oud-West, Nieuw-West, Midden, Zuid en Dukenburg). Wat verder in het oog springt op Winkelsteeg, is de bedrijvigheid op en rondom Novio Tech Campus in de clusters Health & High Tech.

Van oudsher kent Winkelsteeg een breed scala aan zorginstellingen, grotendeels gelegen ten zuiden van de Nieuwe Dukenburgseweg. Genesteld in het groen aan de zuidzijde van het gebied vind je bijvoorbeeld Pluryn De Winckelsteegh en de Pompestichting. Aan de Nieuwe Dukenburgseweg is naast het Leger des Heils onder andere IrisZorg de Hulsen gevestigd, waarvoor binnenkort gestart wordt met de bouw van een nieuw complex. Deze zorgfuncties vervullen een belangrijke rol in de stad en bieden een fundament voor de verdere ontwikkeling van het gebied. Winkelsteeg is daarnaast een bestemming voor sporters uit de omliggende wijken. Op de sportvoorzieningen langs het kanaal vind je onder meer voetballers van SV Hatert, Kanoërs van de Batavier en de beachvolleyballers van Aiolos. Aan de Nieuwe Dukenburgseweg ligt de Jan Massinkhal, een van de grootste binnensportvoorzieningen in Nijmegen. Ook het werk op Winkelsteeg kent een maatschappelijke kant. Zo liggen in het hart van het gebied het WerkBedrijf “Rijk van Nijmegen” en een vestiging van het UWV die mensen met afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk helpen. Ook in de private sfeer zijn er mooie initiatieven die hiermee raken zoals het Dutch Bicycle Center, BlueView en Hoppenbrouwers. Op deze manier biedt Winkelsteeg sociaaleconomische kansen voor bewoners uit de omliggende wijken.

Ondanks de vele aanwezige maatschappelijke voorzieningen is Winkelsteeg op dit moment een nog weinig aantrekkelijk gebied. Het gebied heeft het imago van een verlaten bedrijventerrein. Vooral ’s avonds en ’s nachts bestaat op bepaalde plekken een gevoel van sociale onveiligheid.

MILIEUZONERING Het gebied ten noorden van de Nieuwe Dukenburgseweg is een (geluid)gezoneerd industrieterrein. Hier is plek voor bedrijven met een zware milieucategorie en die geluidoverlast met zich meebrengen. Op dit moment is NXP het enige zoneplichtige bedrijf in het gebied. Overigens zitten er meer bedrijven die een geluidcontour met zich meebrengen. Naast geluidcontouren zorgen bedrijven ook voor milieu(hinder)contouren als het gaat om externe veiligheid of geur. Het gebied ten zuiden van de Nieuwe Dukenburgseweg heeft geen industriezonering maar bedrijven die hier gevestigd zijn hebben een zogenaamde VNG-contour. Een VNGcontour wordt opgesteld op basis van een inschatting van de mogelijke overlast van de bedrijfsvoering en is dus niet op basis van werkelijke overlast. WONEN In het gebied Winkelsteeg wordt op dit moment heel beperkt gewoond, Er zijn enkele

24

(MAATSCHAPPELIJKE) VOORZIENINGEN

Geluidszone industrieterrein Winkelsteeg

Externe veiligheid gevaarlijke stoffen

Geurcontour

Externe veiligheid hoge druk aardgasleiding

Routering transport gevaarlijke stoffen kanaal, spoor en weg

25

2.2 HET VERHAAL VAN WINKELSTEEG In de hoofdstructuur van Winkelsteeg grijpen we ook terug op de rijke historische lagen van de stad. We behouden oude structuren voor de toekomst en proberen ze waar mogelijk te gebruiken. Door deze historische lagen te waarderen kan de unieke identiteit van het gebied versterkt worden. Op basis van een cultuurhistorische inventarisatie komen er twee duidelijke verhaallijnen van het gebied naar voren. De eerste is ‘Ruimte voor vernieuwing’. Winkelsteeg is vanuit zijn historie een dynamisch gebied geweest waar door de eeuwen heen een verscheidenheid aan gebruik heeft plaatsgevonden. Ook in de huidige tijd zal Winkelsteeg weer een unieke rol vervullen in Nijmegen als één van de eerste gebieden waar een combinatie van werken, wonen en voorzieningen tot een levendige en toekomstbestendige wijk zal leiden. De andere verhaallijn is die van ‘Geest en Gezondheid’. Winkelsteeg vervult tot op de dag van vandaag een bijzondere functie met veel maatschappelijk programma zoals een begraafplaats, zorginstellingen, sportfaciliteiten en het nabijgelegen Goffertpark. Op deze identiteit van rust en ontspanning in het groen bouwen we voort in de ontwikkeling van Winkelsteeg. Het verhaal van Winkelsteeg gaat over de relatie van het gebied met de stad Nijmegen.

De gunstige ligging van het gebied op het overgangsgebied van de moerasgronden van het oerstroomdal van de Rijn en de stuwwal van Nijmegen heeft ertoe geleid dat dit gebied al sinds de tijd van de jagers en verzamelaars bewoond is geweest. Hier ontstonden reeds in de ijzertijd de eerste boerengemeenschappen. Het gebied heeft eeuwenlang een strategische bijdrage geleverd aan de stad in de vorm van producten (voedsel/hout), verblijfplekken (landgoederen) en later diensten (industrie) die het leverde aan de stad. Het gebied was altijd goed verbonden met de stad via de infrastructuur die de stad Nijmegen met haar omgeving verbond, waardoor deze wisselwerking tussen het centrum en de periferie mogelijk was.

ontwikkeling met aanleg van landschappelijke tuinen en mix van grondgebruik. De twee landgoederen waren meermaals in bezit van dezelfde eigenaar. Rondom de buitenhuizen ontstond een alzijdige tuinaanleg in het zuidwesten van het plangebied. Het overige grondgebruik werd overwegend gedomineerd door akkers, weiland en bos. Ieder landgoed vormde een zelfvoorzienende economische eenheid. Opbrengsten uit de pacht, de verkoop van hout en opbrengsten van het land hielden het landgoed in stand.

