Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
Tekst van het document
Nijmegen en de Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) gaan verkennen hoe advies en stimulering van bedrijven het beste kan worden georganiseerd. In 2026
Recent is een geuronderzoek uitgevoerd en de landelijke Handreiking geur
wordt een plan van aanpak opgesteld waarin staat:
industrie 2025 vastgesteld. Samen met de provincie Gelderland en de gemeente
• hoe bedrijven gericht worden benaderd en ondersteund;
Beuningen vertalen we deze naar lokaal beleid. Tot die tijd blijft het Gelderse
• welke voorlichtings- en communicatiekanalen worden ingezet; en
geurbeleid gelden. Aanbevelingen uit het geuronderzoek worden al uitgevoerd,
• hoe bewonersparticipatie hierbij een vaste plek krijgt.
zoals de gezamenlijke kwartaalevaluatie van milieuklachten sinds 2024. Verdere
Eerste activiteiten zijn gericht op bedrijven in Nijmegen-West en Weurt, waar
verbeteringen in klachtvalidatie en -afhandeling zijn onderdeel van de Uitvoe
veel aandacht is voor industriële emissies en samenwerking met omwonenden.
ringsagenda Nijmegen-West en Weurt. Daarnaast versterken we vergunning
De uitvoering start naar verwachting in de loop van 2026.
verlening, toezicht en handhaving om structurele geurhinder aan te pakken.
35
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
34
19
20
maatregel 20
Ontmoedigen houtstook
Gezonde inrichting van de stad
De gemeente Nijmegen voert gerichte communi-
campagnes met praktische tips en informatie over
catie- en voorlichtingsacties uit om het gebruik
minder vervuilend stoken.
van houtstook te ontmoedigen en de overlast door
Daarnaast wordt inwoners duidelijk gemaakt dat
rook en geur te verminderen. Dit geldt zowel voor
houtstook geen duurzaam alternatief is voor aard-
kleinschalige houtstook (zoals haarden en kachels)
gasvrij wonen. Ook in de zomer wordt via een
als voor grootschalige toepassingen.
kleine campagne aandacht besteed aan vuur-
De voorlichting vindt plaats via postercampagnes
korven en barbecues, om overlast en gezondheids-
in abri’s, brieven in overlastgebieden, en online
risico’s te beperken.
tactische doelen
• Beter beschermen van (kwetsbare) groepen • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook) • Verbeteren van communicatie naar inwoners
beoogd resultaat
• Minder overlast door houtrook in woonwijken. • Groter bewustzijn bij inwoners over de negatieve gevolgen van houtstook voor gezondheid en luchtkwaliteit. • Meer bereidheid om het stookgedrag aan te passen of geheel af te zien van houtstook.
beoogd resultaat
De maatregel richt zich uitsluitend op het ontmoedigen van houtstook via communicatie, bewustwording en gedragsbeïnvloeding. Er worden geen wettelijke beperkingen of verboden ingesteld binnen deze maatregel.
stand van zaken
De gemeente Nijmegen voert jaarlijks campagnes om houtstook te ontmoedigen en rook en geurhinder te verminderen, ondersteund door het RIVM en het Schone Lucht Akkoord (SLA). In 2024–2025 loopt een stookbewustwordings campagne in buurten met veel klachten, aangevuld met een onlinecampagne over de Stookwijzer. In 2025 worden de effecten geëvalueerd en nieuwe communicatiemiddelen ontwikkeld, zoals een flyer die inwoners zelf kunnen verspreiden. Daarnaast is er aandacht voor aardgasvrije wijken en zomeracties over vuurkorven en barbecues.
37
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
36
21
22
maatregel 21 (nieuw)
maatregel 22 (nieuw)
De gemeente Nijmegen biedt een subsidieregeling
De gemeente Nijmegen maakt afspraken met
Voor nieuwbouwprojecten in opdracht van de
aan om inwoners te stimuleren hun houtkachel of
ontwikkelaars om te zorgen dat bij nieuwbouw
gemeente geldt dit als vaste eis. Bij particuliere
open haard te verwijderen en het rook- of
woningen geen rookkanalen meer worden aan
ontwikkelaars wordt het sterk ontraden om
afvoerkanaal permanent te sluiten.
gelegd. Dit voorkomt dat nieuwe bewoners
rookkanalen op te nemen in de bouwplannen.
Subsidie verwijderen kachel/rookkanaal (nieuw)
Afspraken rookkanalen nieuwbouw (nieuw)
houtkachels of open haarden kunnen plaatsen en draagt zo bij aan gezonde en schone lucht in woonwijken.
tactische doelen • Beter beschermen van (kwetsbare) groepen • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook)
beoogd resultaat Inwoners worden gestimuleerd om te stoppen met houtstoken door hun kachel
beoogd resultaat Bij nieuwbouwwoningen in opdracht van de gemeente worden geen rookkanalen
of haard te laten verwijderen. Hierdoor neemt het aantal houtstokers af, ver
meer gebouwd, en bij particuliere nieuwbouwprojecten wordt dit zoveel
mindert de rook- en geurhinder, en verbetert de luchtkwaliteit in woonwijken.
mogelijk voorkomen. Daarmee wordt de mogelijkheid tot houtstook beperkt,
afbakening De regeling omvat: • het subsidiëren van het verwijderen van kachels en haarden; • het permanent afsluiten van rookkanalen; en
wat leidt tot minder luchtvervuiling en hinder in nieuwe woonwijken.
afbakening Geldt voor alle nieuwbouwprojecten die in opdracht van de gemeente worden gerealiseerd.
• het afvoeren van kachels en haarden door de DAR. Voor particuliere woningbouw geldt een sterk ontmoedigingsbeleid via overleg Niet onder de regeling vallen: • het alleen dichtmaken van een rookkanaal zonder verwijdering van de kachel of haard; en
• het verwijderen van een schoorsteen.
stand van zaken De subsidieregeling houtkachels en haarden loopt in 2025 voor het derde jaar en is nieuw opgenomen in het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit.
en communicatie met ontwikkelaars en architecten.
stand van zaken De maatregel bevindt zich nog in de opstartfase. In 2026 wordt onderzocht hoe deze afspraak structureel kan worden vastgelegd in gemeentelijke kaders. In de loop van 2026 volgt een voorstel om dit uitgangspunt vast te leggen in de bouwafspraken en omgevingsplanregels, waarmee Nijmegen verdere houtstook in nieuwe woningen structureel voorkomt.
De regeling blijkt goed te worden benut: sinds de start zijn tientallen inwoners overgestapt op een houtvrije manier van verwarmen. De gemeente promoot de regeling actief via de gemeentelijke website, nieuwsbrieven en campagnes over gezonde lucht. In samenwerking met de DAR wordt gezorgd voor een veilige en duurzame afvoer van ingeleverde kachels.
39
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
38
tactische doelen • Beter beschermen van (kwetsbare) groepen • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook)
23
maatregel 23
Beschermen hoog gevoelige groepen
Inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines
De gemeente Nijmegen beschermt hooggevoelige
naarmate de afstand tot de bron kleiner wordt.
De gemeente Nijmegen heeft het convenant
groepen door te voorkomen dat voorzieningen die
Bij de inrichting en ontwikkeling van de stad wordt
Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend
zij gebruiken (zoals woningen, scholen en zorg
daarom nadrukkelijk rekening gehouden met
en zich daarmee verbonden aan de landelijke
instellingen) te dicht bij bronnen van luchtveront
gezondheid en luchtkwaliteit, door voldoende
ambitie om bouwactiviteiten volledig emissievrij
reiniging worden gebouwd.
afstand te houden tussen drukke verkeerswegen
te maken in 2030.
