Luchtkwaliteit Jaarrapportage 2024

Ook heeft Nijmegen samen met de gemeente Rotterdam als enige Nederlandse stad de intentieverklaring voor een duurzame Rijnbinnenvaart getekend in Düsseldorf. Dit initiatief van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen is ondertekend door verschillende Nederlandse provincies, Duitse deelstaten en steden, havens en bedrijven uit de sector. Doelstelling is om gezamenlijk de emissies van de binnenvaart te laten dalen en tegelijkertijd de modal shift (van weg naar water) te stimuleren. Maatregel 15. Meetnet luchtverontreiniging langs de Waal Door de komst van het ontgassingsverbod dat per juli 2024 inwerking is getreden, is de noodzaak voor het beschikbaar maken van middelen voor een uitbreiding van het meetnet langs de Waal minder geworden. Daarnaast is er niet het budget om dit meetnet geheel zelfstandig te financieren. Daarom blijven we onderzoeken of er door samenwerking mogelijkheden zijn om het meetnet uit te breiden. Mogelijke partners hierin zijn de Radboud Universiteit of via een tijdelijk meetstation vanuit het SLA.

3

Schone Nijmeegse bedrijven

Maatregel 16. Inzet LNG als brandstof voor trucks en schepen Op het moment van vaststellen van het uitvoeringsprogramma leek het stimuleren van gebruik van LNG (vloeibaar aardgas) als brandstof voor trucks en binnenvaartschepen een veelbelovende techniek, met name als een transitiebrandstof (bijvoorbeeld bio-LNG). Door de energiecrisis, de LNG-prijs én ook door het sterke klimaateffect van LNG-slip is het gebruik van LNG momenteel weinig populair. Daarentegen proberen we nu diverse mogelijke alternatieve brandstoffen en aandrijvingsopties (zoals batterij-elektrisch of waterstof-elektrisch)” te stimuleren. De aanstaande komst op het Engie-terrein van tankstation Fountain Fuel voor o.a. het wegvrachtverkeer is een goed voorbeeld. Daarnaast zien we kansen in het stimuleren van alternatieve overgangsbrandstoffen zoals CEH.

Maatregel 17. Vergunningverlening en handhaving bij bedrijven In oktober 2022 is het VTH-beleid 2023-2026 Regio Nijmegen vastgesteld. Hierin vormt luchtkwaliteit een van de prioriteiten, mede verwijzend naar het SLA. Dit vormt de basis voor opdrachtverlening naar de Omgevingsdienst. 23

In het werkplan 2024 voor de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) zijn structureel middelen gereserveerd voor actualisatie van vergunningen, voor de intensivering van het toezicht op, en meten van, industriële luchtemissies. Het toepassen van de best beschikbare technieken is hierbij het uitgangspunt. In 2023 is gestart met het project Gezonder Vergunnen, Samenwerken aan Schonere Lucht'. Hierbij gaan we in overleg met bedrijven en omwonenden de mogelijkheden onderzoeken om emissies van met name NO2 en fijnstof te verlagen. In 2024 ronden we dit project af. Daarnaast controleert ODRN namens de gemeente of bedrijven voldoen aan de Energy Efficiency Directive (EED). Hieronder valt onder andere het efficiënt maken van het transport van en naar bedrijven. Maatregel 18. Subsidie ZZP en MKB voor de aanschaf van schone voertuigen Aanvullend op reeds bestaande landelijke en provinciale subsidieregelingen voor schone voertuigen, hebben we deze subsidieregeling omgezet naar een regeling om schone laadinfra voor bestelbusjes te stimuleren. De subsidie loopt nog tot eind 2024. Er wordt echter nauwelijks gebruik van gemaakt. We hebben herhaaldelijke acties gedaan om de subsidie te promoten, namelijk het verdelen van flyers via verkooppunten van elektrische bestelbussen en promotie tijdens de webinars voor de ZE-zones. Dit heeft niet tot noemenswaardig meer aanvragen geleid.

We overwegen om deze subsidiestop te zetten en het geld te gebruiken voor andere subsidies of projecten die beter aansluiten bij wat er op dit moment nodig is.