Winkelsteeg dankt haar naam aan één van de landgoederen die de invulling van het plangebied voor enkele eeuwen domineerde. De landgoederen De Hulsen en De Winckelsteegh besloegen tezamen vrijwel het hele plangebied en kenden een soortgelijke

De industrialisatie is van grote invloed geweest op de beleving en het gebruik van Winkelsteeg. De harde plangrenzen in de vorm van het spoor aan de noordzijde en het kanaal aan de Westzijde zijn te danken aan de eerste industrialisatiegolf en waren van groot belang

voor de ontwikkeling van de stad. De tweede industrialisatiegolf na de tweede wereldoorlog zette een radicale transformatie in de noordelijke helft van het onderzoeksgebied in gang. Het gebied, eeuwenlang gedomineerd door een agrarisch karakter, veranderde in een dynamisch industrieterrein dat tot op de dag van vandaag plek biedt aan innovatieve hightech bedrijven, die in de voetsporen treden van de eerste pioniers zoals Philips en Smitweld.

INDUSTRIALISATIE

LANDGOEDEREN

KATHOLICISME (zorg & onderwijs)

MONO

1927

Eind 19e eeuw voegde de Nijmeegse industrieel Dobbelmann de landgoederen De Hulsen, De Winckelsteegh en het aangrenzende Dukenburg, Jonkerbosch en Heidepark samen tot één uitgestrekt jachtgebied. Hij gebruikte Villa Winkelsteeg als zijn zomerverblijf.

Tijdlijn ontstaansgeschiedenis Winkelsteeg (bron: Missing link)

26

27

RUIMTE VOOR VERNIEUWING Als er één plek is waar transformaties niet geschuwd worden, is het Winkelsteeg wel. Van oudsher ligt het gebied buiten de stadsmuren, waardoor er altijd - ten opzichte van de stad ruimte is geweest voor nieuwe functies. Al in de Romeinse tijd zorgen verbindingspunten voor het ontstaan van cultuur en activiteiten in dit gebied. Het toenmalige Noviomagus maakt dan deel uit van een groot groeiend Romeins stedennetwerk. Ondanks de nabijheid van deze stad, geven lokale boeren een duidelijk eigen karakter aan deze plek. Met de komst van Karel de Grote groeit Nijmegen uit tot de belangrijke handelsnederzetting Numaga. Het woeste land om de stad wordt voor het eerst sinds de Romeinen ontgonnen. De vraag naar voedsel en hout groeit gestaag, waardoor het plangebied verandert in een uitgestrekt heidelandschap dat daarin voorziet. Terwijl het plangebied intensief wordt gebruikt voor de bouwlandcultuur, bloeit eind 17e eeuw de handel in Nederlandse steden. Tegelijkertijd zorgt deze welvaart voor een benauwde, stinkende leefomgeving binnen de muren. Het gunstig gelegen plangebied biedt dé uitkomst en krijgt dan ook een nieuwe impuls. De rijke elite verruilt tijdens de zomermaanden de stad om hier te vertoeven in een zelfgeschapen landelijke idylle.

Beeldbepalende luxueuze buitenhuizen verrijzen in deze omgeving, omringd door sier- en moestuinen, boomgaarden en akkers, zoals landgoed (De) Winckelsteegh, De Hulsen en Dukenburg. Eind 19e eeuw transformeren de tijdelijke verblijven naar permanente woon- en theehuizen. De landgoederen worden samengevoegd tot een uitgestrekt jachtgebied: het Jonkerbosch. Die verandering is te danken aan Theodoor Dobbelmann, één van de meest kenmerkende figuren van de Nijmeegse industriële revolutie. Met de opkomende industrie neemt ook de vraag voor efficiënt vervoer toe: Nijmegen wordt

28

aangesloten op het spoor en in 1927 wordt ook het Maas-Waalkanaal een feit. Deze nieuwe verbinding betekent aanzienlijke tijdwinst van nationaal belang: de omweg van 100 km via Duitsland vervalt, de Limburgse steenkool kan nu via een directe verbinding naar Nederland worden vervoerd. De industriële sector groeit enorm na WO I en II, wat de basis legt voor de transformatie naar een monofunctioneel bedrijventerrein dat zich dynamisch ontwikkelt: Industrieterrein Winkelsteeg. In lijn met het Uitbreidingsplan geeft de gemeente goedkope gronden aan het MaasWaalkanaal uit aan bedrijven. Waar zich in de jaren ‘30 nog akkers bevonden, schieten de bedrijven vanaf de jaren ’50 hier als kool uit de grond. Tot de vroegste pioniers behoren Philips en de Electrodenfabriek van Willem Smit (het huidige Lincoln Smitweld), Hoes Errogas (het huidige Antargaz) en EN Motors. Het terrein ontwikkelt zich hierdoor tot de grootste werkgever van Gelderland. De ondernemerszin weerspiegelt zich opnieuw in de 21e eeuw. Philips laat eind jaren 90 van de vorige eeuw het beeldbepalende 52Degrees gebouw bouwen als nieuw hoofdkantoor. Het is echter nooit volledig als zodanig gebruikt. 6 jaar na de oplevering van het gebouw, heeft Philips in 2006 de semiconactiviteiten afgestoten. Hieruit is NXP voortgekomen.