In de praktijk betekent dit dat gevoelige bestem
en gevoelige functies zoals woningen, woonzorg
mingen niet direct langs drukke wegen worden
centra, kinderdagverblijven, scholen en buiten
gerealiseerd, omdat gezondheidsrisico’s toenemen
schoolse opvang.
tactische doelen • Beter beschermen van hoog gevoelige groepen • Verminderen van overlast (geur/rook) • Verbeteren van communicatie naar inwoners beoogd resultaat De bescherming van hooggevoelige groepen wordt vastgelegd als duidelijk omschreven planregel in het Omgevingsplan van Nijmegen.
afbakening Omdat deze maatregel invloed kan hebben op de woningbouwopgave, wordt voor nieuwbouwwoningen een specifieke afstandsnorm ontwikkeld die rekening
tactische doelen • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook) • Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat Door het toepassen van Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) wordt een belangrijke bron van stikstof (NO₂) en andere emissies aangepakt. De uitstoot van schadelijke stoffen tijdens bouwprojecten neemt aanzienlijk af.
afbakening SEB wordt toegepast bij alle gemeentelijke projecten waarbij de gemeente zelf opdrachtgever is.
houdt met stedelijke verdichting. Voor projecten van derden (zoals ontwikkelaars en aannemers) geldt SEB nog Voor overige gevoelige bestemmingen (zoals scholen, kinderdagverblijven en zorgvoorzieningen) worden de afstandsnormen uit de GGD-richtlijn over genomen en als planregel opgenomen in het Omgevingsplan.
stand van zaken Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie in 2025 heeft de gemeenteraad de
niet verplicht (zie maatregel 25).
stand van zaken De gemeente Nijmegen past het SEB-convenant inmiddels actief toe bij eigen bouw- en infraprojecten. De eerste projecten zijn al uitgevoerd met steun van de Rijksregeling Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB-subsidie).
motie ‘Een advies is niet voor niets’ aangenomen. Daarin wordt het college opgeroepen om bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk een
De ervaringen uit deze projecten worden gebruikt om de aanbestedingscriteria
afstand van 25 meter tussen woningen en drukke wegen te hanteren.
en uitvoeringsrichtlijnen verder te verfijnen. Voor 2026 staan opnieuw meerdere gemeentelijke projecten gepland waarin emissievrije bouwmachines worden
Deze motie, samen met eerder uitgevoerde onderzoeken naar luchtkwaliteit en
ingezet, onder andere bij stadsvergroening, infrastructuur en gebieds
gezondheid, vormt de basis voor de ontwikkeling van een nieuwe planregel in het
ontwikkeling.
Omgevingsplan. Daarnaast is de gemeente in overleg met aannemers, netbeheerders en de In 2025–2026 wordt gewerkt aan de uitwerking en juridische verankering van
provincie Gelderland om te onderzoeken hoe de SEB-aanpak kan worden
deze regel. Hierbij wordt aangesloten op de GGD-richtlijn en de principes van
uitgebreid naar andere bouwlocaties, zoals binnen de zero-emissiezones en
gezonde verstedelijking uit de Omgevingsvisie. Het doel is om de planregel vóór
gebieden met een hogere blootstelling aan luchtverontreiniging.
2027 vast te stellen, zodat deze kan worden toegepast bij nieuwe woningbouwen gebiedsontwikkelingen.
De ambitie blijft om richting 2030 alle gemeentelijke bouwprojecten volledig emissievrij uit te voeren en als voorbeeld voor de regio te dienen.
41
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
40
maatregel 24 (intern)
24
25
26
maatregel 25 (extern)
maatregel 26
De gemeente Nijmegen onderzoekt hoe de route
Nijmegen is een stad met veel en diverse evene
Een belangrijk onderdeel daarvan is het terug
kaart Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ook
menten, verspreid over verschillende locaties.
dringen van emissies naar de lucht, bijvoorbeeld
kan gelden voor projecten waarbij de gemeente
Evenementen bieden kansen om verder te ver
door het gebruik van dieselaggregaten te beperken
geen opdrachtgever is. Omdat de routekaart
duurzamen, onder andere door de uitstoot van
en over te stappen op schonere energiebronnen.
richting volledig emissieloos bouwen gaat, wordt
schadelijke stoffen te verminderen.
Inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines
Duurzame evenementen
bekeken hoe de gemeente dit kan faciliteren — onder meer door het realiseren van goede laadvoorzieningen voor elektrisch bouwmaterieel.
tactische doelen • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook)
• Verminderen van overlast (geur/rook)
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat Een aanzienlijke reductie van stikstofuitstoot (NO₂) bij bouwprojecten, ook buiten gemeentelijke opdrachten, in een periode met een hoge bouwactiviteit
worden gebruikt. Hierdoor neemt vooral de uitstoot van stikstofdioxide (NO₂)
door de woningbouwopgave.
merkbaar af.
afbakening • Onderzoek naar het opnemen van SEB-eisen in anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars.
• Onderzoek naar het verwerken van SEB-afspraken in prestatieafspraken met woningcorporaties.
beoogd resultaat Schonere en duurzamere evenementen waarbij minder fossiele brandstoffen
• Onderzoek naar laad- en energieoplossingen voor elektrisch bouwmaterieel.
stand van zaken De maatregel is nieuw. In 2026 worden de eerste plannen uitgewerkt om SEBeisen te verankeren in overeenkomsten en afspraken met externe partijen en om laadinfrastructuur voor bouwplaatsen te faciliteren.
afbakening De maatregel richt zich op het onderzoeken van de noodzaak en haalbaarheid om op verschillende evenemententerreinen vaste stroomaansluitingen (‘evenementenstroom’) aan te leggen, zodat dieselaggregaten overbodig worden. Totdat dit is gerealiseerd, wordt gekeken naar tijdelijke oplossingen, zoals het gebruik van batterijcontainers of andere emissievrije energievoorzieningen.
stand van zaken Op enkele Nijmeegse evenemententerreinen is inmiddels vaste evenementen stroom aanwezig. Door netcongestie ligt de verdere uitbreiding hiervan echter tijdelijk stil. De gemeente onderzoekt samen met netbeheerders, organisatoren en leveranciers hoe de aanleg van extra aansluitingen kan worden versneld, en waar tijdelijke batterijoplossingen het beste inzetbaar zijn. Het streven is om in 2026 voor de belangrijkste evenementlocaties — zoals Goffertpark, Hunnerpark en Waalkade — een plan van aanpak op te stellen voor emissievrije energievoorziening bij evenementen.
43
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
42
tactische doelen • Verbeteren luchtkwaliteit
27
maatregel 27
Samen meten met de stad (citizen science)
maatregel 28 (nieuw)
Binnenklimaat
De gemeente Nijmegen werkt samen met inwoners
Voor de metingen worden Aerocount-sensoren
De gemeente Nijmegen wil meer inzicht krijgen in
aan het meten van de lokale luchtkwaliteit (NO₂
gebruikt, waarvan de data real-time beschikbaar
de luchtkwaliteit binnenshuis en in de mogelijk
en fijnstof) via citizen science-projecten.
is via een online dashboard. Na afloop van elk
heden om deze te verbeteren. Daarbij wordt
De verkenning richt zich op factoren die invloed
Inwoners(groepen) kunnen een plan indienen
meetproject organiseert de gemeente een
onderzocht welke rol de gemeente en de GGD
hebben op de luchtkwaliteit in woningen, zoals
waarin zij motiveren waarom en waar zij
bijeenkomst waarin de resultaten worden
kunnen spelen in het adviseren van inwoners over
ventilatie, stookgedrag, kookgewoonten en
gedurende een halfjaar of jaar metingen willen
geanalyseerd en toegelicht door de afdeling
gezonde binnenlucht. Mocht uit het onderzoek
bouwkundige eigenschappen.
uitvoeren.
luchtkwaliteit. Vervolgens start een nieuwe
blijken dat de gemeente hier een rol in heeft, zullen
meetronde met andere deelnemende groepen.
woningcorporaties en particuliere verhuurders
tactische doelen • Inzicht krijgen in luchtkwaliteit • Verbeteren van samenwerking met andere partijen • Verbeteren van communicatie naar inwoners beoogd resultaat
• Meer betrokkenheid van inwoners bij het onderwerp luchtkwaliteit.
• Extra meetdata te gebruiken naast bestaande berekeningen en metingen.
• Vergroting van het inzicht in lokale variaties in luchtkwaliteit en de factoren
• Verbeteren inzicht in luchtkwaliteit (binnenshuis) • Verbeteren van communicatie naar inwoners over luchtkwaliteit • Beter beschermen van (kwetsbare) groepen
beoogd resultaat
lokale omstandigheden, zonder dat hier automatisch beleidsmaatregelen uit volgen.
afbakening • Organiseren van aanmeldrondes;
• Een afgebakend pakket aan maatregelen en adviezen ter verbetering van de luchtkwaliteit in huis, met een duidelijke rolverdeling tussen gemeente, GGD en inwoners.
