Milieujaarverslag 2023

MILIEUJAARVERSLAG 2023

Map = Brieven en huisstijldocumenten / sjab = Nota, beleids- of projectplan

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1: Energietransitie Paragraaf 1.1 Energiecijfers Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Paragraaf 1.6 Indicatoren Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Paragraaf 2.1 Activiteiten en resultaten Paragraaf 2.2 Indicatoren Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Paragraaf 3.1 Bedrijven Paragraaf 3.2 Circulaire stad Paragraaf 3.3 Afval Paragraaf 3.4 Indicatoren Hoofdstuk 4: Vitale en gezonde stad Paragraaf 4.1 Lucht Paragraaf 4.2 Geluid Paragraaf 4.3 Bodem en ondergrond Paragraaf 4.4 Indicatoren Hoofdstuk 5: Duurzame overheid Paragraaf 5.1 Inrichting en beheer openbare ruimte Paragraaf 5.2 Verduurzaming en aardgasvrije gemeentelijke vastgoedportefeuille Paragraaf 5.3 Verduurzaming via samenwerkingsverbanden en netwerken Paragraaf 5.4 Indicator CO2 uitstoot Bijlage 1: Indicatoren uit stadsrekening 2022

1 2 3 3 4 7 8 10 11 14 14 17 18 18 24 25 26 28 28 32 33 36 39 39 41 42 44 46

1

Inleiding Het Verdrag van Aarhus stelt dat het verlenen van toegang tot milieu-informatie aanwezig bij de overheid niet alleen een passieve toegang dient te zijn ( d.i. informatie verstrekken wanneer een burger of milieuvereniging erom vraagt), maar dat de overheid ook aan "actieve" informatieverstrekking moet doen. Dat doen wij sinds 1999 door middel van het opleveren van een Milieujaarverslag. De stadsgesprekken die in 2022 gevoerd zijn als opmaat voor het huidige collegeakkoord lieten zien dat de mensen zich zorgen maken over het klimaat en aan de slag willen met verduurzaming van hun woning of bedrijfspand. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor deze opgave in de bebouwde omgeving en vanuit die verantwoordelijkheid hebben we in ons eerste volledige collegejaar 2023 bewoners, bedrijven en organisaties ondersteund om te verduurzamen. Zo zijn we gestart met de voorbereidingen voor het klimaatberaad. Nijmegen doet mee aan een pilot van VNG en ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Doel van deze pilot is om gemeenten te ondersteunen om begin 2025 een goed klimaatberaad te organiseren. Ook hebben we verkend welke rol het Bewonerssteunpunt energietransitie kan spelen in de ambitie van de gemeente om samen met inwoners de energietransitie en verduurzaming in de wijken te realiseren en welke ondersteuning vanuit de gemeente hierbij wenselijk is.

In het verlengde hiervan heeft het college van Burgemeester en Wethouders grote ambities - die in samenspraak en -werking met de stad zijn opgesteld - om onze stad mooier, schoner, veiliger, duurzamer, groener en prettiger te maken. In 2023 heeft Nijmegen zich onder andere gericht op het besparen van energie door de inzet van energiefixers (5310 huishoudens bezocht) en –coaches (1238 bezoeken) en het aanpakken van de netcongestie (krapte op het elektriciteitsnet). Verder zijn de eerste stappen gezet om te komen tot een actualisatie van de Warmtevisie en een Lokale Energie Strategie (LES). Met de LES zorgen we voor samenhang tussen energiebesparing, aardgasvrije warmteoplossingen, schone elektriciteit, CO2-neutrale bedrijvigheid en schone mobiliteit. We hebben een klimaatadaptatiestrategie vastgesteld. In november hebben we de toolbox natuurinclusief bouwen, leidraad gemeente Nijmegen’ vastgesteld waarmee we een van de koplopers zijn in Nederland op het gebied van natuurinclusief bouwen. Luchtkwaliteit was en blijft een belangrijk thema. Er wordt verder gewerkt en uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit. Een mijlpaal in 2023 was de koop van en sluiting van de asfaltcentrale APN aan de Energieweg wat past bij het verbeteren van de leefbaarheid in de stad. Nieuwe plannen, bovenop de afspraken en het beleid dat er al ligt. Daarvan wordt hier verslag gedaan.

Ambitieuze plannen die opgepakt zijn en daarnaast ook de “dagelijkse routine” van vergunningverlening, toezicht, handhaving, subsidies, projecten etc. De opzet van dit milieujaarverslag sluit aan op het in september 2019 door het College vastgestelde “Uitvoeringsagenda duurzaamheid”. In het digitale nieuwsblad blad Gruuun van de Nijmeegse milieubeweging werd in het verleden eens verwezen naar dit verslag: “Wie eens een inzicht wil krijgen in wat de gemeente doet is het milieujaarverslag leuke lectuur. Geen spannende roman, maar wel goed leesbaar. Met veel concrete voorbeelden”. Dat is precies wat we ieder jaar beogen met dit verslag, een zeer uitgebreide feitelijke verslaglegging. Maar niet alleen de ondernomen activiteiten en resultaten van dit jaar worden beschreven, ook monitoren we sinds 2020 de voortgang via een aantal indicatoren die zo nauw als mogelijk aansluiten bij de beleidsdoelen. Een aantal indicatoren is daadwerkelijk al “gevuld” en een aantal is hier opgenomen die we de komende jaren willen gaan volgen. * In de stadsrekening zijn ook indicatoren opgenomen (zie bijlage). De indicatoren uit de Stadsrekening en dit Milieujaarverslag zijn hetzelfde dan wel aanvullend op elkaar.

2

Hoofdstuk 1: Energietransitie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten. - Rolneming gemeente in publiek integraal warmtebedrijf Dukenburg (gemeenteraad, 20-12-2023) - Participatie- en communicatieplan warmtenet Zwanenveld en Lankforst-Noord (college, 19-12-2023) - Subsidieregeling ‘Doe-het-zelf isolatie maatregelen woningen Nijmegen’ (college, 19-12-2023) - Verlengen aanpak energiearmoede door energiefixers, energiecoaches en doe-hetzelfcoaches (college, 12-122023) - Plan van aanpak Lokale Energie Strategie (college, 05-12-2023) - Voortgang Energietransitie Nijmegen nr. 6 (college, 28-11-2023) - Wijzigingsbesluit van de Uitvoeringsregeling Aanjaagfonds energietransitie Nijmegen voor bedrijven en burgerinitiatieven (college, 21-11-2023) - Wijzigingsbesluit ‘Uitvoeringsregeling aanjaagfonds energietransitie (college, 21-11-2023) - Richtlijnen en participatie plaatsing middenspanningsruimtes (college, 07-11-2023) - Vragen art.

39 GroenLinks over netcongestie (college, 07-11-2023) - Natuurvriendelijk isoleren particuliere woningeigenaren (college, 31-10-2023) - Energie aan zet 2022, Energiemonitoring gebouwde omgeving 2008-2022 (college, 05-09-2023) - Reactie initiatiefvoorstel Nijmeegse Klimaatbegroting (college, 29-08-2023) - Subsidieregeling ondersteuning energiebesparing ondernemingen 2023 (04-07-2023) - BES Draagvlakmeting (college, 20-06-2023) - Participatie en communicatie warmtenet Dukenburg (college, 12-06-2023) - Voortgangsbrieven warmtenet Dukenburg (college, 06-06-2023) - Verlengen aanpak energiearmoede energiefixers en –coaches (college, 09-05-2023) - Aangaan intentieovereenkomst ‘Project warmte voor Dukenburg’ (college, 28-03-2023) - Vaststelling definitieve notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voorafgaan aan de milieueffectrapportage (planMER) RES (college, 28-03-2023) - Afronding verkenningsfase proeftuin aardgasvrije wijk Dukenburg (gemeenteraad, 08-03-2023) - Gegevens business-case warmtenet Dukenburg (gemeenteraad, 08-03-2023) - Geheimhouding business-case warmtenet Dukenburg (gemeenteraad, 08-03-2023) - Start de Tarnoc Pilot (gemeenteraad, 08-03-2023) - Voortgangsbrief energietransitie 5 (college, 28-02-2023) - Programma Energie besparen (gemeenteraad, 01-02-2023) - Oprichting Regionaal Expertisecentrum Energie (REE) (college, 31-01-2023)

Paragraaf 1.1 Energiecijfers De lange termijn doelstelling van de gemeente Nijmegen is om in 2045 energieneutraal te zijn. Het kabinet heeft de landelijke klimaatdoelen eind april 2023 aangescherpt. Om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn, wil het rijk voor 2030 tenminste 55% CO2-reductie behalen. Om dit doel zeker te halen, richt het kabinet het beleid op 60%-reductie in 2030. De energie neutrale stad wordt bereikt door 50% besparen op gas en elektriciteit en 50% duurzame opwek van warmte en elektriciteit. In de onderstaande figuur is het scenario ‘2045-Max’ in een grafiek weergegeven waarin het energieverbruik en –opwek per jaar is af te lezen. De rode lijn geeft het energieverbruik in een bepaald jaar weer, de blauwe de hoeveelheid duurzame opwek. In 2045 kruisen deze lijnen elkaar en wordt er evenveel duurzaam opgewekt als er energie wordt verbruikt. In dezelfde figuur is af te lezen hoe het daadwerkelijk energieverbruik (groene lijn) en –opwek (paarse lijn) in de voorafgaande jaren 2008 t/m 2022 is verlopen.