Door de teruggang van de omvang van de chipproductie in de jaren 2008-2012, stonden er veel gebouwen leeg en liep de werkgelegenheid sterk terug. Om de terugval van de werkgelegenheid op te vangen is Novio Tech Campus gestart in het gebouwencomplex gelegen in het noordoostelijke deel van het NXP-terrein. In 2013 opende Novio Tech Campus haar deuren en vormt het momenteel dè plek in de stad waar kennis, (startend) ondernemerschap en innovatie de ruimte krijgt voor bedrijven. Onder deze bedrijven zijn talloze spin-offs en spin-outs van de Radboud Universiteit en is gebleken dat de campus één van de belangrijkste banenmotoren van de stad is.

Buitenplaats Hulsen 1731. Jan de Beyer

Maas-Waalkanaal rond 1930

Philips rond 1953

29

GEEST EN GEZONDHEID Door de eeuwen heen biedt Winkelsteeg en haar omgeving rust en ruimte op verschillende manieren. Vanaf de 17e eeuw zoekt de elite hun toevlucht op het platteland rondom de stad en bouwt er hun buitenverblijven. In het weekend ontvluchten ze de benauwde binnenstad en verpozen ze in hun fraai aangelegde tuinen. Ze jagen in de bossen, wandelen langs slingerende waterpartijen en genieten van de rust en ruimte dat hun landgoed hen biedt. De katholieke emancipatie brengt vanaf 1800 veel veranderingen teweeg in Nijmegen en het plangebied van Winkelsteeg. Godsdienst speelt een essentiële rol in het openbare leven. Er heerst politieke onrust en verzet vanuit de arme bevolking tegen de heersende rijke patriciërs en hun luxe buitenverblijven. ‘Gelijke rechten voor iedereen’ is het revolutionaire elan dat de Franse tijd nalaat. De sociale en politieke bevrijding van katholieken wordt in deze fase het Leitmotiv van de Nijmeegse geschiedenis: het bezorgt de stad een complete metamorfose. Er komt een katholieke krant, kiesvereniging, eigen ziekenhuis en ook katholieke ondernemers zoals Theodoor Dobbelmann typeren deze tijd. Het katholieke onderwijs bloeit in de stad en instanties voor geest, gezondheid en zorg zien het licht. Begin 20e eeuw groeit de erkenning voor de gezondheid van geest en lichaam.

Sport, ontspanning en frisse lucht wordt beschikbaar voor iedereen met de aanleg van het Goffertpark in 1933, net buiten het plangebied. Een enorme ingreep, waarbij ruim zestig hectare bos en heide plaatsmaakt voor een park, sportvelden, stadion, theehuis, dierenpark en thematische tuinen, zoals het rosarium en een educatieve natuurtuin. Natuur en educatie blijken naadloos gepaard te gaan. Zo wordt in hetzelfde jaar ook een deel van het jachtgebied van Dobbelmann opgekocht, dat ruimte biedt aan Pensionaat Jonkerbosch: een

30

psychiatrische inrichting van grote betekenis. In 1934 maken de eerste Broeders van Liefde een start om jongens vanaf 6 jaar met veel geduld onderwijzen en meer zelfvertrouwen leren krijgen. Het pensionaat speelt ook tijdens de Tweede Wereldoorlog een rol. Duitsers, Amerikanen, Britten en Canadezen gebruiken het complex onder andere als apotheek, hospitaal, geneeskundige veldpost en begraafplaats. Het Jonkerbosch wordt hierdoor ook de rustplaats van vele soldaten. Direct na WOII wordt op een terrein dat oorspronkelijk eigendom was van de familie Dobbelmann een militaire begraafplaats aangelegd. Op War Cemetery Jonkerbos zijn vanaf 1947 ruim 1600 Britse militairen, die oorspronkelijk verspreid over verschillende begraafplaatsen lagen, begraven. Een jaar later wordt aan de andere kant van de Weg door Jonkerbos, in het plangebied, een nieuwe rooms-katholieke begraafplaats ingewijd: Begraafplaats Jonkerbosch. Vanaf 1959 verblijft een groep zusters, de Franciscanessen Penitenten Recollectinen, in landgoed de Winckelsteegh. Omringd door schaduwrijk geboomte en slingerende wandelpaden verzorgen zij daar geestelijk gehandicapte kinderen. De overname van landgoederen door een katholieke zorginstelling wordt kenmerkend voor de stad en dit gebied. Alles heeft een relatie met elkaar: de verschillende vormen van bedrijvigheid, de mensen, het landschap en de natuur.

Zo komen geest, gezondheid en gastvrijheid al jaren in harmonie samen met de omgeving: de gedachte van toen - gelijke rechten voor iedereen - is hier nog altijd even aanwezig.

