Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
Tekst van het document
V. 2.2 Maart 2025
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
0
Inhoud........................................................................................................................................................ 1 Voorwoord .................................................................................................................................................. 3 0.
Samenvatting ............................................................................................................................... 5
1.
Inleiding ..................................................................................................................................... 11 1.1
Aanleiding ................................................................................................................................. 11
1.2
Doel .......................................................................................................................................... 12
1.3
Scope........................................................................................................................................ 12
1.4
Kaders en uitgangspunten ......................................................................................................... 12
1.5
Bestuurlijke betrokkenheid ........................................................................................................ 14
2.
De stad in beweging ................................................................................................................... 16 Waardevolle openbare ruimte .................................................................................................... 16
2.2
Ambities en opgaven in Nijmegen .............................................................................................. 16
2.3
Vernieuwingsopgave in het beheer en onderhoud ....................................................................... 17
2.4
Koppelkansen in de openbare ruimte ......................................................................................... 17
3.
Basisgegevens van de kapitaalgoederen ..................................................................................... 18 3.1
Wat zijn onze kapitaalgoederen? ................................................................................................ 18
3.2
Wat is de leeftijd? ...................................................................................................................... 18
4.
Kwaliteit van de kapitaalgoederen............................................................................................... 21 4.1
Kwaliteit uitgelegd ..................................................................................................................... 21
4.2
Eenduidige kwaliteitsnormering ................................................................................................. 22
4.3
Kwaliteitskader Nota ................................................................................................................. 22
4.4
Huidige kwaliteit ........................................................................................................................ 23
5.
Financiën van de kapitaalgoederen ............................................................................................. 25 5.1
Huidig budget en totale waarde.................................................................................................. 25
5.2
Benodigd budget voor instandhouding kapitaalgoederen ............................................................ 26
6.
Vervolg ....................................................................................................................................... 28 6.1
Stad in beweging houden ........................................................................................................... 28
6.2
Eenduidige methodiek blijvend toepassen ................................................................................. 29
6.3
Kwaliteit in beeld houden........................................................................................................... 30
6.4
Financiën aansluitend maken .................................................................................................... 30
1
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
2.1
6.5 7.
Opstellen Uitwerkingsstrategie .............................................................................................. 32 Bijlagen ...................................................................................................................................... 34
7.1
Bijlage 1: Begrippen uitgelegd: Onderhoud en Investeringen ....................................................... 35
7.2
Bijlage 2: wet- en regelgeving, documentenoverzicht en bronvermelding .................................... 36
7.3
Bijlage 3: Staalkaarten per kapitaalgoed/ asset........................................................................... 37
7.4
Bijlage 4: Nieuwsbericht NOS over vernieuwingsgolf gemeenten ................................................ 43
7.5
Bijlage 5: Assetmanagement – beheer(sen) van risico’s .............................................................. 45
7.6
Bijlage 6: NEN 2767 ................................................................................................................... 47
7.7
Bijlage 7: Uitgangspunten financiën ........................................................................................... 49
7.8
Bijlage 8: Rapport AssetResolutions .......................................................................................... 50
Colofon .................................................................................................................................................... 51
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
2
Nijmegen is een aantrekkelijke stad om in te wonen en te ondernemen. De Nijmeegse openbare ruimte heeft vele functies en biedt veel kansen om de stad mooier, veiliger en gezonder te maken en te houden. Daarom zorgen we er met beheer en onderhoud voor dat deze openbare ruimte functioneert en veilig is. Goed onderhoud draagt bij aan een toegankelijke, sociale en aantrekkelijke stad. Een groot deel van de Nijmeegse openbare ruimte die tussen 1960 en 1970 is aangelegd, raakt op leeftijd en nadert het einde van de technische levensduur. De vervangingsgolf die dat veroorzaakt, brengt een interessante opgave met zich mee, de ‘Vernieuwingsopgave’. Deze opgave biedt Nijmegen namelijk kansen om ook te werken aan onze stadsbrede ambities voor de komende jaren. De openbare ruimte vormt daarmee het platform voor onze ontwikkelingen, ambities
Deze Nota kapitaalgoederen geeft inzicht in de benodigde middelen op zowel korte als lange termijn. Dit maakt het mogelijk om de opgaven en ambities in de wijken beter op elkaar af te stemmen. Als college hebben we hier in het Coalitieakkoord al een start mee gemaakt door investeringsbudget vrij te maken; in 2023 €3 miljoen en vanaf 2024 €5 miljoen per jaar. We staan voor een periode van continue vernieuwing en beweging in onze stad. Om de openbare ruimte en daarmee onze stad aantrekkelijk te maken en te houden.
College van Burgemeester en Wethouders van Nijmegen
3
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
en opgaven.
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
4
vertegenwoordigt een financiële waarde van 1,2 miljard (!) euro.
Als je naar buiten loopt, stap je de openbare ruimte in. Deze openbare
Doel De instandhouding van de kapitaalgoederen in de
ruimte is belangrijk voor het
openbare ruimte (onder andere wegen, groen en
functioneren van de stad en
bruggen) vormt een aanzienlijke post op de
gemeenschap. Zeker in relatie tot het
gemeentelijke begroting. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is daarom bepaald dat in de
welzijn van inwoners, zoals het
gemeentelijke begroting en jaarrekening een
vertoeven in een prettige woon- en
verplichte paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen
werkomgeving. De wijze waarop de openbare ruimte wordt ingericht en beheerd is van invloed op de gezondheid van onze inwoners. Een goed onderhouden openbare ruimte werk- en leefklimaat.
Voorliggende Nota kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029 (verder: Nota) is de nieuwe basis voor die paragraaf en wordt eens in de vier jaar door de gemeenteraad vastgesteld. Hiermee is de Nota de verantwoording van de gemeenteraad richting de provincie als toezichthouder, over hoe Nijmegen de instandhouding van haar kapitaalgoederen borgt en kapitaalvernietiging voorkomt.
Waardevolle openbare ruimte De Nijmeegse openbare ruimte is heel waardevol,
De Nota laat ons inzien wat het belang van onze
in de breedste zin van het begrip. Gesteld kan
bestaande openbare ruimte is. Verder biedt het een
worden dat de meeste openbare ruimte al is
actueel inzicht op welke kapitaalgoederen we in de
aangelegd en in stand wordt gehouden.
openbare ruimte hebben, wat de kwaliteit daarvan
Een goed begaanbare straat draagt bij aan een
is en hoeveel geld nodig is om de bestaande
toegankelijke, beleefbare, bruikbare en
openbare ruimte veilig en beschikbaar te houden
aantrekkelijke openbare ruimte, zodat al onze
en te vernieuwen. Met de Nota wordt ook het
inwoners hier gebruik van kunnen maken. Die
beleidskader voor de instandhouding van de
straat maakt onze inwoners mobiel, brengt
openbare ruimte vastgesteld. Ook geeft de Nota
verbinding en geeft invulling aan onze sociale
zicht op het samenspel en de kansen rondom de
ambities. De openbare ruimte vormt daarmee het
vernieuwingsopgave en ontwikkelingen in de stad.
platform voor veel van onze ontwikkelingen,
De Nota geeft ook inzicht in de toekomstige
ambities en opgaven.
noodzaak te investeren. Daarmee vormt de Nota belangrijke input richting de P&C-cyclus.