3

Uit de figuur is het volgende op te maken: • Het energieverbruik (historie) vertoont grote fluctuaties; • Het energieverbruik (historie) volgt eerst de doelstellingslijn en duikt daarna onder de doelstellingslijn; • Er wordt minder energie verbruikt dan verwacht; • De energieopwek (historie) vertoont een min of meer gelijkmatige opwaartse trend zonder grote fluctuaties. • De energieopwek (historie) ligt onder de doelstellingslijn; er wordt minder duurzame energie opgewekt dan beoogd. De grote fluctuaties in het energieverbruik zijn het gevolg van eenmalige grote gebeurtenissen in een bepaald jaar. Zo veroorzaakt de snelle sloop van een aantal bedrijfsgebouwen in het Waalfront een forse verlaging in het energieverbruik dat jaar. Daarnaast heeft een aantal bedrijven in een bepaald jaar hun productie gewijzigd (NXP) of zijn gestopt. De grote fluctuaties van het energieverbruik zijn dus niet het gevolg van het vergaand isoleren van gebouwen of het verbeteren van productieprocessen. Door gebeurtenissen komt het daadwerkelijke energieverbruik sneller onder de doelstellingslijn. De recente sterke daling is voor een belangrijk deel het gevolg van de hoge gasprijzen. De curve van de energie opwek vertoont minder grote fluctuaties, omdat er minder grote duurzame projecten zijn die de opwek in een keer sterk verhogen.

Wel is in 2014/2016 een kleine stijging te herkennen wat te relateren is aan de plaatsing van windturbines in het noorden van Nijmegen en de aansluiting van het warmtenet op de ARN. De doelstelling van de energie opwek ligt onder de doelstellingslijn. De omvangrijke zonneweide langs de A73 is in het jaar 2023 in productie gegaan met een duurzame opwek van ca. 0,1 PJ per jaar (1 % van het totale energieverbruik). Het “tekort” aan duurzame opwek in 2022 wordt gecompenseerd met het “overschot” aan besparing in 2022. Daarmee wordt per saldo de energiedoelstelling 2022 behaald.

Paragraaf 1.2 Algemene ontwikkelingen energietransitie Lokale Energie Strategie (LES) De gemeenteraad van Nijmegen heeft diverse visies en programma’s vastgesteld die er voor moeten zorgen dat Nijmegen energieneutraal wordt: op lokaal niveau de Warmtevisie (2018), die in 2024 wordt geactualiseerd, en het Programma Energie besparen (2023). In regionaal verband hebben we de Regionale Energie Strategie voor grootschalige opwek met zon en wind. De nog vast te stellen Lokale Energie Strategie (LES) 2024-2030 is een paraplu

4

over deze programma’s heen. De LES sluit aan op de Duurzaamheidsagenda (2019) en beschouwen we tevens als actualisatie van de Routekaart Power2Nijmegen (2013). Op 5 december 2023 is het plan van aanpak door het college vastgesteld en ter informatie naar de gemeenteraad gestuurd. De LES wordt medio 2024 aan de gemeenteraad aangeboden ter vaststelling. Meer dan ooit is duidelijk dat we het energiesysteem van de toekomst in samenhang moeten ontwikkelen. Dit betekent onder meer dat we de gevolgen van de mobiliteitstransitie voor de energievraag (elektriciteit, waterstof) en verduurzaming van bedrijventerreinen betrekken bij de LES. Ook gaan we CO2-doelen stellen voor alle sectoren (gebouwde omgeving, bedrijven, mobiliteit, elektriciteit), in aansluiting op het nationale klimaatakkoord. De LES vormt een bouwsteen voor de actualisatie van de Omgevingsvisie, zodat de ruimtelijke implicaties van het nieuwe energiesysteem kunnen worden betrokken bij de integrale afweging in het kader van de Omgevingsvisie. Met de LES zorgen we voor samenhang tussen energiebesparing, aardgasvrije warmteoplossingen, schone elektriciteit, CO2-neutrale bedrijvigheid en schone mobiliteit. We brengen in beeld of we op schema liggen met onze energiedoelen. En we voegen (tussentijdse) CO2-doelen toe aan onze ambities.

Ook nemen we in de LES een routekaart op voor het aansluiten van de vraag op het aanbod van schone energie. Regionale Energie Strategie (RES) Rond duurzame opwek geeft de RES op regionaal niveau vorm aan het klimaatakkoord. In juli 2023 is het planmilieueffectrapport (planMER) over RES 1.0 aangeboden aan de gemeenteraad. Het planMER geeft de milieu- en natuureffecten objectief weer. Op 2 november 2023 heeft de Groene Metropool Regio het advies van de Commissie MER over de planMER ontvangen. De volgende stap is dat de gevolgen van de planMER per gemeente met een maatwerkproces in beeld worden gebracht en doorgevoerd in de RES 2.0. Op regionaal niveau zijn er al stappen gezet om te komen tot een RES 2.0. De opwekprojecten die in RES 1.0 voor Nijmegen waren opgenomen, zijn inmiddels gerealiseerd. Dat zijn de winden zonneparken ten noorden van De Grift bij de A15,op het ENGIE-terrein en het zonnepark langs de A73. Wet collectieve warmte (Wcw) Voor warmtenetten is er sinds 2014 de Warmtewet ter bescherming van gebruikers. Om de regierol van gemeenten in de levering van warmte te kunnen organiseren en de marktordening anders in te delen, is gewerkt aan een vervangende wet: de Wet collectieve warmte (Wcw). De concept Wcw van juni 2023 geeft richting aan de rol die gemeenten in het publiek integraal warmtebedrijf kunnen of moeten nemen.

Inmiddels is ook de concept Wcw op 10 oktober 2023 vastgesteld in de Ministerraad en daarna voor advies naar de Raad van State gestuurd. Het is nog onbekend wanneer het aangeboden wordt aan de Tweede en Eerste Kamer. Netcongestie Zowel op het hoogspanningsnet (beheerd door TenneT) als op de lagere spanningsnetten (in Nijmegen beheerd door Liander) is er krapte op het elektriciteitsnet: netcongestie. In 2023 is verdergaand inzicht gekomen in de ernst hiervan en is de samenwerking verder opgepakt hoe met netcongestie om te gaan. In 2023 startte de gemeente de aanpak met Liander om de netinfrastructuur voor elektriciteit in de wijken te versterken. Als gemeente hebben we hiervoor richtlijnen opgesteld voor het bijplaatsen van middenspanningsruimten (trafostations). Op 7 november heeft de gemeenteraad hierover een informatiebrief ontvangen. Op 18 oktober 2023 maakte TenneT de resultaten bekend van het congestieonderzoek in Gelderland, Flevoland en Utrecht. In november hebben we de gemeenteraad hierover geïnformeerd via de beantwoording van de raadsvragen van GroenLinks over netcongestie. In Gelderland blijkt geen extra stroomcapaciteit beschikbaar voor nieuwe aanvragen voor grootverbruikers vanaf 17 november 2022 en dat zal zo blijven tot 2029. Slimme oplossingen zijn nodig om het bestaande stroomnet zo goed mogelijk te benutten. Hierover is het contact met medeoverheden,

5

netbeheerders en marktpartijen geïntensiveerd, bijvoorbeeld om te komen tot een ‘smart energy hub’ op bedrijventerrein TPN-West. Daarnaast is de conclusie van het TenneT-onderzoek dat - zonder stevige maatregelen - vanaf 2026 niet alle kleinverbruikambities uitgevoerd kunnen worden door tekorten in het netwerk van TenneT. De woningbouwprogrammering in de periode vóór 2030 komt daarmee in het gedrang. Om zonodig te kunnen prioriteren vindt binnen de gemeente en regiobreed een inventarisatie plaats van te verwachten groei van de stroomvraag vanuit nieuwbouwprojecten. Liander verkent daarbij, tot in het voorjaar van 2024, wat de conclusies van het TenneT-onderzoek specifiek voor (regio) Nijmegen betekenen, wat betreft ruimte voor nieuwbouwaansluitingen tot 2030 per onderstation (de schakel met het hoogspanningsnet). Binnen de gemeente is de voorbereiding gestart van een Masterplan Netcongestie voor de korte termijn, mede op basis van de inzichten van Liander. Prioritering op de lange(re) termijn komt aan bod in de LES. Afspraken over de samenwerking tussen gemeente en Liander zijn eind 2023 vastgelegd in een intentieovereenkomst. Ondertekening vond plaats na de jaarwisseling. Bewonersparticipatie Op meerdere manieren zoeken we de samenwerking met of inbreng van de bewoners van onze stad wat betreft het onderwerp energietransitie.