• De resultaten worden gebruikt om inwoners gericht te informeren en te ondersteunen bij het creëren van een gezonde woonomgeving.
afbakening De verkenning heeft als doel om te bepalen welke maatregelen en adviezen door de gemeente en de GGD kunnen worden ingezet. Deze kunnen uiteenlopen van:
• Beoordelen van aanvragen en selecteren van meetlocaties;
• Gedragsadviezen (bijv. niet binnenshuis roken of houtstoken, goed ventileren);
• Organiseren van een startbijeenkomst;
• Voorlichting over ventilatievoorzieningen en onderhoud;
• Beantwoorden van vragen en monitoren van de voortgang;
• Ruimtelijke of bouwkundige adviezen, zoals het situeren van gevoelige ruimten
• Duiden van meetresultaten en organiseren van een eindbijeenkomst. Het nemen of toezeggen van concrete maatregelen op basis van de meetresultaten valt niet onder deze maatregel.
stand van zaken Het GLOBE-project heeft inmiddels één jaar succesvol gedraaid en krijgt een
aan de laagbelaste zijde van de woning.
stand van zaken De maatregel bevindt zich nog in de opstartfase. In 2026 start een verkenning samen met de GGD Gelderland-Zuid om de belangrijkste binnenmilieurisico’s in beeld te brengen en te bepalen welke rol de gemeente kan nemen in beleid,
vervolg met nieuwe deelnemende scholen.
communicatie en ondersteuning.
Het burgermeetproject, waarin inwoners zelf voorstellen kunnen indienen voor
Suggesties die gedaan zijn die we onderzoeken:
meetlocaties, is nieuw en wordt momenteel opgestart. De eerste wervingsronde
• Energiecoaches inzetten
en pilotmetingen staan gepland voor 2025, waarna de resultaten worden
• Subsidie voor overschakelen naar elektrisch koken
geëvalueerd en het project wordt doorontwikkeld tot een jaarlijks meet
• Meetinstrumenten beschikbaar stellen.
programma. De gemeente werkt hierbij samen met Aerocount, RIVM, en lokale partners op het gebied van duurzaamheid en burgerparticipatie.
45
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
De resultaten helpen om het bestaande meetnet aan te vullen en te leren van
betrokken worden bij het vervolg.
tactische doelen • Verbeteren luchtkwaliteit (binnenshuis)
die daarop van invloed zijn. 44
28
29
maatregel 29
Monitoren en analyseren van de luchtkwaliteit
Monitoren luchtkwaliteit
De gemeente Nijmegen gebruikt gemeentelijke
vormt de basis voor beleid en maatregelen om de
en landelijke data en hulpmiddelen om jaar-
luchtkwaliteit te verbeteren en kwetsbare groepen
gemiddelde concentraties van luchtveront-
beter te beschermen.
reinigende stoffen vast te stellen. Door deze gegevens systematisch te analyseren, ontstaat inzicht in trends en ontwikkelingen in de luchtkwaliteit en kunnen prognoses worden gemaakt voor toekomstige situaties. Deze kennis
tactische doelen
• Inzicht krijgen in luchtkwaliteit • Beter beschermen van (kwetsbare) groepen • Verbeteren van samenwerking met andere partijen • Verbeteren van communicatie naar inwoners
beoogd resultaat
De gemeente brengt jaarlijks in beeld hoe de luchtkwaliteit zich ontwikkelt binnen Nijmegen en welke factoren hierop van invloed zijn. Op basis van deze inzichten kunnen: • trends en risico’s vroegtijdig worden herkend, • maatregelen gericht worden bijgestuurd; • en inwoners en bestuurders beter worden geïnformeerd over de stand van de luchtkwaliteit en de verwachte ontwikkeling in de komende jaren.
afbakening
De maatregel omvat het gebruik en samenbrengen van verschillende databronnen en hulpmiddelen, waaronder: • het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM; • het Nijmeegs luchtmeetnet; • het CIMLKmodel (Concentratie Informatie Milieukwaliteit Luchtkwaliteit); • lokale luchtkwaliteitsberekeningen; • de jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit Nijmegen. • Resultaten van nieuwe onderzoeken en projecten zoals het ToxDownproject Daarnaast worden ook wagenparkscans en verkeersgegevens gebruikt om emissiebronnen en trends beter te begrijpen.
stand van zaken
De gemeente Nijmegen voert jaarlijks luchtkwaliteitsanalyses uit. De resultaten worden opgenomen in de jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit, die de basis vormt voor beleidsmonitoring en communicatie richting raad en inwoners.
47
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
46
5
Monitoring en evaluatie Monitoring en evaluatie zijn essentieel om te kunnen beoordelen of de maatregelen bijdragen aan schonere lucht en een gezondere leefomgeving. Door jaarlijks inzicht te krijgen in de voortgang, resultaten en trends en door kennis te nemen van de resultaten van nieuwe onderzoeken en projecten zoals ToxDown kan het programma tijdig worden bijgestuurd of geactualiseerd.
Doelen
Levend document
• Inzicht verkrijgen in de ontwikkeling van de
Hiermee wordt het Omgevingsprogramma Lucht
luchtkwaliteit in Nijmegen;
Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
1 Faciliteren stadslogistieke hubs
• Aantal aangesloten bedrijven • Vermindering aantal ritten met bestelwagens binnenstad (%) • Aantal gebundelde leveringen via hubs
2 Invoering Zero-emissiezones
• Invoeringsdatum (gerealiseerd ja/nee)
kwaliteit 2026–2030 een levend document, dat
•A andeel emissievrije bestel- en vrachtauto’s in
• Volgen van de uitvoering;
meebeweegt met actuele ontwikkelingen, nieuwe
zone (%)
• Globale inschatting van de kosteneffectiviteit op
data en beleidsinzichten en inzichten in kosten
• Aantal verleende ontheffingen
gezondheidswinst van maatregelen;signaleren van
effectiviteit We sluiten daarbij aan bij de gemeen
nieuwe kansen of knelpunten;
telijke begrotingscyclus.
• Waar nodig maatregelen aanpassen, versnellen of toevoegen.
3 Zero-emissieloket en MKB-aanpak
• Aantal mkb-ondernemers dat ondersteuning heeft ontvangen
Monitoring
• Aantal uitgevoerde pilots of proefritten
Per maatregel zijn er één of meer indicatoren (KPI’s)
• Aandeel mkb-voertuigen emissievrij (%)
benoemd waarmee we de voortgang van het
• Tevredenheid ondernemers over ondersteuning
programma monitoren. Deze indicatoren worden waar mogelijk kwantitatief gemeten en aangevuld
4 Duurzame OV-concessie
• Aandeel emissievrije bussen (%)
met kwalitatieve toelichting op de voortgang en
• Aantal laadpunten bij busremises
context.
