Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
Tekst van het document
Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026-2030
naar een schoner niJmegen
Leeswijzer
Leeswijzer
3
Samenvatting
4
Dit Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026–2030 bestaat uit acht hoofdstukken. Elk hoofdstuk heeft een eigen functie in het totaalbeeld van ambities, maatregelen en uitvoering.
1 Algemeen
5
2 Luchtkwaliteit in Nijmegen
7
3 Kaders en doelen
9
4 Uitvoering
12
Werken aan schoner vervoer
14
Minder uitstoot van schepen
24
Schone Nijmeegse bedrijven
32
Gezonde inrichting van de stad
36
Monitoren luchtkwaliteit
46
5 Monitoring en evaluatie
48
6 Organisatie en samenwerking
54
7 Financiën Participatieverslag
58 59
1 Algemeen
5 Monitoring en evaluatie
Hier wordt uitgelegd waarom het programma is
Hier staat hoe we de voortgang en effecten van het
opgesteld, welke ontwikkelingen aanleiding zijn voor
programma volgen, hoe de jaarlijkse evaluatie
actualisatie, hoe participatie heeft plaatsgevonden
plaatsvindt en hoe we het programma tussentijds
en hoe het document moet worden gelezen.
kunnen bijstellen.
2 Luchtkwaliteit in Nijmegen
6 Organisatie en samenwerking
Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de huidige
Dit hoofdstuk beschrijft hoe de uitvoering wordt
luchtkwaliteit, de belangrijkste bronnen van lucht
georganiseerd en welke partners hierbij betrokken
vervuiling en de trends in emissies en concentraties.
zijn, zoals ODGM, provincie, GGD en RIVM.
Ook wordt de samenhang met stikstof en klimaat uitgelegd.
3 Kaders en doelen Hier worden de strategische kaders beschreven: Omgevingsvisie, gezondheidsbeleid, Europese
Ontwerp, opmaak en infographics: Edo Nauta Opgesteld met brede participatie van inwoners en partners zoals ODGM, GGD, RIVM en de provincie Gelderland.
benodigde middelen en de inzet van programma-budgetten.
Participatieverslag
Akkoord. Ook staan hier de doelen en
Het participatieverslag, inclusief de input
uitgangspunten die richting geven aan alle
van bewoners, bedrijven en partners, reacties
maatregelen.
en de verwerking hiervan in het programma.
4 Uitvoering (maatregelen) Dit is het kernhoofdstuk van het programma. De 29 maatregelen zijn gegroepeerd in vier thema’s: • Schoner vervoer • Minder uitstoot van schepen • Schone Nijmeegse bedrijven Per maatregel staat wat we gaan doen, waarom,
Uitgave en tekstredactie: Gemeente Nijmegen
Een overzicht van de financiële kaders, de
normen, WHO-advieswaarden en het Schone Lucht
• Gezonde inrichting van de stad © maart 2026
7 Financiën
welke doelen het dient en wat de stand van zaken is.
3
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
2
Inhoud
Samenvatting Met het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026–2030 zet de gemeente Nijmegen een volgende stap richting een gezonde, schone en toekomstbestendige stad. Nieuwe Europese normen en aangescherpte WHO-advieswaarden maken het noodzakelijk om maatregelen te actualiseren. De luchtkwaliteit in Nijmegen verbetert al jaren en voldoet op veel plekken aan de normen van 2030, maar langs enkele drukke wegen blijven knelpunten bestaan.
Maatregelen
Algemeen De gemeente Nijmegen werkt aan een gezonde, schone en duurzame leefomgeving. Luchtkwaliteit is daarin een belangrijke pijler: schone lucht draagt direct bij aan het welzijn van inwoners en het beschermen van hoog gevoelige groepen, zoals kinderen en ouderen. Met dit geactualiseerde Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026-2030 zet Nijmegen de volgende stap in het realiseren van haar ambities van een gezonde stad, waarin lucht verontreiniging geen negatieve invloed heeft op de gezondheid.
Aanleiding
Ook hebben we de afdeling Onderzoek en Statistiek
schonere mobiliteit, emissiereductie bij scheepvaart
We zijn halverwege de uitvoering van het uit
gevraagd het stadspanel te peilen naar het draag
en bedrijven, gezonde ruimtelijke ontwikkeling en
voeringsprogramma Luchtkwaliteit 2020–2030.
vlak voor bepaalde maatregelen. Het participatie
betere monitoring. Gezondheid staat centraal,
Dit is een logisch moment om te beoordelen waar
verslag is als bijgevoegd als bijlage II.
met specifieke aandacht voor hooggevoelige groepen
we staan en te bepalen welke stappen nog nodig
zoals kinderen en ouderen.
zijn. Intussen heeft de Europese Unie nieuwe,
Wensen en bedenkingen gemeenteraad
strengere grenswaarden vastgesteld en heeft de
Op 11 maart 2026 heeft de gemeenteraad een brief
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) haar advies
vastgesteld met 14 wensen en 3 bedenkingen die ze
waarden aangescherpt. Onze ambitie blijft onver
hadden bij het concept programma. In de begelei
stadslogistiek en emissievrij OV en
anderd: luchtkwaliteit mag geen negatieve invloed
dende brief staat hoe we hiermee zijn omgegaan en
doelgroepenvervoer;
hebben op de gezondheid. De aangescherpte nor
welke aanpassingen in de maatregelen we daarvoor
• verduurzaming van de binnenvaart, met walstroom,
men en adviezen vragen echter om een herijking van
gedaan hebben in het programma.
stimulering van elektrische en waterstofschepen en
onze maatregelen, zodat deze blijven aansluiten bij
een routekaart naar een zero-emissie binnenhaven;
de laatste inzichten en wettelijke kaders. Deze com
Geen m.e.r.-plicht
• versterkte inzet op industriële emissies, geurhinder
binatie van een tussentijdse evaluatie en de nieuwe
Voor dit Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit
Europese en internationale richtlijnen vormt de aan
2026–2030 is beoordeeld of sprake is van een
leiding om het uitvoeringsprogramma te herzien en
m.e.r.-plicht of m.e.r.-beoordelingsplicht op grond
toekomstbestendig te maken.
van de Omgevingswet en het Besluit milieueffect-
• verdere uitrol van zero-emissiezones, elektrische
en samenwerking met ODGM; • ontmoedigen van houtstook, stimuleren van kachelverwijdering en beperken van rookkanalen in nieuwbouw;
rapportage. Het programma bevat beleidsmatige,
• toepassing van Schoon en Emissieloos Bouwen;
Participatie
• structurele monitoring en betere communicatie
Bij het opstellen van dit Omgevingsprogramma
op het verbeteren van de luchtkwaliteit en bescher
hebben we actief de betrokkenheid van stake
ming van de gezondheid. Het programma maakt
holders gezocht. Vertegenwoordigers van bewoners
geen nieuwe activiteiten of projecten mogelijk die
naar inwoners.
Participatie
niet-juridisch bindende maatregelen die gericht zijn
groepen, maatschappelijke organisaties en onze
voorkomen op de C- of D-lijst van het Besluit m.e.r.,
Het programma is opgesteld met brede participatie
samenwerkingspartners zijn op verschillende
en vormt geen kader voor toekomstige m.e.r.-
van inwoners en partners zoals ODGM, GGD, RIVM
momenten uitgenodigd om mee te denken. Hun
(beoordelings)plichtige besluiten.
en de provincie Gelderland. Monitoring en jaarlijkse
kennis, ervaringen en zorgen hebben we gebruikt
evaluatie bieden ruimte om bij te sturen.
om het plan beter aan te laten sluiten bij de praktijk
Aangezien het programma geen belangrijke nadelige
en bij de belangen van de stad en haar omgeving.
milieugevolgen kan veroorzaken, is het Omgevings
Zo blijft Nijmegen op koers om de lucht voor alle
Tijdens een thema avond luchtkwaliteit is ruimte
programma Luchtkwaliteit 2026–2030 niet m.e.r.-
inwoners verder te verbeteren en te voldoen aan
geboden aan geïnteresseerden om mee te praten
plichtig en niet m.e.r.-beoordelingsplichtig.
de toekomstige normen.
en richting te geven aan het omgevingsprogramma.
