Naslagwerk TGO Nijmegen

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

"Vl u ch t elingen We rk w a s ech t een b el a ng rijke s ch a kel op onz e loca t ie. Z e w a ren er voor a lle ju rid is ch e vra gen va n de b ew oners en w erkt en na u w s a m en m et onz e w oonb egeleid e rs en h et CO A . Door de w ek el ijks e overlegge n en kort e lijnen w is t en w e elka a r a lt ijd goed t e vinden, w a t d e onders t eu ning voor d e b ew oners enorm verb et erd e. " - Project m a n a ge r gem eent e Nijm egen

Fase 2 •

Vrijwilligers

Uitdagingen en samenwerking: hoewel de samenwerking met vrijwilligers veel

De coördinatie en begeleiding van vrijwilligers op TGO Winkelsteeg werd

positieve effecten had, waren er ook uitdagingen. Sommige vrijwilligers voelden

verzorgd door Bindkracht 10, een Nijmeegse welzijnsorganisatie met een

zich te verantwoordelijk, wat soms leidde tot spanningen of onduidelijkheid

uitgebreid netwerk. Vrijwilligers waren zeven dagen per week actief en droegen

over taken. Regelmatige afstemming en duidelijke rolverdeling waren daarom

bij aan uiteenlopende activiteiten zoals:

van groot belang. De gemeente werkte hierin nauw samen met Bindkracht 10

•

Het beheren van de kledingwinkel.

om eventuele knelpunten tijdig te signaleren en op te lossen.

•

Het ondersteunen van sport- en spelactiviteiten.

•

Het begeleiden van kookworkshops en creatieve sessies.

Geleerde lessen

•

Het uitvoeren van dagelijkse taken, zoals het organiseren van dagbesteding

•

en het creëren van sociale verbindingen.

Vrijwilligers zijn onmisbaar: vrijwilligerswerk draagt bij aan een positieve dynamiek voor bewoners. Werken met vrijwilligers zal altijd onderdeel moeten zijn van opvangprojecten, ondanks dat het af en toe uitdagend kan zijn.

Vrijwilligers werkten nauw samen met professionele krachten en zorgden voor een levendige en ondersteunende sfeer op de locatie.

•

Duidelijke afspraken: een heldere rolverdeling en goede communicatie tussen vrijwilligers en coördinatoren zijn essentieel.

•

Impact op bewoners en gemeenschap: de samenwerking met vrijwilligers bood niet alleen praktische ondersteuning aan bewoners, maar droeg ook bij

•

Begeleiding en waardering: persoonlijke aandacht, frequente evaluaties en het

aan sociale integratie. Bewoners voelden zich gezien en gewaardeerd, terwijl

tonen van waardering voor vrijwilligers zijn belangrijk om hen gemotiveerd te

vrijwilligers, waaronder sociaal geïsoleerde Nijmegenaren, een zinvolle

houden

invulling aan hun tijd vonden. Deze interactie versterkte de verbinding tussen de opvanglocatie en de Nijmeegse gemeenschap.

Meer weten over de samenwerkingen? Klik dan op een van de partijen: COA, zorgpartners, VluchtelingenWerk, vrijwilligers, schoonmaak, beveiliging, bewoners

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“Vrijw il l ig e rs h eb b en ech t een verb inden d e rol g eh a d op d e loca t ie. Z e dra a iden b ijvoorb eeld d e kled ingw inkel en w a ren b et rok ken b ij a ct ivit eit en a ls koken en s p ort . Da t ga f een h eel p os it ieve d yna m iek.” -Project m a na ge r gem eent e Nijm egen

Fase 2 Schoonmaak

Geleerde lessen

Met een groot aantal bewoners op één locatie was een hoge standaard van

•

Professionele schoonmaak: het inschakelen van een professioneel

schoonmaak noodzakelijk om gezondheidsrisico’s te beperken en een schone

schoonmaakbedrijf is noodzakelijk om een hygiënische en leefbare omgeving te

en aangename omgeving te creëren. De gemeente Nijmegen huurde een

waarborgen, vooral op locaties met veel bewoners. Het investeren in een

commercieel schoonmaakbedrijf in om de algemene ruimtes, zoals gangen,

betrouwbaar schoonmaakteam loont.

douches en toiletten, schoon te maken. De privévertrekken van bewoners vielen buiten deze schoonmaaktaken. Om de hygiëne op peil te houden, werden douches en toiletten meerdere keren per dag schoongemaakt, zeven dagen per week. •

Betrokkenheid bewoners: naast de professionele schoonmaak werden bewoners actief betrokken bij het schoonhouden van de locatie. Zij kregen de mogelijkheid om vrijwilligerswerk te doen, zoals het schoonmaken van buitenruimtes, waarvoor zij een kleine vergoeding ontvingen. Dit initiatief droeg niet alleen bij aan het onderhoud van de locatie, maar stimuleerde ook

Meer weten over de samenwerkingen? Klik dan op een van de partijen: COA, zorgpartners,

een gevoel van verantwoordelijkheid en eigenaarschap bij de bewoners.

VluchtelingenWerk, vrijwilligers, schoonmaak, beveiliging, bewoners

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“S ch oonm a ke n is s u p erb ela ngrijk, zeker op een l oca t ie m et z oveel m ens en. B ij ons w erd en d e d ou ch es en w c’s d rie keer per d a g s ch oongem a a kt , z even da gen per w eek . Het w a s p rofes s ionee l g eregeld, m a a r a ch t era f d enk ik da t w e b ew oners nog m eer h a d d en k u nnen b et rekken.” Project m a n a ge r Gem eent e Nijm egen

Fase 2 •

Beveiliging

24 uur BHV en beveiliging: op de locatie was 24 uur BHV en beveiliging aanwezig om een veilige omgeving voor bewoners te creëren.

Op een opvanglocatie zoals de Winkelsteeg is veiligheid de basis voor een leefbare omgeving. De beveiliging werd hier uitgevoerd door een commerciële •

partij, die haar werkzaamheden moest afstemmen op de specifieke dynamiek

Biketeams door de buurt: biketeams van de beveiliging fietsten externe rondes

van een noodopvanglocatie. Het werken in de leefomgeving van bewoners

door de buurt en bij nabijgelegen zorginstellingen. De zichtbaarheid van de

vraagt een bepaalde houding van de beveiliging. Een noodopvanglocatie is een

beveiliging zorgde voor een extra gevoel van veiligheid in de omgeving en

omgeving waarin mensen door hun omstandigheden over het algemeen al veel

laagdrempelig contact met omwonenden.

onrust ervaren. Ze hebben vaak veel meegemaakt en ervaren veel onzekerheid, •

verveling en emoties. Op de locatie leven veel verschillende culturen bij elkaar

Zichtbaarheid wijkagent: in veel landen is de politie corrupt. Dit maakt dat veel bewoners negatieve ervaringen en associaties hebben met de politie en er veel

en er is weinig privacy.

wantrouwen is. De wijkagent kwam vaak op locatie om mensen vertrouwd te maken met de Nederlandse politie.

Het doel op de TGO Winkelsteeg was het creëren van een veilige en stabiele omgeving waarin bewoners zich kunnen bewegen en leven. Om dit te realiseren, heeft de gemeente Nijmegen verschillende praktische maatregelen

Geleerde lessen

geïmplementeerd die zowel veiligheid als leefbaarheid bevorderden.

•

Andere tak van sport: het werken op een opvanglocatie is een totaal andere tak van sport dan beveiligers over het algemeen gewend zijn. Het vraagt

•

Gastheerschap: op de TGO Winkelsteeg waren beveiligers meer gastheer dan

beveiligers minder hard te zijn in de omgang en er komt meer communicatie,

beveiliger. Ze wijzen bewoners op ongewenst gedrag zonder meteen in te grijpen en leggen gedrag uit, zodat er ten alle tijden een gesprek kan worden

Meer weten over de samenwerkingen? Klik dan op een van de partijen: COA, zorgpartners,

gevoerd. Luisteren, goede communicatie en begrip staan centraal.

