Nota Beantwoording zienswijzen RES2.0

Hartelijk dank voor uw uiteenzetting.

De mogelijke projecten in onze regio bieden een unieke kans voor de verdere ontwikkeling van onze lokale energiegemeenschappen. In een energiegemeenschap kunnen burgers, lokale overheden en ondernemingen samen energie opwekken, delen en verkopen. De hele gemeenschap kan meedoen en profiteert. In zowel Europa als in Nederland wordt steeds meer gewerkt aan Energiegemeenschappen als model voor het lokaal organiseren van een betaalbare, betrouwbare, duurzame en voor gebruikers en omwonenden veilige energievoorziening. Zie bijv. ook de energieleverancier Energie van Ons en Streek Energie4.

Gelderland algemeen

Rijn en IJssel Energie Coöperatie en Energie de Liemers

Investeringskracht en meer dan alleen vrijwillige inzet energiecoöperaties Wat we willen bereiken vraagt om grote financiële investeringen. Lokaal eigendom en lokale energiegemeenschappen vragen zelfs om extra investeringen in tijd en geld. En dat gaat verder dan een aantal uurtjes vrijwilligerswerk per week. Uiteraard zijn vrijwilligers onmisbaar en is niet het pleidooi dat alle bestuurders en vrijwilligers opeens betaald worden.

Dank voor uw oproep en de vraag om dit gezamenlijk te onderzoeken. We zullen dit agenderen op de Regionale Adviestafel om te bespreken hoe we hier gezamenlijk, ook met andere energiecoörperaties, invulling aan kunnen geven.

Echter, betaalde krachten en een professionele basis zijn essentieel om energiegemeenschappen te laten slagen. Deze investeringen betalen zich dubbel en dwars terug in lokale, betaalbare, betrouwbare energie én in versterking van sociale samenhang vanuit de energietransitie (en andere opgaven). Wij doen een dringend beroep op u allen en onszelf om gezamenlijk te zoeken naar extra financiële mogelijkheden. Om te zorgen dat er een structureel fundament in de regio en in onze gemeentes ontstaat om lokale energiegemeenschappen (meestal in coöperatieve vorm) te ontwikkelen en te laten draaien. Wellicht is het een optie om in het kader van de 2026 openstelling van EFRO OP Oost eens te kijken wat hierin mogelijk is. Dit onderzoeken we graag gezamenlijk.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

LTO Noord, ZLTO, Glastuinbouw Nederland regio Gelderland-Oost (GTNL GO) en Greenpoort Arnhem-Nijmegen, hebben met belangstelling kennisgenomen van het ontwerp van de RES 2.0 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Wij waarderen de ambitie van de regio en de aandacht voor uitvoerbaarheid, netcongestie en samenhang met de ruimtelijke opgaven. Deze zienswijze is in nauw overleg met de LTO Noord afdelingen, ZLTO, Glastuinbouw Nederland (GTNL GO) en Greenpoort Arnhem-Nijmegen tot stand gekomen.

Hartelijk dank voor uw zienswijze.

Namens de agrarische sector in de regio willen wij benadrukken dat landbouw en glastuinbouw niet alleen geraakt worden door de energietransitie, maar ook een wezenlijke en constructieve bijdrage kunnen leveren aan het realiseren ervan. Graag lichten wij enkele kansen en aandachtspunten toe. Gelderland algemeen

LTO-Noord

1. Agrarische sector als actieve partner in de energietransitie De ontwikkeling van van boerderijwindmolens wordt in de RES 2.0 ondersteund, benoemd als erfmolens en windmolens Binnen de agrarische sector zijn veel bedrijven actief bezig met innovaties op het gebied van energie, zowel gericht op energieproductie als energiebesparing en energie- met een beperkte tiphoogte tot 100 meter op pagina 22. management. In de Energievisie wordt terecht aandacht besteed aan de problematiek van netcongestie. Het bieden van ruimte en ondersteuning aan agrarische bedrijven om verder te verduurzamen en meer zelfvoorzienend te worden, bijvoorbeeld door zon op dak en boerderij-windmolens in combinatie met opslag achter de meter, kan bijdragen aan het verminderen van netcongestie, met name in het landelijk gebied. In het kader van de doorontwikkeling richting de Omgevingsvisie zou het waardevol zijn om in de Energievisie te adviseren meer mogelijkheden te creëren voor het inpassen van boerderij-windmolens. Hierbij kan worden gedacht aan een as-hoogte tot circa 35 meter en aan plaatsing buiten het bouwblok. Dit kan voordelen bieden op het gebied van het creëren van een verbeterde energiemix, financiële haalbaarheid en ecologie.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

In de visie wordt de potentie van groen-gasproductie via mono-mestvergisting benoemd. In de provincie Gelderland staan meerdere projecten gereed om te starten en De energietransitie vraagt inzet van meerdere duurzame bronnen, afhankelijk van de lokale situatie. Duurzaam gas zou het is goed om te lezen dat de RES de kansen ziet op dit onderwerp. Wat betreft vergunningverlening verloopt dit soms nog stroef. We hopen dat dit in verdere zo'n bron kunnen zijn. We herkennen dat de vergunningverlening stroeft verloopt, naast energetische belangen dienen omgevingsvisies en programma’s aandacht krijgt om de bijdrage aan de doelstellingen te kunnen realiseren. ook andere belangen afgewogen te worden en moet er rekening gehouden worden met verschillende milieunormen. Desondanks zien we mogelijkheden voor biogas in met name kleinschalige landelijke gemeenschappen.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

2. Glastuinbouw: sleutelrol bij warmte, netcongestie en balans De glastuinbouw vervult binnen deze regionale context een bijzondere en strategische rol. Glastuinbouwbedrijven en -clusters kenmerken zich door: • Een continue en voorspelbare warmtevraag; • Flexibiliteit in elektriciteitsgebruik en -opwek (o.a. WKK, buffers en slimme aansturing); • Schaalgrootte, waardoor collectieve systemen en warmtenetten haalbaar worden.

Hartelijk dank voor uw zienswijze. De kansen en mogelijkheden van glastuinbouw in de energietransitie hebben wij in beeld.

Hierdoor is de glastuinbouw niet alleen in staat energie te leveren, maar ook om het energiesysteem actief te balanceren, juist op momenten van netcongestie en overbelasting. Bovendien kunnen bestaande warmtenetten uitgebreid worden en kan de glastuinbouw warmte leveren aan bedrijventerreinen en aan consumenten. Deze flexibiliteit maakt de sector tot een belangrijke schakel in het stabiel houden van het elektriciteitsnet en in het opslaan en leveren van warmte. Binnen de glastuinbouwsector is veel kennis en ervaring met warmte- en elektra-management. Gelderland algemeen

LTO-Noord

3. Warmtesystemen en geothermie: benut bestaande kracht Veel duurzame warmtesystemen, zoals geothermie, restwarmte en warmtenetten, zijn alleen economisch haalbaar bij voldoende stabiele afname. Glastuinbouwclusters bieden deze randvoorwaarde. In dat licht zien wij met name in Bergerden/Lingewaard een waardevolle kans voor de verdere verkenning en toepassing van geothermie, passend bij de regionale energiestrategie én bij de toekomstvisie van de glastuinbouw in deze regio. Ook biedt de glastuinbouw unieke kansen voor de ontwikkeling van ondiepere bodemenergiesystemen (HTO, WKO, etc.). Het expliciet koppelen van warmtebronnen aan bestaande en geplande glastuinbouwclusters vergroot de haalbaarheid, versnelt de energietransitie en voorkomt versnippering van infrastructuur.

Hartelijk dank voor uw zienswijze. In het LOAN geothermie cluster betrekken we ook het glastuinbouwgebied.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

4. Samenhang tussen agrarische sectoren De kracht van de agrarische sector in de Groene Metropoolregio zit in de samenhang tussen sectoren: • Glastuinbouw als drager van warmte en flexibiliteit in elektraproductie, -gebruik en -opslag: • Veehouderij met kansen voor groen-gasproductie, energie opwek opslag en management achter de meter; • Akkerbouw en vollegrondsteelten met ruimte voor opwek, opslag en energiemanagement achter de meter.