• CO₂-reductie t.o.v. 2024 (ton/jaar) * NOx-reductie tov 2024 5 Duurzame concessie doelgroepenvervoer
• Aandeel emissievrije voertuigen binnen AVAN (%) • Aantal elektrische rolstoelbussen • Klanttevredenheid over betrouwbaarheid vervoer
6 Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
• Aandeel emissievrije voertuigen (%) • Gemiddelde CO₂-uitstoot gemeentelijk wagenpark (g/km) • Aantal dienstreizen met fiets of OV
7. Weren van brom- en snorfietsen met
• Aantal en aandeel fossiele brom/snorfietsen in
verbrandingsmotor
de stad • Aantal ingeleverde voertuigen via sloopregeling • Aantal elektrische brom/snorfietsen geregistreerd • Aantal milieuzones ingesteld
49
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
48
Werken aan schoner vervoer
8 Duurzame afvalinzameling (DAR)
• Aandeel zero-emissie voertuigen in wagenpark (%) • CO₂-reductie inzameling (ton/jaar) • NOx-emissiereductie
Schone Nijmeegse bedrijven Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
17 R eguleren en handhaven emissies
• Aantal goedgekeurde VRP’s - ZZS
van bedrijven (ODGM)
• Trend emissies (NOx en fijnstof en andere stoffen
• Routekaart verduurzaming vastgesteld (ja/nee) 9 Onderzoeken aanvullende maatregelen
• Actualisatie luchtkwaliteitsanalyse (jaarlijks)
w.o. ZZS) per jaar
• Aantal geïdentificeerde knelpunten • Aantal voorgestelde nieuwe maatregelen
Minder uitstoot van schepen Maatregel
18 Stimuleren emissiereductie bij bedrijven
• Aantal adviesgesprekken en bijeenkomsten
19 Grip op geurhinder van bedrijven
• Nieuw geurbeleidskader vastgesteld (ja/nee) • Aantal geurklachten per jaar
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
• Aantal geactualiseerde vergunningen met geurvoorwaarden
10 Aanleg walstroom
• Aantal operationele walstroompunten • Aantal en aandeel schepen dat walstroom gebruikt • Vermeden draaiuren generatoren per jaar • NOx- en PM-reductie (ton/jaar)
11 Korting op haven- en overslaggelden voor schone schepen
Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
20 Ontmoedigen houtstook
• Aantal verschillende communicatiekanalen per jaar
• Aantal en aandeel schepen met Green Award of emissielabel
• Aantal inwoners bereikt via campagne
• Regionale harmonisatiekorting vastgesteld (ja/nee)
• Aantal meldingen houtrookoverlast 12 Elektrisch varen (Zero Emission Services)
• Realisatie laad-/wisselstation (ja/nee) • Aantal elektrische schepen dat gebruikmaakt van
21 Subsidie verwijderen kachel/rookkanaal
13 Waterstof voor Rijn-Alpine corridor (CONDOR)
• Deelname aan CONDOR-sessies (aantal)
• Aantal toegekende subsidies • Aantal verwijderde kachels/haarden
ZES-systeem 22. Afspraken rookkanalen nieuwbouw
• Aantal en aandeel nieuwbouwprojecten zonder rookkanalen
• Oplevering businesscase (ja/nee) • Realisatie waterstoftanklocatie voorbereid (ja/nee) 23 Beschermen hooggevoelige groepen 14 Lobby schone binnenvaart
• Planregel in omgevingsplan vastgesteld (ja/nee) • Aantal projecten waarbij 25m-afstandsnorm
• Aantal samenwerkingsverbanden en convenanten
toegepast
• Aantal uitgevoerde pilotprojecten
• Aantal nieuwe gevoelige functies nabij drukke 15 Meetnet luchtverontreiniging langs de Waal
wegen
• Aantal meetlocaties actief • Beschikbaarheid data voor inwoners (ja/nee) 24 Emissievrije mobiele werktuigen (intern)
16 Routekaart zero-emissie binnenhaven
• Routekaart vastgesteld (ja/nee) • Aantal opgenomen maatregelen • Percentage havenactiviteiten emissievrij gepland in 2030
• Aantal gemeentelijke SEB-projecten per jaar • Aandeel emissievrije bouwmachines (%)
51
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
50
Gezonde inrichting van de stad
25 Emissievrije mobiele werktuigen (extern)
26 Duurzame evenementen
• Aantal projecten van derden met SEB-eisen
Evaluatie en actualisatie
• Aantal gerealiseerde bouwplaats-laadpunten
De uitvoering van het programma wordt jaarlijks
• SEB-afspraken opgenomen in overeenkomsten
geëvalueerd volgens een vaste cyclus, die aansluit
Evaluatie en analyse
(ja/nee)
op de gemeentelijke planning- en control cyclus en
De resultaten uit de jaarlijkse monitoring worden
de rapportageverplichtingen vanuit het Schone
samengebracht in de rapportage luchtkwaliteit.
• Aantal evenementlocaties met vaste stroomvoorziening
of afgerond. Voorafgaand aan het besluit tot
en uitvoeringsinformatie van partners zoals ODGM,
actualisatie wordt de raad geïnformeerd over de
GGD, DAR, RIVM. Deze gegevens vormen de basis
voorgenomen wijzigingen en het voorgenomen
voor de voortgangsrapportage.
moment van besluitvorming
• Aantal actieve sensoren
april – juni
Publicatie
• Aantal publicaties/resultaten gedeeld met
Analyseren van data, bepalen van trends en knel
Wanneer het programma wordt geactualiseerd
inwoners
punten, actualiseren van indicatoren
wordt de geactualiseerde versie digitaal beschikbaar
Dit resulteert in de jaarlijkse evaluatie luchtkwaliteit.
gesteld en gedeeld met partners;
27 Samen meten met de stad (citizen science)
• Aantal deelnemende groepen/inwoners
• Aantal adviezen of factsheets ontwikkeld
juli – september
Informatie aan de raad
• Aantal inwoners bereikt met voorlichting
Overleg met partners en betrokkenen (provincie,
De gemeenteraad wordt jaarlijks geïnformeerd via
ODGM, GGD, bewonersgroepen) voor een gezamen
een raadsbrief en de programmabegroting.
lijke reflectie en bijsturing. Zo blijft het programma actueel, flexibel en gericht
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
oktober – december
op continue verbetering, terwijl de langetermijn
Waar nodig stellen we een actualisatievoorstel op.
doelen richting 2030 behouden blijven.
• Jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit opgeleverd
Dat vervolgens resulteert in een ctualisatiebesluit
(ja/nee)
van het college van B&W.
Integrale evaluatie in 2030 Aan het einde van de programmaperiode (2030)
• Aantal toetspunten waar, volgens prognose van het CIMLK, overschrijding plaatsvindt in 2030 neemt af
De resultaten worden jaarlijks gebundeld in de
vindt een integrale evaluatie plaats. Hierin wordt
(ja/nee)
Rapportage Luchtkwaliteit Nijmegen. Deze rappor
vastgesteld of de doelstellingen voor luchtkwaliteit
• concentraties op meetpunten in Nijmegen nemen
tage vormt input voor de programmabegroting en
en gezondheid zijn bereikt, welke maatregelen
af (ja/nee)
voor de landelijke rapportage binnen het Schone
effectief zijn gebleken en welke aanbevelingen
Lucht Akkoord.
gelden voor een nieuw programma na 2030.
Actualisatie van het programma
De uitkomsten van deze eindbeoordeling vormen
Het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit wordt zo
de basis voor het volgende Omgevingsprogramma
nodig geactualiseerd op basis van de resultaten van
Luchtkwaliteit 2031–2036.
de evaluatie. Wanneer wordt besloten tot actuali satie dan verloopt dit via een lichte procedure onder verantwoordelijkheid van het college van burge
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
53
• Verkenning binnenlucht afgerond (ja/nee)
Monitoren luchtkwaliteit
29 Monitoren en analyseren luchtkwaliteit
Het college stelt op basis daarvan vast of en zo ja welke maatregelen worden aangepast, toegevoegd
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
Maatregel
Evaluatiecyclus
Actualisatiebesluit
Verzamelen van meetgegevens (NO₂, PM₁₀, PM₂.₅)
Maatregel
28 Binnenklimaat (nieuw)
Lucht Akkoord.
januari – maart
Schone Nijmeegse bedrijven
52
meester en wethouders:
6
Organisatie en samenwerking Om de maatregelen in dit omgevingsprogramma uit te voeren zijn veel mensen van zowel van binnen als van buiten de gemeente nodig. In onderstaande tabel staan de verschillende rollen en verantwoordelijkheden opgenomen.
Stakeholder
Rol / bijdrage
Maatregel
Overleggroep
Signaleringsfunctie wat er speelt in Nijmegen,
Alle maatregelen
luchtkwaliteit en
klankbordgroep bij vormen van nieuwe maatregelen
gezondheid
en beleid.
Omgevingsdienst
Vergunningverlening, toezicht, handhaving, advies,
Groene Metropool
samenwerking met bedrijven en bewoners.
15, 17, 18, 19, 29
(ODGM)
Rol/Functie
Organisatie/Afdeling
Verantwoordelijkheden
Bestuurlijk
Portefeuillehouder
Formuleren van doelen en prioriteiten, vaststellen
opdrachtgever
Duurzaamheid en Milieu
van de kaders, beschikbaar stellen van middelen,
namens het college
rapportage aan de raad.