Het huis Hulsen 1870

Stadspark de Goffert 1933

Landgoed Winkelsteeg

Begraafplaats Jonkerbos

Huis Hatert

31

2.3 ‘WAT VINDT DE OMGEVING’ Dit hoofdstuk is een samenvatting van de opbrengst van alle bijeenkomsten die hebben plaatsgevonden. Er zijn vele, vaak gedetailleerde suggesties gedaan. Deze zijn gebundeld en worden in de uitwerking meegenomen. Alle deelnemers zijn het erover eens dat een kwaliteitsverbetering voor Winkelsteeg noodzakelijk is. Er kan meer uit Winkelsteeg gehaald worden. Verfraaiing en verbetering van de uitstraling van de openbare ruimte, toekomstbestendig, meer groen, vernieuwing van oude(re) gebouwen, lege gaten en leegstand invullen en verbetering van de toegankelijkheid van het gebied zijn termen die daarin veelvuldig voorbijkwamen. Het samenspel van Goffertpark en het Kanaal als dragers van het gebied Winkelsteeg is een kans. De nabijheid van openbaar vervoer en verbetering van het stationsgebied is voor kwaliteitsverbetering een belangrijke impuls. Er is wel opgeroepen om goed na te denken over de identiteit en naamgeving van het gebied. TOEVOEGEN VAN WONEN EN VOORZIENINGEN Het voordeel wordt gezien van toevoegen van werken, wonen en voorzieningen. Het zorgt voor meer levendigheid, meer voorzieningen die ook voor bedrijven en hun werknemers aantrekkelijk zijn en meer sociale veiligheid. En het zorgt voor woningen die nodig zijn, ook om personeel te huisvesten.

Aandachtspunt is het vinden van een goede mix (balans) tussen wonen, werken en voorzieningen in het gebied. Er is gevraagd om koppeling met bestaande wijken waar het gaat om bijvoorbeeld warmtenet en glasvezel. VEILIGE ROUTES De ontwikkelingen rond station Goffert zijn een goede aanvulling en bieden veel kansen. Wel is er aandacht gevraagd voor een goede en veilige routes voor auto, fiets en voetgangers. Ook in de andere delen van Winkelsteeg is aandacht gevraagd voor goede en veilige routes in het gebied en is er zorg voor menging van logistiek verkeer met ander verkeer. En

32

wat gebeurt er op de bestaande wegen in het gebied zoals bijvoorbeeld de Vossendijk, maar ook op de S100, blijft Winkelsteeg bereikbaar? Opgeroepen wordt om te kijken naar verbetering van de busverbindingen bij het station vanwege de grote afstand tussen overstaphalte. De gemeente wordt uitgedaagd om meer ambitie te tonen als het gaat om duurzaam OV en alternatieve mobiliteit. Daarbij moet het parkeren niet uit het oog worden verloren. GROEN Er is meermaals aandacht gevraagd voor het groen in Winkelsteeg. Het zou, in de ogen van een aantal mensen en organisaties, een gemiste kans zijn om niet van meet af aan het versterken van de aanwezige natuurwaarden in de planvorming te betrekken. Er liggen kansen om de natuurwaarden te versterken, vooral waar het gaat om de verbindingen voor flora en fauna door de stad heen. Er is gevraagd om meer variatie in bomen en bloeiende planten ter bevordering van de biodiversiteit. Woningbouw op landgoed Winckelsteegh wordt door sommigen als een bedreiging gezien. Over de sportverenigingen kan gezegd worden dat zij kansen zien voor vernieuwing en verbetering in de ideeën voor Winkelsteeg. PERSPECTIEF VOOR BEDRIJVEN Uit de gesprekken met bedrijven ontstaat het beeld van een uiteenlopende range van type bedrijven in het Winkelsteeggebied. De meeste bedrijven geven aan goed op hun plek te zitten op Winkelsteeg.

Ze vinden dat ze op een strategische en goed bereikbare plek in de stad gevestigd zijn. Ze hebben zeer minimaal last van criminaliteit en ervaren soms overlast van (fout)parkeerders. Het feit dat Winkelsteeg niet

op een standaard bedrijventerrein lijkt (naast bedrijven zitten er ook diverse zorginstellingen en sportverenigingen), maakt dat de gevestigde bedrijven er prettig zitten. Zowel voor bezoek als voor hun werknemers. De bereikbaarheid wordt als optimaal ervaren, al is voor een deel van de bedrijven (ten noorden van de St.Teunismolenweg) de (loop)afstand tot het station te groot. Er is gevraagd naar het perspectief voor de bestaande bedrijven in Winkelsteeg. Men ziet kansen om de lege plekken in te vullen en oude panden te verbeteren maar ook om geschikte bedrijfsruimtes te realiseren. Daarnaast is gevraagd naar de uitvoerbaarheid. Veel ondernemers dringen aan op duidelijkheid over de toekomstplannen voor het eigen perceel en de fasering in de uitvoering vanwege investeringsbeslissingen waarvoor men zelf staat. Zorgen zijn er ook over de financiële haalbaarheid als bedrijven moeten verplaatsen. BELEMMERING DOOR FUNCTIEMENGING Met betrekking tot de ontwikkeling van Winkelsteeg hebben ondernemers een positief–kritisch houding. Verwacht wordt dat de komst van de functie wonen hoe dan ook een invloed zal hebben op de toekomstige bedrijfsvoering. Daarnaast zijn zorgen over bereikbaarheid, parkeren en schoon-heel-veilig.

Belangrijkste belemmeringen die transformatie van Winkelsteeg met zich meebrengt zijn volgens bedrijven: de aanwezige milieu- en veiligheidscontouren, bepaalde activiteiten verhouden zich niet tot wonen, zorg over klachten vanuit bewoners over overlast, en het mengen van werk- en woonverkeer en bereikbaarheid van het gebied. Bij de bedrijven is opgehaald wat de aanwezige milieu- en hindercontouren zijn. Er is op voorhand geen bezwaar vanuit bedrijven, mits de bedrijfsvoering niet belemmerd wordt. In een aantal gevallen geven bedrijven aan dat wonen direct naast het betreffende bedrijf wel als belemmerend wordt gezien.