5
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
Het programma bevat 29 maatregelen, gericht op
Belangrijke speerpunten 4
1
2
Luchtkwaliteit in Nijmegen
Bronnen van luchtvervuiling in Nijmegen Overzicht van de grootste bronnen in percentages. Bron: Emissieregistratie RIVM 2023 Stikstofoxiden
Fijnstof PM10
Fijnstof PM2,5
Benzeen
VERKEER
43
21
10
59
Binnen Nijmegen zijn er verschillende bronnen van luchtvervuiling. De figuur op de linkerpagina laat de bijdrage zien van elk van deze bronnen binnen de gemeente Nijmegen voor de belangrijkste vervuilende stoffen.
Ontwikkeling luchtkwaliteit
langs enkele drukke wegen de NO₂concentraties
De concentraties stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof in
in 2030 nog boven de nieuwe grenswaarde zullen
de Nijmeegse lucht nemen de laatste jaren duidelijk
uitkomen. Dat betekent dat er daar sprake zal zijn
af. Dit blijkt uit continue metingen van het Landelijk
van (dreigende) overschrijding.
Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM én uit de
BINNENVAART
resultaten van het Nijmeegse luchtmeetnet, die
Samenhang met stikstof en klimaat
dezelfde dalende trend laten zien.
Klimaatverandering, stikstofbeleid en luchtkwaliteit zijn nauw met elkaar verbonden. De huidige
29
8
11
5
stikstofproblematiek ontstaat door een te hoge
verkeersbelaste locatie aan de Graafseweg, waar de
depositie van ammoniak (NH₃) en stikstofoxiden
hoogste concentraties te verwachten zijn. Daar is de concentratie stikstofdioxide in tien jaar tijd gedaald
(NOX) op stikstofgevoelige natuurgebieden. Daarbij spelen dezelfde bronnen vaak een rol: wegverkeer,
van 34 µg/m³ naar 19,6 µg/m³ in 2024. Daarmee
bouw, scheepvaart, industrie en huishoudens.
wordt nu al voldaan aan de strengere grenswaarde
HUISHOUDENS
5
36
44
24
INDUSTRIE
die in 2030 gaat gelden (20 µg/m³). Voor fijnstof
Ook de gevolgen van emissies zijn onderwerp
wordt onderscheid gemaakt tussen de fijnstof PM₁₀
overstijgend. Zo is stikstofdioxide (NO₂) in de lucht
en de fijnere fractie fijnstof PM₂,₅. De PM₁₀
schadelijk voor de gezondheid, terwijl neergeslagen
concentratie daalde in dezelfde periode van 22 µg/
NO₂ biodiversiteit aantast. Bovendien versterken de
m³ naar 17 µg/m³, en PM₂,₅ van 15 µg/m³ naar 10 µg/
problemen elkaar soms. Klimaatverandering leidt
m³. Ook hiermee wordt al voldaan aan de
bijvoorbeeld tot meer zonneschijn, waardoor de
aangescherpte grenswaarden die in 2030 ingaan.
hoeveelheid ozon (O₃) in de lucht toeneemt. Dit verslechtert de luchtkwaliteit en is schadelijk voor
7
30
27
Naast verkeersbelaste locaties meet het RIVM ook de
5
BOUWMACHINES
18
5
8
7
de gezondheid (RIVM, 2023).
stadsachtergrond, op de Ruyterstraat. Omdat deze locatie verder van drukke wegen ligt, zijn de geme
De samenhang tussen luchtkwaliteit, stikstof en
ten concentraties lager. Dit geeft een realistischer
klimaat maakt dat er geen eenvoudige oplossingen
beeld van de luchtkwaliteit waaraan de meeste
bestaan. Daarom houden we bij de uitvoering
Nijmegenaren worden blootgesteld. Ook hier is
rekening met maatregelen die elkaar onbedoeld
sprake van een dalende trend, met waarden die
kunnen tegenwerken. Tegelijkertijd biedt deze
onder die van de Graafseweg liggen.
samenhang ook kansen. Zo zorgt het weren van brommers niet alleen voor een betere luchtkwaliteit,
Alles bij elkaar betekent dit dat de lucht in Nijmegen
maar ook voor minder stikstofuitstoot en lagere
schoner en gezonder wordt en dat in 2030 in vrijwel
emissies van broeikasgassen. Hetzelfde geldt voor
de hele stad wordt voldaan aan de nieuwe grens
bouwen met elektrische mobiele werktuigen en voor
waarden. Tegelijkertijd laten prognoses zien dat
de verdere elektrificatie van het wagenpark.
7
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
Het RIVM meet onder andere op een zogenoemde
Hieronder zijn enkele van verbanden weergegeven.
aanpak van stikstof, klimaatverandering en lucht
Niet om de volledige samenhang in kaart te brengen,
kwaliteit, waarbij ook aanverwante onderwerpen
maar om bewust te maken hoe sterk het elkaar
zoals circulariteit worden meegenomen.
raakt. Dit benadrukt de noodzaak van een integrale
Verbanden tussen uitstoot, overlast en klimaat Overzicht van bronnen van vervuiling en de gevolgen. Bron: gemeente Nijmegen, 2023
CO2, CH4 en N2O Zorgen voor klimaatverandering. Gevolg: verdroging en extreme weersomstandigheden, etc.
NOx, fijnstof, roet, O3, benzeen
We willen de lucht in Nijmegen zo gezond mogelijk maken. Dit sluit aan bij de WHO-advies waarden en de EU-richtlijn voor luchtkwaliteit. Dit Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030 is nauw verbonden met onze omgevingsvisie: De Nabije Stad 2050. De omgevingsvisie beschrijft de lange termijn doelen en ambities voor de leefomgeving van Nijmegen tot 2050. Dit Omgevingsprogramma vertaalt de ambities ten aanzien van lucht kwaliteit naar concrete maatregelen. Kort gezegd: de visie bepaalt de koers, dit programma regelt de uitvoering.
Omgevingsvisie: De nabije stad 2050 (de koers)
aantal van deze maatregelen ook opgenomen
In deze visie is vastgelegd dat Nijmegen een gezonde
programma bij aan een leefbare stad, waar
stad wil zijn, waarin luchtverontreiniging geen nega
luchtkwaliteit integraal verbonden is met andere
tieve invloed heeft op de gezondheid. De gemeente
opgaven zoals duurzaamheid, klimaatadaptatie en
werkt hiervoor aan het terugdringen van emissies uit
mobiliteitstransitie.
verkeer, industrie en houtstook, stimuleert schone
Hittestress in de stad
Geluids- en geuroverlast Zorgen voor een onaangename en ongezonde leefomgeving. Gevolg: meer stress en gezondheidsproblemenen
worden in het omgevingsplan. Zo draagt het
mobiliteit en schoon bouwen, en borgt bij ruimte
Gezondheidsbeleid Nijmegen
lijke ontwikkelingen voldoende afstand tussen
In juni 2024 is de “Visie op gezondheid Nijmegen
vervuilingsbronnen en gevoelige bestemmingen.
2040” vastgesteld. Doelen van deze visie zijn dat de
Ook wordt aangesloten bij (toekomstige) strengere
gezondheidsverschillen afnemen af en gezondheids
Europese normen en de WHO-advieswaarden voor
winst voor alle inwoners. Gezonde leefomgeving is 1
luchtkwaliteit.
van de 5 speerpunten. Gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren en die
NOx en NH3 Veroorzaken een oneerlijke concurrentie tussen plantensoorten. Gevolg: een algeheel verlies van biodiversiteit.
Kaders en doelen
Verslechtering van de natuur
Slechtere fysieke en mentale gezondheid
Tijdens het vaststellen van de vernieuwde omge
uitnodigt tot gezond gedrag zoals bewegen, sporten
vingsvisie zijn een aantal moties en amendementen
en gezond eten. Dat betekent ook een nabije stad
aangenomen die het college op roepen werk te
met ruimte voor ontmoeten. En dat negatieve
maken van een aantal onderwerpen, zoals de
omgevingsfactoren, zoals hittestress en lucht
afstand tot wegen, het behouden van de kwaliteit
vervuiling, zo min mogelijk invloed hebben op de
van de gezonde leefomgeving én daarover te
gezondheid. Met dit Omgevingsprogramma dragen
rapporteren. Daarnaast roept de raad op om aan te
we hier aan bij.
geven wanneer we aan de WHO-advieswaarden willen voldoen. Dit wordt meegenomen in de
WHO-advieswaarden en EU-richtlijn
NOx en NH3
volgende actualisatie van de omgevingsvisie.