Provincie Gelderland
Coördinatie, financiering, kennisdeling, samen
3, 5, 7, 10, 13, 16, 19,
werking in mobiliteit en TPN-West, geurbeleid en
24, 25
binnenvaart Gemeente Beuningen
Samenwerking geurbeleid en luchtkwaliteit
19
grensgebied (TPN-West) Ambtelijke
Manager team
Budgethouder, Uitvoeringscapaciteit, rapportage
opdrachtgever
Duurzame leefomgeving
aan het college.
Regio Arnhem–
Coördinatie vervoer, afvalinzameling en logistiek
4, 5, 8
Programmaleider
Strategisch adviseur
Algehele coördinatie, rapportage aan ambtelijk
Luchtkwaliteit, afdeling
opdrachtgever
55
BVO DRAN
Uitvoering en monitoring van doelgroepenvervoer
5
DAR
Afvalinzameling, elektrificatie wagenpark, afvoer
8, 21
Duurzame leefomgeving Projectleiders
Diverse adviseurs
Uitvoering maatregelen, monitoring, samenwerking
Luchtkwaliteit
luchtkwaliteit, afdeling
met externe partijen. Interne en externe communic
Duurzame leefomgeving
atie, participatie rondom maatregelen.
oude kachels ARN
Laadinfra en energievoorziening voor o.a. busremise
4
GelrePort (Arnhem,
Havensamenwerking, verduurzaming binnenhavens,
11, 16
Nijmegen, Tiel)
kortingssysteem schone schepen
Rijksoverheid /
Landelijk beleid, regelgeving, subsidies (ZES,
Ministerie van I&W
walstroom, binnenvaart)
Netbeheerder Liander
Laadcapaciteit en stroomvoorziening voor
en mobiliteit. Communicatie-
afdeling Communicatie
adviseur Extern adviseur
Advisering bij interne en externe communicatie, participatie
GGD, ODGM, RIVM
Onderzoek, metingen, advies
2, 3, 10, 13, 16, 19
4, 10, 24, 25
mobiliteit, walstroom en bouw
Het overzicht op de volgende pagoina’s geeft een overzicht van alle stakeholders die genoemd worden in het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026–2030 van de gemeente Nijmegen. Per stakeholder is aangegeven wat hun rol is en bij welke maatregel(en) zij betrokken zijn.
Ondernemersvereni-
Uitvoering duurzame stadslogistiek, samenwerking
gingen / logistieke
met gemeente
partijen (City Hub, HUB010, PostNL, DHL)
1, 2, 3
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
Nijmegen
54
Stakeholder
Rol / bijdrage
Maatregel
Stakeholder
Rol / bijdrage
Maatregel
MKB-bedrijven /
Doelgroep voor zero-emissieloket, advies, pilots,
3
Duitse deelstaat
Partner in intentieverklaring duurzame
14
ondernemers
gedragsstimulering
Noordrijn-Westfalen
Rijnbinnenvaart
Vervoerders
Uitvoering zero-emissie openbaar vervoer in
Scheepvaartbedrijven
Gebruikers walstroom, deelname
(OV-bedrijven)
concessie ANF
(Green Award e.a.)
duurzaamheidsregeling
Aannemers en
Toepassing SEB-principes, emissievrije
RIVM
Monitoring, metingen, data-analyse,
ontwikkelaars
bouwmachines, nieuwbouw zonder rookkanalen
Evenementen-
Verminderen uitstoot bij evenementen via vaste
organisatoren en
stroom of batterijoplossingen
4
22, 24, 25
11, 14
15, 27, 29
burgermeetprojecten 26
DCMR Milieudienst
Beheer e-noses, toezicht op ontgassing binnenvaart
15
Advies gezondheid, binnenklimaat, afstandsnormen
Alle maatregelen.
gevoelige groepen
Specifiek 19, 23, 28
Onderzoek langzamer varen, luchtmetingen,
14, 15, 27
Rijnmond en ILT
leveranciers GGD Gelderland-Zuid Bedrijven op TPN-West
Vermindering emissies, samenwerking en
10, 17, 18, 19
communicatie met omwonenden, walstroom, Kennisinstellingen
verduurzaming havenactiviteiten
57
emissies ENGIE
Terrein voor laad- en wisselstation (ZES, waterstof),
12, 13 Inwoners/wijkgroepen
energie-infrastructuur
Participatie, citizen science, communicatie over
18, 20, 21, 27
luchtkwaliteit Oost NL
Partner bij innovatieprojecten, financiering en
12, 13, 14 Omwonenden van
economische verankering
Betrokken bij emissiebeleid, geur, communicatie
17, 18, 19
Scholen (GLOBE-project)
Luchtkwaliteitsmetingen met Aerocount-sensoren
27
Maatschappelijke
Samenwerking in communicatie en
18, 27
organisaties,duurzaam-
participatieprojecten
industrie BCTN
Containerterminal, partner elektrisch varen (ZES)
Zero Emission Services
Ontwikkeling batterijcontainersysteem voor
(ZES)
binnenvaart
RH₂INE-netwerk
Internationaal netwerk voor waterstofvaart
12 12
13, 14
heidsinitiatieven
(Rhine Hydrogen Integration Network
Schone Lucht Akkoord
Landelijk samenwerkingsprogramma over
of Excellence)
(SLA)
luchtkwaliteit
Aerocount
Leverancier sensoren citizen science-project
27
CIMLK / Landelijk
Modelinstrumenten en dataplatforms voor
29
Meetnet Luchtkwaliteit
monitoring
CONDOR
Onderzoek naar haalbare businesscase waterstof-
H₂-projectgroep
elektrische binnenvaart
Green Ports Nederland
Kennisnetwerk duurzame havens en logistiek
13
14
(RIVM)
20, 29
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
56
7
Financiën In onderstaande tabel worden de bedragen per thema genoemd. Deze begroting sluit aan bij de stadsbegroting. Er is geen aanvullende financiering nodig om de maatregelen uit te kunnen voeren. De uren vanuit de gemeente zijn hierin niet meegenomen.
2026
2027
2028
2029
2030
Werken aan schoner vervoer*
320.000
420.000*
510.000
410.000
310.000
Minder uitstoot van schepen
95.000
45.000
45.000
45.000
45.000
Schone Nijmeegse bedrijven
80.000
50.000
50.000
50.000
50.000
Gezonde inrichting van de stad
83.000
73.000
73.000
73.000
73.000
Monitoren
100.000
125.000
110.000
135.000
120.000
Totaal
678.000
713.000
788.000
713.000
598.000
Participatieverslag
* Jaarlijks inclusief 2ft voor beheerkosten van de Zero Emissie zones Stadslogistiek. Bedragen in Euro’s
59
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
58
De gemeente Nijmegen werkt aan schone lucht in de stad. Om dit te bereiken hebben we in 2020 een uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit gemaakt, met daarin verschillende maatregelen om te zorgen voor een schone lucht. Dit uitvoeringsprogramma hebben we nu geactualiseerd. We hebben enkele oude maatregelen eruit gehaald, bestaande maatregelen verbeterd en nieuwe maatregelen toegevoegd. Dit omgevingsprogramma is daar het resultaat van. Hier heeft iedereen een bijdrage aan kunnen leveren.
5. Samenvatting verkennende gesprekken participatie Omgevings programma luchtkwaliteit.
Op 3 november is gevraagd naar welke maatregelen
In het voorjaar van 2025 zijn gesprekken gevoerd
de grootste gezondheidswinst op zullen leveren en
met verschillende stakeholders over de actualisatie
of er ook niet op die manier geprioriteerd zou moe
van het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit. We
ten worden in het programma. De GGD gaf hier
hebben partijen gevraagd op welke manier ze
1. Kaders
maatregelen en het programma in z’n geheel.
meteen al aan dat het niet eenvoudig is om speci
betrokken willen worden, wat ze belangrijk vinden
Het beleid over luchtkwaliteit is niet veranderd. Dit
Belangrijke thema’s die zijn besproken in het ple
fieke gezondheidswinst per maatregel te bepalen en
en op welke manier ze kunnen en willen bijdragen.
staat in de omgevingsvisie genoemd onder de hoofd
naire gedeelte van deze bijeenkomst zijn het ver
dat juist een breed palet aan maatregelen die elkaar
Hieronder vatten we de gesprekken in hoofdpunten
lijn ‘sociale en gezonde stad’: we zorgen voor een
bieden van houtstook, de gezondheidswinst en
versterken gezamenlijk zorgen voor vooruitgang op
samen.
gezond milieu. Hier hoort ook een goede lucht
prioritering van de maatregelen.
alle vlakken. Daarnaast hebben we de financiële
kwaliteit bij. Ook de financiering van het programma blijft gelijk. Er is ruimte om nieuwe maatregelen toe te voegen, maar hier is niet meer geld voor.