Klimaatberaad De voorbereidingen voor het klimaatberaad zijn gestart. Nijmegen doet mee aan een pilot van VNG en ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Doel van deze pilot is om gemeenten te ondersteunen om begin 2025 een goed klimaatberaad te organiseren. Bewonerssteunpunt energietransitie In Nijmegen zijn meerdere bewonersinitiatieven ontstaan of in oprichting. Deze initiatieven hebben samen de vereniging ‘Bewonerssteunpunt energietransitie’ (verder te noemen: Bewonerssteunpunt) opgericht. Zij stellen zichzelf twee doelen. Als eerste het ondersteunen en aanzetten van (nieuwe) bewonersinitiatieven op dit gebied. Daarnaast vinden zij het belangrijk om als vereniging van bewoners mee te kunnen denken bij de ontwikkelingen op het gebied van de energietransitie. In 2023 is verkend welke rol het Bewonerssteunpunt kan spelen in de ambitie van de gemeente om samen met inwoners de energietransitie en verduurzaming in de wijken te realiseren en welke ondersteuning vanuit de gemeente hierbij wenselijk is. Aanjaagfonds energietransitie - Bewonersplannen Om bewonersinitiatieven te stimuleren stappen te zetten richting verduurzaming is de ‘Uitvoeringsregeling aanjaagfonds energietransitie’ in 2020 vastgesteld. Bewonersinitiatieven kunnen maximaal €5.000 euro per keer aanvragen. In 2023 zijn er 3 toekenningen van totaal €11.470,- gedaan.

Vanwege de geringe animo heeft op 21 november het college een wijzigingsbesluit aangenomen, bewonersinitiatieven moeten voortaan uit minimaal 5 in plaats van 10 huishoudens bestaan, dit om de drempel voor met name startende initiatieven te verlagen. Deze maatregel is aanvullend op de opdracht die aan het Bewonerssteunpunt verstrekt zal worden. Toekomstbestendig wonen lening Met behulp van de lening kunnen woningeigenaren hun woning toekomstbestendig maken met maatregelen, zoals verduurzaming, asbest verwijderen, levensloopbestendig maken of funderingswerkzaamheden. De leningen hebben een minimum van €2.500,- en een maximum hangt af van de lening vorm. In 2023 zijn er 327 leningen uitgekeerd.

6

Particulieren Energiebespaarlening Via het Nationaal Warmtefonds kun je een Energiebespaarlening aanvragen. Dit is een lening waarmee eigenaarbewoners energiebesparende investeringen voor hun eigen woning kunnen financieren. Je kunt minimaal € 1.000 en maximaal € 71.000 lenen. In 2023 zijn er 100 leningen in Nijmegen uitgekeerd. VvE Energiebespaarlening Sinds 1 december 2022 is ook voor VvE’s tot acht appartementen de VvE Energiebespaarlening beschikbaar. De VvE sluit een lening af zodat energiebesparende maatregelen kunnen worden uitgevoerd. Voor een VvE Energiebespaarlening kan € 34.000,- worden gefinancierd per appartementsrecht. In 2023 is er 1 lening in Nijmegen uitgekeerd. Energieafspraken woningcorporaties De Samenwerkingsagenda Wonen 2021-2025 blijft leidend. Dit zijn de meerjarige prestatieafspraken tussen corporaties, huurders en gemeente. Deze agenda laat zien waaraan deze partijen opgavegericht samenwerken. Het gaat om de samenhangende opgaven op het terrein van de volkshuisvesting. Een van deze opgaven betreft de verduurzaming van de sociale huurvoorraad. In de agenda zijn de doelen van de Warmtevisie en het Programma Aardgasvrije Wijken overgenomen. Er zijn in 2023 prestatieafspraken gemaakt om meer met elkaar in gesprek te gaan over verduurzaming en energie-armoede.

Gemeente en corporaties stemmen planningen en investeringsagenda’s op elkaar af door concrete informatie te delen over beoogde warmte-oplossingen per wijk, straat of complex en de daarbij behorende investeringen en exploitaties. Gedurende de looptijd van de Samenwerkingsagenda Wonen gebeurt dat in ieder geval voor Dukenburg, Hengstdal en Bottendaal. Paragraaf 1.4 gaat onder andere in op de voortgang van deze wijken. In de Samenwerkingsagenda zijn verder voorwaarden opgenomen waarbinnen verkoop van sociale huurwoningen mag plaatsvinden. Eén van de afspraken is dat corporaties de verkoop van woningen met een niet-groen label minimaliseren. Hierdoor houden corporaties regie om duurzaamheidsingrepen in bestaand vastgoed te kunnen doen. Inmiddels heeft in 2023 slechts 3% van de sociale voorraad nog een slecht energielabel (E/F/G).

Paragraaf 1.3 Energiebesparing en –transitie bij bedrijven In Nijmegen wordt bijna driekwart van alle elektriciteit en bijna de helft van al het gas verbruikt door bedrijven. Dit betekent dat er veel winst valt te behalen bij het ondersteunen en faciliteren van de verduurzaming van bedrijven. Duurzame energieproductie Ook voor bedrijven speelt de netcongestieproblematiek bij het verduurzamen van hun bedrijfsgebouwen en processen. Er zijn bedrijven die willen uitbreiden en verduurzamen, maar dat nu niet kunnen. Of al verduurzaamd hebben en nu het overschot aan opgewekte zonnestroom niet kunnen terugleveren aan het net. Ondernemers met (uitgevoerde) plannen voor laadfaciliteiten voor bestelauto’s en vrachtwagens kunnen nog niet worden aangesloten. Met de bedrijvenverenigingen TPN-West, Bijsterhuizen en de provincie is een bijeenkomst georganiseerd voor (logistieke) bedrijven. Hierin zijn zij geïnformeerd over laadinfrastructuur en wat de invoering van 3 zero-emissiezones in Nijmegen vanaf 2025 voor hen betekent. Green Deal TPN-West Gezien de problemen met netcongestie, de gewenste verduurzaming en het in potentie grote economische belang wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van een Smart Energy Hubs (SEH) op TPN-West. Dit past geheel in de Green Deal overeenkomst van TPN-West die in januari 2023 door overheden en bedrijfsleven gezamenlijk is ondertekend.

De SEH-TPN-West is één van de 10 pilots uit het smart-living-lab project dat vanuit OostNL wordt getrokken. Op en rond de locatie Handelsweg is nu een breed onderzoek gaande naar de mogelijkheden voor een SEH. HAN heeft in

7

opdracht van gemeente Nijmegen onderzocht hoe het plaatsen van pv-panelen een bijdrage kan leveren aan een SEH. Energiecontroles Vanuit het Activiteitenbesluit milieubeheer hebben bedrijven en instellingen de verplichting om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder uit te voeren, als het energiegebruik boven een bepaalde grens uitkomt. Om te controleren of de regelgeving voor besparing van energie wordt nageleefd worden door de ODRN zogenaamde Erkende Maatregenlijst energiebesparing (EML)-controles uitgevoerd. Bij zo’n controle wordt onderzocht in hoeverre een bedrijf (of instelling) de verplichte energiebesparende maatregelen heeft genomen. Als blijkt dat een bedrijf de verplichte maatregelen niet heeft genomen wordt het handhavingstraject ingezet. De ODRN heeft in overleg met de provincie en de andere Gelderse Omgevingsdiensten in 2023 een inschatting gemaakt van het aantal bedrijven en instellingen dat onder de EML-verplichting valt.. Bij de uitvoering blijkt echter dat veel bedrijven toch niet onder de EML verplichting vallen. Dit komt meestal doordat ze een te laag energieverbruik hebben. Dat betekent dat we het grootste gedeelte van de energiebesparingsplichtige bedrijven al gecontroleerd hebben. Inclusief de energiecontroles bij vergunningplichtige bedrijven, zijn er tot en met 2023 in totaal bijna 600 energiecontroles uitgevoerd.