Voor wat betreft de plannen voor stationsomgeving Goffert zien bedrijven dat verbetering van de uitstraling en verblijfskwaliteit van dit gebied bijdraagt aan het vestigingsklimaat en de omgeving voor hun werknemers aantrekkelijker maakt. Er is zorg als het gaat om voldoende ruimte voor parkeren. De ontwikkeling van NDW21 wordt ook positief kritisch ontvangen. Er zijn zorgen over voldoende parkeren, orde en netheid van nieuwe bewoners, ruimte voor bedrijven, klachten vanuit bewoners en zorg over wat er na 15 jaar met het gebied gebeurt. Een aantal bedrijven, met name eigenaren van (units in) bedrijfsverzamelgebouwen zijn benieuwd naar de mogelijkheden voor hun eigendom en willen meeliften met de ontwikkeling. Een enkel bedrijf is kritisch, omdat woningen in de nabijheid hun bedrijfsvoering mogelijkerwijs beperkt.

Woordwolk

33

03 Ambitie Winkelsteeg

3 AMBITIE WINKELSTEEG Winkelsteeg verandert in de komende jaren van een wat flets bedrijventerrein naar een gezond, vitaal en toekomstbestendig werk-woonmilieu met een groene gebiedsidentiteit. Deze transformatie speelt een belangrijke rol in de uitvoering van de ambities om van Kanaalzone-Zuid een meer dynamisch, gezonder en beter verbonden gebied te maken. Als bedrijventerrein is Winkelsteeg straks klaar voor de toekomst: vitaal en optimaal voortbouwend op het succes van Novio Tech Campus en de overige bestaande bedrijvigheid, maximaal profiterend van de inmiddels centrale ligging in de stad. Het bedrijventerrein krijgt een helder gedefinieerd profiel, maakt intensiever gebruik van de ruimte en biedt meer banen, waarmee ook een impuls wordt gegeven aan de omliggende wijken. Door intensivering van het ruimtegebruik biedt Winkelsteeg ook een forse bijdrage aan de Nijmeegse woningbouwopgave. Met een gedifferentieerd woningaanbod en gebruik makend van de unieke kwaliteiten van het gebied, zoals het kanaal en de aanwezige groenkwaliteit, wordt Winkelsteeg een plek waar het fijn wonen is. Winkelsteeg biedt meer dan wonen en werken alleen. We bouwen voort op het verleden van (maatschappelijke) voorzieningen in het gebied.

Deze voorzieningen kunnen van betekenis zijn voor werknemers en bewoners van Winkelsteeg alsmede de omliggende buurten en dragen bij aan een meer inclusieve samenleving. Winkelsteeg is zo verbonden met zijn omgeving en verrijkt Nijmegen West.

In de Economische visie is aangegeven dat Nijmegen wil inzetten op Health & High Tech, logistiek, MKB, zakelijke dienstverlening en sterke ecosystemen. Winkelsteeg profileert zich binnen dit kader ten opzichte van andere bedrijventerreinen, doordat ze het meest centraal gelegen grote bedrijventerrein is van de stad. Economisch kan Winkelsteeg nog sterker profiteren van deze centrale ligging en zich verder ontwikkelen als belangrijke

36

ontwikkeling verschillende werk-woonmilieus

extra banen

voorzieningen, werk en OV binnen handbereik

versterking sociaal maatschappelijke karakter Winkelsteeg voorzieningen ondersteunen de werk-woonmilieus

EEN VITAAL BEDRIJVENTERREIN Winkelsteeg wordt in de toekomst een gebied waar meer gewerkt wordt, meer gewoond wordt en meer ruimte is voor ontmoeting en ontspanning. Daarvoor zal de baandichtheid (werknemers per m2) moeten vergroten, verschillende werk-/woonmilieus ontwikkeld moeten worden en zal er geïnvesteerd moeten worden in verbetering van de verblijfskwaliteit van Winkelsteeg.

waar mogelijk behoud van bestaande bedrijvigheid

werklocatie in Nijmegen. Met name de marktsegmenten light industry, kleinschalige stadsdistributie en consumentverzorgende dienstverlening zijn kansrijk voor Winkelsteeg. Daarnaast heeft Winkelsteeg met de Novio Tech Campus en de bedrijvigheid in health & high tech een kwaliteit in huis waar verder op kan worden doorgebouwd. Er is bovendien een grote ruimtevraag voor dit type bedrijvigheid waar Winkelsteeg in kan voorzien. Daarom koersen we op de volgende sporen voor het economisch profiel van Winkelsteeg: SPOOR 1 : NOVIO TECH CAMPUS VERDER UITBOUWEN De Nijmeegse campussen (Novio Tech Campus & Campus Heijendaal) zijn naast de binnenstad belangrijke werklocaties van de stad. De campussen ontwikkelen zich steeds

meer tot een samenhangend ecosysteem van kennisinstellingen en kennis gedreven bedrijvigheid binnen de clusters Health & High Tech. We zetten in op de doorontwikkeling van de Novio Tech Campus en bieden ruimte aan bedrijvigheid in de clusters health & high tech. Dit doen we omdat campussen dé plekken zijn waar innovatie en nieuwe bedrijvigheid ontstaan. Om het vestigingsklimaat verder te verbeteren, investeren we in uitstraling en kwaliteit en voegen we voorzieningen en woningen toe. Zo kan de Novio Tech Campus niet alleen adequate huisvestingsen onderzoeksfaciliteiten (blijven) bieden, maar ook haar positie als een attractieve vestigingsplaats voor bedrijven in de clusters