De WHO heeft in 2021 op basis van het laatste
Zorgen voor verzuring van het water. Gevolg: slechte waterkwaliteit
Dit Omgevingsprogramma vertaalt deze lange
waarden voor luchtkwaliteit gepubliceerd. Deze zijn
termijnambities naar concrete maatregelen, projec
een stuk lager dan wat er eerder geadviseerd werd.
ten en samenwerkingen, zoals deelname aan het
Deze advieswaarden zijn op dit moment nog niet
Schone Lucht Akkoord, gebiedsgerichte aanpak in
binnen handbereik. De Europese Unie heeft in 2024
onder andere Nijmegen-West, en actieve betrokken
een nieuwe richtlijn gepubliceerd die toewerkt naar
heid van inwoners en bedrijven. Daarnaast gaat een
deze WHO-advieswaarden. Deze richtlijn moet nog
wetenschappelijke onderzoek nieuwe advies
NOx en NH3 Zorgen voor verzuring van de bodem. Gevolg: slechte bodemkwaliteit
Afname schoon water
9
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
8
Schaden de gezondheid. Gevolg: een verhoogde kans op longziekten, hart- en vaatziekten, alzheimer
3
in Nederland geïmplementeerd worden, maar deze
manieren van aanpak om de lucht gezonder te
Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
samenhang met andere thema’s centraal staan. Dit
stelt tussendoelen waar we in 2030 aan moeten
maken. De daarbij opgedane kennis en ervaring
De maatregelen dragen bij aan het terugdringen van
betekent ook dat onderwerpen als stikstofdepositie,
voldoen op weg naar de WHO-advieswaarden. Met
wordt actief gedeeld met andere deelnemers.
de hoeveelheid stikstof die neerkomt in natuur
geurhinder en binnenklimaat onderdeel zijn van dit
gebieden. Dit helpt kwetsbare natuur te herstellen
Omgevingsprogramma vanwege hun duidelijke
en te behouden, en draagt bij aan een gezondere en
relatie met luchtkwaliteit en gezondheid.
de uitvoering van dit omgevingsprogramma streven we ernaar om deze normen te halen. De raad heeft
Doelen
ons opgeroepen bij de volgende actualisatie van de
In de omgevingsvisie is vastgelegd dat Nijmegen een
omgevingsvisie mee te nemen op welke termijn we
gezonde stad wil zijn, waarin luchtverontreiniging
aan de WHO-advieswaarden willen voldoen.
geen negatieve invloed heeft op de gezondheid. Om
Verbeteren van samenwerking
We richten ons op gedragsverandering bij inwoners,
dit te bereiken onderscheiden we een aantal doelen.
De maatregel draagt bij aan de nauwere en effec
organisaties en bedrijven. Bij het uitvoeren van
Elk van de maatregelen genoemd in dit programma
tievere samenwerken met andere overheden,
maatregelen houden we rekening met de effectivi
draagt bij aan één of meer van de volgende doelen:
bedrijven, inwoners en kennisinstellingen. Door
teit in het realiseren van blijvende gedragsverande
informatie en kennis met elkaar te delen en meer
ring. Bij houtstook is hier recent gedragsonderzoek
samen te werken bereiken we meer resultaat.
naar gedaan. Voor andere maatregelen benutten we
Schone Lucht Akkoord Luchtkwaliteit is het resultaat van de uitstoot van duizenden bronnen, zowel lokaal als uit binnen- en
duurzamere leefomgeving.
We hanteren gedragsverandering als rode draad
buitenland (infographic pag.6). Om de lucht te
Verbeteren luchtkwaliteit
verbeteren is daarom een samenhangend pakket
De maatregel draagt direct bij aan het schoner en
aan maatregelen van verschillende overheden
gezonder maken van de lucht door de uitstoot
Verbeteren van communicatie naar inwoners
richten. Ook stageplekken faciliteren behoort tot de
nodig.
van schadelijke stoffen te verminderen. Daarmee
Deze maatregel draagt er aan bij dat we inwoners
mogelijkheden.
beschermen we de gezondheid van inwoners, ver
duidelijker, sneller en op een begrijpelijke manier
beteren we de leefomgeving en dragen we bij aan
informeren over ontwikkelingen in hun leefomge
We werken samen met de stad
klimaat- en duurzaamheidsdoelen.
ving. Ook maken we het makkelijker voor inwoners
Als gemeente hebben we maar tot op zekere hoogte
om vragen te stellen en mee te praten.
invloed op de luchtkwaliteit binnen de regio. Externe
Schematische opbouw luchtvervuiling
concentratie
stedelijk gebied
landelijk gebied
straten
snelweg
stedelijke achtergrond nationale achtergrond grensoverschrijdende achtergrond
Inzicht krijgen in luchtkwaliteit
invloeden blijven een rol spelen. We werken daarom
De maatregel draagt bij en het verkrijgen van meer
Uitgangspunten bij de uitvoering
en betrouwbaardere informatie over de lucht
Bij het uitvoeren van maatregelen in dit programma
verontreiniging te beperken. Daarnaast betrekken
kwaliteit. Zo krijgen we een duidelijker beeld van
hanteren we de volgende uitgangspunten:
we bij de uitvoering ook andere partijen zoals GGD,
mogelijke gezondheidsrisico’s en kunnen we maatregelen gerichter inzetten.
samen met andere (lokale) besturen om de lucht
belangengroepen, bewoners, verkeersdeelnemers,
We stellen gezondheid centraal
lokale industrie etc.
Bij de uitvoering van maatregelen staat de gezond
Beter beschermen van hoog gevoelige groepen
heid van inwoners centraal. Dit betekent dat we niet
We ondersteunen en stimuleren kansrijke
Het landelijke Schone Lucht Akkoord (SLA) heeft als
De maatregel draagt bij aan het beter beschermen
alleen kijken naar het halen van wettelijke normen,
initiatieven
doel de luchtkwaliteit in Nederland structureel te
van inwoners die extra gevoelig zijn voor slechte
maar vooral kijken naar de effecten op de gezond
Naast de maatregelen genoemd in dit programma
verbeteren, ook wanneer de wettelijke grens
luchtkwaliteit, zoals kinderen, ouderen en mensen
heid. Waar mogelijk maken we bij de uitvoering
zetten we ons waar mogelijk in om kansrijke initiat
waarden al worden gehaald. Het SLA is een vrijwillig
met gezondheidsproblemen. Dit doen we door
keuzes die leiden tot extra gezondheidswinst.
ieven die een positief effect hebben op de lucht
akkoord tussen het Rijk, provincies en een groot
gerichte maatregelen te nemen en rekening te
Daarbij hebben we speciale aandacht voor hoog
kwaliteit te ondersteunen en stimuleren.
aantal gemeenten. Nijmegen heeft zich in 2020
houden met hun situatie bij beleid en uitvoering.
gevoelige groepen, zoals kinderen, ouderen en mensen met gezondheidsproblemen.
aangesloten bij dit akkoord. Samen streven de deel
Luchtkwaliteit is volwaardig onderdeel van ruimtelijke ontwikkeling
nemers naar een gezondheidswinst van minimaal
Verminderen van hinder (geur/rook)
50 procent in 2030 ten opzichte van 2016, en naar
De maatregel draagt er aan bij dat inwoners minder
We hebben een brede kijk op luchtkwaliteit
Bij ruimtelijke ontwikkelingen heeft luchtkwaliteit
het behalen van de WHO-advieswaarden van 2005.
hinder ervaren van geur en rook uit de omgeving.
Een brede kijk op luchtkwaliteit betekent dat we
een volwaardige plek in de planvorming en besluit
In het SLA werken deelnemende partijen per bron of
Door de uitstoot te beperken en sneller in te grijpen
verder kijken dan alleen de concentraties van
vorming. Met onze advisering over luchtkwaliteit
thema aan de uitvoering van afspraken en pilots en
bij klachten verbeteren we de leefomgeving en de
vervuilende stoffen in de lucht en de wettelijke
dragen we bij aan het bereiken en in stand houden
de ontwikkeling van effectieve maatregelen en
gezondheid van omwonenden.
grenswaarden. Het gaat om een integrale benade
van een gezonde fysieke leefomgeving en een goede
ring waarbij gezondheid, leefomgeving en
omgevingskwaliteit.