2. Stakeholders
4. Welke input is opgehaald en wat hebben we ermee gedaan? De reacties op het concept omgevingsprogramma
ruimte om álle maatregelen uit te voeren, dus het is
Longfonds en Schone Lucht Nijmegen
in die zin ook niet nodig om te prioriteren.
We praten over houtstook, dat is een erg belangrijk
Uiteindelijk gaat het dus vooral om de kosteneffec
thema waar mensen veel last van hebben. Net als
tiviteit van alle maatregelen samen. Wel zullen we bij
Amersfoort en Utrecht zou de gemeente Nijmegen
waren positief en constructief. Er zijn diverse punten
de jaarlijks evaluatie de globale kosteneffectiviteit
ook een volledig houtstookverbod in moeten
Schone lucht is voor iedereen in Nijmegen belangrijk.
opgehaald in alle fases van de participatie waar we
ten aanzien van gezondheidswinst in beeld brengen.
voeren. Zowel voor binnen als buiten, zo spoedig
Er zijn verschillende stakeholders die hierover
het uiteindelijke programma mee hebben verbeterd.
Hieruit kunnen we conclusies trekken of we het geld
mogelijk. Ook vinden de gesprekspartners het
aan de juiste maatregelen uitgeven en zo nodig
belangrijk om breder te communiceren. Als we
bijsturen.
schone lucht willen, moet iedereen iets doen.
meepraten. De GGD, de provincie Gelderland, het Longfonds, Schone Lucht Nijmegen en betrokken
Al in de verkennende gesprekken heeft het Long
bewoners. Met deze partijen zijn verkennende
fonds de vraag gesteld of de gemeente niet wat zou
gesprekken gevoerd waarin zij hebben aangegeven
moeten doen aan het binnenklimaat. Dit is maat
Ook is bij een aantal onderwerpen opgemerkt dat
staan. Daar kan de gemeente een rol in hebben.
wat ze belangrijk vinden. Een samenvatting van deze
regel 28 geworden. Hierin stellen we voor te onder
studenten van de opleiding gedragsverandering aan
Er zijn ook suggesties voor nieuwe maatregelen:
verslagen is terug te vinden in paragraaf 5.
zoeken wat de mogelijkheden van de gemeente zijn
de Radboud Universiteit onderzoek kunnen. Het
bijvoorbeeld voorlichting over de kwaliteit van
Belangrijke stakeholders van ons omgevings
om op dit onderwerp wat te betekenen. In de bijeen
gaat dan om onderzoek naar hoe gewenst gedrag
binnenlucht. Ook wordt een vuurwerk verbod mét
programma zijn natuurlijk ook bewoners van
komst werden nog meer suggesties gedaan die nu
voor schonere lucht gestimuleerd kan worden. Er is
handhaving genoemd. Ook is de focus om minder
Nijmegen. We hebben via een vragenlijst aan het
benoemd zijn in de maatregel en die we onder
contact met de RU om studenten de mogelijkheid te
roken (op straat) voor een rookvrije generatie. En
stadspanel gepeild hoe het draagvlak van bepaalde
zoeken in de verdere uitwerking. Van de provincie is
bieden hier stage te komen lopen. Dit is ook toe
zouden we de terrassen tijdens de Vierdaagse
maatregelen is, met name wat betreft mobiliteit en
nog de tip ontvangen dat TNO hier veel onderzoek
gevoegd bij paragraaf 3.7 bij de uitgangspunten bij
rookvrij kunnen maken.
houtstook omdat deze maatregelen Nijmegenaren
naar gedaan heeft, ook dat nemen we mee in de
de uitvoering.
Ook wordt aangevuld dat het meten van uitstoot in
het meest direct raken. De samenvatting van dit
verdere uitwerking.
onderzoek is te lezen in paragraaf 6.
Mensen kunnen bijvoorbeeld de auto vaker laten
diverse wijken van industrie, verkeer en scheepvaart Er is ook een aantal suggesties gedaan die op dit
en houtstook belangrijk is. Bij overschrijding van
Tijdens de verkennende gesprekken en de partici
moment geen plek gekregen hebben in het
normen moet er dan gemeld kunnen worden door
patiebijeenkomst is een houtstookverbod uitvoerig
omgevingsprogramma, zoals een rookverbod op
mensen met meetinstrumenten. Het RIVM biedt daar
Op 3 november 2025 heeft de overleggroep lucht
besproken. Hierop is aangegeven dat een houtstook
terrassen en bij sportverenigingen, rookvrije vier
ondersteuning voor en de GGD kan daar verder mee
kwaliteit en gezondheid in aanwezigheid van de GGD
verbod op dit moment niet aan de orde is, omdat er
daagse en een vuurwerkverbod. Op dit moment zien
aan de slag.
en vertegenwoordiging vanuit het Longfonds gespro
in dit programma geen nieuw beleid wordt vast
we geen mogelijkheid deze suggesties op te nemen
ken over het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit.
gesteld. Daarnaast is ook nog onduidelijk hoe
als maatregel.
Hier was de ruimte om met elkaar, de ambtenaren en
handhaving op een houtstookverbod eruit zou
Luchtkwaliteit is heel erg belangrijk want het heeft
de wethouder in gesprek te gaan over de
moeten zien. Op dit onderwerp zijn ook nog twee
een grote impact op onze gezondheid. De GGD vindt
3. Participatiebijeenkomst 3 november
GGD
61
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
60
paragrafen 7 en 8 zijn weergegeven.
schriftelijke reacties gekomen die hieronder in
het belangrijk om hierbij gehoord te worden, omdat
vertegenwoordiger van deze groep nog een
ze hier goed op kunnen adviseren. De GGD ziet
verdiepend gesprek gehouden.
kansen om lucht en geluid aan elkaar te koppelen.
In dat gesprek vertelde de bewoner blij te zijn dat de
Bijvoorbeeld minder auto’s levert minder geluid op
gemeente beleid heeft om de luchtkwaliteit te
én minder uitstoot. In stedelijk gebied liggen de
verbeteren. Het belangrijkste daaraan is volgens
• Luchtvervuilingsbronnen waar de gemeente zich
meeste kansen voor verbetering van de lucht
hem dat er gemeten wordt op de juiste plekken.
vooral zou moeten richten zijn volgens het panel
kwaliteit bij maatregelen gericht op verkeer en
Waar het voor de mensen telt. Langs wegen en bij de
industrie, verkeer en scheepvaart. De eigen rol (als
Draagvlak voorgenomen maatregelen
houtrook. De actualisatie van het uitvoerings
industrie. Hier kunnen ook Nijmegenaren zelf een rol
huishoudens) wordt minder belangrijk gevonden.
mobiliteit
programma biedt kansen voor verbetering van de
in spelen. Het is ook belangrijk om wijkraden te
aanpak van houtstook. Op dit moment krijgt de
betrekken en themabijeenkomsten te organiseren.