Hartelijk dank voor uw zienswijze. Waar mogelijk proberen we kansen voor een integrale aanpak te benutten.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

Een gezamenlijke benadering draagt bij aan efficiënt ruimtegebruik, sluiting van kringlopen en een integrale aanpak van energie- en klimaatdoelen. 5. Samenwerking in de regio Hartelijk dank voor uw aanbod. We gaan hierover graag in gesprek met u. De agrarische sector werkt in deze regio nauw samen met overheden en regionale partners, waaronder Greenport Arnhem-Nijmegen, aan verduurzaming, innovatie en ruimtelijke kwaliteit. Deze samenwerking biedt een goede basis om de RES-doelen in samenhang met economische en ruimtelijke ontwikkelingen verder te brengen.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

6. Oproep Wij roepen de RES-regio op om: • De agrarische sector* in brede zin, waaronder glastuinbouw, veehouderij en akkerbouw, expliciet te positioneren als strategische partner binnen het regionale energiesysteem; • Agrarische clusters en individuele bedrijven te benutten als lokale energie- en warmteknooppunten, passend bij de kenmerken van het landelijk gebied; • Kansen te benutten voor lokale koppelingen tussen energieproductie en -vraag, zoals tussen agrarische bedrijven en omliggende bedrijven en woningen; • De bijdrage van de agrarische sector aan balancering van het energiesysteem en het verminderen van netcongestie te erkennen en verder te faciliteren; Ruimte te bieden aan een divers palet aan duurzame energie- en warmteoplossingen, waaronder zon op dak, boerderij-windmolens, groen gas, geothermie en bodemenergiesystemen, met aandacht voor passende en werkbare vergunningprocedures; • De in de agrarische sector aanwezige kennis en expertise op het gebied van energie-warmte- en elektramanagement actief te betrekken bij de verdere uitwerking; • Deze uitgangspunten te verankeren in de verdere uitwerking richting Omgevingsvisie en uitvoeringsprogramma’s.

De energietransitie vraagt inzet van iedereen. Bedankt voor uw aanbod om hierin een stevige rol te pakken. We gaan hierover graag met u in gesprek.

Gelderland algemeen

LTO-Noord

Tot slot Wij gaan graag in gesprek over hoe wij, gezamenlijk en in samenhang, kunnen bijdragen aan een haalbare, robuuste en toekomstbestendige duurzame energievoorziening voor de Groene Metropoolregio.

Hartelijk dank voor uw zienswijze.

Gelderland algemeen

Regioteam Energietransitie

Het Regioteam Energietransitie (NVDE, Energie-Nederland, Holland Solar, NedZero en Energy Storage NL) is blij met de Ontwerp RES 2.0 Arnhem-Nijmegen die ter inzage ligt. We vinden het positief dat de focus niet alleen op opwek ligt, maar dat er ook aandacht naar duurzame warmte en het energiesysteem gaat. Dat is exemplarisch voor de nieuwe fase die de energietransitie ingaat. In deze zienswijze hebben we enkele suggesties voor vervolgstappen.

Gelderland algemeen

Regioteam Energietransitie

Lokale schone energieopwekking gaat niet alleen schadelijke klimaatverandering tegen, het maakt ons ook minder afhankelijk van buitenlandse mogendheden waarvan Dank voor uw uiteenzetting en oproep. Deze wordt door de RES partners ondersteund we niet afhankelijk willen zijn. De omslag naar een duurzame energievoorziening maakt Gelderse inwoners en bedrijven minder vatbaar voor schommelende fossiele energieprijzen. Een duurzaam energiesysteem is veel minder kwetsbaar voor plotselinge prijsstijgingen, rekende TNO uit. Het wordt steeds duidelijker: verduurzaming is geen kostenpost, maar een strategie voor economische stabiliteit.

Wij hopen u met onze reactie voldoende te hebben geïnformeerd over onze zienswijze en zijn graag bereid om onze inbreng mondeling toe te lichten. Hartelijk dank voor uw zienswijze.

Daarnaast biedt lokale opwek, opslag en onderlinge levering van energie steeds vaker een oplossing voor netcongestie. De jaarlijkse energiekosten dalen tot vijftig procent, bleek uit onderzoek van EqoLibrium. Dit zien we terug bij de eerste zelfvoorzienende energiehub van Nederland in Tiel (Medel). Daar mag Gelderland trots op zijn. We zijn daarom blij met de uitgevoerde planMER om extra zoekgebieden voor hernieuwbare opwek en duurzame warmtebronnen te verkennen. En met de conclusie dat er extra windmolens in de regio mogelijk zijn. Het is nu zaak spoedig concrete plannen te maken en die uit te werken, zodat het RES-bod zo snel mogelijk na 2030 gehaald kan worden. Ook zijn we tevreden met de terechte aandacht voor netcongestie, in tegenstelling tot de RES 1.0. Opwek wordt in de RES 2.0 gekoppeld aan zowel de plaats als het tijdstip van energieverbruik. Dit beperkt de transportkosten van elektriciteit en zorgt ervoor dat netbeheerders minder kabels aan hoeven te leggen. Het realiseren van energiegemeenschappen die streven naar zelfvoorziening met lokale schone energiebronnen, lokaal energie uitwisselen, het energiegebruik slim in de tijd verdelen en met middelgrote batterijen ondersteunen is een toekomstbeeld dat perspectief biedt. In onze regio wordt daarmee al geëxperimenteerd en we roepen alle betrokkenen op aan een snelle opschaling te werken.

We juichen het hoofdprincipe toe dat energie mede sturend wordt voor de inrichting van Gelderland, en zien dat graag terug in concrete beslissingen die de provincie en lagere overheden in onze regio gaan nemen. Daarbij moet de waarschuwing van Liander serieus genomen worden: het plaatsen van extra windmolens is een absolute prioriteit om evenwicht te brengen in de stroomvoorziening en het bestaande net beter te gebruiken. Het is daarom goed te zien dat de RES 2.0. deze boodschap duidelijk overneemt. We roepen de provincie op om de beperkingen van de wespendief zo spoedig mogelijk tot de ware proporties terug te brengen, met technologie en realistische inschattingen van het overblijvende risico voor deze vogel. Daarmee zouden gemeentes in de omgeving van de Veluwe hun steentje bij kunnen dragen.

Gelderland algemeen

Regioteam Energietransitie

Tot slot is het begrijpelijk om de komende jaren vooral op wind in te zetten. Toch zal ook na 2030 de behoefte aan meer zonne-energie niet uitdoven. Initiatiefnemers moeten duidelijkheid krijgen welke mogelijkheden er op langere termijn voor zonne-energie zijn. Dit geldt zowel voor kleinschalige zon, waar met het resoluut afschaffen van de salderingsregeling de businesscase is verslechterd, als voor grootschalige zon-pv op daken en velden. In de RES 2.0 staat dat zonne-energie voortaan altijd aangesloten moet worden ‘achter de meter’ en nooit rechtstreeks op een onderstation. We vinden het onwenselijk dat dit als randvoorwaarde wordt gesteld, omdat extra zonne-energie in de toekomst ongetwijfeld nodig zal zijn om de energiemix te vergroenen. Dit hoeft niet inherent ‘achter de meter’ plaats te vinden. Wanneer er windprojecten bij komen, zou er ook weer ruimte moeten komen voor zonprojecten.

Hartelijk dank voor uw zienswijze. We ondersteunen uw oproep om voorbij 2030 te kijken, ook voor de mogelijkheden van zonne-energie. De RES samenwerking en RES doelen lopen echter tot 2030. We onderkennen dat de situatie na 2030 kan veranderen, maar hebben op dit moment niet het mandaat om voorbij 2030 op regioniveau beleid te maken.

De opdracht van de RES 1.0. dreigt niet gehaald te worden. Dit is een risico voor de energierekening van huishoudens en bedrijven, ondermijnt vertrouwen in de energietransitie en bemoeilijkt woningbouw en bedrijvenontwikkelingen. Daarom moet de nadruk nu liggen op het daadwerkelijk ondersteunen en bevorderen van nieuwe duurzame energieprojecten, energiehubs, opslagcapaciteit en energiegemeenschappen. Bij voorkeur gebeurt dit in nauwe samenwerking met lokale spelers, wat het draagvlak ten goede komt.

Heumen

Inwoner

Hierbij mijn zienswijze op de RES 2.0 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen De informatie over de gemeente Heumen waar u aan refereert op bladzijde 27-28 is door de oplevering van de nieuwe •Graag de paragraaf met de voorbarig conclusie verwijderen op pagina 28 beginnend met: “De vraag is echter hoe realistisch de keuze voor het Kommengebied is”. Deze lokale onderzoeken inmiddels achterhaald. Voor de gemeente Heumen wordt een nieuwe tekst met afbeeldingen paragraaf sorteert voor op een eventuele conclusie van het onderzoek van de gemeente Heumen. Ik vind het zeer vreemd om in de RES 2.0 al een voorbarige conclusie opgenomen die recht doet aan de laatste actualiteit. op te nemen.