11
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
10
bestaande kennis of laten we nader onderzoek ver
4
Uitvoering In de voorgaande hoofdstukken zijn de kaders van dit programma geschetst. Dit hoofdstuk vormt het hart van dit programma; de daadwerkelijke maatregelen. Er zijn 29 maatregelen die gaan bijdragen aan het schoner maken van de lucht. Deze zijn geordend in 5 delen. Per maatregel wordt kort toegelicht wat er gaat gebeuren, aan welke doelen het bijdraagt en wat het beoogde resultaat van de maatregel is. In hoofdstuk 5 gaan we in op hoe we monitoren of het programma en de maatregelen het gewenste effect hebben.
Werken aan schoner vervoer
Maatregel 17
Reguleren en handhaven van emissies van bedrijven
Maatregel 1
Faciliteren stadslogistieke hubs
Maatregel 18
Stimuleren voorkomen en beperken emissies bij bedrijven (Nieuw)
Maatregel 19
Grip op geurhinder van bedrijven (Nieuw)
Maatregel 2
Invoering Zero-emissiezones
Maatregel 3
Zero-emissieloket en MKB aanpak
Maatregel 4
Duurzame OV-concessie
Maatregel 5
Duurzame concessie doelgroepenvervoer
Maatregel 20
Maatregel 6
Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
Maatregel 21
Subsidie verwijderen kachel/rookkanaal (Nieuw)
Maatregel 7
Weren van brommers en snorfietsen met verbrandingsmotor
Maatregel 22
Afspraken rookkanalen nieuwbouw (Nieuw)
Maatregel 8
Duurzame afvalinzameling
Maatregel 23
Beschermen hoog gevoelige groepen
Maatregel 9
Onderzoeken of aanvullende maatregelen nodig zijn (Nieuw)
Maatregel 24
Inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (intern)
Maatregel 25
Inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (extern)
Maatregel 26
Duurzame evenementen
Maatregel 27
Samen meten met de stad (citizen science)
Maatregel 28
Binnenklimaat (Nieuw)
Minder uitstoot van schepen Maatregel 10
Aanleg walstroom
Maatregel 11
Korting op haven- en overslaggelden voor schone schepen
Maatregel 12
Elektrisch varen (Zero emission services)
Maatregel 13
Waterstof voor Rijn-Alpine corridor / Condor
Maatregel 14
Lobby schone binnenvaart
Maatregel 15
Meetnet luchtverontreiniging langs de waal
Maatregel 16
Routekaart zero emissie binnenhaven (Nieuw)
Gezonde inrichting van de stad Ontmoedigen houtstook
Monitoren luchtkwaliteit Maatregel 29
Monitoren en analyseren van de luchtkwaliteit
13
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
12
Schone Nijmeegse bedrijven
1
maatregel 1
Faciliteren van stadslogistieke hubs
Werken aan schoner vervoer
In Nijmegen zijn meerdere logistieke hubs actief die zich richten op stadslogistiek. Vanuit deze hubs worden goederen voor klanten in de stad gebundeld en duurzaam bezorgd. Deze vorm van logistiek – de last mile logistics – richt zich op een eff iciënte en duurzame organisatie van de laatste kilometers van de bezorging.
doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van de natuurbelasting (stikstof) • Verbeteren van samenwerking met andere partijen
beoogd resultaat
Bedrijven en inwoners van Nijmegen laten hun goederen zoveel mogelijk bezorgen via een stadslogistieke hub. Door leveringen te bundelen, neemt het aantal ritten in de stad af. Dat zorgt voor minder uitstoot, minder verkeersdruk en een beter leefklimaat.
afbakening
15 Het gaat om logistieke hubs die zich specifiek richten op stadsdistributie, met inzet van kleine elektrische voertuigen en vrachtfietsen. Grootschalige distributiecentra die goederen leveren aan de regio of landelijke markt vallen hier niet onder.
stand van zaken
In Nijmegen zijn al enkele hubs actief die bijdragen aan duurzame stadslogistiek. Ook logistieke partijen zoals PostNL en DHL gebruiken overslagpunten aan de rand van de stad om uitstootvrije bezorging te realiseren. De gemeente ondersteunt deze ontwikkeling door ruimte te bieden voor hubs en door samenwerking te stimuleren tussen logistieke partijen, ondernemersverenigingen en vastgoedeigenaren. In 2024 heeft de gemeente de Beleidsaanpak Stadslogistiek vastgesteld. Daarin staat dat de gemeente een stimulerende en faciliterende rol vervult bij de verdere ontwikkeling van logistieke hubs. In 2025 onderzoekt de gemeente samen met marktpartijen en de regio welke maatregelen kunnen bijdragen aan groter gebruik van logistieke hubs en betere bundeling van logistieke stromen.
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
14
2
3
maatregel 2
maatregel 3
De zero-emissiezones zijn gebieden in Nijmegen
Deze aanpak richt zich op ondernemers die onder
De gemeente ondersteunt deze ondernemers met
waar (op termijn) alleen emissievrije bestel- en
steuning nodig hebben bij de overstap naar
persoonlijk advies, duidelijke informatie, een
vrachtwagens mogen rijden. Met deze maatregel
emissievrij vervoer of op zoek zijn naar slimmere
proefloket voor voertuigen, pilots en onderzoeken,
willen we de luchtkwaliteit verbeteren, de CO₂-
logistieke oplossingen. Vaak gaat het om kleinere
en inspiratie via voorbeeldbedrijven. Ook in de
uitstoot verminderen en bijdragen aan een
bedrijven en eenpitters.
toekomst blijft het belangrijk om actief contact te
Invoering Zero-emissiezones
zero-emissieloket en MKB aanpak
gezonde en toekomstbestendige stad.
houden met het mkb, samenwerking te stimuleren en praktische ondersteuning te bieden bij vragen en knelpunten.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
tactische doelen
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
• Verminderen van de natuurbelasting (stikstof)
• Verbeteren van communicatie naar inwoners
beoogd resultaat Vanaf 2030 rijden alle bestel- en vrachtwagens binnen de zero-emissiezones emissievrij. Er blijven enkele tijdelijke uitzonderingen bestaan voor voertuigen
Het doel is om zoveel mogelijk ondernemers te ondersteunen bij deze overgang,
waarvoor nog geen emissievrije alternatieven beschikbaar zijn. Deze
zodat de invoering van de zones niet leidt tot verschraling van het aanbod of
uitzonderingen zijn vastgelegd in het ontheffingenbeleid.
verlies van lokale bedrijvigheid.
afbakening De maatregel betreft de invoering van zero-emissiezones in de binnenstad, Hof van Holland en campus Heijendaal. De zones gelden niet voor personenauto’s.
stand van zaken De zero-emissiezones Nijmegen zijn per 1 januari 2025 ingevoerd. De zones gelden voor bestel- en vrachtverkeer en worden gehandhaafd met
afbakening Wel: advies, voorlichting en campagnes gericht op mkb-bedrijven. Niet: provinciale logistieke makelaars die zich vooral richten op grote logistieke partijen.
stand van zaken De mkb-aanpak zero-emissie is in 2023 gestart en wordt sinds 2024 actief
kentekencamera’s. Ondernemers zijn in de aanloop actief geïnformeerd via
uitgevoerd. Ondernemers worden ondersteund via de adviseur duurzame
bijeenkomsten, nieuwsbrieven, een ondernemersloket en persoonlijke
mobiliteit, het loket voor de zero-emissiezones en gerichte informatie
ondersteuning bij de overstap naar schoon vervoer.
bijeenkomsten, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. Daarnaast zijn diverse pilots uitgevoerd, zoals met elektrische bestelwagens, vrachtfietsen en
Het ontheffingenloket is in gebruik genomen en wordt de komende periode
deelconcepten voor stadsdistributie.
verder verbeterd op basis van de ervaringen van gebruikers. De gemeente werkt daarnaast samen met andere zero-emissiegemeenten, I&W en
In samenwerking met de provincie Gelderland, Rijk, en andere gemeenten
brancheorganisaties om het beleid te actualiseren en kennis te delen.
wordt kennis gedeeld en aansluiting gezocht bij landelijke programma’s zoals Logistiek010 en het Nationaal Programma Zero Emissie Stadslogistiek (ZES). De komende jaren ligt de nadruk op: • het uitbreiden van de mkb-begeleiding; • het monitoren van deelname en effecten; • het blijven stimuleren van samenwerking tussen ondernemers, logistieke dienstverleners en de gemeente.