ontmoeting van werk en wonen

verscheidenheid woonmilieus

woningen voor diverse doelgroepen

openbare ruimte van hoge kwaliteit

groen netwerk waarin langzaam verkeer, groene verblijfsruimte en klimaatadaptatie samenkomen

sport en bewegen zijn van groot belang

health & high tech verder versterken. De Novio Tech Campus is na de start in 2013 snel gegroeid en is inmiddels een aantrekkelijke plek voor bedrijven en innovatie. Met de komst van het Chip Integration Technology Centre (CITC) is een volgende stap gezet in de uitbouw van het ecosysteem. Om de campuswerking ten volle te benutten is het belangrijk dat er op- en rondom de Novio Tech Campus voldoende ruimte geboden wordt aan bedrijvigheid in de clusters Health & High Tech. Een groot deel van de ruimtevraag (voor bijvoorbeeld R&D en dienstverlening) kan landen in bedrijfsverzamelgebouwen, gecombineerd met andere functies zoals wonen. Rondom station Goffert en op Novio Tech Campus is er voldoende ruimte voor

37

dit type bedrijvigheid voorzien. Daarnaast bieden we ruimte aan de vraag van middelgrote bedrijven in health & high tech die productie combineren met R&D. SPOOR 2: FOCUS OP KANSRIJKE MARKTSEGMENTEN De match tussen vraag en aanbod laat zien dat er in het Rijk van Nijmegen binnen alle type werkmilieus op korte termijn (3 tot 5 jaar) vraag is naar nieuwe werklocaties. Er is dus sprake van schaarste. Dit biedt de mogelijkheid Winkelsteeg specifiek te richten op de bedrijvigheid waar het gebied het meest geschikt voor is. Op Winkelsteeg hebben zich al veel bedrijven gevestigd die profiteren van de centrale ligging in de stad en de nabijheid van consumenten. Versterking van deze bedrijvigheid is een logische stap. De volgende sectoren zijn daarin logisch en kansrijk: CONSUMENTVERZORGENDE DIENSTVERLENING Consumentverzorgende dienstverlening betreft bedrijven en instellingen, zowel op profitbasis (commercieel) als op non-profitbasis (maatschappelijk), die zich primair richten op de verzorging van de inwoners in een marktgebied. In Winkelsteeg zijn commerciële en maatschappelijke dienstverlening al sterk vertegenwoordigd. Dit kan verder worden uitgebouwd. Voorbeelden zijn: bouwrenovatie, reparatiediensten, installateurs, Car2GO, persoonlijke verzorging, services rondom specifieke producten (Dutch Bicycle Center), zorghotel en specialistische klinieken.

Het marktgebied voor deze activiteiten is de gemeente Nijmegen en haar regio, het bedrijventerrein Winkelsteeg zelf en de omliggende wijken en buurten. LIGHT INDUSTRY In de Light Industry worden fysieke producten gemaakt, onderhouden en gerepareerd. Er worden drie hoofdtakken

38

Light Industry onderscheiden. Het gaat om kleinschalige maakindustrie, automotive en bouwnijverheid. Het betreft bedrijven met weinig overlast voor de omgeving. Voor de toekomst van Winkelsteeg ligt de focus op kleinschalige maakindustrie, bouwnijverheid en autoreparatie (geen dealerships, i.v.m. grote ruimtebehoefte en geringe arbeidsintensiteit) tot milieucategorie 3.1. Het betreft kleinschalige bedrijfsruimte (100-2.500 m2 bvo, incidenteel 5.000 m2), uiteenlopend van kleinere units in bedrijfsverzamelgebouwen tot bedrijfshallen met kantoor op de verdieping. STADSDISTRIBUTIE Onder stadsdistributie wordt bedrijvigheid verstaan die zich richt op het laatste deel van de route van de bezorging van goederen naar consumenten en naar detailhandel, horeca en andere lokaal verzorgende dienstverlening, zoals afvalinzameling en bouwlogistiek. Tot de stadsdistributie worden meer typen bedrijvigheid gerekend dan alleen pakketpost en thuisleveringen. Ook de logistiek die volgt uit afvalverzameling, de horecalogistiek, de supermarktleveringen, de logistiek voor de facilitaire dienstverlening en de bouwen renovatiebouwlogistiek wordt tot de stadsdistributie gerekend. Stadsdistributie kent verschillende schaalniveaus, van grootschalige distributie tot pick-up point.

Voor Winkelsteeg liggen er kansen – vanwege de centrale ligging ten opzichte van de consumenten en de lokaal verzorgende bedrijven – voor de last mile levering naar de consument. Stadsdistributie kent een omvang tussen 500-2.500 m2 en laat zich ruimtelijk goed inpassen op de Winkelsteeg. Wel dient rekening te worden gehouden met dag- en nachtbedrijvigheid. Tevens worden kleine drop-off en pick-up points voorzien. MARKTVRAAG Uit de ruimtevraag voor het Rijk van Nijmegen blijkt dat er ook in deze sectoren voldoende