4

Een gezonde inrichting van de stad

Maatregel 19. Lokale acties houtstook Met de communicatiecampagne ‘Word een sociale stoker’ geven we voorlichting over de effecten van houtstook en geven we praktische stooktips. Overlastmeldingen registreren we en we verspreiden flyers en brieven in wijken waar veel overlast is. Daarnaast is buurtbemiddeling mogelijk. Sinds een aantal jaar loopt er een subsidieregeling om rookkanalen te verwijderen. Nijmegenaren ontvangen maximaal 1000 EUR om hun rookkanaal te verwijderen. In 2024 was het subsidiebedrag van 50.000 EUR binnen een aantal maanden vergeven. Er zijn in 2024 50 subsidieaanvragen gehonoreerd. Bovendien nemen we actief deel de landelijke houtstook pilots van het Schone Lucht Akkoord. In onze advisering ontmoedigen we het gebruik van hout gestookte installaties. Maatregel 20. Stookverbod in wijken en havens Als gemeente ontmoedigen we houtstook. Onder de Omgevingswet zijn er nieuwe mogelijkheden gekomen tot strengere maatregelen voor houtstook. Echter is, vanwege uitdagingen rondom handhaving, het invoeren van een stookverbod bij code rood of oranje op dit moment geen wenselijke maatregel. We blijven doorgaan met de andere maatregelen op het gebied van houtstook en zullen onderzoeken of er voor de wijken waar veel overlast ervaren wordt aanvullende acties nodig zijn. Maatregel 21.

Bescherming kwetsbare groepen Bij onze advisering op bouwprojecten nemen we de bescherming van kwetsbare groepen actief mee. We blijven op de hoogte van landelijke ontwikkelingen en adviezen en passen hier onze advisering op aan. Momenteel nemen we de adviezen van de GGD (maart 2023) over de afstand tussen een gevoelige bestemming en een drukke weg of snelweg als leidraad. Maatregel 22. Mobiele werktuigen en machines emissievrij Wij hebben het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend in oktober 2023. Hierin is een route vastgelegd die leidt tot geheel elektrische bouw in 2030. Voor onze bouwprojecten gebruiken we mobiele werktuigen die voldoen aan de eisen van het SEB jaar 2023. De eisen aan de werktuigen worden stapsgewijs verhoogd middels de routekaart van het convenant. Dankzij het convenant kan er jaarlijks maximaal 1 miljoen subsidie verkregen worden voor de meerkosten voor de inzet van het schoon en emissieloze materieel. De verwachte reductie aan emissies van de basisniveau maatregelen uit het convenant worden voor NO2 geschat tussen de 28-41%, voor CO2 op 21% en voor PM10 in 22% ten opzichte van de autonome verschoning van de werktuigen. Naast het convenant testen we de mogelijkheden van een eenvoudige aanbestedingstool om zo schoon en emissieloos mogelijk werken aan te besteden.

Deze tool is gebaseerd op de tool die door de gemeente Eindhoven ontwikkeld is. Met behulp van deze tool is het eerste zero-emissie project in Nijmegen aanbesteed. Maatregel 23. Green deal Duurzaam GWW De Green Deal duurzaam GWW is doorgezet met het manifest Duurzaam GWW2030 (DGWW2030). Hierin worden de in de Green deal uitgesproken ambities verder uitgewerkt, gemonitord en worden instrumenten ontwikkeld en 24

geactualiseerd. DGWW 2030 helpt partijen in de GWW-sector om de complexe landelijke en regionale afspraken en akkoorden over duurzaamheid handen en voeten te geven. Denk hierbij aan het Klimaatakkoord, Stikstofdossier, Strategie naar een Klimaatneutrale en Circulaire Rijksinfrastructuur (KCI) en Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). In 2023 is onder meer het ambitieweb geactualiseerd, hierin zijn de uitgangspunten van SEB meegenomen in de relevante thema’s. Het ambitieweb wordt binnen de gemeente gehanteerd om uitgangspunten van (infrastructuur)projecten te formuleren. Maatregel 24. Voorschriften in evenementenvergunning Evenementenorganisatoren willen steeds vaker batterijen inzetten en wij proberen dit in de evenementenvergunning te faciliteren. Vanwege de veiligheidsrisico’s is dit echter niet zo gemakkelijk. Door de chemische samenstelling is dit een groot risico voor de gezondheid, waarbij het nadeel is dat deze een accu niet eenvoudig te blussen of te koelen is. Inmiddels zijn er landelijke richtlijnen opgesteld voor de inzet van accu’s/batterijen tijdens evenementen (PGS 37-1 en PGS 37-2) en is er een norm voor het gebruik van batterijen (NEN-4288). In lijn met de richtlijnen willen wij het gebruik van schone aggregaten en accu’s stimuleren, dus per evenement kijken we of we risico’s kunnen wegnemen in samenspraak met de adviseurs van de brandweer.

Daarnaast ontwikkelen we een systeem dat de stikstofuitstoot van evenementen bijhoudt. Hierdoor kunnen we gasvrij zijn voor evenementen en ervoor zorgen dat de er geen effect is van de stikstofuitstoot op de nabijgelegen Rijntakken. Met dit systeem promoten we onder andere het gebruik van schonere mobiele werktuigen.