VluchtelingenWerk, vrijwilligers, schoonmaak, beveiliging, bewoners

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 2 •

verantwoording, verslaglegging en begrip bij kijken. Om deze manier van

•

Wisselende ervaringen: waar de ene bewoner de continue beveiliging ervaart

handelen centraal te stellen, kan het behulpzaam zijn hier aandacht aan te

als veilig en comfortabel, voelt de andere bewoner dit als bedreigend. Bewoners

besteden onder het beveiligingspersoneel. Bijvoorbeeld in de vorm van

bevinden zich in een kwetsbare positie en er is niet altijd zicht op het gedrag van

voorlichting of een korte training.

beveiligers richting bewoners. Dit maakt dat de perceptie van bewoners met betrekking tot de beveiliging kan verschillen. Het is belangrijk hier bewust van

•

Samenwerking beveiliging en woonbegeleiders: beide groepen werken

te zijn. Na verloop van tijd is ook een externe vertrouwenspersoon aangesteld.

nauw samen met de bewoners, maar benaderen dit vanuit een ander

•

perspectief. Ze zijn vaak het eerste aanspreekpunt voor de bewoners, wat

“We zijn hier geen beveiligers. We zijn hier gastheer, we zijn straatcoach. We

hun rol cruciaal maakt. Het is daarom belangrijk om een goede

behandelen mensen als mens. We geven bewoners het gevoel dat ze bij ons terecht

samenwerking tussen deze partijen te creëren, waarin zij elkaar begrijpen en

kunnen. Op een CNO zijn veel emoties in het spel en daar moet je voorzichtig mee zijn.

aanvullen. Alleen zo kan de situatie van de bewoners helder en volledig in

Je weet niet wat iemand heeft meegemaakt. Dus je wil bewoners het gevoel geven: ik

kaart worden gebracht.

ben met je. Ik sta hier vóór jou, niet tegen je.” - Medewerker beveiliging

Eten, dagbesteding en privacy: goed eten, voldoende, zinvolle dagbesteding en een zekere mate van privacy vergroten de veiligheid op een locatie, door onrust en spanningen te verminderen. Dat vermindert de noodzaak tot inzet/optreden van de beveiliging. Meer weten over de samenwerkingen? Klik dan op een van de partijen: COA, zorgpartners, VluchtelingenWerk, vrijwilligers, schoonmaak, beveiliging, bewoners

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“I n h et b egin h eb b en w e d e w ijka gent en g evra a g d va a k la ngs t e kom en op loca t ie. La a t m a a r z ien d a t je er b ent . We w ilden d a t m ens en d a a r vert rou w d m ee ra ken. I n Ned erl a nd is d it d e p olit ie, d ie zijn er voor jou . ” - Loca t iem a na ge r TGO Winkels t eeg

Fase 2 •

Bewoners

Bewoners actief opzoeken: een proactieve houding zorgt voor verbinding met

Bewoners staan centraal op de opvanglocatie; alles draait om hun welzijn en

alle bewoners. In sommige culturen is om hulp vragen niet vanzelfsprekend en

behoeften. Om effectief in te spelen op de wensen en behoeften van de

behoeften van kleinere groepen bewoners blijven anders wellicht onder de

bewoners is veel ruimte voor het actief ophalen van input van bewoners. Dit

radar.

hielp hen zich gehoord, begrepen en serieus genomen te voelen, wat cruciaal is voor een leefbare omgeving, ondanks de vaak moeilijke omstandigheden. Om

•

Voorlichting bij instroom: bij de instroom op locatie kregen nieuwe bewoners duidelijke voorlichting over de huisregels en werkwijzen.

dit te bereiken, heeft de gemeente Nijmegen een aantal praktische maatregelen genomen.

Geleerde lessen •

Bewonersraad: om bewoners te betrekken bij de leefbaarheid van de

•

De bewonersraad: het is raadzaam om deze zo snel mogelijk te implementeren

locatie, werd een bewonersraad opgericht. Elke tent leverde een

bij de start van een nieuwe opvanglocatie en op te heffen op het moment dat er

vertegenwoordiger, die fungeerde als schakel tussen de bewoners en de

geen animo vanuit bewoners meer voor is.

organisatie. Dit maakte het mogelijk om signalen en ideeën snel op te halen en te bespreken. Het oprichten van de raad gaf bewoners niet alleen een

•

stem, maar ook een gevoel van regie en invloed over hun leefomgeving.

Consistente en duidelijke communicatie: transparantie is cruciaal op een locatie waar bewoners onzeker zijn over hun toekomst. Ook als er geen nieuwe informatie beschikbaar dien je dit te delen met de bewoners. Regelmatige

•

Anonieme ideeënbus: in de anonieme ideeënbus kunnen bewoners ideeën,

communicatie voorkomt frustratie en versterkt vertrouwen.

klachten en irritaties achterlaten. • •

Woonbegeleiders als schakel: persoonlijke communicatie via woonbegeleiders

Aanwezigheid op de vloer: dagelijks waren woonbegeleiders, beveiligers,

werkt beter dan schriftelijke informatie. Door taalbarrières te overbruggen en

BHV’ers en huismeesters aanwezig op de vloer. Zo hebben bewoners veel

vertrouwen te bieden, verhoogden zij de betrokkenheid en samenwerking.

mogelijkheden om personeel aan te spreken. Het personeel vangt vragen op die ze zelf beantwoorden of zetten de vragen door naar de juiste persoon of

Meer weten over de samenwerkingen? Klik dan op een van de partijen: COA, zorgpartners,

organisatie.

VluchtelingenWerk, vrijwilligers, schoonmaak, beveiliging, bewoners

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

"J e m oet g eloven d a t m ens en ook a ls ze je niet a a ns p reken je nod ig h eb b en. S om m ige m ens en du rven niet eens h et h ek u it of k u nnen niet m et h et O V en die du rven da t ook niet t e vra gen. Du s d ie m ens en m oet je z el f op z oeken en ech t p rob eren t e h elpen. A nd ers zijn z ij ech t onz ich t b a a r. " Woonb egeleid e r

Fase 2 •

Praktische organisatie voor en met

Vers en gezond eten: de gemeente koos voor verse

•

Bewoners betrekken bij keuzes: bewoners werden

en gezonde maaltijden, die op de locatie werden

actief betrokken bij het samenstellen van

bereid, om bij te dragen aan de gezondheid en het

maaltijden, wat leidde tot praktische verbeteringen.

Om optimaal in te spelen op de wensen en behoeften

welzijn van bewoners. Herkenbare en voedzame

Zo werd de rijst vervangen door een variant die beter

van de bewoners op de opvanglocatie, is een goede

gerechten boden bewoners comfort en een gevoel

aansloot bij de voorkeuren, een Syrische kok

organisatie van diverse praktische zaken van groot

van stabiliteit.

aangesteld en een kinderbuffet toegevoegd. Deze

bewoners

belang. In deze paragraaf wordt dieper ingegaan op

aanpassingen verhoogden de tevredenheid onder

de aanpak van essentiële aspecten zoals eten en

•

Zelf koken in een clubhuis: om bewoners meer

bewoners aanzienlijk.

drinken, vervoer en dag invulling. Deze praktische

autonomie te bieden, werd wekelijks koken mogelijk

zaken zijn zorgvuldig georganiseerd om het dagelijks

gemaakt in een oud clubhuis naast de opvanglocatie.

Geleerde lessen

leven van de bewoners zo soepel en aangenaam

Onder begeleiding van woonbegeleiders konden

•

mogelijk te laten verlopen en bij te dragen aan een

bewoners gerechten bereiden die aansloten bij hun

culturen is het onmogelijk om ieders voorkeuren te

leefbare omgeving.

culturele voorkeuren. Dit initiatief versterkte niet

vervullen. Het belangrijkste blijft dat de maaltijden

alleen hun welzijn en tevredenheid, maar ook hun

vers en gezond zijn. Kookmogelijkheden in het

gevoel van regie en verbondenheid met anderen.

clubhuis bieden bewoners de kans om zelf invulling

Eten en drinken Eten en drinken op een opvanglocatie gaan verder

Bij een diverse groep bewoners uit verschillende

te geven aan hun culinaire wensen. Dit versterkt hun •

Aanpassingen tijdens de ramadan: tijdens de

gevoel van autonomie en draagt bij aan hun welzijn.

bewoners in een vaak onzekere situatie een gevoel

ramadan werden de eettijden en werktijden van de

Flexibiliteit, zoals tijdens de ramadan, en het

van grip en waardigheid. Goede voeding draagt bij

keuken aangepast aan de behoeften van moslim

betrekken van bewoners bij keuzes zijn essentieel

aan hun fysieke en mentale welzijn en biedt comfort

bewoners. Door rekening te houden met religieuze

om een respectvolle en inclusieve sfeer te creëren.

en stabiliteit. De gemeente Nijmegen maakte

gebruiken ontstond een inclusieve en respectvolle

bewuste keuzes om in te spelen op de behoeften van

sfeer op de locatie.

dan het vervullen van basisbehoeften. Ze geven

bewoners.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

"Th e food w a s very good. I t w a s like a res t a u ra nt . A lw a ys fres h , w a rm a nd nice. You cou l d find m a ny veget a b l es a nd fru it ." - B ew oner TGO Wink els t eeg

Fase 2

Vervoer

Mobiliteit speelt een belangrijke rol in de leefbaarheid op een opvanglocatie. De gemeente Nijmegen hechtte veel waarde aan de vrijheid voor bewoners om het terrein zelfstandig te kunnen verlaten, bijvoorbeeld met een fiets. Deze mogelijkheid gaf bewoners niet alleen praktische bewegingsvrijheid, maar droeg ook bij aan hun gevoel van autonomie en welzijn op de locatie. •

Fiets uitleen en fietsenmaker: bij de locatie was een fiets uitleen en een fietsenmaker beschikbaar, opgezet in samenwerking met lokale maatschappelijke organisaties. Bewoners konden hier fietsen lenen, waardoor ze meer bewegingsvrijheid kregen. De aanwezigheid van een fietsenmaker zorgde ervoor dat fietsen goed onderhouden bleven, wat de duurzaamheid van het initiatief versterkte.