Om een aantrekkelijke stad te zijn, voeren we onderhoud aan onze openbare ruimte uit. Daarbij
Eenduidige wetenschappelijke1 methodiek
zijn periodieke vervangingsinvesteringen
Om deze Nota op te kunnen stellen, zijn de
noodzakelijk, om ook een aantrekkelijke stad te
betre ende kapitaalgoederen op eenduidige wijze
blijven. Al die aanwezige openbare ruimte
in beeld gebracht. Per kapitaalgoed (ook wel asset
11
Wijnia, Ype (2016), Processing Risk in Asset Management. Exploring the boundaries of risk based optimization under uncertainty for an energy infrastructure asset manager
5
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
draagt bij aan een aantrekkelijk woon-,
wordt opgenomen.
genoemd) is gekeken naar de omvang, leeftijden en
Beheer van de kapitaalgoederen in de
huidige staat. Daarop is vervolgens gekeken wat de
openbare ruimte speelt een sleutelrol bij al
kosten zijn om die gedurende de levenscyclus in
deze transities. Elk uitvoeringsmoment voor de
stand te houden. Dit heet ook wel een lange termijn
vervanging is immers een kans voor
assetmanagement planning (LTAP). Dit LTAP is een
vernieuwing en het bijdragen aan de opgaven
wetenschappelijk onderbouwde en landelijk
en ambities.
bewezen methodiek op basis van risicomanagement.
Omvang en kwaliteit De Nijmeegse openbare ruimte telt vele duizenden
Bestuurlijke betrokkenheid Deze vierjaarlijkse Nota is een document waarmee de gemeenteraad zicht krijgt en houdt op de stand van zaken rondom de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Dit sluit aan op het budgetrecht van de gemeenteraad en geeft invulling aan de wensen die vanuit de gemeenteraad zijn
objecten, variërend van wegen (ruim 8.890.000 m2) en groen (ruim 9.550.000 m2) tot speeltoestellen (ruim 2400 stuks) en lichtmasten (ruim 28.000 stuks). Goed beheer en onderhoud en tijdige vervanging zijn essentieel voor de instandhouding van de kapitaalgoederen en daarmee een waardevolle openbare ruimte.
aangegeven, om hier meer zicht op te hebben. De openbare ruimte heeft geen oneindige
beslissingen zoals investeringskredieten voor de
levensduur; noch technisch, noch maatschappelijk
openbare ruimte. Op die manier wordt de
gezien. Door regelmatig onderhoud uit te voeren,
gemeenteraad in staat gesteld een onderbouwd
proberen we de technische levensduur zo optimaal
besluit te nemen.
mogelijk te maken. Als het gaat om de kwaliteit voor instandhouding van onze kapitaalgoederen in
Vernieuwingsopgave in het beheer en onderhoud Op dit moment hebben veel elementen van de openbare ruimte in diverse wijken het einde van de levensduur bereikt en zijn daarom dringend aan vernieuwing toe. Dat is een opgave en een toenemend probleem in heel Nederland. In Nijmegen dateren grote delen van de stad uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw.
Het proces waarin we achtereenvolgens wijk voor
de openbare ruimte, hanteren we het volgende uitgangspunt: Dat een kapitaalgoed functioneert zoals bedoeld is en dat deze veilig is. Als het niet veilig is, maken we het veilig of stellen het buiten gebruik. Niet meer en niet minder. We beperken ons in de Nota dan ook tot twee kwaliteitsaspecten: 1. Veiligheid – dit zorgt ervoor dat we voldoen aan
wijk, buurt voor buurt, de komende decennia de
de wettelijke zorgplicht;
openbare ruimte gaan vernieuwen, noemen we de
2. Technische staat – ook wel conditie genoemd.
vervangings- of vernieuwingsgolf. De vernieuwing
Dit zorgt ervoor dat de fysieke toestand van onze
vindt plaats op basis van urgentie. Veelal sluit dit
kapitaalgoederen aansluit bij de bedoelde
aan op de leeftijd van de wijken.
functie en hier geen kapitaalsvernietiging optreedt (voortijdige vervanging vanwege
De vernieuwingsopgave biedt dus een uitgelezen
functieverlies).
kans om via de openbare ruimte bij te dragen aan de ambities en opgaven van de stad.
Als beleidskader voor de technische staat is conditiescore 4 de ondergrens. Dat is het technisch
6
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
Onder andere als onderbouwing van aan (grote)
optimum tussen geld, risico’s en prestatie. Op dat
investeringsmiddelen (na 2027) om de
niveau kan in de bestaande situatie, met reguliere
vernieuwingsopgave uit te voeren. Naast de
inzet en planmatig onderhoud gezorgd worden voor
kwaliteit en de instandhouding komt daarmee de
een zo optimaal functionerende openbare ruimte,
continuïteit van onze strategie: de vernieuwingsgolf
tegen aanvaardbare en bereikbare kosten. Als de
in gevaar. Het overgrote deel van de openbare
conditie onder dit niveau komt, is vervanging op
ruimte is tot op heden aangelegd met behulp van
korte termijn nodig om de functionaliteit terug te
incidentele middelen; grondexploitaties of
brengen.
incidenteel geld om ambities en opgaven invulling te geven. Juist met het oog op de opgave tot
Het kwaliteitskader (ondergrens) voor de veiligheid is niveau 5. Onder dat niveau nemen de faalkansen en risico’s dusdanig toe, dat dit leidt tot onwenselijke en onveilige situaties. Dit is alleen op te vangen door de kapitaalgoederen buiten gebruik te stellen of door ze te vervangen.
vernieuwing, is het belangrijk dat het financiële perspectief, voor een langere termijn (minimaal 10 jaar), voor het gemeentebestuur inzichtelijk is. En dat, met het oog op de continuïteit, ook met duurzame zekerheid de langjarige investeringen verstrekt kunnen worden. Alleen al het voorbereiden van een vervanging in een wijk kan wel tot twee jaar duren, voordat de
De huidige kwaliteit (hoofdstuk 4.4 van de Nota)
werkzaamheden buiten aanvangen.
gaat deels door de ondergrens van technische ruimte staat onder druk. We zien dat de huidige kwaliteit deels richting de ondergrens van veilig (5) gaat, maar niet eroverheen. Op dit moment hoeft er geen openbare ruimte buiten gebruik gesteld te
7 Om het gegeven areaal in veilige en functionerende conditie te houden, wordt jaarlijks op twee manieren geld uitgegeven:
regulier en groot onderhoud;
worden. Dit benadrukt het belang van de Vernieuwingsopgave en planmatige aanpak
Exploitatiebudget - het service, storings-,
Investeringsbudget - de vervangings-
daarvan. Dit vraagt om prioriteit voor de
/vernieuwingsinvesteringen die via
vervangingsinvesteringen.
kredietaanvragen opgenomen worden in het gemeentelijke investeringsplan.
Grote delen van de openbare ruimte zijn aangelegd in de jaren 60/70 van de vorige eeuw en naderen
Het direct besteedbare exploitatiebudget ten
het einde van de technische levensduur. Dit is
behoeve van de specifieke kapitaalgoederen
zichtbaar in het afnemen van de conditie en het
bedraagt in de Stadsbegroting 2025 circa €20,3
toenemen van risico’s en faalkans. Om de
miljoen euro per jaar.
openbare ruimte in stand te houden, zullen op niet al te lange termijn substantiële delen er van
We zien de afgelopen jaren een stijging in het
vervangen moeten worden. De waardering en
investeringsbudget, ingegeven door de
kwaliteit van de nette en schone stad komt terug in
vernieuwingsopgave. Tussen 2017 en 2023 bedroeg
nieuw beleid dat als opvolging van ‘Geef ze de
dit gemiddeld zo’n €11 miljoen per jaar. In 2026 en
(openbare) ruimte’ wordt verkend.
2027 ligt dit bedrag beduidend hoger, we investeren circa €19,2 miljoen in onze kapitaalgoederen in de
Beschikbaar budget De Stadsbegroting bevat op dit moment voor 2026 en 2027 wel voldoende, maar nog geen structurele
openbare ruimte.
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
staat heen. De bruikbaarheid van de openbare
Benodigd budget Wij hebben berekend welke budgetten wij nodig
vindt door het college hierop richting de
hebben voor een structurele vervanging van de
paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen van de
noodzakelijke openbare ruimte. Dit is middels de
Stadsrekening.
lange termijn assetmanagement planning (LTAP) inzichtelijk gemaakt. In het LTAP is de totale levenscyclus van de kapitaalgoederen bekeken, tot wel 80 jaar vooruit.
gemeenteraad terugkoppeling plaats in de
Verder worden de inzichten verwerkt tot input voor de Stadsbegroting en wordt het aanpassen van de afschrijvingstermijnen in het Kader investeren & waarderen, activeren en afschrijven activa voorbereid.