Heumen

Inwoner

•In het document mist o.a. aan welke normen windturbines moeten voldoen. In de webinar wordt gezegd dat het, zolang er geen landelijke normen zijn, aan de gemeente is om de normen te bepalen (na ongeveer 49 minuten). Naast landelijke normen zijn er ook Europese normen. Daarom graag opnemen in de RES 2.0: o… dat het aan de gemeente is om de normen te bepalen zolang er geen landelijke normen zijn. Als er wel landelijke normen zijn, bepaalt de gemeente of er aan de landelijke dan wel de Europese normen moet worden voldaan.

Het toetsingskader voor de ontwikkeling van windenergie is complex. Zo zijn de landelijke normen sinds 2021 buiten werking, heeft de provincie Gelderland eigen windbeleid vastgesteld (o.a. de afstandsregel van 2x de tiphoogte tussen windturbines en woningen) en kan het bevoegd gezag (gemeente of provincie) eigen normen vaststellen op basis van lokaal milieueffectonderzoek. De RES 2.0 beoogt een bondige samenvatting te geven. Een uitweiding over windnormen en de achtergronden daarvan reikt hiervoor te ver. Wel is een duiding van de beleidssituatie te vinden in het meegeleverde milieueffectrapport (pagina 73-74). Ook wordt in het milieueffectrapport uitvoerig ingegaan op de (on)mogelijkheden van windturbines en bijbehorende normering. De meest recente informatie rond windnormen is hier te vinden: https://www.helpdeskwindopland.nl/themas/milieunormering+windturbines/landelijke+milieunormen+verbreed/defaul t.aspx

Heumen

Inwoner

•De RES 2.0 wordt bepaald voor 16 gemeenten. Vier gemeentes zijn uitgesloten van het plaatsen van windturbines: Berg en Dal, Rheden, Renkum en Westervoort. Geen enkele gemeente is uitgesloten van het plaatsen van windturbines. Wel is het zo dat een flink aantal gemeenten Alleen voor de gemeente Berg en Dal wordt beargumenteerd waarom er geen windturbines worden geplaatst. Deze argumentatie is enigszins krom, omdat het hier om vanuit regioperspectief - geen goede mogelijkheden hebben voor het plaatsen van windturbines. Zo liggen de gemeenten één van de grootste gemeentes in het RES-gebied gaat en er in de webinar wordt gezegd dat bij het plaatsen van windturbines waarbij slechts 5% van het oppervlak van Rozendaal, Renkum en Rheden volledig of bijna volledig binnen de 1 km zone rond de Veluwe waar vanuit het provinciale de gemeente wordt gebruikt, 95% niet wordt gebruikt voor windturbines. Is er werkelijk nergens zo’n klein stukje te vinden in de gemeente Berg en Dal? Verder zijn er Wespendiefbeleid geen windturbines zijn toegestaan (zie pagina 25 van de Ontwerp RES 2.0). geen argumenten waarom de gemeentes Rheden, Renkum en Westervoort geen windturbines hoeven te plaatsen.

Welke argumenten zijn daarvoor gebruikt? Daarnaast kennen de gemeenten Doesburg en Westervoort, gezien hun beperkte omvang in combinatie met een (procentueel) groot bebouwd gebied, geen gebieden die geschikt zijn voor de opwek van windenergie. Ook kennen deze gemeenten nagenoeg geen gebieden die geschikt te maken zijn voor de ontwikkeling van windenergie. De gemeente Berg en Dal wordt expliciet besproken in de Ontwerp RES 2.0 omdat dit - zoals u al aangeeft - juist een relatief grote gemeente is met een omvangrijk buitengebied. Er is binnen die gemeente inderdaad wel een klein stukje te vinden voor de plaatsing van een windturbine, het staat de gemeente ook vrij om hier beleid op te maken. Vanuit regioperspectief is in de RES 1.0 echter afgesproken om enkel te kijken naar gebieden waar minimaal twee windturbines mogelijk zijn om zo versnippering in het landschap te voorkomen.

Heumen

Inwoner

Mijn standpunten RES 2.0 Bronnen: Gemeente Nieuws van de Gemeente Heumen, 6 december 2025. Andere https://www.heumen.nl/res-20-plan-voor-duurzame-energie-in-de-regio-arnhem-nijmegen

Hartelijk dank voor uw zienswijze

Nederasselt, 28 december 2025 – update 6 januari 2026 Beste mevrouw Tiemens, heer van Dellen, medewerkers, belanghebbenden, INLEIDING 01. Waarschijnlijk menen jullie het beste te doen. Volgens mij ontbreekt het jullie aan degelijke feitenkennis. Dit is geen belediging. Dit blijkt uit RES 2.0. Daarmee help ik jullie graag. Kennis delen is mijn vak. 02. Dit is mijn bijdrage voor jullie en ons allemaal. Want het gaat om ons mensen en de natuur. Wij mensen willen in gezondheid en geluk leven op een schone planeet. Dat kan allang. Dit was minstens vanaf WW11 mogelijk. Anders dan de RES aanbeveelt en doet. 03. Het volgende is geschreven onder: Artikel 7 Grondwet: Vrijheid van meningsuiting Artikel 1 Grondwet: Gelijkwaardigheid Wetten algemeen: Waarheidsvinding Heumen

Inwoner

RES 0.2 KERNSTUKKEN 01. U schrijft: De RES (Regionale Energiestrategie) is een plan waarin 30 regio's in Nederland samen met provincies, gemeenten, waterschappen en andere partners afspraken maken om over te gaan op duurzame elektriciteit (zon, wind) en de warmtetransitie richting 2030 en verder, voortkomend uit het Klimaatakkoord, met als doel 35 TWh duurzame stroom op land op te wekken

Hartelijk dank voor uw uiteenzetting.

02. Wat is de RES? In de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen werken 16 gemeenten, 3 waterschappen, provincie Gelderland en netbeheerder Liander, samen aan duurzame energie. 03. Bijzonder hoe deze onwaarheid overal de ruimte krijgt: tv, media, EU, regeringen, beleid, bedrijven, scholen, onderwijs, universiteiten, milieugroepen, natuurclubs, internet search,…. 04. Indien Anders-denkenden op tv ‘mogen’, worden ze onderbroken, uitgelachen, beledigd. 05. Er bestaat een nieuw vocabulaire om mensen te framen die wel helder kunnen denken. 06. De ontwerpers van ‘energietransitie’ ontvangen laureaten

In uw betoog zien we een aantal van deze zaken terug. Zo kunnen we de door u omschreven waarheden inderdaad onderkennen. Daarbij laat u echter achterwege dat door menselijk handelen, voornamelijk de verbranding van fossiele brandstoffen, de atmosferische CO2-concentratie is gestegen van pre-industrieel ongeveer 280 parts per million (ppm) naar huidige waarden rond de 420 ppm (en stijgend). Een toename van circa 50%, wat leidt tot klimaatverandering. Ook laat u in uw berekening het feit achterwege dat níets doen de klimaatopgave enkel groter maakt, niet oplost en daarmee de kosten in de toekomst enkel hoger liggen.

E. WAARHEID: Onze atmosfeer bestaat uit ongeveer 78% Stikstof 21% Zuurstof 01% Edelgassen 0,038% CO2 – Dit produceert de natuur zelf Getallen verschillen minimaal per onderzoek. F. WAARHEID: Wij moeten veel betalen voor niets 01. Wij Nederlanders moeten 28 miljard betalen voor 0,0036% klimaatverbetering. 02. In ouderwets wiskunde is die verbetering niets. Nul. 03. Wij betalen voor gebakken lucht.!!! https://www.climategate.nl/2023/06/sommetjes-waar-zijn-we-nu-in-hemelsnaam-mee-bezig/ 04. Het script ‘energietransitie’ kost globaal $5.8 triljard per jaar; € 4,95 triljard. Achieving the energy transition is projected to cost about $5.8 trillion annually from 2023 to 2030 for the 48 developing economies studie. https://unctad.org/sdg-costing/energy-transition UN Trade and Development UNCTAD G. WAARHEID: Klimaat verandert altijd. Nederland was zee, ijs, subtropisch oerwoud 01. Klimaatverandering is geen gevaar. 02. There is NO Climate Emergency; Clintel 03. Bijna 2000 echte, onafhankelijke wetenschappers hebben dit manifest ondertekend. https://clintel.org/wp-content/uploads/2025/05/WCD-250502.pdf

We constateren dat in de klimaatdiscussie veel desinformatie en misinformatie wordt verspreid. Deze informatie is vaak geraffineerd samengesteld, bijvoorbeeld door de misinformatie af te wisselen met vaststaande feiten of door enkel halve informatie aan te bieden. Ook wordt vaak verwezen naar officieel lijkende rapporten of bronnen.