5

Wat doen we nog meer?

Maatregel 25. Duurzame afvalinzameling In juni 2024 heeft de DAR een nieuw strategisch plan opgesteld voor het verduurzamen van het wagenpark. Er wordt door ons gestuurd op deze verduurzaming om zowel de CO2 prestatie als de luchtkwaliteit te verbeteren. Ons uitvoeringsprogramma en het SLA zijn hierbij richtinggevend. Dit moet leiden tot een roadmap tot het moment dat er sprake is van een schoon wagenpark bij DAR. De ambitie van de de DAR is om een schoon wagenpark te hebben in 2040. Door de huidige netcongestie waardoor er beperkte laadcapaciteit is kunnen er voorlopig maar enkele elektrische wagens aangeschaft worden. Besloten is om voor de overige voertuigen HVO100 als overgangsbrandstof te gebruiken om de CO2-emissies aanzienlijk te verminderen totdat de laadinfrastructuur voor de aanschaf van zero-emissie voertuigen beschikbaar is. De totale vloot, inclusief alle aanhangers en winterdienstvoertuigen is 171 stuks. Voertuigen die dagelijks rondrijden zijn als volgt verdeeld. Let hierbij op, dit zijn alle voertuigen dus ook die in de regiogemeenten rondrijden. IBOR Inzameling Voertuigen diesel 45 24 Voertuigen aardgas 9 10 Voertuigen hybride 0 1 Voertuigen elektrisch 25 3 Voertuigen overig 1 0 Totaal 80 38 129 Wat DAR van haar onderaannemers verwacht is op dit moment onbekend.

6

Overig 4 0 1 6 0 11

Monitoring

Maatregel 26. Meetnet Luchtkwaliteit Het Nijmeegse meetnet luchtkwaliteit wordt gebruikt om de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit in de tijd te volgen en zichtbaar te maken. De afname van luchtverontreinigende stoffen maken zichtbaar wat het totale effect is van de genomen maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma Luchtkwaliteit. Deze monitoring biedt ook enige handvatten, in combinatie met berekeningen, om vast te stellen of het pakket aan maatregelen voldoende is om aan huidige en toekomstige grenswaarden te voldoen. In het luchtmeetnet van gemeente Nijmegen wordt op een tweetal plekken door het RIVM gemeten via het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit. Op deze stations worden stikstofoxiden (NO en NO2), ozon (O3), fijnstof (PM2,5 en PM10) en Roet (BC) gemeten. Het RIVM is bezig met het opzetten van een meetnet voor ultrafijnstof (UFP, deeltjes < 0,01 �m). Een van de meetstations van gemeente Nijmegen wordt daarin als optie meegenomen. Daarnaast heeft gemeente Nijmegen een meetnet voor het monitoren van NO2. In dit meetnet wordt gebruik gemaakt van diffusiebuisjes. Het aantal meetlocaties is uitgebreid tot 44 om een nog beter dekkend beeld te krijgen van hele gemeenten. Daarbij gaan we het NO2 netwerk uitbreiden met vier innovatieve sensoren. Het fijnstof meetnetwerk, 25

dat gebruik maakt van sensoren, is uitgebreid tot een totaal van acht locaties. Projectmatig worden er benzeen en PAK metingen uitgevoerd. Resultaten van de verschillende metingen worden met de inwoners van gemeente Nijmegen gecommuniceerd via de website Metingen luchtkwaliteit - West en Weurt - Luchtkwaliteit (nijmegen.nl) .

Maatregel 27. Wagenparkscans Wij voeren twee wagenparkscans uit, een voor het geregistreerde wagenpark en een voor het passerende wagenpark. Deze scans analyseren we zodat we een beeld krijgen van de ontwikkeling van het Nijmeegse wagenpark. Zo weten we dat de elektrificatie van het wagenpark de afgelopen jaren doorzet. Zo is het aandeel hybride personenwagens in het geregistreerde wagenpark gestegen van 3% in begin 2020 naar 7,4% eind 2023. Het aandeel elektrische personenwagens is gestegen van 0,5% in begin 2020 naar 2,8% eind 2023. Ook is er een trendbreuk ze zien waarbij het aantal personenwagens per huishouden het laatste jaar gelijk is gebleven met het jaar daarvoor. Zo was de stijging van het aantal personenwagens per huishoudens tot 2022 meer dan 2% per jaar. Wel groeit het totaal aantal auto’s in Nijmegen met 1,9% harder dan het nationaal gemiddelde 1,4%. Dit komt door de snelle groei van het aantal inwoners in de stad. In de Klimaat en Energieverkenning van 2022 (PBL, TNO, CBS & RIVM,2022) wordt uitgegaan van 16% elektrische personenauto’s in 2030. Hiermee kunnen hybride als volledig elektrische auto’s worden bedoeld (CLO, 2023). Dit geldt als het best case scenario. Ook kunnen hiermee alleen ‘auto’s met stekker’ worden bedoeld. Dit wordt aangeduid als het worst case scenario. Beide scenario’s zijn weergegeven in onderstaande figuur.