De doorrekening in de LTAP laat zien dat voor het
Het is een flinke opgave waar we voor staan.
dagelijks beheer en onderhoud een jaarlijks direct
Daarom wordt door het college in 2025 een
besteedbaar exploitatiebudget van circa €20,3
Uitwerkingsstrategie opgesteld, om zo opvolging te
miljoen nodig is. Dit sluit aan op het beschikbare
geven aan de in de Nota genoemde
budget.
vervolgstappen. In die strategie worden de beoogde resultaten concreet gemaakt, krijgen die een
Om de vernieuwingsopgave aan te kunnen, geldt
planning en worden prioriteiten gesteld.
dat Nijmegen op de korte termijn, t/m 2028, jaarlijks circa €19,1 miljoen moet investeren om kapitaalvernietiging te voorkomen. Op de langere termijn, vanaf 2029, stijgt dit het benodigde budget naar gemiddeld jaarlijks €21,2 miljoen. Er is dus nog niet structureel voldoende budget begroot (na 2027) om de lang durende vernieuwingsopgave uit te voeren. Dit vraagt namelijk een continu hoger investeringsniveau vanaf 2029.
Vervolg Deze Nota is voor de eerste keer opgesteld. We brengen hiermee integraal en eenduidig inzichten
De stad in beweging houden Het vernieuwen van de openbare ruimte vraagt om een structurele en continue planning en vastberaden uitvoering. Dit vanwege de omvang en impact op de stad en vanwege de risico’s op achterstanden, kapitaalvernietiging en functieverlies van de kapitaalgoederen. De vernieuwing vindt plaats op basis van urgentie. Veelal sluit dit aan op de leeftijd van de wijken.
Eventuele vertraging in de uitvoering leidt tot een toename in onderhoudskosten, achterstanden en veiligheidsrisico’s
samen om onze stad nog beter in stand te houden. De Nota is voor Nijmegen het begin van verdere
De planning is kritisch. De beheers strategie is dan
uitwerking enerzijds en brengt vraagstukken naar
ook dat de noodzakelijke vernieuwing vanuit
voren anderzijds. Daarbij valt te denken aan de
veiligheid en instandhouding van de verschillende
vraag over hoe we het samenspel tussen
kapitaalgoederen, boven de ambities komt te
instandhouding, vernieuwingsgolf en andere
staan. De vernieuwingsgolf biedt kansen om de
opgaven en ambities vorm kunnen geven en
noodzakelijke vervanging aan te grijpen om ook te
organiseren. Sommigen geven stof tot nadenken,
werken aan onze stadsbrede ambities voor de
anderen zijn heel concreet en stellen een
komende jaren.
aanpassing of verbetering voor.
Na het vaststellen van de Nota, start de eerste periode van 4 jaar. Gedurende die periode geeft het college invulling en uitvoering aan de Nota. Jaarlijks
8
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
het onderhoudsniveau en de risico's op
Eenduidige methodiek blijvend toepassen
Aanpassen afschrijvingstermijnen
We gaan vanaf nu iedere 4 jaar een herijking
Vanuit het Kader investeren & waarderen,
van de Nota uitvoeren, zodat lopende het
activeren en afschrijven activa uit 2013, zijn
laatste planjaar, de nieuwste inzichten
afschrijvingstermijnen gehanteerd die ver
beschikbaar komen. Daarbij is het
onder de levensduur van onze
aanbevelingswaardig om de manier van
kapitaalgoederen liggen. De BBV schrijft echter
werken en toegepaste methodiek breder toe te
voor dat de financiële afschrijving voldoende
passen. Als uitbreiding valt te denken aan
moet aansluiten op de werkelijke
vijvers, watergeefsystemen, fonteinen,
levensduurverwachting van de
oppervlaktewater, ondergrondse containers,
kapitaalgoederen. We kijken dan naar de
alsook fietsparkeren en parkeerautomaten. Dit
situatie waarin de financiële kant aansluit op
zijn kapitaalgoederen waar dit goed voor
de praktijk. Door deze investeringen over een
mogelijk is. Een werkwijze die hierbij past is
langere periode dan nu af te schrijven, ontstaat
Assetmanagement.
vanaf 2028 ruimte van ca. €2 miljoen op de jaarlijkse kapitaallasten. Deze ruimte is, gezien
de hogere investeringsbehoefte de komende
Kwaliteit in beeld houden
jaren, wenselijk om het e ect op de begroting
Om de e ectiviteit van de aanpak en
te dempen.
vernieuwingsopgave blijvend te volgen, is een kapitaalgoederen nodig. Juist in de huidige tijd
Opstellen Uitwerkingsstrategie
waarin we veel data digitaal voor handen
Een aandachtspunt voor het vervolg van de
hebben en hier analyses op kunnen maken, is
Nota is dat er capaciteit en middelen nodig zijn
dergelijke informatie van belang. Dit resulteert
voor het oppakken ervan. Het uit zich in
in een kaartgerichte werkwijze die verdere
(extern) advies, begeleiding, ontwikkeling van
analyse en integrale keuzes mogelijk maakt.
een instrumentarium en de verbetering van processen.
Financiën aansluitend maken Bij het opstellen van de Nota is getoetst of de
Hiertoe dient een door het college op te stellen
investeringsbudgetten in de Stadsbegroting
Uitwerkingsstrategie waarin prioriteiten
toereikend zijn om de openbare ruimte in stand
worden gesteld en waaraan capaciteit en
te houden en te voldoen aan conditieniveau 4.
budget kan worden toegekend. Hieruit komt
Dat blijkt voor 2026 en 2027 het geval, daarna
dan ook zicht op eventuele behoeften die
niet meer. In 2028 is er een tekort van €4,6
middels de geëigende processen kunnen
miljoen en in 2029 van €10 miljoen.
worden aangevraagd.
Het structureel benodigde budget wordt betrokken bij de voorbereidingen van de Stadsbegroting 2026. Hiermee krijgen de vernieuwingsgolf en de bijbehorende investeringsbehoefte het benodigde structurele karakter.
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
9
continue monitor van de kwaliteit van de
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
10
uitbreidingen in Nederland2 . De openbare ruimte heeft geen oneindige levensduur; noch technisch, noch vanuit maatschappelijk en
Nijmegen wil een economisch
economisch oogpunt. In deze Nota wordt de
veerkrachtige, sociale en gezonde,
omvang van deze opgave inzichtelijk gemaakt
aantrekkelijke en duurzame stad zijn. Dit brengt onze stad en inwoners in
en vertaald naar benodigde middelen;
De Stadsbegroting bevat voor 2026 en 2027 wel voldoende, maar nog geen structurele
beweging en moet leiden tot een
investeringsmiddelen (na 2027) om de
gezondere leefomgeving en gezondere
langdurige vernieuwingsopgave uit te voeren. De kwaliteit en instandhouding van de
mensen. Zo zorgen we ervoor dat de
kapitaalgoederen staat daardoor onder druk.
kwaliteit van het leven op meerdere
Het overgrote deel van de openbare ruimte is
vlakken verbetert. De openbare ruimte
tot op heden aangelegd met behulp van incidentele middelen; grondexploitaties,
heeft vele functies en biedt veel
programma-budgetten of incidenteel geld om
kansen om op verschillende manieren
ambities en opgaven invulling te geven. Juist
bij te dragen aan de opgaven uit de
met het oog op de opgave tot vernieuwing, is voor een langere termijn (minimaal 10 jaar), voor het gemeentebestuur inzichtelijk is.