Eén van de door u aangehaalde bronnen, Clintel, is zo'n bekend desinformatieplatform. Door o.a. het KRO-NCRV programma Pointer, Follow the Money en Platform Authentieke Journalistiek is hier eerder over bericht: https://pointer.kro-ncrv.nl/klimaattwijfel-zaaien-met-hulp-van-oliegeld-en-populistisch-rechts-netwerk Om desinformatie en misinformatie te herkennen kunt u hier terecht: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/desinformatie-nepnieuws Voor informatie over de werking van desinformatie, specifiek gericht op klimaat en energie is het boek De Twijfelbrigade geschreven door Jan Paul van Soest

Heumen

Inwoner

MIJN NOTA VAN BEANTWOORDING VOOR JULLIE - DEEL 2 A. U schrijft in de RES regio’s: “Wij gaan over op duurzame elektriciteit (zon, wind) 01. Jullie sluiten uit: nulpuntenergie en andere mogelijkheden. B. NEE. Wind Turbines zijn absoluut niet duurzaam. Integendeel. 01. Boek Elze van Hamelen: Het Windmolendrama Hoe de uitrol van industriële windturbines een nieuwe toeslagenaffaire dreigt te worden. D. Wind Turbines: schadelijke productie en afvaldump 01. De productie van Wind Turbines is gevaarlijk: vele gifstoffen. 02. Afgedankte, kapotte rotorbladen mogen niet bij het gewone afval. 03. Ze worden in de natuur gedumpt. 04. Daar sijpelen ze de giftige elementen in bodem en water. https://www.bloomberg.com/news/features/2020-02-05/wind-turbine-blades-can-t-be-recycled-so-they-re-piling-up-in-landfills https://www.texasmonthly.com/news-politics/sweetwater-wind-turbine-blades-dump/

Hartelijk dank voor uw betoog. Juist vanwege de zorgen over gezondheid, welzijn en leefomgeving die u uit, is in 2022-2023 een milieueffectonderzoek (planMER) uitgevoerd met de gehele regio als onderzoeksgebied. Deze RES 2.0 is daarmee gebaseerd op meer dan 500 pagina's aan milieueffectinformatie. Het thema leefomgeving was daarbij een van de vier alternatieven in het milieueffectonderzoek. Op die wijze zijn gezondheid, welzijn en leefomgeving zeer uitvoerig meegenomen in de totstandkoming van de RES 2.0. Dit milieueffectonderzoek is bijgevoegd als bijlage en alle informatie over het onderzoek is hier te vinden: https://www.gmr.nl/res/plan-mer-res-groene-metropoolregio-arnhem-nijmegen/ De meest actuele stand van onderzoek naar de gezondheidseffecten van windturbines is hier te vinden: https://www.helpdeskwindopland.nl/themas/gezondheid/default.aspx

E. Wind Turbines zijn schadelijk 01. Wind Turbines zijn vaak 280 meter hoog. Ze vervuilen de horizon. 02. Ze zijn een groot gevaar voor de mensheid en de natuur. 03. Wind Turbines vallen plotseling om, rotorbladen knakken af, vliegen in brand. 04. Als er geen wind is, is er geen elektriciteit. 05. Het teveel aan opgewekte stroom wordt via pennen naar de grond afgevoerd. 06. Koeien voelen dat en proberen dat te vermijden: Dancing Cows. 07. Door meerdere Wind Turbines achter elkaar plaatsen, vermindert de effectiviteit. 08. Wind Turbines zijn peperduur en het rendement is heel laag. F. NEE. Zonne-energie is niet haalbaar en niet duurzaam 01. Zonnepanelen werken meestal niet in de grijze, grauwe Nederlandse winters. In Chili wel. Daar is energie gratis. 02. Zonnepanelen kunnen in brand vliegen. 03. De panelen versplinteren in duizenden scherpe mini stukjes die in grond en water komen. 04. Die komen terecht in landbouw en voedselproductie. Uiteindelijk eten wij glas. 05. Zonnepanelen kosten meer energie dan ze besparen. 06. Wil je zelf zonne-energie opslaan als reserve, moet je veel peperdure batterijen kopen. 07. Deze speciale batterijen zijn extreem schadelijk in productie en ontzorging. Solar panels require more energy and fossil fuel-burning equipment to mine, manufacture, and transport than they save.

https://www.quora.com/ Afgedankte, kapotte zonnepanelen horen tot gevaarlijk chemisch afval. Zonnepanelen bevatten giftige chemie: cadmium, lood = schadelijk voor mens en natuur. Zonnepanelen kunnen snel ontploffen en in brand vliegen. Solar panels are hazardous waste, … heavy metals (cadmium, lead, etc.)… other highly toxic and flammable; … chemical burns, explosions, and inhalation of gaseous fumes. Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Occupational_hazards_of_solar_panel_installation

Heumen

Inwoner

MIJN NOTA VAN BEANTWOORDING VOOR JULLIE - DEEL 3 A. Positieve technologie – Dient NU aan de mensheid gegeven te worden. Met deze technologie kunnen alle RES plannen en klimaatakkoorden in de prullenbak. Er bestaan vele patenten. Meestal geheim gehouden. De ‘moderne’ wetenschap is vaak niet open-minded. Want betaald door de grootindustrie. 1926 Andreas von Antropoff: ontdekking element 0, neutronium, van de periodieke tafel. Aether genoemd. Dat is de basis van nulpuntenergie. Dit is met opzet uit de ‘wetenschap’ geschreven. Ja, is zo. Er bestaan minstens 2000 verzwegen patenten voor nulpuntenergie. 1930 Thomas Henry Moray: Radiant energy device Lampen branden Gratis op eindeloze energie uit onzichtbare kosmos rondom ons. Wij kunnen dat niet zien. Mensen zien 1% van het licht; dus 99% blind. Eigenaren elektriciteitsbedrijven + kopermijnen (kabels) werkten tegen. Moray werd bedreigd, laboratorium geplunderd, apparaten vernietigd Zoals met vele ontdekkers die iets maken/maken dat de mensheid werkelijk helpt. 1930 Nicolas Tesla: ontdekking schone nulpunt energie; uit de lucht om ons heen; de aether. Nulpunt energie, Zero Point Energy, ZPO - Absoluut nulpunt = - 273.15°C Kelvin Men dacht: niets beweegt = fout = Bron eindeloze energie. 1930 Nicolas Tesla: ontdekking voertuigen die zweven op anti-zwaartekracht van de aarde. 1941 Henry Ford: auto van hennep. Sterker dan staal.

Het reed op hennep olie. 1970 US Space Force benut de echte Nicolas Tesla technologie, waarschijnlijk eerder TR3B, Black Manta, Black Triangle - Astra Triangles - Driehoek naar Sterren = Antizwaartekracht van echte Nicolas Tesla (1930) Gespot sinds jaren 1980: Hudson, New York TR3B Patenten: 2004 US20060145019A1 en 2016 US10144532B2

Hartelijk dank voor uw opsomming. De realiteit is dat de alternatieven voor duurzame elektriciteitsopwek voor 2030 zeer beperkt zijn. Zo waren er in de RES 1.0 nog drie initiatieven voor waterkrachtprojecten opgenomen. Deze projecten blijken echter alle drie op financieeltechnische gronden niet realiseerbaar voor de intiatiefnemers. De realiteit is dat er voor de RES doelen van 2030, buiten zonne- en windenergie geen alternatieve duurzame elektriciteitsprojecten lijken te zijn. We staan evenwel open voor de initiatiefnemers en hun projecten/technieken die dit 2030 doel helpen behalen.

Rond WWII: Positieve technologie voor geneeswijzen Georges Lakhovsky (1869 – 1942): Multiwave Oscillator: Herstelt oorspronkelijke cel frequenties Royal Rife (1888 – 1971): Frequenties doden bacteriën: (kanker kan ontstaan door nano bacteriën) Geen medicijnen nodig.