Op basis van lineaire extrapolatie is voor beide scenario’s berekend of het doel van minimaal 16% in 2030 wordt behaald of niet. Dit moet de komende jaren goed gemonitord worden.

26

Maatregel 28. Modelberekeningen De laatste modelberekeningen geven een indicatief beeld van de jaargemiddelde concentraties over de gehele gemeente. Hieruit wordt duidelijk dat: NO2: Op sommige plekken, nabij drukke wegen, zijn de concentraties hoger dan de huidige, wettelijke grenswaarde. De WHO-advieswaarde wordt nergens binnen de gemeente gehaald. Aan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde wordt in een deel van de gemeente voldaan. PM10: De berekende concentraties zijn nergens hoger dan de huidige, wettelijke grenswaarde. De WHOadvieswaarde wordt nergens binnen de gemeente gehaald. Aan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde wordt voor het overgrote deel van de gemeente voldaan. PM2,5: De berekende concentraties zijn nergens hoger dan de huidige, wettelijke grenswaarde. De WHOadvieswaarde wordt nergens binnen de gemeente gehaald. Aan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde wordt in minder dan de helft van de gemeente voldaan. Benzeen: Op sommige plekken, nabij drukke wegen, zijn de concentraties hoger dan de huidige, wettelijke grenswaarde. Er is geen WHO-advieswaarde voor benzeen vastgesteld. Aan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde wordt voor het overgrote deel van de gemeente voldaan. Er zijn ook berekeningen gemaakt om een beeld te schetsen van de situatie in 2030, deze berekeningen worden gedan op basis van geprognotiseerde emissiecijfers.

Deze berekeningen zijn te grof om een uitspraak te doen over de voorgestelde WHO-advieswaarden maar schetsen wel een beeld van de (on)haalbaarheid van de nieuwe, voorgestelde wettelijke grenswaarden: NO2: Op sommige plekken, nabij drukke wegen, zijn de concentraties hoger dan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde. PM10: Op sommige plekken, nabij drukke wegen, zijn de concentraties hoger dan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde. PM2,5: In 2030 is de concentratie in de lucht nergens hoger dan de voorgestelde nieuwe wettelijke grenswaarde. Benzeen: voor benzeen zijn geen prognose emissiecijfers beschikbaar. Maatregel 29. Monitoring, rapportage en bijstelling Deze rapportage geeft weer wat de voortgang is van de maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma 2020-2030 en het geeft de laatste stand van zaken weer van de luchtkwaliteit in Nijmegen. We staan ook stil bij de plannen van de EU om de wettelijke grenswaarden aan te scherpen. We bekijken of er bijstelling nodig is van het Uitvoeringprogramma 2020-2030 Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit. Naast aanscherping van de grenswaarden is er nog een besluit genomen dat impact gaat hebben op het al dan niet gaan voldoen aan de aangescherpte grenswaarden, te weten de hybride gasgestookte energiecentrale op het Engieterrein. Deze heeft een vergunde NO2 uitstoot van 200.000 kg per jaar.

Om een gevoel te krijgen wat dit voor de luchtkwaliteit in Nijmegen kan betekenen is deze vergunde emissie in het jaar 2030 opgenomen in combinatie met alle geprognotiseerde emissiereducties. Deze reducties zijn door het RIVM berekend op het zogenaamde VES scenario wat staat voor voorgenomen energie en schone lucht beleid. Al deze inzichten zijn verwerkt in voorliggende rapportage.

27

Literatuurlijst RIVM (2023). Gevolgen van de voorgestelde Europese luchtkwaliteitsrichtlijn voor Nederland. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. RIVM-briefrapport 2023-0167. RIVM (2022). Inventarisatie van benodigde maatregelen om WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit in 2030 te realiseren. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. RIVM-briefrapport 2022-0094. Aantal motorvoertuigen actief, 2019-2023 | Compendium voor de Leefomgeving (clo.nl) PBL, TNO, CBS & RIVM (2022), Klimaat- en Energieverkenning 2022. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.

28