•

Vrijwilligersparticipatie: bewoners hadden de mogelijkheid om als vrijwilliger bij de fietsenmaker te werken. In ruil hiervoor ontvingen ze een kleine vergoeding. Dit initiatief bood niet alleen praktische ondersteuning aan de fietsenservice, maar gaf bewoners ook een zinvolle dagbesteding en het gevoel dat ze een bijdrage leverden aan de gemeenschap.

•

Informatievoorziening over OV-kaarten: het tijdig informeren van bewoners over de mogelijkheid om een OV-kaart aan te vragen, ook zonder een BSN-nummer, bleek van groot belang. Een OV-kaart gaf bewoners de kans om hun omgeving te verkennen en droeg bij aan hun gevoel van vrijheid.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“Th e rep a ir s h op s for b icycles w a s very im p ort a nt a nd w ond erfu l, b eca u s e everyon e d ep end s on t h eir b icycle. Es p ecia lly w h en t h e loca t ion is not cent ra l l y loca t ed . We only get 14 eu ros a w eek a nd pu b lic t ra ns port is very exp ens ive.” - B ew oner TGO Winkels t eeg

Fase 2 Dag invulling

in gesprek te gaan met bewoners, brachten zij wensen en interesses in kaart, wat

Voor bewoners op een opvanglocatie vormen uitzichtloosheid en verveling twee

resulteerde in een gevarieerd programma van 37 wekelijkse activiteiten.

grote uitdagingen. Hoewel ze weinig invloed hebben op de onzekerheid rondom hun procedures, zoals het IND-traject of afspraken met Vluchtelingenwerk, kan

•

Activiteitenaanbod: van ochtend rondes met muziek en het aanleggen van een

verveling wél worden aangepakt. Inzetten op zinvolle en voldoende

moestuin tot creatieve workshops zoals knutselen, naaien, en een beautysalon

dagbesteding loont. Het draagt bij aan een gevoel van normaliteit, het

– er was voor iedereen iets te doen. Populaire onderdelen waren ook

verminderen van onrust en verveling en een omgeving waarin bewoners zich

sportdagen, kinderdisco’s, kookactiviteiten, Nederlandse lessen en

veilig en gehoord voelen. Het activeert en verbindt bewoners en het biedt een

voorlichtingssessies. Dit brede aanbod bood bewoners niet alleen structuur en

opening tot contact en het opbouwen van vertrouwen vanuit medewerkers naar

afleiding, maar creëerde ook sociale verbinding en een gevoel van eigenwaarde.

bewoners en andersom. De dag invulling op de opvanglocatie Winkelsteeg bestond uit diverse aspecten, zoals sport, onderwijs, (vrijwilligers)werk en

•

Organisatie en samenwerking: de activiteiten werden georganiseerd en

andere georganiseerde activiteiten op de locatie. Deze brede aanpak zorgde

begeleid door beroepskrachten, ondersteund door een toegewijd team van

ervoor dat er voor elke bewoner iets aansprekends was. Klik op de links voor een

vrijwilligers en studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen. Ook speelden

overzicht van de belangrijkste keuzes en toepassingen binnen deze onderdelen.

woonbegeleiders een cruciale rol door zelf activiteiten te initiëren en te faciliteren. Deze samenwerking tussen professionals, vrijwilligers en bewoners vormde de basis voor het succes van het activiteitenaanbod.

Activiteiten op locatie Om bewoners een gestructureerde en zinvolle dagbesteding te bieden, werd op de opvanglocatie een uitgebreid en divers activiteitenaanbod opgezet. Dit aanbod werd afgestemd op de behoeften van de bewoners en ontwikkeld door

Geleerde lessen •

uitvoering van de activiteiten. Om hen betrokken en gemotiveerd te houden, is

de woonbegeleiders en vrijwilligersorganisaties op locatie. Door actief

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Vrijwilligers behouden en begeleiden: vrijwilligers spelen een sleutelrol in de

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 2 •

goede begeleiding onmisbaar. Persoonlijke aandacht, waardering,

Sport

regelmatige feedback en duidelijke communicatie dragen bij aan hun inzet,

Sport is ontzettend belangrijk voor de mens en ook voor de bewoners van TGO

vooral op een grote en complexe locatie zoals Winkelsteeg.

Winkelsteeg, niet alleen voor de fysieke en mentale gezondheid van bewoners, maar ook als middel voor verbinding, structuur, ontspanning en een gevoel van

•

Aansluiten bij wijkactiviteiten met een stapsgewijze aanpak: het

normaliteit. Om optimaal aan te sluiten bij de behoeften van bewoners, werd een

benutten van bestaande voorzieningen in de wijk bleek een waardevolle

flexibel en gevarieerd sportprogramma opgezet dat inspeelde op hun wensen en

strategie. Een coördinator die bekend is met de wijk kan verbindingen leggen

leef ritme.

en bewoners geleidelijk introduceren in hun nieuwe omgeving. Een stapsgewijze aanpak bleek essentieel om rekening te houden met

•

Behoeften van bewoners centraal: het sportaanbod werd samengesteld op

taalbarrières en onzekerheden van bewoners. Kleine stappen, zoals een

basis van enquêtes waarin bewoners hun wensen en voorkeuren konden

wandeling door de buurt, een bezoek aan het wijkcentrum of deelname aan

aangeven. Dit resulteerde in een programma met dagelijks twee

lokale activiteiten, gaven bewoners het vertrouwen om hun wereld stukje bij

sportmomenten, afgestemd op het leef ritme van de bewoners. Tegelijkertijd

beetje te verbreden en actief deel te nemen aan de gemeenschap.

bleef er ruimte voor flexibiliteit: soms was een sportmoment minder belangrijk dan een wandeling of een gesprek.

“Bewoners wilden graag een moestuin. Nou, dan gaan we dat faciliteren. Woonbegeleiders gingen met bewoners zaadjes kopen op de markt en twee

•

Buiten sporten op locatie: bij goed weer werden diverse activiteiten buiten

moestuinen maken. Dat zijn eenvoudige dingen, maar dan is er wel vijftig man de

georganiseerd, zoals voetbaltoernooien, volleybal en gymlessen voor kinderen.

hele dag in de weer met die groenten. En ze gingen samen met bewoners

De openheid van het terrein maakte deze activiteiten toegankelijk en zichtbaar,

bijvoorbeeld ‘s ochtends met de boombox en een karretje het hele terrein prikken

wat bijdroeg aan een hoge opkomst.

en schoonmaken.” - Woonbegeleider

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“Th ey a l s o did foot b a ll t ou rna m ent s for t h e k id s a nd g a ve m ed a ls , w h ich w a s nice for t h e k id s . Th ey did it in a rea l s t a diu m for s ch ool k ids a nd kids from t h e ca m p ." B ew oner TGO Wink els t eeg

Fase 2 •

Sportzaal in de winter: tijdens de wintermaanden, wanneer buitensporten

Geleerde lessen

minder haalbaar was, werd een overdekte sporthal op locatie opgezet. Hier

•

Culturele sensitiviteit: bij het organiseren van sportactiviteiten bleek het

vonden activiteiten plaats zoals boks lessen, waarmee bewoners ook bij

belangrijk om rekening te houden met culturele verschillen. Voor sommige

slecht weer in beweging bleven.

vrouwen was sporten in gemengde groepen een drempel. Daarom werden aparte sportmomenten voor vrouwen ingericht, waaronder Zumba lessen en

•

•

Externe sportlocaties: voor bewoners die behoefte hadden aan

yoga. Daarnaast was het loslaten van de typisch Nederlandse

sportfaciliteiten buiten de opvanglocatie, werden mogelijkheden geboden

gestructureerdheid een waardevolle aanpassing: bewoners mochten in- en

om op externe locaties te sporten.

uitlopen tijdens activiteiten, waardoor de deelname werd vergroot.