17
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
16
beoogd resultaat In 2030 rijden alle bestel- en vrachtwagens in de zero-emissiezones elektrisch.
4
maatregel 4
5
maatregel 5
Duurzame OV-concessie
Duurzame concessie doelgroepenvervoer
De duurzame OV-concessie zorgt ervoor dat het
De maatregel maakt deel uit van de nieuwe
Binnen de huidige contractperiode met de ver
Voor het inzetten van zero-emissierolstoelbussen
openbaar busvervoer in Nijmegen en de regio
concessie Arnhem–Nijmegen–Foodvalley (ANF) en
voerders (augustus 2020 – juli 2030) is de ambitie
geldt een voorbehoud. De beschikbaarheid en
vanaf 2026 stap voor stap volledig emissievrij
draagt bij aan een betere luchtkwaliteit, minder
om uiterlijk op 1 januari 2030 al het doelgroepen
kosten van deze voertuigen spelen hierbij een
wordt. Nieuwe elektrische bussen vervangen de
stikstofuitstoot en een gezonde leefomgeving.
vervoer binnen AVAN emissieloos uit te voeren.
belangrijke rol. Afhankelijk van de marktontwikke
huidige voertuigen, waardoor het openbaar
De overgang naar zero-emissiebussen vraagt
Daarmee wil de regio bijdragen aan een gezonde
ling kan het Algemeen Bestuur van de BVO DRAN
vervoer stiller, schoner en klimaatvriendelijker
samenwerking tussen vervoerders, gemeenten,
leefomgeving en aan de doelstellingen voor
besluiten om de infasering van deze bussen
wordt.
provincie en netbeheerders voor de aanleg van
schone mobiliteit.
tijdelijk uit te stellen.
voldoende laadcapaciteit.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verminderen van de natuurbelasting (stikstof)
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat Vanaf 2027 rijden alle bussen die van, naar en door Nijmegen rijden volledig emissievrij.
afbakening De bussen in de concessie ANF. Daarbuiten vallen streeklijnen van een andere concessie (die hebben soms wel elektrische bussen). Denk aan lijnen naar Brabant, Limburg en Kleef.
stand van zaken De voorbereidingen voor de nieuwe busconcessie Arnhem–Nijmegen–Foodvalley
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
beoogd resultaat Vanaf 1 januari 2028 is het routevervoer binnen AVAN volledig emissieloos. Uiterlijk in 2030 geldt dit ook voor het gehele doelgroepenvervoer, inclusief voertuigen voor hulpmiddelen en woningaanpassingen.
afbakening Wel: Doelgroepenvervoer (ook voor hulpmiddelen en woningaanpassingen Niet: Regulier openbaar vervoer en taxi’s
(ANF) zijn in volle gang. Vanaf de zomer van 2026 start de nieuwe concessie
stand van zaken De transitie naar emissieloos doelgroepenvervoer is in volle gang. De huidige
met de instroom van volledig elektrische bussen. Deze vervanging verloopt
vervoerders zetten al in op elektrische voertuigen bij de vernieuwing van hun
gefaseerd: in 2026 en de eerste helft van 2027 worden alle huidige aardgasbussen
wagenpark. In 2024 is binnen AVAN gestart met de gefaseerde invoering van
vervangen door zero-emissiebussen.
elektrische routebussen, vooral op veelgebruikte trajecten.
De overgang vraagt een zorgvuldige afstemming met netbeheerders,
De BVO DRAN volgt de technologische en financiële ontwikkelingen rond
vervoerders en regionale partners, omdat de beschikbaarheid van voldoende
elektrische rolstoelbussen nauwlettend. In 2025 worden de mogelijkheden
stroom een belangrijke randvoorwaarde is. De bussen worden op meerdere
en kosten voor verdere infasering van zero-emissierolstoelbussen opnieuw
locaties in de regio opgeladen, onder andere bij bedrijven en busremises. Voor
beoordeeld.
de laadvoorzieningen bij de busremise in Nijmegen is nog de aanleg van een hoogspanningskabel vanaf de ARN-locatie nodig.
Daarnaast werkt de regio samen met vervoerders, gemeenten en provincies aan:
De planning is erop gericht dat alle bussen die van, naar en door Nijmegen rijden
• het uitbreiden van de laadinfrastructuur voor doelgroepenvervoer;
vanaf 2027 emissievrij zijn. Daarmee levert het openbaar vervoer een belangrijke
• het delen van kennis en praktijkervaring over emissievrije voertuigen; en
bijdrage aan een schonere lucht, minder stikstofuitstoot en de duurzame
• het monitoren van milieueffecten en betrouwbaarheid van het vervoer.
mobiliteitsdoelen van de regio. De overgang naar volledig emissievrij doelgroepenvervoer verloopt volgens planning, met ruimte voor aanpassing als de marktontwikkeling of beschikbaarheid van voertuigen daar aanleiding toe geeft.
19
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
18
tactische doelen • Beter beschermen van (kwetsbare) groepen
6
maatregel 6
Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
maatregel 7
Weren van brommers en snorfietsen met verbrandingsmotor
De gemeente Nijmegen vervangt voertuigen
De komende jaren is het doel om ook ons woon-
De gemeente Nijmegen voert stap voor stap beleid
De maatregel omvat het instellen van milieuzones
stapsgewijs door schonere en zuinigere alter
werkverkeer met de auto te verminderen. Op dit
om brom- en snorfietsen met een verbrandings
voor brom- en snorfietsen, het aanbieden van
natieven. Bij de aanschaf van nieuwe voertuigen
moment komt nog 37% van de medewerkers met
motor uit de stad te weren. De gemeente wil daar
subsidieregelingen voor sloop en overstap naar
wordt nadrukkelijk gekozen voor de nieuwste en
de auto naar werk. In potentie zouden circa 80%
mee de luchtkwaliteit verbeteren, de uitstoot
elektrisch vervoer, en het voorbereiden van een
schoonste technieken. Voor korte dienstreizen
van onze medewerkers niet met de auto naar hun
van fijnstof, stikstof en benzeen verminderen en
volledig verbod op fossiele brom- en snorfietsen
beschikken medewerkers over (elektrische)
werkplek hoeven komen, maar comfortabel
bijdragen aan een gezondere en stillere
per 2028, met een overgangsregeling tot 2030 voor
dienstfietsen. Daarnaast stimuleert de gemeente
gebruik kunnen maken van de (elektrische) fiets
leefomgeving.
schonere bouwjaren.
het gebruik van het openbaar vervoer.
of het OV.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verminderen van de natuurbelasting (stikstof)
• Verminderen van de natuurbelasting (stikstof)
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
beoogd resultaat
Vanaf 2030 rijden in Nijmegen alle brom- en snorfietsen uitstootvrij.
beoogd resultaat Zo min mogelijk uitstoot door ons eigen reisgedrag. afbakening Wel: alle voertuigen in eigendom van de gemeente Nijmegen en reisgedrag voor woon-werkverkeer.
afbakening De maatregel betreft de gefaseerde uitfasering van brom- en snorfietsen met een
Niet: tijdelijk gehuurde voertuigen voor specifieke taken, zoals bij verkiezingen
verbrandingsmotor, binnen de milieuzones die samenvallen met de zero-
of evenementen.
emissiezones voor stadslogistiek.
stand van zaken De verduurzaming van het gemeentelijk wagenpark is de afgelopen jaren in een
stand van zaken De milieuzones voor brom- en snorfietsen zijn op 1 januari 2025 ingevoerd.
stroomversnelling gekomen. Inmiddels rijdt meer dan 90% van de voertuigen
De gemeente heeft de zones gekoppeld aan de bestaande zero-emissiezones
emissievrij of hybride. De resterende voertuigen worden uiterlijk in 2026
voor stadslogistiek, wat zorgt voor een eenduidig en herkenbaar gebied voor
vervangen door elektrische varianten, tenzij er (tijdelijk) nog geen geschikt
bewoners en bezoekers.
alternatief beschikbaar is. De subsidieregeling voor het inruilen of slopen van vervuilende brom- en Voor korte ritten binnen de stad maken medewerkers steeds vaker gebruik van
snorfietsen is succesvol: sinds 2021 zijn al honderden oude voertuigen vervangen
elektrische fietsen of de OV-fiets. Ook dienstreizen met het openbaar vervoer
door elektrische alternatieven. Ook wordt in samenwerking met de provincie
nemen toe dankzij de inzet van de mobiliteitskaart.