marktvraag is in de periode 2020-2030. Door zijn centrale ligging kan Winkelsteeg een belangrijk deel van deze lokale marktvraag bedienen. Daarnaast vormen de toekomstige bewoners natuurlijk ook een deel van de klantenbasis voor de consumentverzorgende dienstverlening. Winkelsteeg zal door de komst van veel woningen ook plek bieden aan thuiswerken: ZZP’ers, kantoor aan huis en andere mensen die gewoonlijk thuis werken. Met bovenstaande profilering kan Winkelsteeg inzetten op vormen van bedrijvigheid met relatief weinig grondgebruik en relatief veel banen per m2 bvo. Voor grootschaligere bedrijvigheid zijn aantrekkelijkere vestigingsmogelijkheden aan de randen van het stedelijk gebied van Nijmegen voorzien, daarom wordt niet ingezet op het aantrekken van grootschalige logistieke- of productiebedrijven (>10.000 m2 bvo). De ruimte die we bieden aan middelgrote productiebedrijven in health & high tech (circa 10.000-12.000 m2) vormt hierop een uitzondering. PERSPECTIEF VOOR BESTAANDE BEDRIJVIGHEID Op Winkelsteeg is veel bedrijvigheid aanwezig. Het grootste deel van deze bedrijven kan ook in de toekomst op Winkelsteeg blijven. Uit de gesprekken met bedrijven komt het beeld naar voren dat veel bedrijven geen forse groei-ambities hebben. Wel willen ze zich blijven ontwikkelen op de huidige locatie. In veel gevallen is hiervoor ook ruimte.

Met de bedrijven op Winkelsteeg blijven we in gesprek over hun (groei)ambities en hoe deze in te passen zijn in het gebied of op andere plekken in de stad. Ook met bedrijven die op eigen terrein willen herontwikkelen gaan we in gesprek. De gemeente biedt ruimte voor initiatieven van ondernemers binnen de kaders van de Ontwikkelvisie Winkelsteeg.

Light industry: Atelier Zelium Bordeaux

Stadsverzorgende dienstverlening: Bouncespace Amsterdam

Stadsdistributie: Picnic

Voorbeeld semicon/chip industrie

39

EEN UNIEKE PLEK OM TE WONEN WINKELSTEEG ALS WOONPLEK In het gebied Winkelsteeg is op dit moment geen woonprogramma aanwezig en staat nu nog niet op de kaart als woongebied. Winkelsteeg is enkel een bestemming voor de bedrijven (bedrijvigheid en maatschappelijke instellingen) die er gevestigd zijn. Het belang om het gebied als plek voor wonen op het netvlies van de Nijmegenaar te krijgen en beter in te spelen op de bestaande of toekomstige kwaliteiten van het gebied wordt onderstreept in gesprekken met verschillende marktpartijen. Een eerste goede impuls van toevoeging van wonen is daarom van cruciaal belang. De ontwikkeling van de Stationsomgeving GoffertNTC en NDW21 is een eerste zichtbare stap in de transformatie van Winkelsteeg. Naast een kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte om een prettig en leefbaar gebied te creëren, dienen de ontwikkelingen van nieuwe woonvlekken met voldoende kritische massa gerealiseerd te worden. GEBIEDSKWALITEITEN ALS FUNDAMENT VAN WONEN Het is voor een goede start van de transformatie van Winkelsteeg van belang om bij de nieuwe ontwikkelingen aan te sluiten op de diverse kwaliteiten die het gebied rijk is zoals het Maas-Waalkanaal, de nabijheid van het Goffertpark, het groen van de historische landgoederen en Station Goffert.

We kiezen dus niet voor één identiteit van Winkelsteeg maar zetten vanuit deze gedachte diverse kwaliteiten onderscheidende en aansprekende woonmilieus neer om zo Winkelsteeg als aantrekkelijk woonplek op de kaart te zetten. De verschillende kwaliteiten maken Winkelsteeg interessant voor een breed scala aan doelgroepen. Sommige bewoners zullen hier wonen met het oog op gemak: voorzieningen, werk en OV zijn allemaal binnen handbereik. Andere bewoners krijgen juist

40

energie van de reuring en het meer ruige karakter dat hoort bij de mix van werken en wonen. Tegelijkertijd zijn er bewoners die hier juist komen voor de rustige plekken in of nabij het groen. Voor alle doelgroepen biedt het kanaal aantrekkelijke plekken waar men prettig kan verblijven Winkelsteeg biedt kansen voor verschillende woonmilieus die een antwoord geven op de specifieke kwaliteiten van het gebied en de motieven van de verschillende toekomstige bewoners. Zo is het aantrekkelijk en goed wonen aan het water langs de vernieuwde kanaaloever in de Kanaalknoop en biedt de Stationsomgeving betaalbaar en compact wonen naast een OV-knoop, vlakbij het Goffertpark en midden in de innovatieve vibe van de Novio Tech Campus. Het groen in het zuidelijk deel biedt plek om midden in de stad ruimer en luxueuzer grondgebonden te wonen. Het hart van het gebied is juist uniek door de mix van wonen, werken en dienstverlening en de dynamiek die dit met zich meebrengt. De mate van menging van wonen en werken zal per deelgebied verschillend zijn. GEDIFFERENTIEERD WONINGAANBOD Naast de inzet van gebiedskwaliteiten is ook een gedifferentieerd woningaanbod van belang om Winkelsteeg als woonplek op de kaart te zetten. Zo moet er naast de betaalbare woningbouw ook middeldure en dure segmenten voldoende vertegenwoordigd zijn.

Alle woningzoekenden moeten Winkelsteeg als een fijne woonplek gaan zien, met aanbod in alle prijsniveaus. Dit is extra belangrijk in relatie tot het woningaanbod in de omliggende wijken dat onderdeel is van de sociale problematiek op bepaalde plekken, en de gewenste kansen voor doorstroming op woningmarkt voor de bewoners van de omliggende wijken.