Draagvlak bestaande mobiliteitsmaatregelen
maatregelen voor verkeer. Wat vinden panelleden
industrie veel aandacht, maar de industrie is een
Niet alleen met de gemeente, maar ook met andere
Het verkeer is een belangrijke oorzaak van lucht
van de bepaalde voorstellen, gericht op het
minder grote bron en stoot meestal uit hoge
partijen die hier een rol in spelen. Zoals bijvoorbeeld
vervuiling in Nijmegen. De afgelopen jaren zijn er
verbeteren van de lokale luchtkwaliteit?
schoorstenen uit. Geurbelasting bij industrie is wel
het RIVM, TNO, GGD, maar ook milieuorganisaties
maatregelen genomen voor verkeer, die helpen om
een belangrijk thema.
zoals MOB, Milieucentraal en bijvoorbeeld huis
de luchtkwaliteit te verbeteren. Staan Nijmeegse
Maatregelen waarover veel panelleden positief zijn
Het versterken van de adviesrol van de GGD in het
artsen en longartsen. En vooral luisteren naar de
panelleden er positief tegenover? Maatregelen
(groter draagvlak):
gemeentelijk proces zou een maatregel kunnen zijn.
bewoners is daarin heel belangrijk.
waarover veel panelleden positief zijn (groter
• Het aantal breng- en afhaalpunten voor pakketjes
Ook geeft de GGD aan dat zij een rol kunnen spelen in het organiseren van bijeenkomsten voor bewoners waar voorlichting wordt gegeven.
Aanleiding en vraagstelling
ervaren die die zijn te relateren aan luchtkwaliteit. • Een grote meerderheid vindt het belangrijk dat gemeente luchtvervuiling in Nijmegen terugdringt.
Ride-terreinen aan de rand van de stad. Minder bekende maatregelen zijn de milieuzones voor brom- snorfietsen, het stimuleren van gebruik van schone voertuigen in de bouw en het project ‘Autodelen met bekenden’.
Er is ook gevraagd naar meningen over nieuwe
draagvlak):
in de stad verhogen, zodat er minder verkeer in de
• Sterk vervuilende brommers en snorfietsen
straten is.
mogen niet in bepaalde gebieden (milieuzones) komen (zero emissie zones).
• Meer gebieden (milieuzones) toevoegen waar vervuilende brommers en vervuilende zakelijke
Provincie Gelderland
Dit onderzoek gaat over draagvlak onder Nijmege
De provincie is zelf bezig met een omgevings
naren voor bestaande en nieuwe maatregelen. Dit
programma en wil graag samenwerken op dit
om ons uitvoeringsprogramma “Op weg naar een
onderwerp. Ze noemen de gemeente Nijmegen een
gezonde luchtkwaliteit, Uitvoeringsprogramma
voorloper in dit onderwerp en stellen voor dat
2020–2030” aan te scherpen. Daarbij ligt de focus op
Nijmegen ook andere gemeenten binnen de
voor huishoudens relevante beleidsmaatregelen van
provincie kan helpen en ondersteunen met het
de gemeente: mobiliteit en houtstook. We verzamel
bijvoorbeeld minder vaak de auto en vaker
oude personenauto’s) verbieden in bepaalde
luchtkwaliteit beleid en het maken van zulke
den in augustus 2025 informatie middels een stads
openbaar vervoer of fiets.
gebieden.
programma’s. Verder spreken we over verschillende
panelpeiling met bijna 2.600 deelnemers.
mogelijke samenwerkingen en mogelijke financiering vanuit het Rijk.
• Openbaar vervoer in de stad mag geen schadelijke
busjes/vrachtwagens niet mogen komen.
stoffen meer uitstoten. • Sterk vervuilende zakelijke busjes en
Maatregelen waarover naar verhouding minder
vrachtwagens mogen niet in bepaalde gebieden
panelleden positief zijn (geringer draagvlak):
(milieuzones) komen (zero emissie zones).
• Naast vervuilende brommers en vrachtwagens
• We moedigen inwoners aan om anders te reizen,
ook andere vervuilende voertuigen (bijvoorbeeld
• Deelvervoer zoals het delen van auto’s of fietsen Maatregelen waarover naar verhouding minder
Luchtkwaliteit thema voor burgers
panelleden positief zijn (geringer draagvlak):
‘Luchtkwaliteit’ verwijst naar hoe schoon of vervuild
• We willen meer bouwprojecten zonder
aanmoedigen door voorlichting en subsidies.
Draagvlak voorgenomen maatregelen houtstook particulieren
Overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid
de lucht is die we inademen. Het geeft aan hoeveel
Vooruitlopend op het actualiseren van dit pro
schadelijke stoffen of verontreinigingen er in de
gramma hebben we in het najaar hierover gesproken
lucht zitten. Duidelijk is dat de luchtkwaliteit in
met de overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid.
Nijmegen een relevant thema is voor veel
Deze groep bestaat uit betrokken wijkvertegen
panelleden:
Meer bekende maatregelen zijn overigens het auto
vervuiling door houtstook te verminderen? Denken
woordigers en bewoners van Nijmegen. We hebben
• Men denkt soms na over de luchtkwaliteit om
luw maken van de binnenstad en de milieuzones
panelleden er positief of negatief over?
tijdens deze sessie input opgehaald over de ver schillende bronnen en gevraagd waar de focus zou moeten liggen. In het voorjaar hebben we met één
zich heen. • Er zijn zorgen over de luchtkwaliteit op plaatsen in de stad.
luchtvervuiling laten uitvoeren. • We stimuleren deelvervoer, zoals het delen van auto’s.
Ook het verbranden van hout heeft invloed op de luchtkwaliteit in Nijmegen. Wat vindt het panel van nieuwe, mogelijke maatregelen om de lucht
voor zakelijke bestel- en vrachtwagens (binnenstad, campus Heijendaal en Hof van Holland), deelvervoer
Maatregelen waarover veel panelleden positief zijn
zoals deelauto’s en deelfietsen en de Park en
(groter draagvlak):
63
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
62
6. S amenvatting onderzoek stadspanel O&S
• Een bepaalde groep geeft aan soms klachten te
• Verbod op houtverbranding in Nijmegen bij code rood en oranje in de stookwijzerapp van het RIVM. • Verbod op buitenverbranding (bijvoorbeeld vuurkorven of pizzaovens) bij code rood/oranje in de stookwijzer van het RIVM. • Mensen ontmoedigen om hout te stoken als alternatief voor centrale verwarming. • Mensen ontmoedigen om hout te stoken voor sfeer in huis. • Verbieden van rookkanalen (schoorstenen) bij nieuwbouw.
aangehaald als grote, relatief onderbelichte bron
7. Reactie Schone Lucht Nijmegen
enkele brandende houtkachels in een wijk zorgen
van luchtvervuiling, met ideeën voor strengere
Schone Lucht Nijmegen is een initiatief van 25
voor 80% van de luchtvervuiling in de omgeving.
regelgeving, monitoring en walstroom-
Nijmegenaren die (gezondheids)klachten ervaren
Een meting van twee weken lang (twee jaar
voorzieningen.
door hout- en pelletstook en of zich zorgen maken
geleden) in een Nijmeegse buurt met houtstokers
• Houtstook, BBQ, vuurkorven en particuliere
over de schade daarvan op gezondheid, milieu en
gaf in beide weekends een permanente over
verbranding: inwoners wijzen op de hinder en
klimaat. De reactie van Schone Lucht Nijmegen op
schrijding van fijnstof PM 2.5 met tien tot twintig
gezondheidsrisico’s van particuliere houtstook,
het concept Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit
keer de WHO-advieswaarden aan. Ook doorde
vuurkorven en barbecues als bron van
2026-2030 betreft dan ook alleen de luchtvervuiling
weeks werden deze waarden geregeld bereikt,
luchtverontreiniging en pleiten voor verbod of
veroorzaakt door hout- en pelletstook in Nijmegen.
met nog hogere uitschieters na het aansteken of
strengere handhaving. • Openbaar vervoer en deelmobiliteit: betaalbaar,
aanvullen van een houtkachel. De lucht in Nijmegen is gezonder en schoner staat in
• De gemeente zet in op ontmoediging door
het omgevingsprogramma, maar zo ervaren de
voorlichting. Volgens GGD Gelderland-Zuid zal
Maatregelen waarover naar verhouding minder
vervoer en deelmobiliteit worden gezien als
leden van Schone Lucht Nijmegen dat niet. Zij
voorlichting/gedragsverandering nauwelijks
panelleden positief zijn (geringer draagvlak):
essentieel alternatief voor de auto.
hebben in toenemende mate overlast van en
invloed hebben op het inperken van de houtrook
• Handhaving, monitoring en transparantie:
gezondheidsklachten door hout- en of pelletstook.