Het in stand houden van de openbare ruimte is van
Deze Nota geeft invulling aan de Verordening
groot belang voor het functioneren ervan, onder
financieel beleid, beheer en organisatie 2023,
meer op het gebied van veiligheid, leefbaarheid,
Artikel 14b, lid 2. onderhoud kapitaalgoederen.
gezondheid, mobiliteit, bruikbaarheid en recreatie.
Daarin heeft de gemeenteraad vastgelegd dat
Een goed onderhouden openbare ruimte draagt zo
zij eens per vier jaar van het college een notitie
bij aan een aantrekkelijk woon-, werk- en
over onderhoud kapitaalgoederen ontvangt.
leefklimaat. Om een aantrekkelijke stad te zijn, voeren we onderhoud aan onze openbare ruimte uit. Daarbij zijn periodieke vervangingsinvesteringen noodzakelijk, om ook een aantrekkelijke stad te blijven.
Voorliggende Nota kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029 (verder: Nota) geeft zicht en grip op de financiën rondom de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Om meerdere redenen is daar nu behoefte aan:
Veel van de objecten in onze openbare ruimte zijn op leeftijd en vragen om vernieuwing. Dat is niet uniek voor Nijmegen; het is een opgave voor veel naoorlogse stadsdelen en dorps-
2
Zie bijlage 4 – NOS-bericht over vervangingsgolf in Nederland
11
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
het belangrijk dat het financiële perspectief,
Omgevingsvisie 2020-2040.
civieltechnische kunstwerken zoals bruggen, De Nota laat ons inzien wat het belang van onze
viaducten, havens en kades.
bestaande openbare ruimte is. Verder biedt het een
In de openbare ruimte komen ook
actueel inzicht op welke kapitaalgoederen we in de
kapitaalgoederen en werkzaamheden voor die geen
openbare ruimte hebben, wat de kwaliteit daarvan
onderdeel uitmaken van deze nota. Deze zaken
is en hoeveel geld nodig is om de bestaande
hebben namelijk veelal een eigen beleidsplan en
openbare ruimte veilig en beschikbaar te houden
financiering, bijvoorbeeld de rioolhe ing. Het
en te vernieuwen. Ook geeft de Nota zicht op het
betreft:
samenspel en de kansen rondom de vernieuwingsopgave en ontwikkelingen in de stad. Deze Nota geeft invulling aan de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2023, Artikel 14b, lid 2. onderhoud kapitaalgoederen. Daarin heeft de gemeenteraad het volgende
Parkeergarages en betaalautomaten;
Inzameling van huishoudelijk afval en grondsto en;
(Maatschappelijk) vastgoed;
Riolering.
opgenomen:
Het college biedt ter vaststelling aan de beleidsnotitie over het beleidskader onderhoud kapitaalgoederen aan.
kapitaalgoederen in stand houdt en welke afwegingen daarbij gemaakt worden. De Nota is bedoeld om inzicht te geven op de kapitaalgoederen en vormt de verantwoording over de inzet tot instandhouding ervan. In figuur 1.1 is de samenhang met andere visies en beleidsstukken
De Nijmeegse openbare ruimte telt vele duizenden
weergegeven.
objecten die altijd heel, veilig en beschikbaar moeten zijn voor allerlei soorten gebruik. Onder kapitaalgoederen verstaan we alle objecten in de openbare ruimte die Nijmegen planmatig en periodiek beheert en onderhoudt, zoals wegen, groen, bomen, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties, speelvoorzieningen en
Beleid beheer openbare ruimte Naast de technische kwaliteit en instandhouding uit deze Nota, is ook de beeldkwaliteit of mate van verzorging (beleving) van de openbare ruimte van belang. Dit is met name van toepassing bij de reiniging van de stad (zwerfvuil, vegen en onkruid verwijderen) en het dagelijks onderhoud van het
Figuur 1.1 - Plek van de Nota Kapitaalgoederen tussen de diverse wetgeving, visie en beleid
12
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
gemeenteraad eens per vier jaar een
Met deze Nota geeft Nijmegen aan hoe ze haar
groen (maaien en onkruid beheersing). Beleving,
Eenduidige wetenschappelijke methodiek
waardengestuurd en toekomstgericht beheer zijn
Om deze Nota op te kunnen stellen, zijn de
relevante ontwikkelingen daarin.
betre ende kapitaalgoederen op eenduidige wijze in beeld gebracht. Per kapitaalgoed (ook wel asset
Het beleid voor het beheer van de openbare ruimte vindt in 2025 een nadere verkenning plaats. Dit is ter opvolging van het beleidsplan “Geef ze de (openbare) ruimte”.
genoemd) is gekeken naar de omvang, leeftijden en huidige staat. Daarop is vervolgens gekeken wat de kosten zijn om die gedurende de levenscyclus in stand te houden. Dit heet ook wel een lange termijn assetmanagement planning (LTAP).
Input voor de P&C-cyclus
Dit LTAP is een wetenschappelijk onderbouwde en
Met de Nota toetst Nijmegen ook of de middelen in
landelijk bewezen methodiek op basis van
de Stadsbegroting voldoende zijn om de openbare
risicomanagement. Met deze methodiek zijn onze
ruimte in stand te houden. Met de Nota zelf worden
kapitaalgoederen en bijbehorende onderhoud en
echter niet direct extra middelen aangevraagd. De
investeringen voor instandhouding in de tijd
Nota geeft inzicht in de toekomstige noodzaak te
weggezet. De samenvatting van het resultaat is
investeren. Daarmee vormt de Nota belangrijke
verwerkt in de Nota, het door een extern bureau
input richting de P&C-cyclus.
opgestelde rapport is als bijlage opgenomen.
Immers, de Nota geeft aan wat er aan middelen Assetmanagement en Levenscycluskosten
instandhouding van de openbare ruimte, waarmee
Om de kapitaalgoederen (en functie ervan) te
Nijmegen invulling geeft aan de wettelijke
behouden, moeten zij aan het einde van hun
verplichtingen en verantwoordelijkheden. En de
technische levensduur vernieuwd worden. Zolang
invulling van die verantwoordelijkheid landt
de functie behouden blijft, start deze cyclus weer
uiteindelijk in de Stadsbegroting.
opnieuw. Het vernieuwen van de openbare ruimte is dan ook een permanent proces, zoals weergegeven in figuur 1.2.
Figuur 1.2 - Permanent proces vernieuwingsopgave
13
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
nodig is voor het beheer en de langdurige
Wat opvalt bij het benoemen van de vernieuwingsopgave is dat nut en noodzaak mogelijk nog niet overal als zodanig ervaren worden. Zolang de kapitaalgoederen nog werken lijkt er immers weinig noodzaak tot actie. Om hier als stad voldoende grip op te houden en de complexiteit in de vernieuwingsopgave sturing te kunnen geven, werken we steeds meer volgens het gedachtegoed van Assetmanagement. Dit zorgt voor een optimalisatie tussen kosten, risico’s en prestaties (zie figuur 1.3). De kwaliteit van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte (ook wel assets) staat daarbij centraal. In bijlage 5 is deze werkwijze nader toegelicht.
Figuur 1.3 - Principe van Assetmanagement
Deze Nota is een document waarmee de gemeenteraad zicht krijgt en houdt op de stand van zaken rondom de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Dit sluit aan op het budgetrecht van de gemeenteraad als budgetverantwoordelijke en geeft invulling aan de wensen die vanuit de gemeenteraad zijn aangegeven, om hier meer zicht op te hebben. Onder andere als onderbouwing van (grote) beslissingen zoals investeringskredieten voor de openbare ruimte. Op die manier wordt de gemeenteraad in staat gesteld een onderbouwd besluit te nemen.