Gelderland en het Rijk gewerkt aan extra financiële prikkels en aan publieke laadpunten voor lichte elektrische voertuigen.
Om een beter beeld te krijgen van de modal split van ons woon-werkverkeer is in 2025 onderzoek gedaan een enquête over ons reisgedrag uitgezet en een
In 2026 volgt een evaluatie van de milieuzones, waarin onder meer het effect
analyse gemaakt van onze reisafstanden. Op dit moment komt nog 37% van de
op luchtkwaliteit, geluid en verkeersgedrag wordt onderzocht. De resultaten
medewerkers met de auto naar werk. Om minder autogebruik te stimuleren
daarvan worden gebruikt om de voorbereiding van het verbod per 2028 verder
wordt gewerkt aan de bekendheid van alternatieve vervoersmiddelen en het
uit te werken en af te stemmen met de landelijke regelgeving.
verminderen van parkeermogelijkheden van medewerkers. De gemeente blijft tot die tijd inzetten op heldere communicatie, gedrags Met deze maatregelen blijft de gemeente Nijmegen haar voorbeeldrol
stimulering en samenwerking met dealers, rijscholen en inwoners om de
waarmaken in de overgang naar zero-emissie mobiliteit.
overgang naar uitstootvrij brom- en snorfietsverkeer soepel te laten verlopen.
21
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
20
7
8
9
maatregel 8
maatregel 9 (nieuw)
Stimuleren van zero-emissie afvalinzameling van
De gemeente onderzoekt of aanvullende maat
Het onderzoek richt zich op de doeltreffendheid
de DAR. Bij vervanging van het wagenpark gaat
regelen nodig zijn om te kunnen voldoen aan de
van bestaande maatregelen en op nieuwe kansen,
de DAR voor de meest schone optie, en wordt er
nieuwe luchtkwaliteitsnormen en de ambities voor
zoals gedragsstimulering, aanpassing van milieu
toegewerkt naar een zero-emissie wagenpark.
gezonde lucht. Op basis van actuele meet- en
zones of samenwerking met regionale partners.
Hierbij worden kansen om deze verschoning te
modelgegevens wordt bekeken waar nog knel
De uitkomsten vormen de basis voor een eventuele
versnellen ondanks de netcongestie onderzocht.
punten bestaan en welke extra stappen effectief
uitbreiding of aanscherping van het gemeentelijke
kunnen zijn om de uitstoot van verkeer te
luchtkwaliteitsbeleid.
Duurzame afvalinzameling
Onderzoek of aanvullende mobiliteitsmaatregelen nodig zijn
verminderen.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
tactische doelen
• Inzicht in luchtkwaliteit
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
• Stimuleren van nieuwe maatregelen
beoogd resultaat DAR beschikt over een duidelijk plan en tijdspad voor de overgang naar een
beoogd resultaat De gemeente beschikt over actueel inzicht in de effectiviteit van bestaande
volledig zero-emissie wagenpark. Daarmee wordt de afvalinzameling in
maatregelen en weet of aanvullende acties nodig zijn om te voldoen aan de
Nijmegen schoner, stiller en duurzamer uitgevoerd.
nieuwe luchtkwaliteitsnormen en de eigen gezondheidsdoelen.
afbakening Deze maatregel heeft betrekking op het zero-emissie maken van het wagenpark van DAR, dus alleen op het vervoer en inzameling, niet op de verwerking van
om het luchtkwaliteitsbeleid waar nodig aan te vullen of aan te scherpen, zodat
afvalstromen.
Nijmegen ook in de toekomst voldoet aan de normen en blijft werken aan schone
stand van zaken DAR heeft de afgelopen jaren al belangrijke stappen gezet richting emissievrije
en gezonde lucht voor alle inwoners.
afvalinzameling. Een deel van het wagenpark rijdt inmiddels op elektriciteit
afbakening
• Uitfasering van gemotoriseerde voertuigen in alle categorieën
en bij elke vervanging wordt gekozen voor de schoonste en stilste beschikbare
• Vermindering van uitstoot door bewustwording en gedragsverandering
voertuigen.
stand van zaken Maatregelen voor mobiliteit zijn zeer effectief voor het verminderen van lucht
In 2024 heeft DAR samen met de gemeente Nijmegen en de regio Arnhem–
vervuilende stoffen. Op dit moment wordt met name gewerkt aan de uitvoering
Nijmegen een routekaart opgesteld voor de verdere elektrificatie van het
van reeds vastgelegde maatregelen. Mogelijke nieuwe maatregelen zijn het
wagenpark. Hierbij wordt rekening gehouden met technologische ontwikke
toevoegen of uitbreiden van zero-emissiezones voor stadslogistiek of het
lingen, laadcapaciteit en de beschikbaarheid van netaansluitingen.
invoeren van milieuzones op bedrijventerreinen. Daarnaast is het verminderen van autobezit- en gebruik een effectieve maatregel aangezien daarmee de luchtvervuiling op onze (hoofd)wegen verminderd kan worden. Hier draagt met name de mobiliteitstransitie aan bij.
23
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
22
Op basis van de onderzoeksresultaten kan de gemeente gerichte keuzes maken
10
maatregel 10
Aanleg walstroom
Minder uitstoot van schepen
De gemeente stimuleert de aanleg en het gebruik van walstroom, zodat schepen en voertuigen aan de kade of op bedrijventerreinen hun motoren of dieselaggregaten kunnen uitschakelen. Hierdoor neemt de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen, zoals stikstofoxiden (NOx), benzeen en fijnstof, aanzienlijk af.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur/rook) • Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat
Er komen meer walstroompunten in Nijmegen bij, die ook daadwerkelijk worden gebruikt door schepen en bedrijven.
afbakening
• Het uitbreiden van de walstroomvoorzieningen op de Waalkade, zodra dit technisch mogelijk is en netcongestie geen belemmering meer vormt. • Het onderzoeken van de mogelijkheden om op termijn een walstroomplicht of generatorverbod in te voeren voor bedrijventerrein (want voor Waalkade en andere openbare kades bestaat deze al).
stand van zaken
In september 2025 zijn de walstroomkasten op de Waalkade verplaatst, waardoor de volledige stroomcapaciteit nu benut kan worden. Zodra de netcongestie in het gebied is opgelost, kan de gemeente de walstroomvoorzieningen verder uitbreiden om meer ligplaatsen van schone stroom te voorzien. Voor bedrijventerrein TPNWest is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de behoefte en haalbaarheid van walstroom. Op basis daarvan worden momenteel de voorwaarden uitgewerkt voor een subsidieregeling, waarmee bedrijven worden gestimuleerd om walstroom aan te leggen of te gebruiken. Daarnaast verkent de gemeente verschillende financieringsmogelijkheden en samenwerkingen met ondernemers, netbeheerder Liander en de provincie Gelderland om de realisatie van walstroom te versnellen.
25
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
24
• Het stimuleren van de aanleg van walstroom op bedrijventerrein TPNWest.
11
maatregel 11
maatregel 12
De gemeente zet de korting op haven- en
De gemeente stimuleert de ontwikkeling van zero-
Het doel is om bij BCTN op het ENGIE-terrein een
overslaggelden voort voor schepen met een
emissie binnenvaart door het gebruik van batterij-
laad- en wisselstation te realiseren waar schepen
duurzaamheidscertificaat, zoals de Green Award.
elektrische aandrijving te faciliteren. Hiervoor is
snel en efficiënt batterijcontainers kunnen
Daarnaast wordt onderzocht hoe deze regeling
contact met firma ZES (Zero Emission Services),
wisselen of opladen, zodat ze volledig elektrisch
verder kan worden doorontwikkeld met toekom
die een netwerk van wisselbare batterijcontainers
kunnen varen.
stige certificeringen, zoals een emissielabel.
voor de binnenvaart ontwikkelt.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
Korting op haven- en overslaggelden voor schone schepen
beoogd resultaat Er komt een doorontwikkeling van het gedifferentieerd kortingstarief op de
Elektrisch varen (zero emission services)
beoogd resultaat Er wordt een laad- en wisselpunt voor batterijcontainers gerealiseerd op het
haven- en overslaggelden, gekoppeld aan het niveau van duurzaamheids
ENGIE-terrein in Nijmegen, waarmee de binnenvaart in de regio emissievrij kan
certificering (zoals de Green Award of vergelijkbare emissielabels).