In 2024 proberen we zoveel mogelijk resterende bedrijven te controleren, maar het is voorlopig nog niet mogelijk om 100% van de doelgroep in beeld te krijgen. Daarvoor zijn we afhankelijk van de energiegegevens van de netbeheerder, die nog niet beschikbaar zijn. Het ministerie van EZK heeft aangegeven dat er volgend jaar een wetswijziging komt die het mogelijk maakt om energiegebruik bij de netbeheerder op te vragen. Het is mogelijk dat er dan nieuwe bedrijven in beeld komen. Dit zullen er waarschijnlijk niet veel zijn. Nadat bedrijven aantoonbaar aan de EML verplichting hebben voldaan, wordt toezicht gehouden via de reguliere milieucontroles. Energielabel C-verplichting Er zijn 408 potentiele kantoorpanden met een energielabel C-verplichting. Voor het toezicht hierop is een meerjarenplanning gemaakt waarbij de grootste kantoorpanden het eerste worden gecontroleerd. In 2023 zijn 110 panden gecontroleerd waarvan 70 panden voldoen aan de label C-verplichting en 72 bij nader inzien niet hoeven te voldoen aan de verplichting, omdat ze bijvoorbeeld te klein zijn. 18 panden zijn nog in transitie naar energielabel C. Dit betekent dat minstens 69% van het totale kantooroppervlak in de gemeente Nijmegen voldoet aan energielabel C-verplichting.

Regionaal Energie Expertiseteam (REE) & Power2Nijmegen Binnen de Groene Metropoolregio (GMR) is het Regionaal Energie Expertiseteam (REE) in juli 2023 opgericht. Via het REE kunnen Nijmeegse bedrijven een subsidie van €1000 aanvragen voor het verkrijgen van een energieadvies of het nemen van energiemaatregelen. Ze dienen hierbij een eigen bijdrage van €500,- in te leggen. De subsidieregeling is vastgesteld in de zomer van 2023. In het kader van de subsidie ‘Aanjaagfonds energietransitie’ voor bedrijven heeft het team van Power2Nijmegen 7 adviesgesprekken gevoerd met bedrijven en organisaties. Aan 2 projecten hebben we subsidie verleend.

Paragraaf 1.4 Aardgasvrije wijken Actualisatie Warmtevisie Wij hebben aan onderzoeksbureau Berenschot gevraagd om als opmaat naar de actualisatie van de Warmtevisie de eerder gemaakte keuzes in de warmtetransitie en de uitgevoerde verkenning naar een gemeentelijke warmtebedrijf te voorzien van een expertreview en te kijken welke keuzes aan herziening toe zijn. Berenschot concludeert dat de gemeentelijke warmtestrategie, visie en koers helder zijn geformuleerd en een stevige basis kennen met onze Warmtevisie (2018) en duurzame bronnen- en warmtenetstrategie (2019). Wel is een actualisatie van de Warmtevisie nodig door nieuwe inzichten, prijsontwikkelingen en nieuwe wet- en regelgeving. Samen met alle stakeholders in

8

de stad zorgen we voor een gedragen en geactualiseerde Warmtevisie die ook klaar is voor de Omgevingswet. De geactualiseerde Warmtevisie wordt medio 2024 ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. Duurzame energieproductie Aardwarmte Uit het recente potentieonderzoek geothermie dat in opdracht van de provincie Gelderland is uitgevoerd, blijkt dat er in de ondiepere aardlagen tot maximaal 1,2 km diepte mogelijk potentie voor geothermie aanwezig is. Als opvolging op dit onderzoek werken sinds het 2e kwartaal van 2023 de gemeente Lingewaard, Overbetuwe, Arnhem en Nijmegen (LOAN) samen om de geothermiepotentie in die aardlagen nader te onderzoeken. Dukenburg De verkenning aardgasvrij Dukenburg is begin 2023 afgerond. Hieruit volgt onder meer dat een warmtenet vanaf de ARN de beste aardgasvrije oplossing is voor Dukenburg. Dukenburg is één van de startgebieden om van het aardgas af te gaan met als startpunt de wijken Zwanenveld en Lankforst-Noord vanwege de sociale, ruimtelijke en technische kenmerken. Op 20 december 2023 heeft de raad een besluit genomen over de rolneming van de gemeente in het nog op te richten publiek integraal warmtebedrijf. Hiervoor starten we samen met het Gelders Warmte Infrabedrijf (GWIB) een verkenning naar andere (semi) publieke mede-aandeelhouders, of als dit animo ontbreekt starten we een marktconsultatie.

Verder is het participatie- en communicatieplan met betrokken partijen opgesteld. Hengstdal In de proeftuin zijn wij bezig met betrokken partijen om te onderzoeken of circa 500 woningen van de BomenbuurtOost met een Buurt Energie Systeem (BES) verwarmd kunnen gaan worden. De bewoners in de Bomenbuurt-Oost zijn middels bijeenkomsten, nieuwsbrieven betrokken bij dit project. In het kader van de draagvlakmeting zijn ook keukentafelgesprekken gevoerd met inwoners. Uiteindelijk is de draagvlakmeting voortijdig beëindigd in verband met het ontbreken van voldoende draagvlak. Het project is on-hold gezet en wordt geëvalueerd. Stationsgebied Uit onderzoek is gebleken dat vanuit de gecombineerde opgave ontwikkeling Stationsgebied en warmtetransitie van de stad, rekening houdend met beperkingen van het elektriciteitsnet en ruimte in de ondergrond, de meest passende energiestructuur voor Stationsgebied een collectieve oplossing met een warmtenet met warmtebron ARN is. In die oplossing wordt Warmte Koude Opslag (WKO) daarnaast maximaal ingezet om koude te leveren aan de nieuwbouw. Dit kan met een zogenaamd hybride systeem. De collectieve oplossing kan ook de warmtevraag in de bestaande bouw aardgasvrij verwarmen. Ook onderzoeken we welke rol de gemeente op kan pakken in of voor een warmtenet in dit gebied. Winkelsteeg Er is onderzoek gedaan naar een ‘warmte- en koudestrategie Winkelsteeg’.

De conclusie is dat op dit moment aan ontwikkelaars wordt meegeven waar mogelijk in te zetten op gebruik van WKO. Het is nog onzeker of de ondergrond voldoende geschikt is voor de totale capaciteitsvraag. Om hier meer duidelijkheid over te krijgen, zijn eind 2023 twee proefboringen in het gebied uitgevoerd. De resultaten volgen begin 2024 en worden gebruikt om de warmteen koudestrategie verder uit te werken. Op basis van de resultaten van die proefboringen bekijken we of WKO nog steeds de voorkeurs warmtevoorziening voor het gebied is. Bottendaal In Bottendaal is een bewonersinitiatief actief dat zich richt op de energietransitie. Deze bewonersgroep, BottendaalGroen!, wil het verduurzamen van woningen collectief oppakken. Zij bieden ondersteuning aan en delen kennis met hun wijkgenoten, bijvoorbeeld via informatieavonden, zij richten zich ook breder op verduurzaming/vergroening in de wijk. Een aantal bewoners van het Dobbelmancomplex onderzoekt of zij hun woningen gezamenlijk kunnen verduurzamen. Het blijkt lastig om één alternatieve warmteoplossing te vinden

9

vanwege verschillende factoren. Op dit moment zoeken de verschillende VvE’s naar oplossingen voor hun eigen complexen. Ook kijken de eigenaren van de grondgebondenwoningen naar mogelijke opties. Samen met de bewoners en andere stakeholders wordt een voortgangsrapportage opgesteld, waarin de ervaringen en de geleerde lessen naar aanleiding van het opstellen en uitvoeren van het wijkwarmteplan worden beschreven. Deze rapportage is naar verwachting in eerste kwartaal 2024 afgerond.