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
14
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
15
Grotere ontwikkelingen zoals het Stationsdistrict en de Winkelsteeg, ambities en opgaven rondom
Als je naar buiten loopt, stap je de openbare ruimte in. Deze openbare ruimte is belangrijk voor het
klimaatadaptatie, verduurzaming, mobiliteit en gezondheid. Al die zaken vinden plaats in of aangrenzend op onze openbare ruimte en maken het nog mooier.
functioneren van de stad en
En ook als we het heel klein maken, blijkt hoe
gemeenschap. Juist ook in relatie tot
waardevol het is. Een goed begaanbare straat
het welzijn van inwoners, zoals het
draagt bij aan een toegankelijke, beleefbare, bruikbare en aantrekkelijke openbare ruimte, zodat
vertoeven in een prettige woon- en
al onze inwoners hier gebruik van kunnen maken.
werkomgeving. De wijze waarop de
Die straat maakt onze inwoners mobiel, brengt
openbare ruimte wordt ingericht en
verbinding en geeft invulling aan onze sociale ambities.
beheerd is dus van invloed op de
De openbare ruimte vormt daarmee het platform
gezondheid van onze inwoners.
voor onze ontwikkelingen, ambities en opgaven.
Als stad beheren we al eeuwen de openbare
Van onze stad.
ruimte. Dit maakt de stad zoals die vandaag de dag groei van de stad. We beheren haar op basis van wettelijke kaders, trends en ontwikkelingen en gemeentelijke ambities en beleid. Met het beheer van de openbare ruimte geven we invulling aan de ambities uit de Omgevingsvisie 2020-2024: Nijmegen - Stad in beweging. Dit hoofdstuk gaat over de achtergrond waartegen de kapitaalgoederen in stand worden gehouden. We geven daarmee een beeld van de complexiteit
Er spelen grote maatschappelijke ontwikkelingen die directe gevolgen hebben op het beheer en de (her)inrichting van de openbare ruimte. Hoe we op lange termijn omgaan met deze opgaven, staat in de Nijmeegse omgevingsvisie. De wereld verandert en de openbare ruimte moet erop worden aangepast, zodat de inwoners van onze stad er veilig en plezierig kunnen blijven wonen.
en omvang ervan. Een uitnodigende openbare ruimte stimuleert de interactie tussen bewoners en kan een positieve De Nijmeegse openbare ruimte is heel waardevol,
invloed hebben op de sociale cohesie in de wijk.
in de breedste zin van het begrip. Gesteld kan
Ook ligt er een relatie met gezondheid. Nabije,
worden dat de meeste openbare ruimte al is
toegankelijke en adequaat ingerichte openbare
aangelegd en wordt in stand gehouden.
ruimte nodigt uit tot bewegen en zorgt voor
Dagelijks wordt deze door bewoners, bezoekers en ondernemers gebruikt en beleefd. Hier maakt de Nijmegenaar gebruik van om naar school, werk, winkel of sport te gaan. En om te ontmoeten, bewegen, verblijven en initiatieven te ontplooien. We bieden hiermee ook economisch gezien een sterk vestigingsklimaat.
gezondheidswinst. Daarnaast leidt het tot initiatieven van buurtbewoners om hun wijk te vergroenen en te verduurzamen.
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
16
is. Veel van deze openbare ruimte ontstond met de
Figuur 2.2- Opgaven Omgevingsvisie
Het proces waarin we achtereenvolgens wijk voor wijk, buurt voor buurt, de komende decennia de openbare ruimte gaan vernieuwen, noemen we de vervangings- of vernieuwingsgolf. De vernieuwing vindt plaats op basis van urgentie. Veelal sluit dit aan op de leeftijd van de wijken. Op dit moment heeft de openbare ruimte in diverse wijken het einde van de levensduur en technische kwaliteit bereikt en is daarom dringend aan vernieuwing toe. Dat is een opgave en een toenemend probleem in heel Nederland. Ook in Nijmegen dateert veel van de openbare ruimte (10 – 15%) uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. De levenscyclus van ca. 50 tot 60 jaar maakt dat veel materialen aan het einde van de levensduur zijn gekomen en aan vervanging toe onze stad en de openbare ruimte en daarmee de huidige leeftijd.
veel kansen om de stad mooier, aangenamer, socialer, veiliger en gezonder te maken. Bij onderhoud en vervanging, richten we de ruimte in voor ontmoeting, sport, spel en beweging. Ook planten we meer groen en leggen we beweegroutes en watertappunten aan. We maken de openbare ruimte op die manier toegankelijker, meer aangepast aan de klimaatverandering, duurzamer en socialer en verkeersveiliger.
De vernieuwingsopgave voor instandhouding van
Beheer van de kapitaalgoederen in de
de kapitaalgoederen, biedt dus een uitgelezen kans
openbare ruimte speelt een sleutelrol bij al
om via de openbare ruimte bij te dragen aan de
deze transities. Elk uitvoeringsmoment voor de
ambities en opgaven van de stad.
vervanging is immers een kans voor vernieuwing en het bijdragen aan de opgaven en ambities.
Figuur 2.1 - Opbouw van de stad ’45-‘85
17
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
zijn. Figuur 2.1 geeft een beeld van de opbouw van
De openbare ruimte heeft vele functies en biedt
areaal civiele kunstwerken, verkeersvoorzieningen, speel- en sportvoorzieningen en uiteenlopende objecten aan straatmeubilair.
De Nijmeegse openbare ruimte telt vele duizenden objecten, variërend
De openbare ruimte heeft geen oneindige
van wegen tot speeltoestellen. Al deze
levensduur; noch technisch, noch maatschappelijk
openbare ruimte beheren en
gezien. Door regelmatig onderhoud uit te voeren,
onderhouden we om de stad goed te
proberen we de technische levensduur zo optimaal mogelijk te maken. Als een object in de openbare
laten functioneren. Onder
ruimte het einde van de technische levensduur
kapitaalgoederen verstaan we alle
bereikt, kan deze niet meer met regulier onderhoud
objecten in de openbare ruimte die
in stand worden gehouden. Op dat moment wordt deze vervangen. In de meeste gevallen gebeurt dit
periodiek en planmatig worden
volgens een vast ritme, zoals hierna ook
onderhouden, vervangen en
beschreven. In uitzonderlijke gevallen komt het
vernieuwd.
functioneren eerder in het geding, bijvoorbeeld door schade of vernieling die we middels regulier
Deze vraag is essentieel eerst te stellen, voordat we inzichtelijk kunnen maken wat de onderhouds- en vervangingsbehoefte is. In figuur 3.1 is een overzicht van de kapitaalgoederen die onderdeel zijn van deze Nota. Dit overzicht laat zien dat de grootste aantallen vierkante meters in Nijmegen, net als bij elke gemeente, weggelegd zijn voor het groen en de verhardingen. Daarnaast beheren we een breed Figuur 3.1 - Areaal kapitaalgoederen
18
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
onderhoud niet ongedaan kunnen maken.
Levenscyclus van een asfaltweg in een woonwijk
ontstaan gaten en af en toe scheuren in de
Als voorbeeld nemen we een gemiddelde asfaltweg
weg. De weg is nog veilig, maar dit ondermijnt
in een woonwijk3 .
de weg in zijn functie en als er niets gedaan
De opbouw van zo’n weg is in figuur 3.2
wordt, treedt er versnelde teruggang en dus
schematisch weergegeven:
kapitaalvernietiging op. Immers, als de scheuren blijven en water en zout zich dieper in de weg ophopen, is de kans op aanzienlijke vorstschade groter. Tijd om in te grijpen dus en de tussenlaag, toplaag en belijning te vervangen. Dit is onderdeel van het Groot onderhoud en valt binnen de exploitatie. b.
Figuur 3.2 - Schematische opbouw asfaltweg a.
De weg wordt nieuw aangelegd en bestaat uit een opbouw van: fundering, onderlaag, tussenlaag en toplaag met belijning.
b.
De eerste jaren is de slijtage aan het object als geheel weinig zichtbaar. Daarna ontstaat Dit is het normale slijten van een asfaltweg door gebruik en weersinvloeden; er kunnen rafelranden of gaten in de toplaag ontstaan en ook de belijning slijt weg en wordt minder goed zichtbaar. In de regel wordt dan ook na circa
c.
d.