Heumen

Inwoner

B. Mijn mening: Absoluut noodzakelijk dat de mensheid positieve technologie krijgt Hartelijk dank voor uw uiteenzetting. 01. Dat kan al minstens vanaf WW11. Toen bestond veel positieve technologie. 02. Wij als mensheid hadden een veel beter leven gehad. 03. Onze planeet was niet leeg geroofd en geplunderd. 04. Wij hadden die schadelijke technologie niet nodig: geen Wind Turbines, warmtepompen, enz. 05. Wij hoeven niet ‘duurzaam’ te doen of in ‘klimaat’ te geloven. 06. Wij hadden allang vrede. C. 'Duurzaam' en 'Klimaatverandering' zijn zogenaamd 'Wetenschappelijk' onderbouwd https://www.tristatecity.nl

Heumen

Inwoner

B. De RES toont eenzijdige keuze 01. ‘Het Gemeente Nieuws’, 6 december 2025, toont een groot plaatje van Wind Turbines. 02. Dit is een directe en bewuste vorm van manipulatie en hersenspoeling. 03. Dat vertaalt het onderbewustzijn van mensen als: “Dit is de allerbeste oplossing.” 04. Er staan in het krantje geen andere plaatjes van andere mogelijke energiebronnen. 05. Daardoor is dit tevens totale uitsluiting van andere mogelijkheden. Vrij vertaald: 06. “Dit is de enige techniek die bestaat.” En “Geen discussie mogelijk.”

Hartelijk dank voor uw betoog.

C. De RES biedt onvoldoende reactietijd 01. Dit RES - plan is hier 6 december 2025 gepubliceerd. 02. Termijnen om te reageren: van 5 december 2025 tot en met 15 januari 2016 03. Dit is te midden van de cadeaudrukte met Sinterklaas, Kerst en Oudjaar. 04. De meeste mensen hebben een tijd, dus komen er weinig reacties. Wel zo ‘handig’. 05. Feit: dergelijke ontwerpen worden jarenlang uitgediept. 06. Maar pas op het laatste moment ‘mogen’ Nederlanders reageren. 07. Dat lijkt dan op democratische besluitvorming? Is het niet. D. Herhaling: ‘Het Gemeente Nieuws’ vermeldt: Wat gebeurt er met uw reactie? We verzamelen alle reacties. We beantwoorden elke reactie in een document. Dat document heet: Nota van beantwoording Daarna maken we misschien nog kleine veranderingen. Dan wordt de RES 2.0 definitief. Jullie schrijven: “Wij maken misschien nog kleine veranderingen.” Dus niets wat essentieel is. De RES bevestigt daarmee zelf dat de plannen allang vast staan. De RES toont aan dat reageren geen nut heeft. “MISSCHIEN KLEINE veranderingen”. Dus geen wezenlijke aspecten, zoals in deze brief vermeld. Die worden onder de tafel geschoven? De RES weigert daarmee om andere, belangrijke onderwerpen en inzichten mee te nemen.

Heumen

Inwoner

E. Ik schrijf dit artikel om misschien Grote veranderingen in jullie denkwijze te maken 01. Immers, ook al zouden jullie mij nu uitlachen, niet serieus nemen, of zo. 02. Feit: de Quantum Fysische wet van Entanglement bewijst dat altijd alle informatie verbonden is. 03. Mijn feitenkennis verandert misschien jullie foute RES-plannen/ beslissingen. 04. Anders denken is de voorwaarde om uit de globale, levensbedreigende impasse te komen, die wij niet veroorzaakt hebben. 05. Wij mensen willen gezond en gelukkig leven op een schone planeet. Dat kan allang. 06. Dat wordt eeuwen tegen gewerkt. 07. Immers: de financiële belangen van — in dit geval — energiebedrijven is te kolossaal. 08. Idem: het militaire-industrieel-complex waar Dwight Eisenhower in 1957 ooit voor waarschuwde. F. RES 2.0 en soortgelijke plannen hebben een enorm schadelijke impact op ons leven. 01. Deze plannen dienen de mensheid of de planeet niet. 02. Daarom zijn ze verwerpelijk. 03. Het gaat om ons mensen en de planeet. Niet om de geldmacht van het grootkapitaal. 04. Wij hebben recht op technologie dat ons wel dient. 05. Wij hebben recht op informatie dat waarheid is. Zoals in mijn brief verwoord.

Hartelijk dank voor uw uiteenzetting.

Heumen

Inwoner

DUURZAAM MOET NU ANDERS - Literatuur voor RES en dergelijke, en andere Een verzameling uit tientallen jaren intensief onderzoek. De echte waarheid moet op tafel. Dit. Samengesteld door: <Naam inwoner>

Dank voor uw bronnenlijst

WIND TURBINES ZIJN GEVAARLIJK Adverse health effects of industrial wind turbines https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3653647/ An official website of the United States government Christos Baliatsas a, Irene van Kamp b, Ric van Poll b, Joris Yzermans a - 2016 - https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969716304338 Wind turbines do kill birds — anywhere from 700 to 1 million annually in the U.S. alone https://abcbirds.org/solutions/rethinking-wind-turbines/ - American Bird Conservancy https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11485058/ An official website of the United States government However, wind turbines generate a broad spectrum of low-frequency noise (LFN) in the range of 20–200 Hz [1, 2], which may be audible or inaudible [3–5]. LFN … https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7721757/ https://www.spiegel.de/wissenschaft/medizin/why-zu-windenergie-laerm-von-turbinen-kann-krank-machen-a1232423.html WIND TURBINES veroorzaken Laag Frequent Geluid, LFG - thehum.info https://www.mundonovo.nl/fg/ R.E. Walford, A Classification of Environmental “Hums” and Low Frequency Tinnitus. J Environ Conservation Eng 12 (1983), 929–932 F. van den Berg, Low frequency sounds in dwellings: a case control study, J Low Frequency Noise Vib and Active Control, vol 19 (2) (2000), 59–71.

Zie: https://pure.rug.nl/ws/portalfiles/portal/58572594/Low_Frequency_Sounds_in_Dwellings.pdf D. Waddington, A.T. Moorhouse, M. Adams, Field Measurements in the Development of Methods for the Assessment of Low Frequency Noise. J Low Frequency Noise Vib Active Control 26 (3) (2007), 155-164 H. Møller, M. Lydolf. A questionnaire survey of complaints of infrasound and low-frequency noise. J Low Frequency Noise Vib Active Control 21 (2) (2002), 53-64 T. Poulsen. Annoyance of low frequency noise (LFN) in the laboratory assessed by LFN-sufferers and non-sufferers. J Low Frequency Noise Vib Active Control 22 (4) (2003), 191–201 C.S. Pedersen, N. H. Møller, K. Persson Wayne, A Detailed Study of Low-Frequency Complaints. J Low Frequency Noise Vib Active Control 27 (1) (2008), 1–33 S. Yamada, S. Y. Inukai, K. Takagi et al., Case Studies of Field Measurements of Low Frequency Sound and Complaints by a Non Profit Organization for Supporting Noise, Vibration and Low Frequency Noise Complaints in Japan. J Low Frequency Noise Vib Active Control 31(4) (2012), 257-266 Veldboom, E.; van der Werf, C.; Incicadli, Z.; van den Berg, F. The Effect of Masking Noise on Persons Suffering from a Low Frequency Sound. Applied Acoustics 2022, 191. Zie: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003682X2200055XWIND TURBINES ZIJN GEVAARLIJK

Heumen

Inwoner

https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/europeans-exposed-to-harmful-noise-pollution-levels/ https://www.bbc.com/news/articles/crmjdm2m4ylo https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/health-risks-caused-by-environmental-noise-in-europe/ https://magazine.hms.harvard.edu/articles/noise-and-health https://magazine.hms.harvard.edu/articles/noise-and-health https://www.nature.com/articles/s41370-024-00642-5 https://coeh.ucdavis.edu/research/how-noise-pollution-quietly-affects-your-health https://www.medicalnewstoday.com/articles/noise-pollution-health-effects https://www.epa.gov/clean-air-act-overview/clean-air-act-title-iv-noise-pollution https://www.eea.europa.eu/articles/noise-pollution-is-a-major https://www.researchgate.net/publication/385655327_NOISE_POLLUTION_AND_ITS_EFFECTS_ON_HUMAN_HEALTH_A_REVIEW https://www.who.int/europe/news/item/04-08-2024-how-much-does-environmental-noise-affect-our-health---who-updates-methods-to-assess-health-risks https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1637786/ https://www.iberdrola.com/sustainability/what-is-noise-pollution-causes-effects-solutions https://www.osha.gov/noise/health-effects http://www.jankraak-taichitao.nl/content/website.php?hoofdpagina_id=1207