Paragraaf 1.5 Energie besparen in woningen Programma Energie Besparen Op 1 februari 2023 is het raadsvoorstel het Programma Energie Besparen Woningen door de gemeenteraad vastgesteld. In dit programma wordt de aanpak en strategie beschreven waarmee we de komende jaren onze inwoners gaan ondersteunen bij het besparen van energie. De in dit programma aangegeven strategie gaat uit van een looptijd tot en met 2030 aansluitend aan de looptijd van het Nationaal Isolatieprogramma. Duurzame alternatieven voor het verwarmen van woningen zijn schaars en lage temperatuurverwarming speelt hierbij een belangrijke rol. Door energie te besparen wordt de vraag naar warmte verminderd en de aansluiting op duurzame warmte mogelijk gemaakt. De belangrijkste maatregel voor het besparen van energie is het (na-) isoleren van woningen. Dit is ook een essentiële stap in het aardgasvrij maken van de stad omdat het daardoor mogelijk wordt de woning met een lagere temperatuur te verwarmen. Energieloket Nijmegen Het Energieloket is de plek waar inwoners geholpen worden om duurzamer te wonen, hun woning te verbeteren, maatregelen te nemen en hernieuwbare energie op te wekken. Het Energieloket vormt een belangrijke brug tussen het gemeentelijke energiebeleid en de eindgebruiker.

Het vertaalt de ambitie van de gemeente naar praktische omstandigheden in de leefomgeving van de inwoners en helpt met de realisatie. Het Energieloket ontving in 2023 per maand gemiddeld 80 bezoekers, die informatie en advies vragen, inclusief terugkerende klanten die steeds verder in de klantreis vorderen. Dit komt doordat thema’s als klimaatverandering, energiebesparing, energiearmoede, alternatieve warmtebronnen en onzekere energieprijzen hoog op de agenda staan. Met de regionale gemeenten loopt de samenwerkingsovereenkomst door en de provincie Gelderland ondersteunt de regionale aanpak van de gemeente Nijmegen met het netwerk van energieloketten zowel inhoudelijk als financieel met een subsidie voor de deelnemende gemeenten. Aanpak Energiefixers- en coaches Het doel is om door extra inspanningen op korte termijn kwetsbare inwoners te helpen zo snel mogelijk te besparen op de energierekening. Dit doen we door hen een huisbezoek van een energiefixer en/of een energiecoach aan te bieden. Deze coaches en fixers geven advies over energie besparen en brengen kleine maatregelen aan. In 2023 zijn 5310 huishoudens door een energiefixer bezocht en 1238 door een energiecoach. Dit aanbod wordt enthousiast ontvangen. Mensen waarderen het dat kleine isolatiemaatregelen direct aangebracht worden en waarderen ook het sociale contact met de fixers en coaches.

Deze aanpak is verlengd tot en met 2024. Subsidieregeling ‘Doe-het-zelf isolatie maatregelen woningen Nijmegen’ Na akkoord van het college is op 22 december 2023 de subsidieregeling ‘Doe-het-zelf’ van start gegaan en deze loopt tot en met 2025. Door middel van verstrekking van een kadokaartcode wordt een subsidie verleend tot maximaal €1500,- bij het gebruik van bio-based isolatiemateriaal en €1000,- voor niet bio-based. Naast deze subsidie wordt praktische uitleg en advies aangeboden. Met deze subsidieregeling wil de gemeente stimuleren dat particuliere huiseigenaren van bestaande woningen energiebesparende maatregelen treffen door het zelf isoleren van de eigen woning.

10

Energiezuinig witgoed Via de bijzondere bijstand kunnen huishoudens vanaf mei 2023 een vergoeding krijgen voor de aanschaf van energiezuinig witgoed. Hiervan hebben 615 huishoudens gebruik gemaakt. Natuurinclusief isoleren Binnen de deelopgave besparen is isoleren een belangrijk onderdeel. Omdat we isoleren, maar ook de bescherming van diersoorten belangrijk vinden, zijn we samen met de Groene Metropoolregio (GMR) op zoek naar oplossingen om isoleren te stimuleren en dieren te beschermen. Hierover zijn we met de provincie Gelderland in gesprek, omdat de provincie bevoegd gezag is voor de Wet natuurbescherming. Isoleren waarbij rekening wordt gehouden met diersoorten, heet natuur- of diervriendelijk isoleren. Hierover hebben we de gemeenteraad in december 2023 geïnformeerd.

Paragraaf 1.6 Indicatoren Energie Indicator: percentage energieverbruik t.o.v. 2008 Definitie: De hoeveelheid energie die is verbruikt door bedrijven en huishoudens Streven: 50% in 2045 ten opzichte van 2008 Draagt bij aan: Energieneutraal in 2045 Brongegevens: Liander en/of CBS Toelichting: Het streven is vastgelegd in Collegevoorstel Duurzaamheid in uitvoering, 2/12/2013, reg.nr. 13.0014859 ) In 2022 bedraagt de totale energiebesparing 29,1% terwijl de prognose 18,2% was. De energiebesparing loopt dus 10,9% voor op de prognose.

Indicator: percentage hernieuwbare energie t.o.v. 2008 Definitie: Energie afkomstig van natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld, zoals uit wind, zon en geothermie. Dus niet uit fossiele energie en kernenergie. Streven: 50% hernieuwbare energie in 2045 van de hoeveelheid energieverbruik in 2008 Draagt bij aan: Energieneutraal in 2045 Brongegevens: Liander en/of CBS Toelichting: Het streven is vastgelegd in Collegevoorstel Duurzaamheid in uitvoering, 2/12/2013, reg.nr. 13.0014859 )

11

In 2022 bedraagt de duurzame energieopwek 4,9% van het totale verbruik terwijl de prognose 10,3% was. De duurzame opwek blijft daarmee 5,4% achter op de prognose. De omvangrijke zonneweide langs de A73 gaat in het jaar 2023 de duurzame opwek met 1 % verhogen, waardoor iets op de achterstand wordt ingelopen.

Indicator: aantal woningequivalenten (woningen en utiliteitsbouw)zonder aardgasaansluiting Definitie: Hier worden alle woningen en utiliteitsbouw zonder aardgasaansluitingen bedoeld. Dus ook woningen die nooit een gasaansluiting hebben gehad zoals in de Waalsprong en Waalfront worden meegenomen. Streven: 100% in het jaar 2045 Draagt bij aan: Aardgasvrije wijken Brongegevens: Liander, Basisadministratie Adressen Gebouwen (BAG), Indigo In onderstaande tabel staat het aantal bestaande woningen die per jaargang van het aardgas af zijn gegaan (transitie gedreven gasverwijderingen): Tabel: aantal energie transitie gedreven gasverwijderingen kleinverbruik – Nijmegen JAAR

‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘08 ‘09 ‘10 ‘11 ‘12 ‘13 ‘14 ‘15 ‘16 ‘17 ‘18 ‘19 ‘20 ‘21 ‘22 Eindtotaal

Nijmegen 0

18 12 6

4

22 12 10 16 12 13 15 13 15 48 191 83 187 52

729

In onderstaande tabel staat het aantal nieuwe woningen die op het warmtenet Waalsprong/Waalfront zijn aangesloten. In 2022 waren er 8.573 woningen op dit warmtenet aangesloten. Daarnaast zijn er 10 bedrijven (utiliteit) aangesloten die qua warmteverbruik gelijk staan aan 444 woningen. Tabel: aantal nieuwbouwwoningen en bedrijven aangesloten op het warmtenet Waalsprong/Waalfront Aantal woningen

Aantal bedrijven Aantal weq-woningen Aantal weq-bedrijven

Totaal weq

2012

3112

4

3112

169

3281

2013

3425

4

3425

169

3594

2014

3646

5

3646

184

3830

2015

3964

8

3964

224

4188

2016

4564

8

4564

251

4815

2017

5603

7

5603

211

5806

2018

5907

8

5907

297

6204

12

2019

6243

10

6243

444

6687

2020

6847

10

6847

444

7291

2021

7245

10

7245

444

7689

2022

8473

10

8473

444

8917

13

Hoofdstuk 2: Klimaatbestendige en groene stad Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsbesluiten: - Klimaatadaptatiestrategie; samen voorbereid op het weer van de toekomst (30 oktober 2023) - Biodiversiteitsagenda vastgesteld (5 december 2023) - Toolbox Natuurinclusief Bouwen vastgesteld (28 november 2023) - Bomenplan Nijmegen (14 juni 2021) - Verlenging subsidieregeling Afkoppelen hemelwaterafvoer tot en met 2025 (19 december 2023) - Initiatiefraadsvoorstel Duurzaam Voedsel uit eigen omgeving (2 februari 2022) - Subsidieregeling groendaken en gevels vernieuwd tot eind 2028 (13 december 2022) - Subsidieverlening campagne Operatie Steenbreek aan De Bastei (1 februari 2022) Nijmegen is een groene stad, in een afwisselend landschap, met de Waal en de uiterwaarden aan de ene zijde, aan de andere zijde de stuwwal met haar bossen en in het westen het voormalig poldergebied van Dukenburg. Nijmegen wordt gezien als deel van een ecologisch en landschappelijk uniek knooppunt. Veel van dit groen is echter van onze buren en in 2023 heeft vooral de vergroening van de stad de volle aandacht gekregen. De Groene Metropoolregio werkt aan een Groenblauw Raamwerk voor een groene mantel om Nijmegen heen. Ook is Nijmegen in Nederland en in de wereld een voorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie door bv projecten als de gebiedsontwikkeling Nijmegen omarmt de Waal.