Samenwerking met de wijk: de sportcoördinator sloot wekelijks aan bij het

•

Jong en oud samen: in veel culturen sporten volwassenen en kinderen samen,

wijkteam, samen met buurtsportcoaches, om verbinding te leggen met de

wat een leuke en laagdrempelige manier bleek om verbinding te creëren. Door

omgeving. Deze samenwerking maakte het mogelijk om lokale

bewoners samen te laten sporten, ontstonden informele ontmoetingen die

sportvoorzieningen beter te benutten en bewoners geleidelijk te betrekken

bijdroegen aan het gemeenschapsgevoel.

bij activiteiten in de wijk. • •

Activiteiten door bewoners: het stimuleren van eigen regie door bewoners zelf

“De mens is altijd belangrijker dan je programma." Al deze mensen hebben

sportactiviteiten te laten organiseren, zoals het leiden van voetbaltrainingen,

een verhaal. Op het moment dat mensen wat anders nodig hebben op dat

bleek waardevol. Hoewel dit op een grote locatie als de Winkelsteeg niet altijd

moment dan wat jij bedacht hebt, dan pas je je daarop aan. Dus als dat

eenvoudig te realiseren was, draagt het bij aan persoonlijke ontwikkeling,

betekent dat je in plaats van te sporten een stukje gaat wandelen en gaat

integratie en zingeving.

praten, dan ga je dat doen. "Ik denk dat dat het belangrijkste is.” - Coördinator sport en spel

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 2 •

Bewoners betrekken: de zichtbaarheid van sportactiviteiten op de locatie

Praktische invulling van de zomerschool

maakte deelname laagdrempelig en motiveerde bewoners om mee te doen.

•

Taallessen en culturele activiteiten: taaldocenten werden ingezet om

Wanneer sportfaciliteiten minder zichtbaar zijn, is het belangrijk om

kinderen Nederlands te leren. Daarnaast bood cultuurhuis de Lindenberg een

bewoners actief te benaderen en te stimuleren om deel te nemen.

gevarieerd programma aan, waaronder mozaïeken, knutselen, muziek en judo. •

Onderwijs

Vervoer en begeleiding: kinderen werden met een bus of in groepjes op de fiets, begeleid door woonbegeleiders, naar de zomerschool gebracht.

Als mensen in een gemeente worden opgevangen, dan dient de gemeente voor onderwijs te zorgen. Hierbij maakt het niet uit wat de verblijfsstatus van de kinderen is, op welke locatie zij in Nederland verblijven en hoe lang de

Geleerde lessen

verblijfsduur op deze locatie is. In principe geldt dat kinderen binnen 3

•

Vroegtijdige planning: tijdens de zomerperiode is het vinden van voldoende

maanden na aankomst in Nederland naar school kunnen en waar mogelijk

docenten een uitdaging. Om een gevarieerd en kwalitatief aanbod te

eerder. Voor bijna alle kinderen op de locatie Winkelsteeg werd school

waarborgen, is het belangrijk tijdig te plannen en alternatieve oplossingen te

gefaciliteerd.

onderzoeken.

“What I liked most was the school for our children. Immediately when we came on

•

Specifiek aanbod voor jongere kinderen: voor kinderen jonger dan 4 jaar zijn

Monday, the kids had summer school, and they really liked it.” - Bewoner TGO

er in crisisnoodopvanglocaties vaak beperkte mogelijkheden. Ouders zijn

Winkelsteeg

daardoor continu verantwoordelijk, zonder ruimte voor zichzelf. Het aanbieden van activiteiten zoals peutergym of creatieve sessies zonder ouderlijke

Tijdens de zomervakantie, wanneer reguliere scholen gesloten zijn, werd op de

begeleiding kan ouders ontlasten en kinderen stimuleren.

Winkelsteeg een zomerschool georganiseerd voor kinderen van 7 tot en met 18 jaar. Dit initiatief bood kinderen structuur, een zinvolle invulling van hun tijd en

•

een plek om te leren en te ontwikkelen.

Flexibiliteit in het onderwijsaanbod: het succes van de zomerschool onderstreept het belang van creatieve en flexibele oplossingen om onderwijs te blijven bieden, ook buiten reguliere schoolperiodes.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“O p een A Z C m ogen kind eren na a r een p eu t ers p eelz a a l, m a a r va nu it een cris is nood op v a ng niet . Het z ou m ooi zijn om voor k ind eren ond er d e 4 s om s op l oca t ie iet s t e regelen. Dit geeft ou ders de ru im t e om b ijvoorb eeld even t e s port en of s t il t e s t a a n b ij h u n eigen em ot ies .” Woonb egeleid e r

Fase 2 •

(Vrijwilligers)werk op of buiten de locatie

Werken buiten de locatie: de gemeente bood beperkte ondersteuning voor

Statushouders mogen in Nederland werken zodra zij een Burgerservicenummer

bewoners die buiten de locatie werk wilden vinden. Woonbegeleiders speelden

(BSN) hebben. Voor asielzoekers zonder verblijfsvergunning geldt dat zij alleen

hierin een ondersteunende rol door bewoners te informeren over vacatures, hen

mogen werken als hun werkgever een tewerkstellingsvergunning (TWV)

te begeleiden bij het maken van een CV, en uitleg te geven over

aanvraagt. Hoewel er op de opvanglocatie Winkelsteeg ongeveer 400

arbeidscontracten en de risico’s van zwartwerken. Structurele samenwerkingen

statushouders woonden, werd hun toegang tot werk bemoeilijkt door lange

met lokale bedrijven of arbeidsorganisaties ontbraken, waardoor de

wachttijden voor BSN’s en TWV’s. Hierdoor konden slechts weinig bewoners

verantwoordelijkheid voor het vinden van werk grotendeels bij de bewoners zelf

daadwerkelijk aan het werk.

lag.

•

•

•

Vrijwilligerswerk op locatie: omdat betaald werk voor veel bewoners

Preventieve voorlichting: bewoners kregen voorlichting over de risico’s van

moeilijk bereikbaar was, bood de gemeente Nijmegen vrijwilligerswerk aan

zwartwerken, met praktijkvoorbeelden zoals niet-uitbetaling, werken zonder

als zinvolle dagbesteding. Bewoners konden bijdragen aan taken zoals

verzekering, of onderbetaling. Ook werd benadrukt dat zij geen juridische

schoonmaak, catering en activiteiten in een naaikamer of fietsenwinkel. Dit

bescherming hadden bij misstanden, om hen bewust te maken en te

gaf structuur en een gevoel van betekenis.

ontmoedigen zwart te werken ondanks de financiële druk. •

Als waardering ontvingen vrijwilligers een maandelijkse Jumbo-bon van

Vermoedens van uitbuiting: bij vermoedens van uitbuiting, bijvoorbeeld in

maximaal €25, gebaseerd op 25 uur werk. Deze beloning volgde landelijke

restaurants, werden meldingen besproken met coördinatoren leefbaarheid en

richtlijnen en bood meer bewoners de kans om deel te nemen binnen de

indien nodig doorgezet naar instanties zoals de arbeidsinspectie. Bewoners

beperkte capaciteit. Het programma versterkte zowel de zelfredzaamheid als

werden geïnformeerd, maar de keuze en verantwoordelijkheid bleven bij

het gemeenschapsgevoel op de locatie.

henzelf. Tegelijkertijd werd geprobeerd structurele misstanden aan te pakken.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 2 •

Geleerde lessen •

Balans tussen steun en zelfstandigheid: houd bewoners verantwoordelijk

Toegankelijk werkadvies bieden: zorg voor een vast aanspreekpunt op

voor het vinden van werk, maar ondersteun hen met heldere adviezen en

locatie, zoals een arbeidscoach of een medewerker van het UWV, waar

praktische handvatten. Zorg ervoor dat begeleiding niet leidt tot

bewoners terechtkunnen voor advies over werk en vrijwilligerswerk.

afhankelijkheid, maar juist bijdraagt aan hun zelfredzaamheid.

Regelmatige aanwezigheid verlaagt de drempel voor bewoners om vragen te stellen. •

Samenwerken met uitzendbureaus: bouw structurele samenwerkingen op met uitzendbureaus die bekend zijn met deze doelgroep. Dit maakt bemiddeling naar werk eenvoudiger, vooral omdat veel bewoners slechts tijdelijk op de locatie verblijven.