Dank voor uw bronnenlijst

Heumen

Inwoner

ZONNEPANELEN ZIJN NIET DUURZAAM Solar panels require more energy and fossil fuel-burning equipment to mine, manufacture, and transport than they save. As well because solar is highly intermittent, some sort of energy storage is required and that is either batteries or pumped hydro both of which have a major environmental impact of their own and make the total system EROi far worse. https://www.quora.com/

Dank voor uw uiteenzetting

Solar panels are hazardous waste Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/Occupational_hazards_of_solar_panel_installation Solar panels require more energy and fossil fuel-burning equipment to mine, manufacture, and transport than they save. https://www.quora.com/ Heumen

Inwoner

GEVAREN HUIDIGE AI TECHNOLOGIE en MIND CONTROL Experts show these robots could wipe us out in a day. Stephen Fry. https://www.youtube.com/watch?v=uMwjKyAPR34 https://www.frontnieuws.com/transhumanisme-en-ai-een-ideologie-van-de-dood/ https://www.youtube.com/watch?v=9WeDtQ7sXHU U.S. PATENT 5,356,368 Oct. 18, 1994 TV is manipulatie hersenen, denken, gedrag, gevoel

Dank voor uw uiteenzetting

Heumen

Inwoner

GELUIDSOVERLAST MEDISCHE GEVOLGEN OPSOMMING Dank voor uw betoog. De meest actuele stand van onderzoek naar de gezondheidseffecten van windturbines is hier te Geluidsoverlast wordt als een serieus probleem erkend door: WHO. Regeringen: Australië, UK, Zwitserland, Nederland, Duitsland, US. De Europese Unie. Universiteiten, vinden: https://www.helpdeskwindopland.nl/themas/gezondheid/default.aspx. Voor elk windproject wordt een medische instellingen, wetenschap, anderen. Deze lijst schadelijke, medische gevolgen is wetenschappelijk bewezen. Er bestaat veel vakliteratuur. uitgebreid milieuonderzoek uitgevoerd, waarbij alle onderdelen, die raken aan milieu, hinder of gezondheid worden onderzocht. Dit onderzoek (MER) wordt gepubliceerd en u kunt hierop reageren.

Geluidsoverlast: vele verborgen gevaren Gehoor verlies: doofheid, tinnitus Permanent gehoorverlies: is medisch niet te herstellen Moeilijk gesprekken verstaan Risico op ongelukken op de weg: niet horen claxon, sirenes en dergelijke Risico op ongelukken op werkplek: niet waarschuwingen horen Minder goed kunnen praten Slechter gesprekken kunnen volgen Diabetes 2: permanent: is medisch niet te genezen Hart- vaat problemen Hartaanval Hoge bloeddruk Slaapgebrek = oorzaak vele klachten Slaapstoringen = schade gezondheid Verstoringen circadiaanse ritme Vele ziektes Schade immuunsysteem Sneller ziek Langzamer/ minder goed genezen Ontstekingen Spijsverteringsklachten Schade hersenen: hypofyse en hypothalamus Cognitieve storingen

Heumen

Inwoner

Geheugenverlies Moeilijk concentreren Stress en angst Door herrie tijdens slaap: lichaam kan niet herstellen van de dag Oververmoeidheid Minder actief Niet kunnen functioneren zoals zou moeten Risico niet kunnen werken, risico arbeidsloos Risico inkomensderving Schade welzijn Vermindering sociale contacten

Dank voor uw betoog. De meest actuele stand van onderzoek naar de gezondheidseffecten van windturbines is hier te vinden: https://www.helpdeskwindopland.nl/themas/gezondheid/default.aspx. Voor elk windproject wordt een uitgebreid milieuonderzoek uitgevoerd, waarbij alle onderdelen, die raken aan milieu, hinder of gezondheid worden onderzocht. Dit onderzoek (MER) wordt gepubliceerd en u kunt hierop reageren.

Gevolgen slaapgebrek Stijging bloeddruk Stijging suikerniveaus in je lichaam Bij een chronisch slaaptekort kunnen hoge waarden blijvend zijn. Bij langdurig slaapgebrek Verhoging kans op een beroerte Hartritmestoornissen Hartfalen of Hartaanval Gelderland algemeen

STAWAG Energie BV

Zienswijze Concept GMR RES 2.0

Hartelijk dank voor uw zienswijze.

Als duurzame projectontwikkelaar ondersteunen wij de doelstellingen van de RES 2.0 en wil bijdragen aan een robuuste energiemix. Windenergie is cruciaal om de energietransitie te versnellen en het elektriciteitssysteem in balans te houden. Wij constateren echter dat het ontwerp nog een aantal beperkingen bevat die de realisatie van windprojecten bemoeilijken.

We onderkennen het risico dat u noemt. Het aanwijzen van zoekgebieden voor windenergie is belegd bij individuele gemeenten en hun gemeenteraden. Het reserveren van voldoende ruimte staat of valt daarom bij het draagvlak binnen gemeenten.

De RES 2.0 benoemt dat er nog een restopgave van 0,30 TWh ligt. Zonder extra windprojecten is het risico groot dat deze opgave niet gehaald wordt. Wij verzoeken de RES om: Maximale ruimte voor windprojecten te reserveren, zodat de restopgave tijdig kan worden ingevuld. Gelderland algemeen

STAWAG Energie BV

Voorkomen dataan lokale keuzes leiden tot extra uitsluitingen bovenop provinciale kaders. Geef prioriteit windprojecten

Waar mogelijk werken we daar als regiogemeenten, provincie, netbeheerder en waterschappen graag aan mee, met inachtneming van zorgvuldigheid.

Het principe local for local is belangrijk om netcongestie te beperken. Windprojecten kunnen hier een sleutelrol spelen, zeker in combinatie met opslag en koppeling aan lokale vraag. Wij constateren dat de RES het belang van netbewuste oplossingen benoemt, maar vragen om dit expliciet te vertalen naar: Prioriteit voor windprojecten die bijdragen aan netbewuste oplossingen (achter-de-meter, cable pooling, lokale opslag). Versnelling van vergunningverlening voor deze projecten door gemeenten. Gelderland algemeen

STAWAG Energie BV

Voorkom onnodige lokale uitsluitingen Wij zien dat sommige gemeenten zoekgebieden beperken of projecten vertragen door aanvullende lokale kaders. Dit belemmert de regionale solidariteit en het behalen van de RES-doelen. Wij verzoeken: Leg vast dat gemeenten niet meer mogen uitsluiten dan strikt noodzakelijk is op basis van wet- en regelgeving.

De wetgever biedt altijd de mogelijkheid voor gemeenten om lokale normen vast te stellen op basis van lokaal milieutechnisch onderzoek. De keerzijde daarvan: op het moment dat lokale normen geen basis hebben in lokaal milieutechnische onderzoek zijn ze zeer kwetsbaar in een juridische procedure. Met andere woorden: gemeenten kunnen enkel lokale aanvullende normen hanteren als daar een gedegen onderzoeksbasis aan ten grondslag ligt. De stijgende elektriciteitsvraag, mede door ETS-bedrijven en de periode na 2030 zullen centraal staan in het Energiebeeld dat de komende jaren binnen de regio wordt opgesteld.

Geef gemeenten duidelijk aan dat de elektriciteitsvraag de komende jaren sterk zal stijgen. Grote ETS-bedrijven zullen elektrificeren en de stroom moet lokaal worden geproduceerd. Benadruk dat 2030 niet het eindstation van de energietransitie is en dat daarom geen enkel gebied op lange termijn volledig uitgesloten mag worden. Berg en Dal

STAWAG Energie BV

Gemeentespecifiek

Windenergie in Berg en Dal is op basis van de RES 2.0 zeker niet op voorhand uitgesloten. Het beschrijven van de verdere kansen en mogelijkheden voor windenergie is belegd bij de gemeente Berg en Dal zelf.

Berg en Dal: Het ontwerp stelt dat Berg en Dal nagenoeg geen geschikte gebieden heeft, maar wel enkele gebieden mogelijk geschikt te maken zijn. Wij vragen de RES om dit positief te benaderen en expliciet op te nemen dat de regio deze mogelijkheden actief onderzoekt en ondersteunt. Het is belangrijk om niet nu al de indruk te wekken dat windenergie hier uitgesloten is, maar juist om kansen te benutten waar dat ruimtelijk en technisch mogelijk blijkt. Wijchen

STAWAG Energie BV

Wijchen: Ontwerp zegt: Drie zoekgebieden, maar keuze afhankelijk van locatie van een groot TenneT-hoogspanningsstation (31 ha). Benadruk dat dat windruimte niet verloren gaat door infrastructuurclaims en de gemeente niet vrijspreekt van hun opgave.