uitstoot. Recent gaf de GGD dit ook al aan in de
respondenten benadrukken het belang van
Het gaat dan om stook in houtkachels, open haar
gemeenteraad Arnhem, waar een houtstook
consequente handhaving, meer
den, vuurkorven, houtvuren, pelletkachels en
verbod werd besproken. Er wordt te veel verwacht
luchtkwaliteitsmeting en het delen van informatie
barbecues. Uit cijfers blijkt ook dat Nederlanders
van gedragsverandering. Dat 80 % van de sto
met inwoners.
afgelopen jaren meer hout en pellets zijn gaan
kende Nijmegenaren stopt met hout stoken als ze
stoken en dat de verkoop van stookinstallaties sterk
op hun stookgedrag worden aangesproken, dat
is gestegen.
naar voren komt in een enquête van de gemeente
• Een verbod op het verbranden van hout in heel Nijmegen. • Wijken aanwijzen waar niet meer met hout gestookt mag worden (houtstook vrije wijken). 64
Suggesties en reacties
• Subsidie, stimulering en beloning: er worden
Panelleden kregen verschillende mogelijkheden om
diverse beleidssuggesties gedaan om gewenst
de luchtkwaliteit in Nijmegen te verbeteren voor
gedrag financieel, praktisch of sociaal te
gelegd. Hebben zij daarnaast zelf ook ideeën of
stimuleren. Denk aan subsidies voor elektrische
De overlast wordt ervaren middenin woonwijken -
niet. (NB: het is jammer dat er geen voorlichting is
suggesties? Op basis van de open antwoorden en op
vervoersmiddelen, alternatieve
waar de gemeente Nijmegen de luchtkwaliteit niet
over de schadelijkheid van houtstook voor de
volgorde van frequentie zijn dit de meest genoemde
verwarmingsmethoden of vergroening van
meet - en daar zorgt voor grote, hyperlokale uitstoot
stoker zelf. Wetenschappelijke studies tonen aan
suggesties van panelleden:
particuliere tuinen.
van zeer hoge concentraties fijnstof, PAK’s, benzeen,
dat hout stoken in een moderne, gesloten hout
etc., die de buitenlucht sterk vervuilt en huizen van
kachel de woonruimte van de stoker voor lange tijd ernstig vervuild).
• Evenementen en vuurwerk: beperken of
Nijmegen, herkennen we in de praktijk absoluut
• Verkeer: veel inwoners opperen maatregelen voor
verbieden van vuurwerk en vervuilende (massa-)
omwonenden binnendringt. Over de schadelijkheid
minder en langzamer (gemotoriseerd) verkeer,
evenementen wordt door verschillende inwoners
van hout- en pelletstook voor de gezondheid wordt
• Inwoners met houtrookoverlast ervaren weinig
betere doorstroming en autoluwe zones om zo de
als aanvullende maatregel voorgesteld.
steeds meer duidelijk. Particuliere houtstook is de
steun vanuit de gemeente. Mensen worden
• Roken en dampen in de openbare ruimte: enkele
grootste bron van fijnstof PM 2.5, dat nu ook in ver
verwezen naar Stookwijzer voor het maken van
inwoners willen het buiten roken, vapen en sisha’s
band gebracht met diverse soorten kanker, demen
een overlastmelding en aangespoord te praten
in de openbare ruimte beperken vanwege hinder
tie en orgaanfalen, naast de al bekende long-, hart-
met hun houtstokende buren. Maar deze gesprek
en luchtverontreiniging.
en vaatziekten.
ken lossen het probleem niet of nauwelijks op, en
uitstoot te verminderen en de luchtkwaliteit direct te verbeteren. • Vergroening: er is veel steun om de stad te vergroenen door aanplant van bomen, groene daken/gevels en het vervangen van stenen door planten. • Industrie en bedrijven: respondenten pleiten voor
leiden dikwijls tot ruzie en zelfs rechtszaken. Gezien bovenstaande heeft Schone Lucht Nijmegen
Bovendien weten veel overlastnemers niet wie de
de volgende aanmerkingen op het omgevings-
overlast veroorzaakt (dus wie moet je aanspreken)
strengere emissienormen, betere monitoring,
programma:
of er zijn te veel stokers om ze allemaal aan te
handhaving en waar mogelijk verplaatsing van
• De gemeente meet de luchtkwaliteit niet middenin
spreken.
vervuilende bedrijven uit woonwijken. • Scheepvaart en binnenvaart: deze worden vaak
woonwijken waar veel houtrookuitstoot plaatsvindt. Volgens hoogleraar Lars Hein kunnen
• Daarom pleit Schone Lucht Nijmegen voor een volledig hout- en pelletstookverbod in Nijmegen,
65
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
toegankelijk, betrouwbaar en schoon openbaar
binnen en buiten, voor particulieren en horeca
hebben we daar al een en ander over laten weten.
(denk aan pizzaovens op hout). Ook GGD GHOR,
We vinden het een gemiste kans om ook actiever iets
Milieu Centraal, KWF, Longfonds en tal van
te doen aan roken op terrassen. Nijmegen met een
wetenschappers adviseren dat. In meerdere
hoge terrasdichtheid zou hier meer aan kunnen
grotere gemeenten zijn al (deel)verboden voor
doen. Zeker omdat wij in Nijmegen bewegen een
hout- en pelletstook. In Eindhoven en Amersfoort
belangrijk middel vinden om gezond te blijven. Bij
geldt nu een stookverbod bij codes Oranje en Rood
grote sportevenementen, langs de lijn bij het voet
op Stookwijzer. Steden als Arnhem en Amsterdam
bal, zou een rookverbod voor ons als Longfonds een
zijn drukdoende met plannen voor een hout
steun in de rug zijn. Dat kan wel, zo blijkt uit erva
stookverbod. Utrecht voert in 2030 een volledig
ringen van een rookvrije campus bij veel onderwijs
houtstookverbod in.
instellingen. Als we in de nabije toekomst bijvoor beeld een rookvrije Vierdaagse kunnen krijgen, niet meer roken op de terrassen, langs de kant bij de
graaf over de houtstookaanpak in het omgevings
Vierdaagse dan heeft dat niet alleen grote symbo
programma veel te weinig ambitieus. Zeker verge
lische betekenis voor het belang van het stoppen
leken met de inzet van andere gemeenten. Er valt
met roken, maar geven we ook aandacht dat de
snel en veel gezondheidswinst te behalen door een
combinatie roken en bewegen niet meer van deze
volledig houtstookverbod in 2030 af te spreken, en
tijd is. Laten we die discussie maar eens aan gaan.
daar stapsgewijs naartoe te werken.
Kortom we zijn als Longfonds blij met veel in uw
8. Reactie Longfonds
nota genoemde voorstellen, maar het kan veel beter met een houtstookverbod en het stoppen van roken
Met betrekking tot schone lucht in Nijmegen, vindt
op straat tijdens sportevenementen. In combinatie
het Longfonds dat een houtstookverbod , zoals door
met positieve, goede voorlichting kunnen we dan
de gemeenten Amersfoort en Utrecht wordt inge
stappen zetten die voor ouderen met COPD, kinde
voerd meer op zijn plaats. Het kan wel een dergelijk
ren en longpatiënten van wezenlijk belang zijn om in
houtstookverbod, blijkt daar. Bezwaren dat het niet
onze maatschappij m
te handhaven zou zijn, worden blijkbaar per gemeenten anders geïnterpreteerd. Als tussenstap om samen met de gemeente Arnhem te onder zoeken, welke (juridische) mogelijkheden daarvoor zijn, lijkt ons zinvol. We doen in ieder geval een beroep op de gemeenteraad om meer stappen te zetten richting een verbod op houtstook. Te veel mensen, kinderen in ontwikkeling, mensen met een longziekten ervaren de medische gevolgen als kortademigheid, onomkeerbare verslechtering van longen, verergering van COPD ten gevolge van houtstook. We zijn blij met maatregelen met betrekking tot verkeer (30 km-zones) en een verbod op vuurwerk. In een brief van het Longfonds afgelopen zomer
67
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
66
Conclusie: Schone Lucht Nijmegen vindt de para