Een gezicht aan het kanaal (Piushaven Tilburg)

Mix van werken en wonen (Havenkwartier Deventer)

Groene gedeelde binnentuin (Bigyard Berlijn)

41

VOORZIENINGEN ALS INTERMEDIAIR Eén van de karakteristieken van het huidige Winkelsteeg is de concentratie aan sociaalmaatschappelijke voorzieningen. Van oudsher heeft een breed scala aan zorgvoorzieningen hun plek gevonden in het gebied, zoals Pluryn Winckelsteegh, de Pompestichting en De Hulsen. Ook op het gebied van werk kent Winkelsteeg bijzondere maatschappelijke voorzieningen zoals het UWV en het Werkbedrijf Rijk van Nijmegen. Winkelsteeg zal in de toekomst voortbouwen op deze unieke karakteristieken. Daarbij biedt het gemengde karakter van Winkelsteeg als werkwoongebied meer draagvlak voor een hoger voorzieningenniveau. Door het toekomstige programma (wonen, werken en voorzieningen) op een integrale wijze te verbinden met het sociaal maatschappelijke karakter zal deze unieke identiteit van Winkelsteeg worden verrijkt en functioneren de voorzieningen als levendige intermediair tussen bewoners en werknemers. Vanzelfsprekend horen bij het toevoegen van wonen en werken ook voorzieningen als scholen, kinderopvang, huisarts. We kijken daarbij nadrukkelijk of deze functies al dan niet in combinatie met de omliggende wijken gerealiseerd kunnen worden zo ook hier voorzieningenniveau waar nodig te versterken. In het commerciële segment zien we ook voorzieningen en diensten die stadsen consumentverzorgend van aard zijn. In de ambities werk wordt hier nader op ingegaan.

Ook sport en bewegen zijn van groot belang voor een vitaal Winkelsteeg. Zo komen er onder andere (sport- en speel) routes, een sportplek en sociale knooppunten in de buitenruimte. Winkelsteeg is tevens een zoekgebied voor een nieuw binnenzwembad. BRENG ZORG EEN STAP VERDER Ook in de toekomst blijft de zorg één van de belangrijke fundamenten van een deel van Winkelsteeg. Belangrijke zorgverleners als De Hulsen en Pluryn blijven in het gebied en

42

er wordt ingezet op het toevoegen van meer vernieuwende concepten rondom gezondheid, coaching en ontplooiing. Dit kan in gebouwde voorzieningen of in E-health concepten. Een gebouwde voorziening waaraan te denken valt is een zorghotel waar cliënten kunnen herstellen in een menselijke en prettige omgeving. Ook is er aandacht voor de steeds grotere groep ouderen in Nijmegen. Er wordt ruimte gereserveerd voor woonprojecten voor ouderen in een omgeving met een meer beschermend karakter waarbij aandacht is voor ontmoeting, activiteiten en gemeenschapszin. De toekomstige woonzorgconcepten verschillen van elkaar in de intensiteit van zorg. Naast woningen voor ouderen komen er ook woonconcepten voor kwetsbare groepen. DRAAG ZORG VOOR WERKNEMER EN BEWONER De ontwikkeling van Winkelsteeg als werkwoongebied stelt nieuwe eisen aan de voorzieningen op Winkelsteeg maar biedt ook nieuwe kansen. Niet alleen is er meer nodig, maar door het toegenomen draagvlak is er ook meer mogelijk. De voorzieningen op Winkelsteeg ondersteunen de werk- en woonmilieus. Dit betekent toegang tot een sportschool naast je werk, een gezamenlijke kantine met andere bedrijven en een basisschool of kinderopvang in de buurt van je huis of werk. Voorzieningen, en specifiek het verlenen van diensten, een fundament voor de woonmilieus van Winkelsteeg.

Er is een beperkt buurtverzorgend winkelareaal maar vooral een breed aanbod aan diensten die ook voor de omliggende buurten relevant zijn. Dit aanbod varieert van de kapper op de hoek, een muziekschool in combinatie met een winkel, een koffiezaak waar je een laptop kan openslaan, tot een meubelmaker waar je op maat een nieuwe eettafel kan laten maken, een fietsenmaker die ook fittracks organiseert of een yogaschool die ook voedingsadviezen geeft.

Zorgconcepten nieuwe stijl

Wandelrondjes voor jong en oud

De Hallen, Amsterdam

Yoga Bryant Park, New York

43

GROENE DOORADERING ALS VERBINDER In Winkelsteeg zelf en de directe omgeving is veel groen, deels onderdeel van de historie van deze plek als voormalig landgoed. Onze ambitie is om het groen van Winkelsteeg meer zichtbaar te maken, te versterken en te verbinden met de omgeving. Ook is het belangrijk dat de gebruikswaarde van het groen vergroot door de introductie van beweegroutes en recreatieve plekken voor sport en ontspanning. De ruimtelijke hoofdstructuur van Winkelsteeg is de basis voor de (her)ontwikkeling van het bestaande bedrijventerrein. Binnen deze hoofdstructuur zal versterking van de groene gebiedsidentiteit van Winkelsteeg en omgeving als een belangrijk ingrediënt dienen. Het gebied krijgt een groene dooradering die de bestaande hittestress in het gebied wegneemt en voor een aangenaam verblijfsklimaat zorgt alsmede ruimte biedt voor verbetering van de biodiversiteit. Dit robuuste groen-blauwe netwerk wordt ingezet voor klimaatadaptieve doeleinden als onder andere piekwaterberging en een netwerk voor sport, spelen, ontmoeten en beleven. Het nabijgelegen Goffertpark is al een sterke identiteit binnen Nijmegen. Op deze sterke groene identiteit van sport en ontspanning wordt verder doorgebouwd.