De tekst waar u op doelt onder paragraaf 3.4 is opgesteld door het college van de gemeente Wijchen. De gemeente Wijchen heeft zelf het beste zicht op de gevolgen van het TenneT-hoogspanningsstation.

Druten

STAWAG Energie BV

Druten: Ontwerp zegt: “Veel potentie voor windenergie”, maar gemeente focust nu vooral op zon. Benadruk dat windenergie hier actief moet worden gestimuleerd om de energieneutraliteitsdoelen te halen.

De tekst waar u op doelt onder paragraaf 3.4 is opgesteld door het college van de gemeente Druten. De gemeente Druten maakt haar eigen beleid en keuzes om haar energie- en duurzaamheidsdoelen te behalen.

Gelderland algemeen

STAWAG Energie BV

Wij vragen de RES om deze punten expliciet op te nemen en richting provincie en gemeenten te agenderen. Alleen door voldoende ruimte en flexibiliteit te creëren, kan de regio haar opgave halen en voorbereid zijn op de groeiende energievraag na 2030.

Hartelijk dank voor uw zienswijze. De RES partners nemen hier kennis van, maar zien geen aanleiding tot expliciete aanpassingen in de Ontwerp RES 2.0 zelf.

Gelderland algemeen

ProRail

Met veel interesse heeft ProRail kennisgenomen van het Ontwerp Regionale Energie Strategie 2.0, inclusief plan-MER Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (verder genoemd: RES), dat uw RES-samenwerkingsverband ter inzage heeft gelegd. De RES spreekt van ambitie en maakt keuzes om in de schaarse ruimte binnen uw metropoolregio de grote opgaven en kansen op het terrein van energie in samenhang met de andere ruimtelijke opgaven te realiseren. ProRail heeft hier waardering voor.

Hartelijk dank voor uw zienswijze.

Met aandacht is uw RES gelezen, door collega’s van de regiodirectie en op landelijk niveau, en is deze brief opgesteld. Met deze brief vraagt ProRail aandacht voor haar belangen en betrokkenheid bij de uitwerking van de RES in ruimtelijke besluiten. In uw metropoolregio ligt een groot spoorwegnet.¹ Het spoorwegnet heeft ruimte nodig om nu en in de toekomst te functioneren en de effecten op de omgeving te beperken. Hiervoor is ProRail al regelmatig met u in gesprek.

Gelderland algemeen

ProRail

1. Bescherming van het spoorwegnet en haar omgeving

Hartelijk dank voor uw uiteenzetting. We delen uw visie en zien het gezamenlijke belang van goede en zorgvuldige ruimtelijke ordening binnen de regio.

ProRail ziet bereikbaarheid van steden als een samenspel tussen ruimtelijke keuzes en het mobiliteitssysteem. Ontwikkelingen in de nabijheid van het spoorwegnet kunnen de bereikbaarheid van woningen en werklocaties versterken. Echter, soms kunnen ontwikkelingen en spoor elkaar belemmeren. Wat de energiestrategie Zo beschouwen we ProRail als belangrijke belanghebbende binnen de regio en is ProRail uitgenodigd voor het gehele betreft spelen daarbij met name de ruimtebehoefte voor energievoorzieningen, plus de beschikbaarheid van energie voor het spoorwegnet. Om dit in gezamenlijkheid participatietraject van het milieueffectonderzoek, de planMER. mogelijk te maken denkt ProRail graag vroegtijdig mee bij ontwikkelingen in de nabijheid van het spoorwegnet. Lees hiervoor een verdere toelichting op ontwikkelen en verdichten nabij het spoor ook op onze website www.prorail.nl.² We constateren ook dat ProRail geen gehoor heeft gegeven aan die uitnodiging. We betrekken u en uw collega's graag in de toekomst bij de verdere uitwerking van de RES en energieplanologie binnen de regio. Het behoeden van de staat en werking voor nadelige gevolgen van activiteiten op de hoofdspoorweginfrastructuur is een taak die neergelegd is bij de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (art 2.19 lid 3 onder a sub 2 van de Omgevingswet).

Als concessiehouder voor het beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur vraagt ProRail u om toekomstige uitbreidingen van het spoorwegnet mogelijk te houden en rekening te houden met negatieve gevolgen voor zowel het spoor als uw RES. Dit kan door het houden van de juiste afstand tot het spoor en door een zorgvuldig ruimtelijk ontwerp bij de te onderzoeken varianten in de milieueffectrapportage. Rondom de hoofdspoorweginfrastructuur (HSWI) ligt een zogenaamd beperkingengebied (Omgevingsbesluit, artikel 3.5), ongeveer tot 11 meter buiten de HSWI. Doel van dit beperkingengebied is om het huidig functioneren en de veiligheid op het spoorwegnet zeker te stellen. ProRail verzoekt u om in ruimtelijke besluiten rekening te houden met het beperkingengebied. ProRail wenst voor het vervolg betrokken te worden indien door het project (negatieve) gevolgen te verwachten zijn voor de staat en instandhouding van de hoofdspoorweginfrastructuur of haar eisen daaromtrent. Voor de RES betekent dit dat bij het ontwikkelen van energievoorzieningen, ProRail u vraagt om toekomstige uitbreidingen van het spoorwegnet mogelijk te houden. Dit kan door het houden van de juiste afstand tot het spoor en door een zorgvuldig ruimtelijk ontwerp.

Gelderland algemeen

ProRail

In uw RES benoemt u zes locaties die een relatie hebben met het bestaande en beoogde onderhoud, gebruik en vernieuwing van het spoor. Sommige van deze locaties Op het moment dat zich projecten aandienen in de zoekgebieden die u benoemt, dan zal daarvoor een zijn deels bovenop de Hoofdspoorweginfrastructuur (HSWI) geprojecteerd. Hierbij wijst ProRail u erop wijzen dat bouwen bovenop of op de HSWI vergunningsplichtig vergunningstraject worden doorlopen. is, privaatrechtelijke toestemming van ProRail vereist en exclusief recht van ProRail is. Aan de vergunning en toestemming worden voorschriften verbonden met het oog op het voorkomen van nadelige gevolgen voor de staat en werking van de hoofdspoorweg en uitbreiding daarvan. Voor de volgende locaties vraagt ProRail u om voldoende afstand te houden tot het spoor en rekening te houden met het beperkingengebied: Pagina 30: Het “windzoekgebied” ten westen van Wijchen, waar het spoor en de A50 elkaar kruisen. Pagina 31: Het “zoekgebied wind en zon”, langs de Betuweroute tussen Overbetuwe en Lingewaard, dat ook de spoorlijn tussen Arnhem en Nijmegen kruist. Pagina 31: Het “zoekgebied zon”, waar de Betuweroute het spoor tussen Arnhem en Nijmegen kruist. Pagina 31: Het “zoekgebied zon”, aan weerszijden van het spoor tussen Ede en Arnhem, ter hoogte van Renkum. Pagina 31: Het “zoekgebied zon”, aan weerszijden van het spoor door Groesbeek.

Pagina 41: De locaties in de regio met mogelijkheden voor geothermie, die overlap hebben met het spoor. Bij het verder uitwerken van deze ontwikkelingen verzoekt ProRail u om vroegtijdig te worden betrokken in het proces.

Gelderland algemeen

ProRail

Naast de constatering dat de fysieke ruimte rondom het spoor in de regio schaars is, vraagt ProRail nadrukkelijk ook aandacht voor een tweede, sterk toenemende opgave: de groeiende energiebehoefte van stations en spoorse installaties in de komende jaren. Stations ontwikkelen zich steeds nadrukkelijker tot multimodale knooppunten met intensieve reizigersstromen, uitgebreide voorzieningen en de elektrificatie van mobiliteitsketens zoals deelmobiliteit en busvervoer. Daarnaast valt de warmtetransitie op en rond stations om nieuwe infrastructuur, waaronder warmtepompsystemen, larminfrastructuur, datacenters voor digitale systemen en mogelijke toekomstige koppelingen met collectieve warmtenetten. ProRail vraagt uw samenwerkingsverband om deze toenemende energiebehoefte integraal te betrekken bij de programmering en ruimtelijke afwegingen binnen de RES 2.0.