In een omvangrijke samenwerking zijn de klimatologische veranderingen aangewend voor ruimtelijke verbeteringen. Ook in 2023 heeft klimaatadaptatie vooral in de wijken en bij verschillende ruimtelijke projecten aandacht gekregen. Vanuit het Bomenplan Nijmegen is de aanpak rondom bomen voortgezet en zijn al vele honderden extra bomen aangeplant. De campagne Operatie Steenbreek is vanwege zijn succes weer volop in de publiciteit.

Paragraaf 2.1 Activiteiten en resultaten Groenblauwe stad In 2022 heeft het college ingestemd om het rapport Biodiversiteit in Nijmegen aan de raad aan te bieden. Dit rapport is de onderlegger van de Biodiversiteitsagenda die eind 2023 is vastgesteld. Het Bomenplan Nijmegen is vastgesteld waarin de nieuwe hoofdboomstructuurkaarten zijn opgenomen. Hiermee geven we invulling aan de uitdagingen van vandaag en morgen. We maken voor de stad een stevige hoofdgroenstructuur, die op kaart vastgesteld gaat worden bij de actualisatie van de Omgevingsvisie. Deze hoofdgroenstructuur maakt uitwerking mogelijk voor behoud, inpassing en versteviging van onze parken, bomen en plantsoenen. De kracht van het groen kunnen we inzetten voor de aanpak van biodiversiteit, klimaatadaptatie, voor moestuinen en voedselbossen, voor buitenspelen, sporten en sociale interactie. We werken daarvoor samen met diverse kennisinstellingen en educatieve organisaties in de stad. In het begin van 2020 is de toolbox natuurinclusief bouwen, leidraad voor de Waalsprong vastgesteld. Als vervolg is in 2023 het proces gestart om ook voor de bestaande stad een toolbox te maken waarbij er niet uitsluitend wordt gekeken naar nieuwbouw, maar ook naar bestaande bouw. Op 28 november 2023 is deze zogenoemde ‘toolbox natuurinclusief bouwen, leidraad gemeente Nijmegen’ vastgesteld door het college.

Hiermee is Nijmegen een van de koplopers in Nederland op het gebied van natuurinclusief bouwen. Het waterbeleid is verankerd in het GRP 2017-2023. Hierin zijn zes ambities geformuleerd op het gebied van: 1) klimaatadaptatie, energie en grondstoffen; 2) samenwerking en dienstverlening; 3) beperken regenwateroverlast; 4) beperkt houden gezondheidsrisico’s; 5) tegengaan structurele grondwateroverlast; 6) optimaliseren van beheeractiviteiten. In 2022 is een evaluatie van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) uitgevoerd. Dit ter voorbereiding van het opstellen van een plan voor de uitvoering van de watertaken na 2023. In de Omgevingsvisie Nijmegen Stad in Beweging 20202040 hebben de thema’s groen, water, biodiversiteit, stadslandbouw en klimaatadaptatie integraal een plek gekregen.

14

Groene projecten Onder de paraplu van de campagne Operatie Steenbreek zijn er ook in 2023 nieuwe groene initiatieven uitgevoerd, die ook onder het Actieplan Binnenstad vielen (vele geveltuintjes in diverse straten) en er is meer groen aangelegd bij diverse straten, zoals de Ridderstraat en de Topaasstraat. Andere projecten hebben vertraging opgelopen en zullen pas in 2024 worden opgeleverd. Wel is de tweede fase van de vergroening van de Jerusalembuurt uitgevoerd. In 2023 was er bij de Warmoes weer een ouderwets oogstfeest van stichting CoBomen, die fruitbomen uitdeelde aan nieuwe bewoners van Nijmegen-Noord (Expeditie Tuinfruit) en NijmegenWest. In 2023 is het stadslandbouwnetwerk weer verder versterkt, met name door het oprichten van het nu al succesvolle loket De Streek op Tafel. Ook is een voedselverspillingshub opgezet bij het Huis van Compassie/PlanA. De actie Wiedewiedeweg is weer gehouden voor bestrijding van de Reuzenberenklauw. We hebben in 2023 een vleermuismonitoring laten uitvoeren, dat ons waardevolle informatie verschaft over kraam- en (massa)winterverblijven van gebouwbewonende soorten zoals de laatvlieger, ruige- en gewone dwergvleermuis. Daarnaast is de vleerMUS (Bat014) monitoring gestart met vrijwilligers. De stadsecoloog heeft ook in 2023 veel extra aandacht gegeven aan de biodiversiteit in de stad samen met de betrokken partijen in de stad.

Zo hebben we samen met IVN de Groenkaarten op de website IntoNijmegen verbeterd, is het project NYMA-Urban Rewilding opgestart. Daarnaast zijn er diverse projecten geïnitieerd met bewoners en bedrijven. Bomenplan Met het Bomenplan Nijmegen heeft onze gemeente een nieuwe omgang met bomen geformuleerd In 2021 is het Bomenplan Nijmegen opgesteld. Hierin hebben we de belangen en ambities aangegeven voor bomen in onze stad tot 2030. Op basis van de hoofdboomstructuur zetten we in op de jaarlijkse groei van ons bomenareaal met 1%. We gaan beter zorgen voor onze monumentale en waardevolle bomen in de stad door middel van groeiplaatsverbeteringen. Bomen krijgen een langer leven door de juiste boom op de juiste plek in combinatie met een goede plantplaats. Deze maatregelen zorgen niet alleen voor meer bomen, maar ook voor meer gezonde en grotere bomen. Bomen helpen de stad statige lanen vorm te geven, biodiversiteit te ondersteunen, cultuurhistorie in stand te houden en klimaatproblemen te mitigeren. Hiervoor is een projectteam geformeerd en wordt de aanplant van extra bomen programmatisch aangepakt. Per jaar planten we 1000 nieuwe bomen in de stad aan. De nieuwe kapvergunningsregels zijn vastgelegd in de APV. Biodiversiteitsagenda Nijmegen Eind 2022 heeft het college ingestemd om het rapport Biodiversiteit in Nijmegen aan de raad aan te bieden.

Dit rapport is de onderlegger van de Biodiversiteitsagenda, die wordt opgesteld door Bureau Stroming. Zij hebben ook het Biodiversiteitsplan Radboud Campus gemaakt. De Biodiversiteitsagenda is eind 2023 naar het college gegaan. De Biodiversiteitsagenda is bedoeld als bouwsteen voor de actualisatie van de Omgevingsvisie in 2024. De biodiversiteitsagenda omvat drie onderdelen, een korte tekst geeft duidelijkheid hoe de soorten-bescherming uit de Wet Natuurbeheer zich verhoudt tot andere transities in de stad zoals de bouwontwikkelingen. Er is een abstractere verbeelding van de Hoofdgroenstructuur, die opgenomen kan worden in de Omgevingsvisie en een globaal uitvoeringsprogramma, wat jaarlijks bijgesteld gaat worden. Daarmee wordt sturing gegeven aan de processen bij Stadsontwikkeling en Stadsbeheer. Toolbox natuurinclusief bouwen voor de gehele stad Nijmegen gaat voor natuurinclusief bouwen. Dat betekent: bouwen met oog en ruimte voor vogels, vleermuizen en andere dieren. Goed voor de biodiversiteit, en dus voor het leefklimaat van dier én mens. De toolbox natuurinclusief bouwen is een hulpmiddel om meer ruimte te creëren voor de natuur in de bebouwde omgeving. Hiermee krijgt biodiversiteit een volwaardige plek in het integrale ontwerpproces bij (stads)ontwikkelingen en renovaties in de bebouwde omgeving.