opereren.
afbakening • Het toepassen van korting op de Nijmeegse haven- en overslaggelden.
afbakening De gemeente stimuleert en faciliteert deze ontwikkeling, onder andere door
• Het onderzoeken van een gezamenlijke aanpak binnen het havensamen
ondersteuning bij vergunningprocedures en afstemming met betrokken partijen.
werkingsverband Gelreport (met de gemeenten Arnhem en Tiel) om tot
De gemeente draagt niet financieel bij aan de realisatie, omdat het een initiatief
een uniform en toekomstbestendig kortingssysteem te komen.
van private partijen betreft.
stand van zaken Schepen met een Green Award-certificaat krijgen momenteel een 15% korting
stand van zaken Het bestemmingsplan voor het ENGIE-terrein is goedgekeurd, waardoor de
op de haven- en overslaggelden. Uit recente gegevens blijkt dat steeds meer
ontwikkeling van een laad- en wissellocatie voor batterijcontainers nu mogelijk
schepen beschikken over dit certificaat, wat aantoont dat de regeling goed werkt
is. Onder leiding van Oost NL vinden gesprekken plaats tussen firma ZES, ENGIE
als stimulans voor verduurzaming.
en BCTN over de inrichting en exploitatie van de locatie.
Binnen het havensamenwerkingsverband Gelreport wordt onderzocht of een
De gemeente Nijmegen heeft hierin een faciliterende en coördinerende rol,
gedifferentieerd kortingstarief kan worden ingevoerd. Daarbij wordt gekeken
onder meer bij vergunningverlening en afstemming met andere overheden en
naar verschillende certificeringsniveaus en de mogelijkheden om dit regionaal
netbeheerders. De partijen verkennen momenteel de technische haalbaarheid,
te harmoniseren.
ruimtebehoefte en aansluiting op het elektriciteitsnet. Doel is om in de periode 2026–2027 te starten met de realisatie van het wissel station, zodat de eerste schepen kort daarna volledig emissievrij kunnen varen tussen Nijmegen en andere binnenhavens binnen het ZES-netwerk.
27
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
26
12
13
maatregel 13
Waterstof voor Rijn-Alpine corridor/condor
14
maatregel 14
Lobby schone binnenvaart
De gemeente Nijmegen neemt deel aan de
Het project richt zich op het ontwikkelen van
De gemeente Nijmegen werkt samen met andere
Door actief deel te nemen aan samenwerkings
onderzoeksgroep CONDOR binnen het RH₂INE-
haalbare businesscases, logistieke ketens en laad-
overheden en partners, zowel regionaal, nationaal
verbanden kan Nijmegen invloed uitoefenen op
netwerk (Rhine Hydrogen Integration Network
en tankinfrastructuur die de overstap naar zero-
als internationaal, aan de verduurzaming van de
beleid, regelgeving en innovatie, en bijdragen aan
of Excellence). In dit samenwerkingsverband
emissie binnenvaart versnellen.
binnenvaart. Deze samenwerking richt zich op het
een toekomstbestendige, schone binnenvaart-
wordt onderzocht hoe een rendabele waterstof-
delen van kennis, het uitvoeren van proefprojecten
sector.
elektrische binnenvaart kan worden gerealiseerd
en onderzoeken, en het gezamenlijk behartigen
op de corridor Rotterdam–Duitsland.
van belangen richting hogere overheden en Europese netwerken.
tactische doelen
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat Het project levert een rendabele businesscase op voor waterstof-elektrische
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
beoogd resultaat De samenwerking leidt tot duidelijkere wet- en regelgeving, gezamenlijke duurzaamheidsdoelstellingen en praktische initiatieven die de uitstoot van de
binnenvaart, waardoor steeds meer schepen kunnen overschakelen op deze
binnenvaart structureel verminderen. Hierdoor ontstaat een sterkere regionale
schone technologie.
en internationale inzet op zero-emissie binnenvaart.
Op termijn kan dit leiden tot de realisatie van een waterstoftankstation voor de
afbakening De samenwerking kan verschillende vormen aannemen, afhankelijk van de
binnenvaart in Nijmegen. Hiervoor zijn al ruimtelijke mogelijkheden opgenomen
kansen die zich voordoen — zoals onderzoeken, pilotprojecten, convenanten
in het bestemmingsplan van het ENGIE-terrein.
of kennisnetwerken. Niet hieronder vallen directe investeringen in schepen of infrastructuur; de rol
afbakening
• De gemeente draagt financieel bij aan het onderzoek.
• De gemeente neemt actief deel aan werksessies binnen CONDOR H₂.
• De gemeente onderzoekt de kansen voor een toekomstig waterstoflaadof tankstation op het ENGIE-terrein.
stand van zaken De eerste resultaten laten zien dat waterstof-elektrisch varen technisch haalbaar
van de gemeente is stimulerend, coördinerend en verbindend.
stand van zaken De gemeente Nijmegen werkt actief samen met regionale, nationale en inter nationale partners aan de verduurzaming van de scheepvaart. Zo participeert Nijmegen in onderzoeken naar langzamer varen, samen met verschillende pro vincies en kennisinstellingen, om brandstofverbruik en uitstoot te verminderen.
is, maar dat schaalvergroting en infrastructuurontwikkeling noodzakelijk zijn voor een rendabele exploitatie. Nijmegen onderzoekt, samen met Oost NL,
Daarnaast heeft Nijmegen de Intentieverklaring voor een duurzame
ENGIE en andere partners binnen RH₂INE, de mogelijkheid om een waterstof
Rijnbinnenvaart ondertekend, een initiatief van de Duitse deelstaat Noordrijn-
tanklocatie te realiseren op het ENGIE-terrein aan de Waal.
Westfalen, gericht op gezamenlijke inzet voor emissievrije binnenvaart op de Rijncorridor. Ook binnen netwerken zoals RH₂INE, Green Ports Nederland en Oost NL werkt Nijmegen mee aan innovatieve pilots, beleidsontwikkeling en kennisdeling over schone aandrijftechnieken, laadinfrastructuur en financieringskansen voor duurzame binnenvaart. De komende periode blijft Nijmegen inzetten op het versterken van deze samen werkingen, om ervoor te zorgen dat duurzame binnenvaart structureel wordt ondersteund in beleid, regelgeving en praktijk.
29
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
28
tactische doelen
15
maatregel 15
Meetnet luchtverontreiniging langs de Waal
16
maatregel 16 (nieuw)
Routekaart zero emissie binnenhaven
De gemeente Nijmegen wil het meetnet langs de
Er is met name behoefte aan structurele metingen
De gemeente Nijmegen ontwikkelt een routekaart
De routekaart biedt inzicht in de maatregelen,
Waal uitbreiden om beter inzicht te krijgen in de
van benzeen en stikstofdioxide (NO₂) langs de
naar een zero-emissie binnenhaven, als uitwerking
investeringen en samenwerkingen die nodig zijn
luchtkwaliteit in dit gebied. Idealiter gebeurt dit
rivier. Daarnaast zijn extra elektronische neuzen
van maatregel 7 uit het Schone Lucht Akkoord.
om uitstoot door de binnenvaart, overslag en
binnen een landelijk meetnet, zodat gegevens
(e-noses) welkom om toezicht te houden op het
Deze routekaart beschrijft de stappen, mijlpalen
havenactiviteiten structureel te verminderen.
goed vergelijkbaar en breed bruikbaar zijn.
ontgassingsverbod voor de binnenvaart. Deze
en tijdlijn om de binnenhaven stap voor stap
e-noses zijn niet in eigendom van de gemeente
emissievrij te maken.
Nijmegen, maar maken deel uit van het landelijke netwerk van het Rijk. • Inzicht krijgen in luchtkwaliteit
tactische doelen
• Inzicht krijgen in luchtkwaliteit
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen
• Verbeteren luchtkwaliteit
• Verbeteren van communicatie naar inwoners
beoogd resultaat
Een routekaart zero-emissie binnenhaven waarin is uitgewerkt:
beoogd resultaat
• Betere en continue monitoring van de luchtkwaliteit langs de Waal.
• Welke activiteiten onder de maatregel vallen
• Inzicht in benzeen- en NO₂-concentraties op en rond de rivier.