Na 50 tot 60 jaar komt het moment dat ook de onderlaag van de weg aan vervanging toe is. Na de vele jaren van gebruik, diverse invloeden en onderhoud, wordt de weg vervangen; de faalkans is zo groot dat het functioneren in het geding komt. Dit vormt ook een moment voor vernieuwing; we kijken of de weg in zijn oorspronkelijke vorm, locatie en materiaal nog past bij de toekomstige behoefte. De fundering wordt meestal benut als stabiele basis voor de nieuwe weg.
15 jaar de toplaag vervangen en de belijning
Met het beschreven voorbeeld ontstaat er een
opnieuw aangebracht, als onderdeel van
zaagtandmodel voor veroudering. Deze is in figuur
Regulier onderhoud.
3.3 weergegeven, met de ingrijpmomenten van het
Na 30 jaar is de slijtage groter en begint ook de
voorbeeld (a, b, c, b, d) erin opgenomen
tussenlaag van mindere conditie te worden, er
Opbouw leeftijd naar aanlegperiode en
Figuur 3.3 - Zaagtandmodel voor de veroudering kapitaalgoederen bron: NEN 2767-4
wijken/stadsdelen 3
Een gemiddelde asfaltweg in een Nijmeegse woonwijk met gemiddeld gebruik, die in onze stad gemiddeld genomen 50 tot 60 jaar mee gaat.
19
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
meestal zichtbare schade aan de oppervlakte.
Na 40 tot 45 jaar wordt stap b nog eens uitgevoerd.
Met de uitbreiding van Nijmegen, zijn diverse wijken ontwikkeld. De bouwperiode van die wijken weergeeft in veel gevallen de leeftijd van de aanwezige openbare ruimte. Hiermee ontstaat een beeld van de locaties waar de maximale levensduur van de kapitaalgoederen in beeld komt. Dit is in figuur 3.4 weergegeven:
Figuur 3.4 - Inzicht aanlegjaren gebiedsontwikkeling en verwacht moment van vernieuwing
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
20
Als het gaat om de instandhouding van onze kapitaalgoederen in de openbare ruimte, hanteren we het volgende uitgangspunt:
De kwaliteit van iets is op veel
Dat een kapitaalgoed functioneert zoals bedoeld is en dat deze veilig is. Als het niet
manieren uit te leggen en te
veilig is, maken we het veilig of stellen het
benaderen. Daarom besteden we hier
buiten gebruik. Niet meer en niet minder.
in de Nota aandacht aan. Op die
We beperken ons in de Nota dan ook tot twee
manier geven we antwoord op de
kwaliteitsaspecten:
vraag: Waar hebben we het binnen het in stand houden van de voorzieningen in de openbare ruimte over, als het om kwaliteit gaat? Goed beheer en onderhoud en tijdige vervanging zijn essentieel voor de instandhouding van de openbare ruimte. De uitleg en het daarmee scherp afbakenen van de kwaliteit die we in de Nota bedoelen, alsook wat nu de kwaliteit is, staan in dit hoofdstuk beschreven.
Veiligheid – dit zorgt ervoor dat we voldoen aan de wettelijke zorgplicht;
2.
Technische staat – ook wel conditie genoemd. Dit zorgt ervoor dat de fysieke toestand van onze kapitaalgoederen aansluit bij de bedoelde functie en hier geen kapitaalsvernietiging optreedt (voortijdige vervanging vanwege functieverlies). 21
In de Stadsbegroting en doelenbomen in de programma’s is dit omschreven als sober en doelmatig. De inhoud van deze Nota gaat dus specifiek over de technische kwaliteit en het functioneren van de openbare ruimte.
In Nijmegen hebben we diverse uitdrukkingen over kwaliteit. Naast de technische kwaliteit is ook de ruimtelijke kwaliteit van belang; de belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde. Verder nog stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Ook speelt de beeldkwaliteit van hoe schoon de openbare ruimte is nog een rol. Veel soorten kwaliteit dus.
Figuur 4.1 - Conditiescore methode NEN 2767-4
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
kapitaalgoederen en daarmee een waardevolle
1.
openbare ruimte. In het beleidsplan Geef ze de (openbare) ruimte (2013) is dit aangegeven als Door het uitvoeren van diverse (wettelijke) inspecties en schouwen hebben we zicht op de omvang en conditie van de kapitaalgoederen. De kapitaalgoederen worden gebruikelijk in Nederland aan de hand van twee normen beoordeeld; CROW en NEN. Daar de CROW-normering grotendeels vergelijkbaar is met de NEN-normering, wordt hierna alleen gesproken over de NEN-normering (hierna te noemen Norm). Deze Norm is het eenduidige uitgangspunt voor conditiemeting van de beheerobjecten. Het uitgangspunt ervan is het bereiken van een transparante, herleidbare en daarmee persoonsonafhankelijke vaststelling
“Marikenniveau”. Het “Marikenniveau” biedt ruimte voor gebiedsdi erentiatie in de mate van de beeldkwaliteit/verzorgingsscore. In de opvolger van Geef ze de (openbare) ruimte zal opnieuw in interactie met de gemeenteraad en Nijmegenaren de gewenste beeldkwaliteit/verzorgingsscore worden verkend. Deze paragraaf gaat in op het kwaliteitskader voor de instandhouding van de kapitaalgoederen, ofwel de technische kwaliteit. Het geeft daarmee de ondergrens die aan de veiligheid en technische staat moeten worden gesteld. De centrale vraag die we daarmee
en registratie van gebreken . Dit leidt tot een
beantwoorden is: Wat is het beste moment om
eenduidige conditiemeting waarmee de technische
de kapitaalgoederen te vervangen? De toegepaste aanpak noemen we ook wel
vastgelegd.
risicomanagement. Met deze aanpak kunnen we goed de trends, kantelpunten, kans op falen en
De ondergrens voor de technische staat is niveau 4.
relatieve verschillen in beeld brengen. Deze
Op dat niveau kan met reguliere inzet en planmatig
hoofdlijnen blijven namelijk in het algemeen
onderhoud gezorgd worden voor een functionele
overeind indien bepaalde aspecten van de wereld
openbare ruimte. Als de conditie onder dit niveau
veranderen. Daarbij kijken we naar zowel financiële
komt, is vervanging op korte termijn nodig om de
als niet-financiële risico’s. De uitgebreide
functionaliteit terug te brengen. Dit is in paragraaf
toelichting hierop is te vinden onder bijlage 5.
3.3 met het zaagtandmodel beeldend gemaakt. De ondergrens voor de veiligheid is niveau 5. Onder dat niveau nemen de faalkansen en risico’s toe, wat leidt tot onwenselijke en onveilige situaties. Dit is alleen op te vangen door de kapitaalgoederen buiten gebruik te stellen of door ze te vervangen. In figuur 4.1 is de score van de conditiemeting uit de NEN 2767-4 weergegeven.
Optimale vervangingsmoment Het optimale moment voor vervanging wordt vastgesteld middels een marginale vergelijking. Dit geeft inzicht of het uitstellen van de vervanging meer oplevert dan het aan risico kost. Het optimale vervangingsmoment is voor alle kapitaalgoederen bepaald. Op basis van de volgende uitgangspunten is de ondergrens voor de instandhouding van de
De Nota gaat expliciet over de inzet die nodig is
kapitaalgoederen bepaald:
voor de instandhouding van de kapitaalgoederen. Het gaat daarbij over de technische kwaliteit die
Aansluiting op het huidige investeringsbudget;
nodig is om onze kapitaalgoederen heel en veilig te
Optimum tussen financiële en niet-financiële
houden zodat zij kunnen functioneren. Daarnaast kennen we een beeldkwaliteit, ook wel verzorgingsscore genoemd. Deze beeldkwaliteit gaat over de mate van schoon en beleving van de
risico’s;
Tenminste gelijkblijvende kwaliteit.