Dit is essentieel voor het behouden en bevorderen van biodiversiteit, een belangrijke ambitie die ook genoemd is in het Coalitieakkoord. Ervaring met een toolbox natuurinclusief bouwen is al opgedaan in de Waalsprong bij nieuwbouw. De vernieuwde toolbox is recentelijk vastgesteld door het college (november 2023).

15

Stadslandbouw en voedselnetwerken Afgelopen jaar zijn weer vele stadslandbouwinitiatieven verder versterkt. Het gaat hier zowel om kleinschalige landbouwinitiatieven rondom de stad, bijvoorbeeld de Kop van Malden, als sociale voedselinitiatieven in de stad (Van Tuin tot Bord, Voedselsurplus). Eind 2022 zijn we gestart met het proces voor het opzetten van een loket Stadslandbouw (voor bewustwording) bij de Warmoes. De bemensing is geregeld en inmiddels staat er een stevige organisatie die bijeenkomsten organiseert, kennis verspreidt, samenwerking heeft gevonden met de HAN om een leerlijn over voedsel-stadslandbouw op te zetten. In het restaurant Plan-A is door Voedselsurplus in samenwerking met het Huis van Compassie een voedselverspillingshub opgezet. Overgebleven voedsel uit supermarkten en stadslandbouw producenten wordt opgehaald en opgeslagen totdat het weer verder verdeeld wordt over de sociale ondernemingen die met het voedsel wekelijks koken. In de toekomst zal hier ook verwerking tot soep of andere gerechten gaan plaatsvinden.

Water projecten In 2023 hebben we voor Dukenburg en Lindenholt een ontwikkelingsperspectief water afgerond. Het proces heeft als doel diverse inzichten te geven voor de verduurzaming van de watersystemen in de stadsdelen tot 2050. Ook de inventarisatie van de beschoeiingen (een houten constructie die de oevers beschermt tegen afkalven) in Lindenholt en Dukenburg is afgerond. Het plan waar de oevers natuurvriendelijk gemaakt kunnen worden, welke werkwijze het beste past en welke beschoeiingen teruggeplaatst dienen te worden is klaar om uitgevoerd te worden. In 2024 volgt een programma voor uitvoering. In Nijmegen Noord zijn in het kader van de subsidie voor het onderzoek naar het functioneren van het wadi’s meerdere onderzoeken afgerond tot en met de 2e fase (3e fase volgt in 2025). Het heeft tot nieuwe inzichten geleid waarmee we beter beheer kunnen opzetten. Voor het Nijmegen Noord is een pilot uitgevoerd waarbij is gekeken naar het functioneren en beheer van de drainage in relatie tot hoge grondwaterstanden. De uitgevoerde inspecties hebben geleid tot reparatie en vervanging. Veel klachten uit de buurt konden worden verholpen. Er is een tussenevaluatie op het gebied van sturing en capaciteit van het GRP 2017- 2023 uitgevoerd omdat dit bij de vaststelling van het GRP zo afgesproken was met de raad.

De tussenevaluatie adviseert om diverse zaken op te pakken en te verwerken in het Water en Rioleringsprogramma 2026 – 2030 (capaciteit, sturing, financiële methodieken). In 2023 is de huidige GRP met twee jaar verlengd.

Klimaatadaptatie Op 31 oktober 2023 is de Klimaataadaptatiestrategie “Samen voorbereid op het weer van de toekomst” door het college vastgesteld. De strategie is opgesteld aan de hand van gesprekken met stakeholders, een onderzoek onder inwoners (stadspanel) en de landelijke maatlat klimaatadaptief bouwen,. In de strategie staan de doelstellingen geformuleerd voor wateroverlast, droogte, hitte en de gevolgbeperkingen van overstromingen. Ook omschrijft de strategie de maatregelen om deze doelstellingen te bereiken. We hebben tien prioritaire gebieden aangewezen voor wateroverlast en hitte in de meer versteende wijken. Deze willen we vóór 2035 hebben aangepakt. Dit doen we door zoveel mogelijk werk met werk te maken. Op sommige plekken is de urgentie echter zo hoog dat we niet kunnen wachten op een meekoppelkans. Hier is een extra inspanning nodig. Regionaal Op regionaal niveau werken we samen met de Groene Metropoolregio en in het samenwerkingsverband Rijk van Maas en Waal. Het Rijk van Maas en Waal faciliteert gemeenten bij het stimuleren van hun inwoners en bedrijven om hun eigen huis en tuin klimaatadaptief in te richten. Hiervoor is de website www.veranderjijmee.nl ontwikkeld, met maatregelen die inwoners zelf kunnen nemen en links naar de gemeentelijke subsidieregelingen.

16

Campagne Operatie Steenbreek Met de campagne Operatie Steenbreek is ook dit jaar gewerkt aan het klimaatbestendig maken van de stad. Via deze campagne, die De Bastei in onze opdracht uitvoert, zijn in 2023 42.811 stenen vervangen door groen (omgerekend van m2 naar stoeptegelformaat). Hiervan lagen in ieder geval 12.410 stenen in de Openbare Ruimte en 30.128 stenen op grond van particulieren. Waarvan tijdens tegelophaaldagen van Dar in totaal zo’n 9350 tegels zijn opgehaald. In totaal zijn er sinds de start van de campagne Operatie Steenbreek in 2018 maar liefst 637.116 stenen in het formaat stoeptegel vervangen door groen. Door een samenwerking tussen NL Bloeit, Operatie Steenbreek en Hartje Nijmegen hebben bewoners 108m2 aan geveltuintjes aangelegd tijdens vijf bewoners doedagen. Het gaat hierbij om 109 geveltuintjes. In samenwerking met Lentekracht en Rainbeer hebben bewoners met de actie ‘Pijpenkappuh’ dit jaar 100 regenpijpen afgekoppeld. De teller staat op 347 sinds 2018. In 2023 gaven de Steenbreek tuinadviseurs 30 tuinadviezen aan particulieren tijdens drie tuinadviesweken. Ook konden deze bewoners hun tegels laten ophalen door de tegeltaxi, in samenwerking met Onder de Bomen. Samen met Meer Bomen Nu en woningcorporatie Talis zijn jonge boompjes en struikjes uitgedeeld in de Jerusalembuurt.

Het gaat om ‘ongewenste zaailingen’ die op deze manier zijn verplaatst van kansarme gebieden naar kansrijke gebieden. Daarnaast heeft Steenbreek Portaal ondersteund bij een grootschalige renovatie in en rond de Lingestraat in het Waterkwartier. De bewoners die graag mee wilden doen, kregen advies over het vergroenen van hun voortuin. Burgemeester Hubert Bruls heeft zondag 2 juli met het leggen van een blauwe steen de ecoruïne in Park West officieel geopend tijdens de Open Tuinendag Hees. Ook organiseerde Steenbreek samen met ACN (Architectuur Centrum Nijmegen) een hittesafari door de binnenstad.

Paragraaf 2.2 Indicatoren In 2023 hebben we de Klimaataadaptatiestrategie “Samen voorbereid op het weer van de toekomst” vastgesteld. Hierin zijn de doelen en doelstellingen voor een klimaatbestendige stad geformuleerd. Hiervoor worden in 2024 nieuwe indicatoren, passend bij de doelstellingen, opgesteld.