Deze oproep past goed binnen eventueel vervolgonderzoek, zoals een energiebeeld van de regio waarin de verwachte vraag en aanbod van energie richting 2040 en 2050 centraal zal staan.

Gelderland algemeen

ProRail

Aanvullend: verzoeken voor MER en RES

Deze zaken en vragen hadden erg goed gepast om vanuit ProRail te benoemen tijdens het participatietraject van het milieueffectonderzoek, de planMER. Evengoed zijn deze zaken op dit moment niet aan de orde.

Daarnaast vraagt ProRail u om in het MER en de RES op te nemen: Of voor de beoogde locaties voor de energie-installaties voor de aan- en afvoer van producten vervoer per rail beoogd is, en zo ja: in welke vorm, hoeveelheden en frequenties. Of er vanuit de beoogde locaties voor energie-installaties en bijbehorende infrastructuur interferentie of andere effecten te verwachten zijn op de elektrotechnische installaties van ProRail. Of er door de komst van extra hoogspanningsleidingen voor de energie-installaties beperkingen gaan gelden voor ProRail-terreinen voor het bouwen van brandbaren. Op welke locaties nieuwe overwegen nodig zijn, en hoe het van invloed is op het aantal van bestaande overwegen. Zie ook het onderdeel “overwegen” in Bijlage 1 bij deze brief. In welke mate u ook andere ontwikkelingen in de beoogde gebieden meeweegt. Op welke wijze de afstand tot het bestaande spoor bij de locatiekeuze aangehouden wordt en rekening gehouden wordt met het beperkingengebied Spoor (Omgevingsbesluit, artikel 3.5).

Gelderland algemeen

ProRail

2. Voorkomen belemmeringen voor functioneren en veiligheid spoorwegnet

Dank voor het meegeven van deze aandachtspunten.

Het spoorwegnet maakt gebruik van elektriciteit dat via onderstations, relaiskasten, ondergrondse infrastructuur en bovenleidingen naar de trein en stations wordt geleid. Deze voorzieningen zijn noodzakelijk voor de elektriciteitsvoorziening van de hoofdspoorweginfrastructuur en daarmee voor het rijden van treinen. In de uitwerking van uw RES en daaropvolgende ruimtelijke besluiten verzoekt ProRail uw samenwerkingsverband om deze onderstations en relaiskasten niet in te sluiten door bebouwing, bebouwing te realiseren op te dichte afstand en er alleen tijdig bereikbaarheid te houden voor onderhouds- en hulpdiensten. Voor deze voorzieningen dient een terreinje te worden gehouden met een afstand van 5 meter vanaf de gevel met een netwerk op de 5 meter-grens. Het functioneren van deze voorzieningen mag niet worden beïnvloed door ontwikkelingen in de omgeving. Dit geldt ook voor het overbouwen, onderbouwen of overkragen van deze voorzieningen. Uit onderzoek blijkt dat zicht op de hoofdingang de beste manier is om het station te vinden. Zichtlijnen naar het station spelen daar een belangrijke rol in en ProRail wil graag dat binnen de planontwikkelingen de zichtlijnen geborgd blijven. Als laatste wijst ProRail uw samenwerkingsverband op het feit dat het gebruik van gronden of percelen in eigendom en beheer bij ProRail, niet kan zonder schriftelijke toestemming.

Dit geldt ook voor bestaande rechten van ProRail op percelen van derden. Gelderland algemeen

ProRail

3. Bescherming van de omgeving tegen effecten van het spoor

Dank voor het meegeven van deze aandachtspunten.

Bij het ontwikkelen in de nabijheid van het spoorwegnet, is het voor een goede leefomgeving belangrijk dat eventuele nadelige effecten van het gebruik van het spoor op een zorgvuldige wijze worden gemitigeerd. Bij de uitwerking van uw RES in ruimtelijke besluiten vraagt ProRail aandacht voor de volgende aspecten (in bijlage 1 zijn deze verder toegelicht): Externe veiligheid; Geluid; Trillingen; Overwegveiligheid; Waterpeil/stabiliteit; Windbeleving en windhinder/risico’s; Schaduwwerking op zonnepanelen; Zonneparken / reflectie in relatie tot hoofdspoorweginfrastructuur. Gelderland algemeen

ProRail

4. Bureau Spoorbouwmeester

Dank voor het meegeven van dit handige instrument.

Bureau Spoorbouwmeester is in 2001 op initiatief van de directies van NS en ProRail opgericht als een onafhankelijk adviseerorgaan voor ontwerp en omgevingsopgaven binnen de spoorsector. Sinds het ontstaan van het bureau wordt aan en met het Spoorbeeld gewerkt, te vinden op www.spoorbeeld.nl . Waar mogelijk kunt u hiervan gebruik maken bij de uitwerking van de RES. Gelderland algemeen

ProRail

5. Contact

Hartelijk dank voor uw zienswijze.

ProRail wenst u veel succes met de vaststelling van uw RES en de uitwerking daarvan in ruimtelijke besluiten. Graag denkt ProRail vroegtijdig mee over plannen in de nabijheid van het spoor. U kunt hiervoor contact opnemen met Danou Veenhof, regiodirecteur Noord-Oost. Gelderland algemeen

ProRail

BIJLAGE 1: UITWERKING OMGEVINGSEFFECTEN Externe Veiligheid ProRail verzoekt u voor het aspect Externe Veiligheid in relatie tot Railverkeer gebruik te maken van de meest recente gegevens (Basisnet). Geluid Voor het aspect Geluid in relatie tot railverkeer in akoestische onderzoeken, dient u gebruik te maken van de wettelijk verplichte brongegevens uit het geluidregister spoor. Het gebruik van deze brongegevens borgt dat toekomstige bewoners geen hogere geluidbelasting gaan ondervinden dan op basis van wettelijke geluidproductieplafonds verwacht mag worden. Aspect Trillingen Hoewel er geen wettelijke normen bestaan voor trillinghinder voor de toekomstige bewoners/gebruikers van bebouwing dicht bij het spoor, acht ProRail het gewenst dat er in de planvorming wel aandacht voor is. In het kader van de goede ruimtelijke ordening en de zorgvuldige voorbereiding van besluiten raadt ProRail u aan om het aspect trillinghinder af te wegen, zoals door Informatiepunt Leefomgeving wordt aanbevolen. Overwegen Het streven van het Ministerie en ProRail is om de veiligheid op overwegen te verhogen. De ambitie hierbij om het aantal risico’s op overwegen verder naar beneden te brengen. Verder wil ProRail voorkomen dat door nieuwe ontwikkelingen de veiligheid op overwegen afneemt. Overwegveiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid voor spoor- en wegbeheerder.

De Beleidsagenda Spoorveiligheid 2020-2025 bevat verplichtingen voor initiatiefnemers van wijzigingen van (het gebruik van) een overweg. Hierin wordt onder andere gesteld dat er bij een wijziging van het gebruik van het spoor danwel van de weg een risicoanalyse opgesteld moet worden met daarin aangegeven hoe een eventuele risicotoename wordt beheerst en gecompenseerd. Een wijziging mag niet leiden tot een afname van de overwegveiligheid, daarnaast geldt vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid een verbeteropdracht.

Dank voor uw toelichting bij deze aspecten

Gelderland algemeen

ProRail

Waterpeil/stabiliteit Dank voor uw toelichting bij deze aspecten De stabiliteit van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen mag niet worden beïnvloed. Plannen en/of werkzaamheden mogen geen invloed hebben op de stabiliteit van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen, alsmede op het ongestoord gebruik van de spoorbaan met bijbehorende voorzieningen. Denk daarbij aan de inrichting en/of exploitatie van een Warmte Koude Opslagsysteem of een WADI, maar ook aan aanpassingen van watergangen. In het bijzonder merkt ProRail op dat de initiatiefnemer schriftelijk dient aan te tonen dat in het geval van het infiltreren van hemelwater in de nabijheid van de spoorlijn er geen nadelige effecten optreden op de stabiliteit van de hoofdspoorweginfrastructuur met bijbehorende voorzieningen.” Spoorwegdoeleinden ProRail verzoekt u zorg te dragen dat gronden welke momenteel voorzien zijn van de activiteit Spoorwegdoeleinden of Railverkeer, deze activiteit ook in de toekomst zullen behouden. Ook verzoekt ProRail uw metropoolregio om geen dubbelactiviteiten mogelijk te maken. Indien desondanks een dubbelactiviteit archeologie wordt opgenomen over de activiteit Spoorwegdoeleinden of Railverkeer, dan zou ProRail graag zien dat deze dubbelactiviteit aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten betreft.