•

Heldere voorlichting over zwartwerken: voorzie bewoners van duidelijke informatie over de risico’s van zwartwerken, zoals onderbetaling en het ontbreken van rechten. Praktijkvoorbeelden kunnen helpen om de gevolgen tastbaar te maken.

•

Vrijwilligerswerk stimuleren: maak vrijwilligerswerk aantrekkelijk met een passende vergoeding en informeer bewoners actief over de mogelijkheden. Als motivatie een uitdaging is, overweeg een aanpak waarbij iedereen een rol krijgt in de dagbesteding.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

"Woonb eg elei d e rs d a ch t en w el m ee, du s d ie ond ers t eu nd e n ech t w eleens b ew oners d ie z oeken w a ren na a r w erk , m et h et z oek en na a r ges ch ikt e va ca t u res . Du s h et g eb eu rd e w el, m a a r d a a r h eb b en w e geen a ct ieve op d ra ch t op u it g ezet ." Coördin a t o r leefb a a rh eid

Fase 2 •

Omgevingsmanagement

verantwoordelijkheden en werkte samen met omwonende aan oplossingen

Het draaiende houden van een opvanglocatie vraagt om zorgvuldig

voor een veilige en prettige omgeving. Regelmatige gesprekken met

omgevingsmanagement. Zeker op een grote locatie zoals de Winkelsteeg,

buurtbewoners hielpen zorgen te adresseren en gaven hen een stem in het

gelegen in een sociaal kwetsbare wijk, is het van groot belang om een goede

proces.

relatie met omwonenden en dichtbij gelegen organisaties en bedrijven te onderhouden. De gemeente Nijmegen was zich bewust van de impact die de opvang kon hebben en koos daarom voor een transparante en proactieve

•

ontwikkelde. Dit zorgde voor een soepele overgang en hield de relatie met de wijk positief.

Beveiliging in de wijk: het biketeam van de beveiliging voerde rondes uit in de wijk, terwijl de wijkagent en wijkregisseur dagelijks zichtbaar en benaderbaar waren. De wijkagent kende veel bewoners persoonlijk, wat de drempel voor contact verlaagde. Deze continue aanwezigheid creëert

Geleerde lessen •

omwonenden en tegelijkertijd de positieve kanten van de opvang te

nemen.

benadrukken, zoals de kansen voor sociale cohesie en samenwerking binnen de wijk.

Bereikbaarheid: omwonenden hadden 24/7 toegang tot een telefoonnummer waarmee zij contact konden opnemen met de opvanglocatie. Daarnaast waren de wijkagent en wijkregisseur direct

•

opvang zijn, maar ook een positieve bijdrage leveren aan de gemeenschap.

zien dat de zorgen van omwonenden serieus werden genomen.

Fase 0

Fase 1

Focus op mogelijkheden: door samen te werken met de buurt en open te staan voor suggesties en feedback, kan een opvanglocatie niet alleen een plek van

bereikbaar. Deze constante beschikbaarheid straalde vertrouwen uit en liet

Inleiding

Bespreek beeldvorming: negatieve beeldvorming over een opvanglocatie kan een uitdaging zijn. Het is belangrijk om hierover in gesprek te gaan met

vertrouwen en maakte het mogelijk om zorgen in een vroeg stadium weg te

•

Afbouw in overleg: na verloop van tijd werd de beveiliging om de opvang heen in overleg met de omwonenden afgebouwd, afhankelijk van hoe de situatie zich

aanpak om verbinding te maken met de omgeving en zorgen weg te nemen. •

Open communicatie: de gemeente communiceerde helder over

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

“O p een g egeven m om ent k reg en w e een m el d ing d a t er iem a nd in h et s ch u u rt je in d e m oes t u in w a s gew ees t . Er w erd m et een g ew ez en na a r d e m ens en va n de opva ng, m a a r h et b leek een d a kloz e t e zijn. Da a r h eb b en w e na a r b u u rt b ew oners w el ext ra a a nd a ch t a a n gew ijd . Da t w e d oor b eel d vorm in g geneigd z ijn d a t m et een a a n el k a a r t e rela t eren. Ma a r d eze dingen g eb eu ren g ew oon.” - Loca t iem a na ge r TGO Wink els t eeg

Verlengingen

Fase 3 A f b o u w Met het naderen van de sluitingsdatum van TGO Winkelsteeg brak een nieuwe fase aan: verlenging,

Een zorgvuldig evenwicht tussen operationele haalbaarheid, leefbaarheid en transparante communicatie.

Verhuizen van bewoners

Terugbrengen van het terrein

Toen de sluitingsdatum in mei

Nadat de bewoners waren

naderde, begon het proces van

verhuisd, begon de fysieke

uithuizing.

ontmanteling van de locatie.

verhuizing en afbouw. De verlengingen brachten uitdagingen voor de gemeente op het gebied van haalbaarheid, leefbaarheid en communicatie. De verhuizing en ontmanteling vereisten zorgvuldige planning, samenwerking en aandacht voor alle betrokkenen. Dit hoofdstuk belicht de organisatie van deze verlengingen, de begeleiding van bewoners en medewerkers tijdens de verhuizing, en het herstel van het terrein, met aandacht voor zowel praktische aspecten als de emotionele impact.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 3 Verlengingen: hoe het ging en wat het vroeg

•

voordat nieuws de media bereikte.

Toen de sluitingsdatum van 1 november 2023 naderde, werd duidelijk dat de opvanglocatie langer nodig zou zijn. Er waren simpelweg niet genoeg opvangplekken in het land om de bewoners te herplaatsen. Zo begon de eerste verlenging, van 1 november 2023 tot 1 maart 2024. De maanden daarop volgden

De invloed op betrokkenen •

een vaste plek in een AZC gehad, waar meer stabiliteit mogelijk was, maar het

sloot de opvanglocatie op 7 juni 2024. De verlengingen vroegen om een

merendeel waardeerde het verblijf en uitte hun dankbaarheid.

zorgvuldig evenwicht tussen operationele haalbaarheid, leefbaarheid en

•

•

Sommigen hadden al een andere baan geregeld, maar keerden toch terug met

vaak al met veel onzekerheid te maken hadden, als eerste te informeren. Dit

het idee: We maken er weer het beste van. Ondanks de lastige omstandigheden

werd als prioriteit gezien. Bewoners ontvingen tijdig een brief met de nodige

bleef het team professioneel en veerkrachtig.

informatie, gevolgd door persoonlijke gesprekken met woonbegeleiders om verspreid. •

Medewerkers: Voor medewerkers bracht elke verlenging gemengde gevoelens. "Je leeft ergens naartoe, en dan verandert alles weer - woonbegeleider”.

Communicatie met bewoners: Het was van groot belang om bewoners, die

eventuele vragen en zorgen te bespreken. Klik hier voor een brief die werd

Bewoners: Voor veel bewoners was de eerste verlenging een opluchting. Ze waren tevreden met de locatie en de veilige omgeving. Sommigen hadden liever

nog twee verlengingen, elk met nieuwe uitdagingen en besluiten. Uiteindelijk

transparante communicatie. Elke verlenging betekende:

Betrekken van omwonenden: Via brieven werd de buurt geïnformeerd, altijd

•

Omwonenden: De impact op de buurt was beperkt. De gemeente hield het contact met de buurt eenvoudig via brieven en persberichten. Ook werd bij de eerste verlenging omwonende avond gefaciliteerd. Bij de laatste 2 verlengingen

Heronderhandeling van contracten: Met meer dan 150 leveranciers moest

bleken deze overbodig omdat de situatie op de locatie stabiel bleef.

opnieuw worden overlegd. Kon de catering doorgaan? Was er nog schoonmaakpersoneel beschikbaar? Ook alle medewerkers moesten worden gevraagd om te blijven.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 3 •

Geleerde lessen •

•

Overweeg een langere gebruiksduur: het opzetten van een kostbare

Flexibele afspraken met leveranciers: contracten moeten voldoende

opvanglocatie voor slechts zes maanden bleek inefficiënt. Bij een langere inzet

ruimte bieden voor verlengingen. Dit voorkomt tijdrovende

kunnen investeringen in leefbaarheid en faciliteiten beter renderen. Een

onderhandelingen en zorgt ervoor dat cruciale voorzieningen, zoals catering

duidelijke visie en planning op lange termijn kunnen veel onvoorziene

en beveiliging, beschikbaar blijven zonder onderbrekingen.

uitdagingen voorkomen.