17

Hoofdstuk 3: Bedrijven en circulaire economie Bestuurlijke producten: vastgestelde college- en raadsvoorstellen: - Opheffing geheimhouding raadsvoorstel asfaltcentrale APN Dura Vermeer (raadsbesluit 1 november 2023) - Aankoop asfaltcentrale van Dura Vermeer aan de Energieweg 28, Nijmegen (collegebesluit 7 november 2023) - Programma conceptueel circulair bouwen 2023-2030 (College 29-8-2023)

Paragraaf 3.1 Bedrijven De uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving wordt verzorgd door de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN). In 2023 is Nijmegen het bevoegde gezag voor 3693 Wm-inrichtingen (dit zijn niet per definitie bedrijven, een propaanreservoir bij een woning in het buitengebied valt hier ook onder), waarvan 37 inrichtingen vergunningplichtig zijn. De meeste bedrijven vallen onder algemene regels die zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit, anderzijds kan nog een omgevingsvergunning nodig zijn (voorheen milieuvergunning). 1 procent van de Nijmeegse inrichtingen is nog vergunningplichtig. Met vergunningverlening, toezicht en handhaving van de verleende milieuvergunningen en algemene milieuregels zorgt de Omgevingsdienst Regio Nijmegen ervoor dat het milieu en de leefomgeving zo min mogelijk door bedrijfsactiviteiten worden aangetast. Andere instrumenten zijn het geven van voorlichting aan bedrijven en het stimuleren van een milieuvriendelijke bedrijfsvoering.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving Tabel 3.1.Overzicht aantallen vergunningen

Aantal aanwezige inrichtingen in Nijmegen Vergunningplichtige inrichtingen AMvB-meldingplichtige inrichtingen AMvB-niet meldingplichtige inrichtingen Totaal aantal inrichtingen Wet milieubeheer Aantal uitgevoerde vergunningverleningsacties per jaar Verleende vergunningen/ OBM/ actualisaties Meldingen zonder milieugevolgen vergunningplicht Meldingen AMvB Gedoogbesluiten Maatwerkvoorschriften Aantal beroepsprocedures bij Raad van State tegen milieubesluiten

18

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

54 1817 1592 3463

59 1850 1560 3469

50 1831 1533 3414

51 1980 1372 3403

50 2008 1570 3628

50 2038 1607 3695

37 2041 1615 3693

4 5

4 3

4 6

8 3

5 3

4 8

6 16

126 0 7

133 0 12

130 0 23

146 0 7

119 2 14

130 0 8

132 0 13

0

1

0

0

1

2

0

Tabel 3.1 (vervolg) 2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Integrale controles

356

337

316

377

282

283

376*

Hercontroles

225

170

179

320

304

357

237**

Voornemens

116

69

77

86

114

103

111

Dwangsomopleggingen

40

16

19

24

25

45

30

Bestuursdwang opleggingen

0

1

1

3

0

0

0

Verbeuring opgelegde dwangsommen

4

5

8

17

4

11

11

Effectueren bestuursdwang

0

0

0

0

0

0

0

Aantal uitgevoerde controles en handhavingsacties per jaar

* Dit heeft alleen betrekking op 230 milieucontroles, 14 vuurwerkcontroles en 132 HAT controles. Daarnaast zijn 51 energiecontroles uitgevoerd (35 EML en 16 Type C). **Het zaaktype hercontrole wordt ook gebruikt bij de controles in handhavingszaken en n.a.v. energiecontroles.

Tabel 3.1 geeft het aantal bedrijven in Nijmegen weer dat onder de Wet milieubeheer valt. Vanaf 01-01-2020 is het toezicht van de voormalige provinciale inrichtingen (niet BRZO zijnde) belegd bij de ODRA. De ODRN levert hiervoor capaciteit. Tevens geeft tabel 3.1 een overzicht van de acties voor vergunningverlening, toezicht en handhaving die de gemeente in 2023 en de voorgaande jaren heeft uitgevoerd. De controles zijn exclusief de controles die zijn uitgevoerd in het kader van het Energie en Ondermijning. Begrippenkader: •

• • • • • •

AMvB-meldingplichtige bedrijven(type B): hebben geen milieuvergunning nodig maar moeten zich wel melden en zich houden aan algemene voorschriften die door het rijk zijn opgesteld en zijn vastgelegd in het Activiteitenbesluit, AMvB-niet meldingplichtige bedrijven(type A): hebben geen milieuvergunning nodig en hebben ook geen meldingplicht. Zij dienen wel aan bepaalde voorschriften uit het Activiteitenbesluit te voldoen. Maatwerkvoorschrift: alleen bij AMvB-bedrijven. Wanneer de situatie dit vraagt, kan de gemeente afwijken van of een nadere invulling geven aan de standaardvoorschriften; Gedoogbesluit: besluit van de gemeente om tijdelijk niet op te treden tegen een bedrijf wanneer dat vanwege een overgang- of overmachtsituatie niet aan de milieuregels kan voldoen; Dwangsom: door de gemeente opgelegde geldboete voor elke keer dat een bedrijf de regels overtreedt of een overtreding niet binnen een opgedragen termijn ongedaan maakt; Bestuursdwang: het door de gemeente zelf ongedaan (laten) maken van een overtreding op kosten van het bedrijf dat de overtreding maakt; Voornemen: schriftelijke waarschuwing door de gemeente aan een bedrijf dat er bij een volgende overtreding opgetreden zal worden via een dwangsom of bestuursdwang.

Kwaliteitsborging Een professionele kwaliteit van de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving is wat de samenleving van de overheid verwacht. De regelgeving is ingewikkeld. Eenduidige kwaliteitscriteria maken de

19

uitvoering een stuk eenduidiger. Doel is om de uitvoering transparanter en voorspelbaarder te maken en een meer gelijkmatige aanpak over het land te bereiken. Kwaliteitscriteria maken inzichtelijk welke kwaliteit burgers, bedrijven en instellingen, maar ook overheden onderling en opdrachtgevers mogen verwachten bij de uitvoering of de invulling van de VTH-taken. De set kwaliteitscriteria is beschikbaar voor Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (de VTH-taken). De set is opgesteld door een brede groep praktijkdeskundigen uit gemeenten, provincies en het rijk. De ODRN voldoet hieraan zodat zij haar werk kan uitvoeren. Vergunningverlening milieu De Omgevingsdienst Regio Nijmegen verzorgt de vergunningverlening voor de gemeente Nijmegen en de omliggende gemeenten. Dit zorgt voor een constante kwaliteit bij het verlenen van milieuvergunningen. In 2023 is het vergunningenbestand (milieu) waarvoor de gemeente het bevoegd gezag is, doorgelicht. Bedrijven met een vergunning ouder dan 7 jaar zijn getoetst op actualiteit. Uit deze toetsen is gebleken dat de meeste vergunningen nog voldoende actueel zijn. Voor 1 bedrijf zal de vergunning worden geactualiseerd en bij 2 bedrijven wordt nog nagegaan of actualisatie noodzakelijk is. Afhankelijk van de risico-situatie zal een bedrijf om de 7 of 10 jaar opnieuw worden beoordeeld op actualiteit.

Toezicht en handhaving milieu De Omgevingsdienst Regio Nijmegen voert het toezicht en de handhaving milieu uit voor de gemeente Nijmegen. De ODRN werkt volgens de Nijmeegse systematiek van ‘slimmer handhaven’. De gemeente wil dat de ODRN dáár handhaaft waar de risico’s op niet naleven van de milieuvoorschriften het grootst zijn. Door meer programmatisch en dus slimmer handhaven moet het naleefgedrag bij bedrijven worden verhoogd. Dit komt niet direct tot uiting in het naleefgedrag omdat door deze werkwijze toezicht wordt gehouden bij bedrijven met een verhoogd risico. Voor het inplannen van de bedrijven voor een milieucontrole, wordt rekening gehouden met de soort activiteiten, de omvang van deze activiteiten en het naleefgedrag. Verder worden er bedrijven gecontroleerd nadat we een signaal hebben ontvangen van een toezichthouder of vanuit een andere organisatie. Luchtkwaliteit en bedrijven Nijmegen West en Weurt In de motie die op 27 januari 2021 is aangenomen riep de gemeenteraad het college op om op korte termijn op structurele basis onderzoek te laten uitvoeren naar de luchtkwaliteit en samenstelling van de neerslag van stoffen en om bronnen in Nijmegen West en de (mogelijke) gevolgen voor de gezondheid van inwoners in kaart te brengen. Het eerste deel van de motie heeft geresulteerd in het meetplan luchtkwaliteit Nijmegen-West.

Dit meetplan is vlak voor de zomer van 2021 vastgesteld door ons college. Met het vaststellen van de Stadsbegroting zijn door de gemeenteraad ook de benodigde middelen geprogrammeerd om uitvoering te gaan geven aan het meetplan. Het tweede deel van de motie vroeg om de bronnen van luchtemissies in kaart te brengen. Dit heeft geresulteerd in 2 inventarisatierapporten van relevante bedrijven met luchtemissie in Nijmegen West en Weurt. Op basis van

deze bevindingen zijn verschillende vervolgacties geformuleerd. Hiervan zijn in 2023 zijn de volgende zaken uitgevoerd of in gang zijn gezet bij de bedrijven waarvoor de gemeente Nijmegen het bevoegd gezag is: •