22
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
toestand op het moment van inspectie wordt
Als kwaliteitskader (ondergrens) voor de
De figuur laat zien dat de huidige kwaliteit deels
technische staat hanteren we daarom niveau 4. Op
door de ondergrens van technische staat (4) gaat.
dat niveau kan in de bestaande situatie, met
De bruikbaarheid van de openbare ruimte staat
reguliere inzet en planmatig onderhoud gezorgd
onder druk, dit is eerder beschreven als de
worden voor een zo optimaal functionerende
Vernieuwingsopgave.
openbare ruimte, tegen aanvaardbare en
We zien dat de huidige kwaliteit deels richting de
bereikbare kosten.
ondergrens van veilig (5) gaat, maar niet
Als de conditie onder dit niveau komt, is vervanging
eroverheen. Op dit moment hoeft er geen openbare
op korte termijn nodig om de functionaliteit terug te
ruimte buiten gebruik gesteld te worden. Dit
brengen. Dit is in paragraaf 3.3 met het
benadrukt het belang van de Vernieuwingsopgave
zaagtandmodel beeldend gemaakt.
en planmatige aanpak daarvan. Dit vraagt om
Het kwaliteitskader (ondergrens) voor de veiligheid
prioriteit voor de vervangingsinvesteringen.
is niveau 5. Onder dat niveau nemen de faalkansen en risico’s dusdanig toe, dat dit leidt tot onwenselijke en onveilige situaties. Dit is alleen op te vangen door de kapitaalgoederen buiten gebruik te stellen of door ze te vervangen.
Ten behoeve van deze Nota Kapitaalgoederen is voor elk kapitaalgoed een staalkaart gemaakt van de actuele kwaliteit, op basis van technische kwaliteit en/of levensduur. In bijlage 3 zijn deze staalkaarten opgenomen. De actuele kwaliteiten staan samengevat in figuur 4.2.
Figuur 4.2 - Totaaloverzicht actuele kwaliteit kapitaalgoederen
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
23
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
24
Huidig exploitatiebudget In de exploitatiebudgetten onderscheiden we twee ‘soorten’ budget. Direct besteedbaar aan de
In dit hoofdstuk is de financiële
kapitaalgoederen buiten en indirect toerekenbaar. Enkele voorbeelden van direct besteedbaar:
basisbehoefte voor instandhouding
maaien van gazons, snoeien van bomen en
van de huidige kapitaalgoederen in
kleinschalig opknappen van straatwerk. Indirecte
beeld gebracht. Dit is gebaseerd op
kosten zijn bijvoorbeeld wijkbudgetten en initiatieven. In de Nota is alleen het direct
het veilig en beschikbaar houden
besteedbare budget opgenomen en vergeleken.
ervan. We gaan daarbij uit van
Het exploitatiebudget bedraagt in de
landelijke normeringen en
Stadsbegroting 2025 circa €20,3 miljoen euro per jaar.
kengetallen. Huidig investeringsbudget De kapitaalgoederen zijn, ondanks het onderhoud
beheer en onderhoud en het vernieuwen van de
dat we vanuit de exploitatie uitvoeren, op enig
kapitaalgoederen in de openbare ruimte is geen
moment aan het einde van hun levensduur en
rekening gehouden met eventuele meerkosten voor
zullen we moeten vervangen. Dit
het realiseren van ambities en andere opgaven in
investeringsbudget wordt geactiveerd. Daarvoor
de stad. De financiering daarvan is veelal geborgd
komen er kapitaallasten (afschrijving + rente), in de
in de bijbehorende uitvoeringsagenda's.
exploitatiebegroting. We zien de afgelopen jaren een stijging in het investeringsbudget, ingegeven door de
Om het gegeven areaal in veilige en functionerende
vernieuwingsopgave. Tussen 2017 en 2023 bedroeg
conditie te houden, wordt jaarlijks op twee
dit gemiddeld zo’n €11 miljoen per jaar. In 2026 en
manieren geld uitgegeven:
2027 ligt dit bedrag beduidend hoger, we investeren gemiddeld €19,2 miljoen in onze kapitaalgoederen
Exploitatiebudget - het service, storings-,
in de openbare ruimte.
regulier en groot onderhoud;
Investeringsbudget - de vervangings/vernieuwingsinvesteringen die via kredietaanvragen opgenomen worden in het gemeentelijke investeringsplan.
Figuur 5.1 - Raming totale vervangingswaarde kapitaalgoederen 2024
25
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
Bij het opstellen van de berekeningen voor het
Totale waarde
optimale cyclus is gevalideerd bij de deskundigen
De kapitaalgoederen in de openbare ruimte van
van Nijmegen op praktisch realisme. Met de lengte
Nijmegen vertegenwoordigen op dit moment een
van de optimale vervangingscyclus kan ook een
vervangingswaarde van €1,2 miljard (excl.
berekening worden gemaakt van het langjarig
riolering). Dit is de kostenpost als alle
gemiddelde budget dat nodig is om dat assettype in
kapitaalgoederen in een keer vervangen zouden
stand te houden.
moeten worden. Door de verschillende
Om de budgetbehoefte ook in de tijd te kunnen
bouwperioden en daarmee verschillende
zetten is de optimale cyclus gecombineerd met de
aanlegjaren, is dat niet het geval. Voor veel van de
leeftijdsopbouw van het areaal. De herinvestering
bovengrondse openbare ruimte geldt een
zal immers pas nodig zijn als assets daadwerkelijk
vervangingstermijn tot 50 jaar. Voor
hun vervangingsmoment bereiken.
civieltechnische kunstwerken zoals bruggen en kademuren is de vervangingstermijn langer, tot wel
Benodigd exploitatiebudget
80 jaar. Voor kleinere objecten zoals de
De doorrekening in de LTAP laat zien dat voor het
speelvoorzieningen en het straatmeubilair juist
dagelijks beheer en onderhoud een jaarlijks direct
weer korter, tot 15 jaar.
besteedbaar exploitatiebudget van circa €20,3 miljoen nodig is. Dit sluit aan op het beschikbare budget. Benodigd investeringsbudget
Deze paragraaf geeft inzicht in de budgetbehoefte
Om de vernieuwingsopgave aan te kunnen, geldt
voor het onderhouden en vervangen van
dat Nijmegen op de korte termijn, t/m 2028,
kapitaalgoederen in de komende 10 jaar. De
jaarlijks circa €19,1 miljoen moet investeren. Op
berekeningen en uitkomsten zijn middels de lange
de langere termijn (25 jaar), vanaf 2029, stijgt dit
termijn assetmanagement planning (LTAP)
naar gemiddeld jaarlijks €21,2 miljoen. Er is dus
inzichtelijk gemaakt. In het LTAP is de totale
nog niet structureel voldoende budget begroot (na
levenscyclus van de kapitaalgoederen bekeken, tot
2027) om de lang durende vernieuwingsopgave uit
wel 80 jaar vooruit. Over die lange periode zijn er
te voeren. Dit vraagt namelijk een continu hoger
geen opvallende zaken waar te nemen. Voor de
investeringsniveau vanaf 2029.
leesbaarheid laten de figuren ons dan ook 25 jaar vooruitkijken.
LTAP - risicomanagement Om de vervangingsstrategie van het LTAP te kunnen toepassen op het areaal van Nijmegen is een assetbase van alle kapitaalgoederen samengesteld (een grote dataset met al onze voorzieningen erin). Per assettype (weg, tunnel, boom etc.) is vastgesteld wat de levensduurverwachting is (zowel een realistisch minimum als het technische maximum) en wat de gevolgen bij falen zijn (meerkosten en maatschappelijke impact). Gecombineerd geeft dit de mogelijkheid een optimale vervangingscyclus te bepalen. Deze
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
26
Figuur 5.2 - Totaal benodigd budget over langere termijn naar kapitaalgoed/ domein
.