Voorzie flexibiliteit voor personeel: personeelscontracten moeten voorbereid zijn op onverwachte verlengingen. Regelmatige evaluaties en feedbackmomenten houden medewerkers betrokken en gemotiveerd, zelfs bij herhaaldelijke aanpassingen.

•

Heldere communicatie voorkomt onzekerheid: transparante en tijdige communicatie met bewoners helpt onzekerheid te verminderen en vertrouwen op te bouwen. Dit geldt ook voor omwonenden en andere stakeholders, zoals leveranciers en vrijwilligers.

•

Leefbaarheid als prioriteit: bij een langere verblijfsperiode neemt de kans op frustratie en spanningen toe. Investeringen in dagactiviteiten, privacyopties en mentale ondersteuning zijn van groot belang om de sfeer en leefbaarheid te behouden.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Fase 3 Geleerde lessen

Verhuizen van bewoners Toen de sluitingsdatum in mei naderde, begon het proces van uithuizing. Dit was

•

door woonbegeleiders maakten het proces menselijk en gaven bewoners een

een emotioneel moment, niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de

gevoel van controle en waardigheid.

medewerkers die hen maandenlang hadden begeleid. •

Het proces

onzekerheden te verminderen.

zou vertrekken. Families kregen een dag extra om kinderen afscheid te laten nemen van school en vriendjes. Taxi’s en kleine busjes stonden klaar om

•

bewoners naar nieuwe locaties te brengen, van een sporthal in Groningen tot

Markeer het afscheid: een moment om stil te staan bij het vertrek gaf bewoners en medewerkers de kans om emoties te verwerken.

andere AZC’s. •

Medewerkers begeleidden de bewoners zo goed mogelijk: van het inpakken

Flexibiliteit is noodzakelijk: onvoorziene factoren, zoals nieuwe beschikbare locaties, vereisten een flexibele houding.

van persoonlijke spullen tot het klaarmaken van tassen. Iedereen wist dat dit het werden tassen verzameld, kluisjes leeggemaakt en persoonlijke eigendommen

Heldere communicatie en begrip tonen voorkomt onzekerheid: brieven en persoonlijke gesprekken hielpen bewoners zich voor te bereiden en

De verhuizing van bewoners verliep gefaseerd. Het COA bepaalde wie wanneer

einde was, wat zorgde voor een zware maar verbonden sfeer. Bij het afscheid

Persoonlijke begeleiding is cruciaal: individuele gesprekken en ondersteuning

•

Ruimte voor uitgebreide afsluiting: ondanks gezamenlijke afsluitmomenten bood de beperkte tijd door focus op de nieuwe opvanglocatie weinig ruimte

klaargelegd. Op het grasveld stonden bewoners en medewerkers bij elkaar. Er

voor een uitgebreid afscheid. In toekomstige projecten is het essentieel

werden knuffels uitgewisseld, en er vielen tranen. Toen de laatste bus vertrok,

voldoende tijd te reserveren voor evaluatie en afsluiting. Zo kunnen

voelde de locatie opeens leeg aan.

medewerkers, bewoners en partners waardig terugblikken en goed afronden.

"Het was een moment van samenzijn. Iedereen stond stil bij wat er gebeurde, en we hebben het zo menswaardig mogelijk gedaan." - Locatiemanager TGO Winkelsteeg

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

"K ind eren kond en op s ch ool a fs ch eid nem en voord a t z e vert rok ken Da t w a s w a a rd evol , om da t h et kind eren de ka ns ga f om b ew u s t a fs ch eid t e nem en in pla a t s va n a b ru p t t e vert rekk en . I k h eb ook op een CO A -l oca t ie gew erkt , w a a r dit niet w erd g ereg el d , en d a t z orgd e voor veel onru s t ond er d e k ind eren. " - Woonb egeleide r

Fase 3 Overdracht aan stadsontwikkeling

Het terugbrengen van het terrein

Met de ontmanteling afgerond, lag de focus op de oplevering van het terrein. Het

Nadat de bewoners waren verhuisd, begon de fysieke ontmanteling van de

gebied werd grondig schoongemaakt en klaargemaakt voor hergebruik. Een

locatie. De grote tenten werden afgebroken, de ingerichte ruimtes werden

eindschouw met de afdeling stadsontwikkeling van de gemeente markeerde het

leeggehaald en het terrein werd teruggebracht naar de oorspronkelijke staat. Dit was niet zonder uitdagingen. De logistiek van het verwijderen van infrastructuur, zoals sanitair en nutsvoorzieningen, vereiste nauwe samenwerking met aannemers.

officiële einde van de opvangperiode. Eind juni was de locatie volledig leeg en formeel overgedragen.

Geleerde lessen •

Strakke planning en samenwerking

verantwoordelijkheden tijdens de afbouwfase zijn essentieel. Een heldere

Een productiebedrijf, met ervaring in tijdelijke locaties zoals festivals, werd

taakverdeling voorkomt extra werk en frustratie, waardoor het proces soepel

ingeschakeld om de fysieke afbouw te coördineren. Binnen 2,5 week werd het

verloopt.

hele terrein leeggehaald. Tenten, bedden, meubels en sanitaire voorzieningen werden systematisch afgebroken en afgevoerd.

•

op te ruimen. Dit zorgt ervoor dat bouwers efficiënt aan hun werkzaamheden

hierin een belangrijke rol. Duidelijke afspraken over eigendom en

kunnen beginnen.

verantwoordelijkheden zorgden voor een soepel proces. Bedden en andere productiebedrijf zorgvuldig gedemonteerd en opgeslagen.

•

Bijvoorbeeld door bouwers volledig verantwoordelijk te maken voor de afbouw, met voldoende middelen en tijd om deze taken efficiënt uit te voeren.

Productiemanager

Fase 0

Fase 1

Centrale coördinatie: het kan nuttig zijn om één partij verantwoordelijk te maken voor alle afbouwactiviteiten, zodat er geen losse eindjes blijven liggen.

"Het schema was strak, maar iedereen wist precies wat er moest gebeuren" -

Inleiding

Betere betrokkenheid van de gemeente: de gemeente kan actiever bijdragen in de afbouwfase door bijvoorbeeld gehuurde meubels te verzamelen en afval

De samenwerking tussen de gemeente, het COA en het productiebedrijf speelde

inventaris, eigendom van de gemeente, werden bijvoorbeeld samen met het

Duidelijke afspraken over afbouwtaken: duidelijke afspraken over

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Slot A f s l u i t i n g

Inleiding

Fase 0

Conclusie

Geleerde lessen

Nawoord

De conclusie over TGO de

In deze paragraaf worden de

Een dankwoord aan alle

Winkelsteeg

overkoepelende geleerde

betrokkenen

lessen samengebracht

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Slot Conclusie De TGO Winkelsteeg laat zien dat grootschalige gemeentelijke opvang succesvol kan worden georganiseerd door een aanpak die menselijkheid, flexibiliteit en samenwerking centraal stelt. Dit project bewees dat er veel bereikt kan worden met een lerende houding en de inzet van partners, medewerkers en bewoners. Tegelijkertijd is duidelijk geworden dat elke opvanglocatie maatwerk vraagt, afgestemd op de lokale context en behoeften. De ervaringen op de opvanglocatie Winkelsteeg hebben geleid tot waardevolle inzichten die niet alleen van belang zijn voor de gemeente Nijmegen, maar ook inspiratie bieden voor andere gemeenten en organisaties die voor een vergelijkbare opgave staan. Daarbij blijft de nadruk liggen op leren door te doen en het blijven bijsturen op basis van nieuwe inzichten. De belangrijkste lessen van dit project, gebundeld in de overkoepelende “geleerde lessen,” zijn hier terug te vinden en vormen een praktische basis voor toekomstige opvanginitiatieven.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Slot •

Overkoepelende geleerde lessen

locatiekeuze zelf, maar richt de gesprekken op samenwerking en praktische

Door het hele document heen zijn per onderwerp en fase van een opvanglocatie

invulling.

tal van geleerde lessen opgenomen. Deze inzichten bieden waardevolle aanknopingspunten om van te leren en toekomstige projecten verder te

3.

verbeteren. In deze paragraaf worden de overkoepelende geleerde lessen

bereikbaarheid, bijvoorbeeld door een telefoonnummer beschikbaar te

succesfactoren die in acht kunnen worden genomen bij het opzetten van een

stellen voor klachten of vragen over overlast. Dit vergroot het vertrouwen en

opvanglocatie zoals de Winkelsteeg.

de verbinding met de buurt.