• Welke fasering en tijdslijnen gelden om de zero-emissiedoelen te bereiken • Welke maatregelen, partners en middelen daarvoor nodig zijn
• Effectievere communicatie met inwoners over actuele luchtkwaliteit en trends.
• Beter toezicht op naleving van het ontgassingsverbod en verduurzaming van
De routekaart vormt de basis voor besluitvorming en uitvoering richting een
de binnenvaart.
afbakening Uitbreiding van het luchtmeetnet langs de Waal, en eventueel ook langs het
volledig emissievrije binnenhaven.
afbakening • Het vinden van financiering en het extern uitzetten van de opdracht voor het
Maas-Waalkanaal. De maatregel geldt uitsluitend voor het grondgebied van de gemeente Nijmegen.
stand van zaken Sinds de invoering van het landelijke ontgassingsverbod heeft deze maatregel
opstellen van de routekaart.
havensamenwerkingsverband GelrePort.
een lagere prioriteit gekregen. In Nijmegen zijn op dit moment enkele e-noses actief. Deze zijn geplaatst in opdracht van I&W en worden beheerd door het ILT. De e-noses maken onderdeel uit van het landelijke detectienetwerk voor ontgassingsactiviteiten.
• Het zoeken van samenwerking met de provincie Gelderland en het • Het bepalen van de scope van de binnenhaven en de activiteiten die onder de routekaart vallen.
• Het uitwerken van een tijdlijn met concrete stappen richting emissievrij havenbeheer.
stand van zaken De maatregel bevindt zich nog in de voorbereidende fase. De gemeente Nijmegen
Sinds het ingaan van het verbod zijn geen mogelijke ontgassingen meer waar
verkent momenteel de mogelijkheden voor financiering en de uitvoering van de
genomen binnen het Nijmeegse grondgebied. Daarnaast zijn op de Waalkade
opdracht voor het opstellen van de routekaart.
twee tijdelijke meetpunten voor NO₂ geplaatst, waarmee gegevens worden verzameld over luchtkwaliteit in het havengebied.
Er wordt afgestemd met de provincie Gelderland, GelrePort en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over de inhoudelijke scope en aanpak, zodat de
De gemeente blijft in overleg met DCMR, ILT, RIVM, ODGM en het ministerie van
routekaart goed aansluit bij landelijke en regionale initiatieven voor duurzame
I&W over de mogelijkheden voor een structurele uitbreiding van het meetnet
binnenhavens.
langs de Waal en het Maas-Waalkanaal. Zodra financiering en landelijke coördinatie beschikbaar komen, kan Nijmegen hier actief op aansluiten.
De verwachting is dat de opdrachtverlening voor het opstellen van de routekaart in 2026 kan plaatsvinden, waarna het document dient als leidraad voor de verduurzaming van de Nijmeegse binnenhaven.
31
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 2026-2030
30
tactische doelen
17
maatregel 17
Reguleren en handhaven van emissies van bedrijven
Schone Nijmeegse bedrijven
Bedrijven zijn op grond van de bestaande wet-
Het beschermen van de gezondheid van
en regelgeving verplicht om de uitstoot van
omwonenden staat hierbij centraal. Door middel
schadelijke stoffen naar de lucht zoveel mogelijk
van vergunningverlening, toezicht en handhaving
te voorkomen, te beperken of te beheersen.
wordt gecontroleerd of bedrijven voldoen aan de
De Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM)
geldende emissie-eisen en streven we er continue
ziet er namens de gemeente op toe dat deze regels
naar waar mogelijk de uitstoot van schadelijke
worden nageleefd.
stoffen door bedrijven te verminderen.
tactische doelen
• Inzicht krijgen in luchtkwaliteit • Verbeteren luchtkwaliteit • Verminderen van overlast (geur) • Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
beoogd resultaat
• Beter inzicht in de emissies van schadelijke stoffen door bedrijven. • Structurele vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen naar de lucht. • Betere bescherming van gezondheid en leefomgeving van omwonenden.
afbakening
33 Het betreft het toepassen van bestaande wet en regelgeving door de ODGM, waaronder: • Actualiseren van vergunningen • Opleggen van maatwerkToetsen van vergunningaanvragen • Toezicht en monitoring van industriële emissies • Handhaving bij overtredingen Stimulering van bedrijven valt buiten de scope van deze maatregel.
stand van zaken
De uitvoering van deze maatregel is structureel belegd bij de ODGM. Er wordt gewerkt op basis van een regionale uitvoerings en handhavingsstrategie, waarin de luchtkwaliteit en industriële emissies als prioritair thema zijn opgenomen. Jaarlijks vind een vertaling plaats van deze strategie naar concrete werkzaam heden middels het regionaal uitvoeringsprogramma en gemeentelijk werkplan. Er is een uitvoeringsagenda Industrie en omwonenden met extra maatregelen. Emissiegegevens van bedrijven worden steeds beter ontsloten via digitale monitoringssystemen, waardoor inzicht in de luchtkwaliteit en naleving toeneemt. Omwonenden en bedrijven worden hier actief bij betrokken.
Naar een schoner Nijmegen | Omgevingsprogramma luchtkwaliteit 20262030
32
18
maatregel 18 (nieuw)
maatregel 19
De gemeente stimuleert dat bedrijven de uitstoot
Geuruitstoot kan in de leefomgeving leiden tot
In nieuw beleid gaan we vastleggen wat
van schadelijke stoffen naar de lucht voorkomen,
hinder, gezondheidsklachten en gevoelens van
beschouwd wordt als aanvaardbare geurbelasting
beperken of verminderen, en dat zij omwonenden
ongerustheid. Daarom is, aansluitend op maat
en kijken we in hoeverre we cumulatie van geuren
actief betrekken bij hun milieubeleid. Dit gebeurt
regelen 17 en 18, meer aandacht nodig voor het
mee kunnen nemen.
door bedrijven te informeren, adviseren en onder
voorkómen en beperken van geurhinder van
steunen bij het nemen van bovenwettelijke maat
bedrijven. Ook moet voorkómen worden dat
regelen voor schonere productie en emissie-
nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen gerealiseerd
reductie.
worden met een te hoge geurbelasting.
tactische doelen • Verbeteren luchtkwaliteit
tactische doelen • Inzicht krijgen in luchtkwaliteit
Stimuleren voorkomen en beperken emissies bij bedrijven
Grip op geurhinder van bedrijven (nieuw)
• Verminderen van overlast (geur)
• Verminderen van hinder (geur/rook)
• Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen, w.o. gemeente Beuningen
• Verbeteren van samenwerking met andere partijen • Verbeteren van communicatie naar inwoners
beoogd resultaat
• Lagere uitstoot van schadelijke stoffen door bedrijven door toepassing van vrijwillige of innovatieve maatregelen.
• Betere communicatie en meer transparantie tussen bedrijven en
en provincie Gelderland
beoogd resultaat
• Minder geurhinder voor omwonenden.
• Actueel inzicht in geuremissies, geurbelasting en klachtensituaties.
• Geen nieuwe geurgevoelige gebouwen op locaties waar de richtwaarde wordt
omwonenden.
• Versterkte samenwerking tussen gemeente, ODGM, bedrijven en
overschreden.
maatschappelijke partners.
afbakening De maatregel richt zich op het stimuleren van aanvullende (bovenwettelijke) maatregelen door bedrijven om luchtvervuiling te voorkomen of te verminderen.
• Verbeteren van communicatie naar inwoners
• Een geactualiseerd en samenhangend geurbeleid dat aansluit bij de Omgevingswet.
• Verankering van geurregels in omgevingsplan, gebaseerd op omgevingsvisie.
afbakening De maatregel richt zich op (mogelijke) geurhinder veroorzaakt door niet-
Daaronder vallen:
agrarische bedrijven. Agrarische geurhinder valt buiten de scope van deze
• Voorlichting en kennisdeling over emissiereductie en schone technieken
maatregel.
• Advisering bij verduurzamingsplannen en investeringskeuzes • Begeleiding bij participatie en communicatie richting omwonenden Regulering en handhaven vallen buiten deze maatregel.
stand van zaken De uitvoering van deze maatregel bevindt zich in de opstartfase. De gemeente
stand van zaken We werken aan een nieuw beleidskader geur met aangepaste normen, zones en planregels. Dit wordt naar verwachting in 2026 vastgesteld en vormt de basis voor nieuw omgevingsplanbeleid en een betere aanpak van geurhinder in Nijmegen-West en omgeving.