27
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
Figuur 5.3- Totaal benodigd budget over langere termijn verdeeld naar budget
Verder worden de inzichten verwerkt tot input voor de Stadsbegroting en wordt het aanpassen van de
Deze Nota is voor de eerste keer opgesteld. We brengen daarmee inzichten samen om onze stad nog beter in stand te houden. De Nota is voor Nijmegen het begin van verdere uitwerking enerzijds en brengt vraagstukken naar voren anderzijds. Denk aan de vraag over hoe we het samenspel tussen instandhouding,
afschrijvingstermijnen in het Kader investeren & waarderen, activeren en afschrijven activa voorbereid. Het is een flinke opgave waar we voor staan. Daarom wordt door het college in 2025 een Uitwerkingsstrategie opgesteld, om zo opvolging te geven aan de in de Nota genoemde vervolgstappen. In die strategie worden de beoogde resultaten concreet gemaakt, krijgen die een planning en worden prioriteiten gesteld.
vernieuwingsgolf en andere opgaven en ambities vorm kunnen geven en organiseren. Deze en andere
Grote delen van het areaal zijn aangelegd in de jaren 60/70 van de vorige eeuw en naderen naar het einde van hun technische levensduur. Dit is zichtbaar in het afnemen van de conditie van de
opgeschreven. Sommigen geven stof
assets en het toenemen van risico’s en faalkans.
tot nadenken, anderen zijn heel
Om het areaal in stand te houden zullen op niet al te lange termijn substantiële delen van het areaal
concreet en stellen een aanpassing of
vervangen moeten worden. Uitgangspunt voor het
verbetering voor.
beheer is dat de openbare ruimte ‘veilig’ en ‘beschikbaar’ is.
Het hoofdstuk is ingericht in lijn met de Nota zelf. De paragrafen grijpen terug op de hoofstukken uit
Het vernieuwen van de openbare ruimte vraagt om
de Nota en de zaken die daarin zijn beschreven.
een structurele en continue planning. Dit vanwege de omvang en impact op de stad en vanwege de
Na het vaststellen van de Nota, start de eerste
risico’s op achterstanden en functieverlies van de
periode van 4 jaar. Gedurende die periode geeft het
kapitaalgoederen. De vernieuwing vindt plaats op
college invulling en uitvoering aan de Nota. Jaarlijks
basis van urgentie. Veelal sluit dit aan op de leeftijd
vindt door het college hierop richting de
van de wijken.
gemeenteraad terugkoppeling plaats in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen van de
De vernieuwingsgolf biedt kansen. Kansen om de
Stadsrekening.
noodzakelijke vervanging aan te grijpen om ook te werken aan onze stad brede ambities voor de
Vanaf 2028 wordt gestart met de actualisatie van
komende jaren. “De schop moet immers toch in de
de Nota, voor een volgende periode van 4 jaar. Op
grond”. De noodzakelijke vervangingsinvesteringen
die manier wordt de gemeenteraad voorzien in haar
in de verouderde openbare ruimte kunnen worden
behoefte rondom inzicht op de ontwikkelingen
aangegrepen om:
rondom de kapitaalgoederen in de openbare ruimte.
1.
Ook bij te dragen aan de ambities van de groene, gezonde stad, waarbij op zowel stedelijk als wijkniveau een netwerk van
28
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
vervolgvragen zijn in dit hoofdstuk
duurdere ingreep nodig om het kozijn weer in goede staat te brengen.
beweegroutes en groene ontmoetingsplekken wordt voorgesteld en meer groen om de negatieve e ecten van klimaatveranderingen 2.
te minimaliseren;
Praktische aandachtspunten
Ook bij te dragen aan duurzame mobiliteit,
Het is duidelijk dat de vernieuwingsopgave niet
door meer ruimte te gaan geven aan
zomaar van de grond komt en dat in de verdere
voetgangers in de openbare ruimte, het
aanpak zaken uitgezocht en georganiseerd moeten
fietsgebruik nog meer te stimuleren en
worden. We zien ook de volgende praktische
parkeerplaatsen te verminderen voor meer
aandachtspunten /vraagstukken:
groen in de wijken; 3.
Ook bij te dragen aan de energieopgaven,
waarbij wordt ingezet op oplossingen in het stedelijk gebied in plaats van buiten de stad.
Ook zal de openbare ruimte mogelijk grootschalig open moeten voor de aanleg van nieuwe ondergrondse infrastructuur ten behoeve van het aardgasvrij maken van wijken.
De planning is kritisch. De beheers strategie is dan ook dat de noodzakelijke vernieuwing vanuit veiligheid en instandhouding van de verschillende
kapitaalgoederen, boven de ambities komt te staan. De vernieuwing is dan leidend en uiteraard zullen we waar mogelijk koppelkansen verzilveren als het gaat om ambities, projecten en planningen
Wij zijn trots op dit document. Het is voor het eerst
van in- en externe stakeholders.
dat wij integraal en eenduidig in kaart hebben
De investeringsbudgetten en kapitaalslasten staan
gebracht wat de verwachte levensduur is van de
in directe relatie met de budgetten voor
kapitaalgoederen in de openbare ruimte, wat de
onderhoud. De budgetten voor onderhoud zijn
openbare ruimte waard is en welke opgave we de
gebaseerd op het halen van de technische
komende jaren voor staan met de stad.
vervangingstermijnen. Later vervangen leidt tot
We gaan vanaf nu iedere 4 jaar een herijking van de
hogere onderhoudskosten; er is vaker onderhoud
Nota uit te voeren, zodat lopende het laatste
nodig om het kapitaalgoed functioneel en veilig te
planjaar, de nieuwste inzichten beschikbaar
houden.
komen. Dit start met het toepassen van eenduidige
We gebruiken als uitleg de metafoor van een kozijn:
areaalherijking. Jaarlijks groeit de stad en die groei
Het op tijd reinigen en schilderen van het kozijn verlengt de levensduur. Reinigen en schilderen zijn daarbij een relatief goedkope maatregel. Zodra schoonmaakbeurten en schilderbeurten worden uitgesteld treedt het verval op (er ontstaan kale plekken, er trekt vocht in en het gaat rotten) en is er een
brengt uitbreiding van openbare ruimte en toename van kosten met zich mee. Daarbij is het aanbevelingswaardig om de manier van werken en toegepaste methodiek breder toe te passen. Als uitbreiding valt te denken aan vijvers, watergeefsystemen, fonteinen, oppervlaktewater,
29
Nota Kapitaalgoederen openbare ruimte 2025-2029
Eventuele vertraging in de uitvoering leidt tot een toename in onderhoudskosten, achterstanden en veiligheidsrisico’s
Kan de organisatie het aan? Is er voor de diverse projectfasen voldoende capaciteit beschikbaar of in te zetten? Kan er (voldoende) budget opgehaald en ingezet worden? Biedt de Stadsbegroting straks voldoende investeringsmiddelen om de vernieuwing uit te voeren? Dit wordt middels de P&C-cyclus verder opgepakt. Kan de stad het aan? Hoe reguleren we eventuele overlast voor onze inwoners als we de wijken gaan vernieuwen en hoe zorgen we voor een bereikbare stad? Kan de markt het aan? Is er voldoende capaciteit op de markt beschikbaar? Immers heel Nederland heeft te maken met een vernieuwingsopgave. En wat vraagt dat voor de contractvormen en samenwerkingspartners?
ondergrondse containers, alsook fietsparkeren en
verdere analyse en keuzes mogelijk maken. In het
parkeerautomaten. Dit zijn kapitaalgoederen waar
dagelijks onderhoud en in de vernieuwingsopgave.
dit goed voor mogelijk is. Een werkwijze die hierbij past is Assetmanagement. Dit start met het begrip Strategisch
Bij het opstellen van de Nota is getoetst of de
Assetmanagement. Dit omschrijft het
middelen in de Stadsbegroting voldoende zijn om
gedachtegoed als een totaal-benadering van de
de openbare ruimte in stand te houden. Met de
kapitaalgoederen in relatie tot prestaties, risico’s
Nota zelf worden echter niet direct extra middelen
en, als belangrijkste, de vertaling naar ambities en