Zorgvuldige locatiekeuze: bij het opzetten van een opvanglocatie is een

4.

zorgvuldig locatieonderzoek essentieel. Besteed aandacht aan alle

centraal staan. Schakel experts in, zoals een evenementenbouwer, om een

elektriciteitsvoorzieningen en flora en fauna. Schakel zo vroeg mogelijk de

efficiënt en leefbaar ontwerp te realiseren. Denk hierbij aan zaken als

omgevingsdienst en, indien nodig, de provincie in. Deze aspecten spelen

routing, sanitair en gemeenschappelijke ruimtes.

minder een rol bij hergebruik van een bestaand pand of gebouw, maar blijven relevant.

5.

bewoners. Voorbeelden hiervan zijn voldoende en goed sanitair,

besluitvorming is cruciaal. Zorg dat het college of de burgemeester bij

kwalitatieve paviljoens (met aandacht voor geluids- en warmte-isolatie),

crisisopvang een goed onderbouwd besluit neemt, en informeer de

sterke wifi-verbindingen, verse catering en toegankelijke gezondheidszorg.

gemeenteraad tijdig. Betrek direct omwonenden en andere stakeholders

Fase 0

Fase 1

Investeer in kwaliteit: Bezuinig niet op essentiële voorzieningen: goede kwaliteit betaalt zich uit in een soepel draaiende locatie en tevreden

Besluitvorming en omgevingsmanagement: een heldere en transparante

Inleiding

Slimme en functionele inrichting van het terrein: bij de inrichting van het terrein moet het gebruik door bewoners én de logistieke bereikbaarheid

ruimtelijke en omgevingsaspecten, zoals stikstof,

2.

Open en doorlopende communicatie: houd de communicatie met de omgeving gedurende de hele looptijd open. Faciliteer een laagdrempelige

samengebracht. Ze geven richting aan belangrijke aandachtspunten en

1.

vanaf het begin, bijvoorbeeld via een inloopavond: Bespreek daarbij niet de

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Slot 6.

Een passend functiehuis: ontwerp een functiehuis dat goed aansluit bij de

10. Kernwaarden expliciet uitdragen: formuleer de kernwaarden van de

behoeften van de locatie. Beschrijf alle rollen nauwkeurig en zorg voor een

organisatie en zorg dat deze door alle medewerkers wordt gedragen. Stel

goede afstemming tussen functies. Het doel is dat de eindverantwoordelijke

het welzijn van de bewoners altijd centraal, en vertaal dit naar de dagelijkse

locatiemanager overzicht en rust heeft in de dagelijkse operatie.

praktijk. De basis hiervoor moet worden gelegd, uitgedacht en uitgedragen door het projectteam. Op deze manier wordt er een triple down effect van

7.

Diversiteit in het team: een divers samengesteld team maakt het

de missie en visie gecreëerd.

makkelijker om verbinding te maken met bewoners. Medewerkers die 11. Gestructureerd omgevings- en veiligheidsoverleg: organiseer een vast

verschillende talen spreken en bekend zijn met de culturele achtergronden van bewoners zijn een grote meerwaarde. Besteed daarnaast expliciet

overleg met belangrijke stakeholders, zoals de politie (wijkagent), toezicht

aandacht aan inclusiviteit, bijvoorbeeld door extra ondersteuning voor

en handhaving van de gemeente, en de wijkregisseur. Betrek daarnaast

LHBTIQ+-bewoners.

winkeliers, ondernemers, instellingen en bewonersorganisaties uit de omgeving om gezamenlijk te werken aan een veilige en prettige omgeving.

8.

Zinvolle sport- en activiteitenprogramma’s: bestrijd verveling met een goed programma van sport en activiteiten. Dit bevordert het welzijn van

Het fundament: reinheid, rust en regelmaat

bewoners en draagt bij aan rust en structuur op de locatie.

De basis van een goed functionerende opvanglocatie blijft reinheid, rust en regelmaat. Oog voor de mens, het begrijpen wat welzijn inhoudt en hoe je hier

9.

Lerende organisatie: maak van de locatie een lerende organisatie. Evalueer

invulling aan geeft vormen het fundament waarop bewoners én medewerkers

incidenten, creëer ruimte voor input van medewerkers en organiseer

kunnen bouwen.

regelmatig multidisciplinair overleg. Een gezamenlijke dag start voor leidinggevenden zorgt voor duidelijke communicatie en afstemming.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Slot Wij hopen dat deze evaluatie niet alleen een terugblik biedt, maar ook een

Nawoord

inspiratiebron en praktisch handvat zal zijn voor toekomstige projecten. De

Dit evaluatiedocument is het resultaat van een intensief en zorgvuldig proces

samenwerking en betrokkenheid van alle partijen hebben dit document tot een

waarin de ervaringen en lessen uit de Tijdelijke Gemeentelijke Opvang

waardevol naslagwerk gemaakt.

Winkelsteeg zo volledig en toegankelijk mogelijk zijn vastgelegd. Dankzij de inspanningen van velen is een document samengesteld dat recht doet aan de

Dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van dit

complexiteit en de menselijke dimensie van dit project.

evaluatiedocument. Samen hebben we een belangrijke stap gezet in het leren en verbeteren van opvanglocaties.

Onze dank gaat uit naar de bewoners van de opvanglocatie, de medewerkers, de omwonenden en alle betrokken partijen voor hun bereidheid om hun ervaringen en inzichten met ons te delen. Zonder hun input was het niet mogelijk geweest een volledig beeld te schetsen van dit project. Bijzonder dank gaat uit naar Edwin van Haveren, wiens fotografie dit document visueel kracht bijzet. Zijn beelden vangen niet alleen de essentie van de opvanglocatie, maar brengen ook de menselijke kant van het verhaal tot leven. Tot slot willen we Wiltgroei bedanken voor het uitvoeren van deze evaluatie. Van het ophalen van verhalen tot het helder beschrijven en vormgeven van het stuk.

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Bijlagen fase 0

Hubert Bruls bij Sven op 1 Schematische weergave bestuurlijk proces Vergunningen Collegevoorstel Collegebesluit Brief omwonende Raadsbrief Persbericht COA overeenkomst Financieel overzicht

Bijlagen O v e r z i c h t

v a n

Bijlagen fase 1

Plattegrond 360 graden overview Beschrijving van de indeling Plattegrond na verlenging Functiehuis TGO Winkelsteeg Invulling functie woonbegeleider Doorontwikkeld functiehuis TGO Winkelsteeg Geleerde lessen doorontwikkeling functiehuis Inwerkdocumenten

d o c u m e n t e n

Bijlagen fase 3

Brief over verlenging naar bewoners Brief over verlenging naar omwonende

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Bijlagen Fase 0 Gemeenteraad Kaderstellen Controleren

• • •

College van Burgemeester en Wethouders

informeren

Besluit

Portefeuillehouders overleg Opvang Vluchtelingen Burgemeester Portefeuillehouder vluchtelingen Portefeuillehouder stadsontwikkeling

Informele ambtelijke werkgroep Fase 0

• Voorstel starten locatie

• Opdracht Locatie voorbereiding

• Locatie vooronderzoek

Inleiding

Terug naar tekst

Projectleider opvang gebiedsontwikkelaars (ad hoc) Fase 1

Fase 2

• • • • • • •

Projectteam locatie voorbereiding Winkelsteeg Projectleider opvang Productieleider/aannemer (beoogd) Locatiemanager Medewerker omgevingsdienst Veiligheidsadviseur/brandweer Omgevingsmanager Communicatie adviseur

Fase 3

Slot

Bijlagen

Terug naar tekst

Bijlagen Fase 0 Vergunningen •

Stikstofdepositie (AERIUS-berekening)

•

Geluid

•

Bodemonderzoek explosieven & archeologie

•

Omgevingsvergunning natuur (Natura 2000)

•

Bestemmingsplan

•

Brandveiligheid

•

Bouw- & woningtoezicht (toetsing bouwplannen aan de omgevingsplannen)

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Terug naar tekst

Bijlagen Fase 0 Documenten Op de volgende pagina’s vindt u de onderstaande documenten •

Collegevoorstel

•

Brief omwonenden

•

Raadsbrief

•

Persbericht

•

COA Overeenkomst

Inleiding

Fase 0

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Slot

Bijlagen

Collegevoorstel

Embargo tot 9 maart

Onderwerp Vestiging crisisnoodopvang sportpark Winkelsteeg Opsteller Programma

Marc Theeuwes Bestuur en organisatie

Portefeuillehouder

H.M.F. Bruls, N.P. Vergunst, C.M.H. Daemen en G. Visser

Behandeldatum Status

Advies 1. Het realiseren en in samenwerking met het COA exploiteren vanaf 17 april tot 1 november 2023 van een crisisnoodopvanglocatie voor circa 1.200 asielzoekers op een in bijgevoegde plattegrond aangegeven deel van het gemeentelijk sportpark Winkelsteeg aan de Winkelsteegseweg; 2. Het in overleg met het ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Justitie & Veiligheid (J&V) te voorzien in een op maat gemaakt onderwijsprogramma voor leerplichtige kinderen in de crisisnoodopvang Winkelsteeg; 3. De crisisnoodopvang d’Almarasweg te sluiten zodra de crisisnoodopvanglocatie Winkelsteeg gereed is voor opvang; 4. Een inloopbijeenkomst te organiseren voor omwonenden en andere belanghebbenden (waaronder omliggende sportverenigingen en bedrijven en instellingen, ondernemers winkelcentrum Hatert); 5. De brieven aan de raad, omwonenden, omliggende bedrijven en de Radboud Universiteit vast te stellen. 6. Een open dag te organiseren, voorafgaand aan het in gebruik nemen van de opvanglocatie, waar omwonenden en andere belanghebbenden in de gelegenheid worden gesteld de locatie te bekijken en vragen te stellen aan medewerkers van gemeente, Vluchtelingenwerk en COA. Aanleiding Het Rijk heeft de Veiligheidsregio’s en de gemeenten dringend gevraagd om 19.000 opvangplekken aan te bieden.

Redenen zijn het groeiend aantal mensen dat in Nederland asiel aanvraagt en het op korte termijn sluiten van een aantal (crisis)noodopvanglocaties in het land. Dat gebeurt omdat vergunningen verlopen of omdat lokaal is besloten de opvang aan een termijn te verbinden. Het centrale aanmeldcentrum in Ter Apel heeft nog altijd te weinig plek om asielzoekers op te vangen. Wij willen mensen niet in de kou laten staan en willen opvang bieden onder de volgende randvoorwaarden: • Er is een geschikte of snel geschikt te maken locatie; • We kunnen beschikken over voldoende deskundig personeel; • COA is verantwoordelijk voor (gezondheids)zorg en asielprocedures. • Alle kosten die wij maken om deze nieuwe opvanglocatie te realiseren en exploiteren worden door het Rijk vergoed; • Zonder nadere afspraken met het ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Justitie & Veiligheid (J&V) kunnen wij niet voorzien in onderwijs voor leerplichtige kinderen in de opvang.

B&W, Raad / sjab = Collegevoorstel Opgesteld door Marc Theeuwes, 0651840562, m.theeuwes@nijmegen.nl

7 maart 2023 Embargo tot 9 maart, 18.00 uur

Collegevoorstel

Locatieonderzoek Onderzoek naar locaties die potentieel geschikt zijn levert één locatie op die qua ligging, beschikbaarheid en faciliteiten in aanmerking komt voor de opvang van zo’n grote groep asielzoekers: sportpark Winkelsteeg. In de paragraaf Argumenten onderbouwen we waarom deze locatie geschikt is. Beoogde impact Met dit besluit voldoen we aan de regionaal gemaakte afspraken, ontlasten we het centrale aanmeldcentrum in Ter Apel en zorgen we voor een humane opvang van vluchtelingen. We informeren de raad en de stad zo goed mogelijk over de ontwikkelingen rond opvang van vluchtelingen en asielzoekers. Dit voorstel staat in relatie tot de doelenboom: Doel: We stimuleren zelfstandigheid en zelfredzaamheid van onze (wijk)bewoners. Activiteit: We zorgen voor ondersteuning en toegankelijke zorg voor migranten en vluchtelingen. Argumenten Inzet sportpark Winkelsteeg De inzet van deze locatie is gebaseerd op de volgende overwegingen: a. Er kan een groot aantal opvangplekken gerealiseerd worden op vrij beschikbaar en vlak terrein; b. Voor de locatie Winkelsteeg zijn geen afwijkingsbesluiten noodzakelijk. c. Op Winkelsteeg zijn nutsvoorzieningen (elektriciteit, water) aanwezig en uit te breiden. d. Het sportpark Winkelsteeg maakt op termijn plaats voor de bouw van woningen op deze locatie.

Dat betekent dat bestaande overeenkomsten met huurders en gebruikers nu al niet meer worden verlengd. Onderwijs Door tekort aan personeel en lesaccommodaties kunnen we geen volledig onderwijsprogramma bieden aan leerplichtige kinderen in de crisisnoodopvang. Het Rijk onderkent dit en bevestigt dat dit voor meerdere gemeenten een knelpunt is. Daarom is een spoedwet in voorbereiding om meer ruimte te bieden voor passende oplossingen. Toegezegd is dat Nijmegen, vooruitlopend op die spoedwet, wordt aangewezen als pilotgemeente. Op basis hiervan vindt overleg plaats met de ministeries van OCW en J&V om een passend arrangement te maken voor deze nieuwe crisisnoodopvang. Sluiten crisisnoodopvang d’Almarasweg De kans is reëel dat het COA ons verzoekt om de crisisnoodopvang d’Almarasweg tot 1 juli open te houden. Dit is eerder ook besloten, omdat er toen nog geen alternatieve opvang mogelijk was voor de bewoners. De omgevingsvergunning voor de crisisnoodopvang op deze locatie is geldig tot die datum. Belangrijkste argument om deze locatie toch te sluiten is de beschikbare capaciteit van personeel (locatiemanagers en begeleiders). Die is onvoldoende om twee crisisnoodopvanglocaties met dergelijke aantallen bewoners tegelijk te kunnen draaien: iedereen is nodig op de Winkelsteeg. Daarnaast willen we onze aandacht en inzet concentreren op één locatie.

Collegevoorstel

Communicatie Bij de opening van eerdere opvanglocaties voor Oekraïners en asielzoekers hebben wij de raad, omwonenden en andere belanghebbenden per brief en in sommige gevallen persoonlijk geïnformeerd over onze besluiten. De crisisnoodopvang Winkelsteeg is van zo’n omvang (1.200 plekken) dat wij, naast deze vormen van communicatie, ook een inloopbijeenkomst willen organiseren waarbij wij uitleg geven over onze beweegredenen, over hoe een en ander eruit komt te zien en waarbij omwonenden en andere belanghebbenden de gelegenheid hebben om vragen te stellen. De goede ervaring met het houden van een open dag, voorafgaand aan de ingebruikname van de crisisnoodopvang aan de d’Almarasweg, is reden om dit ook te doen met de locatie Winkelsteeg. Kanttekeningen Voor het realiseren van deze opgave is een omgevingsvergunning vereist. Vooruitlopend op de afgifte hiervan is een gedoogbeschikking nodig. Die is in voorbereiding. De beoogde ontwikkeling is wat betreft stikstofdepositie en gebiedsbescherming uitvoerbaar in het kader van de Wet natuurbescherming. Derhalve zijn er voor stikstof geen verdere vervolgstappen noodzakelijk. SV Hatert maakt gebruik van deze locatie. De sportvereniging behoudt twee sportvelden voor trainingen en wedstrijden. Met hen worden goede afspraken gemaakt over de scheiding van hun activiteiten met die van de opvang.

Er is samenloop met de besluitvorming over de bestemmingsplanprocedure station Goffert. Het risico bestaat dat twee afzonderlijke ontwikkelingen aan elkaar worden gekoppeld waardoor ruis ontstaat in beide trajecten. We denken dit voor een groot deel te kunnen ondervangen door vertegenwoordigers van het ambtelijk kernteam opvang vluchtelingen aanwezig te laten zijn bij de informatieavond over het bestemmingsplan op 21 maart. Daar kunnen zij vragen over de opvang asielzoekers apart en los van deze bijeenkomst beantwoorden. Financiën Voorwaarde van onze medewerking is dat wij volledig gecompenseerd worden in de kosten die wij maken voor deze opvang. Dit is toegezegd door het COA en wordt vastgelegd in de bestuursovereenkomst met het COA. Vervolg Als besloten wordt tot de inrichting van een deel van sportpark Winkelsteeg als crisisnoodopvanglocatie, is het de bedoeling om zes paviljoens, elk voor 160 personen en 50 woonunits voor vier of zes personen, alsmede infrastructuur van andere opvanglocaties naar Nijmegen te verhuizen. Verder zijn er sanitair- en ontmoetingsruimten. Deze paviljoens en woonunits kunnen prima worden hergebruikt.