Jaarverslag leerplicht 2019-2020

4.3 Thuiszitters Een thuiszitter is een leer-of kwalificatieplichtige leerling (5-18 jaar), die voldoet aan de volgende kenmerken: - staat ingeschreven op een school en: - gaat 4 weken of langer niet naar school;* - heeft geen vrijstelling van de Leerplichtwet; - is niet ziek of; - is ziek, maar conform plan van aanpak protocol ziekteverzuim in staat om (gedeeltelijk) naar school te gaan; - staat niet ingeschreven op een school (absoluut verzuim). *Nota bene:. Die discussie wordt momenteel gevoerd. In den landen wordt door veel gemeenten aangehouden dat een thuiszitter pas een thuiszitter is als de leerling langer dan 3 maanden thuis zit. Landelijke cijfers van thuiszitters zijn dus discutabel, omdat de tellingen van gemeenten in veel gevallen niet onderling te vergelijken zijn. In Nijmegen beschouwen we een leerling een thuiszitter, vanaf het moment dat de leerling 4 weken volledig thuis zit. We beschouwen de leerling als een Nijmeegse thuiszitter vanaf de eerste dag dat een leerling volledig thuiszit, maar ook als de leerling minder dan 50% van de lestijd aanwezig is.

17

Als er sprake is van thuiszitten, dan wordt, net als bij andere verzuimmeldingen, in gezamenlijkheid met ouder(s)/verzorger(s) en leerling en andere samenwerkingspartners, gekeken naar wat er nodig is om een zo spoedig mogelijke terugkeer naar het onderwijs te realiseren. Soms is het nodig dat de leerling naar een andere school of (tijdelijk) andere vorm van onderwijs overstapt om de schoolloopbaan weer te kunnen vervolgen. Soms is (tijdelijk) extra ondersteuning en/of hulpverlening nodig.

Aantal thuiszitters.

Vanaf de start van de sluiting van de scholen in verband met de Corona periode van 16 maart tot en met juli 2020, is er volgens de leerplichtwet sprake van een vrijstelling van geregeld schoolbezoek, waardoor in deze periode geen thuiszitters zijn geregistreerd. In het schooljaar 2019-2020 zijn er 93 leerlingen thuiszitter geweest.

Soort opleiding MBO PO SO VO VSO Geen onderwijssoort bekend Totaal

20192020 32 16 3 22 11 9 93

20182019 31 16 4 41 17 4 113

20172018 33 10 8 39 20 18 110

20162017 23 12 4 72 15 3 129

Van deze 93 leerlingen waren: 39 leerlingen leerplichtig. 54 leerlingen kwalificatie plichtig. 17 leerlingen gedurende de looptijd van het werkproces, 18 jaar geworden.

Thuiszitters zonder school van inschrijving

Dit schooljaar zijn er 40 thuiszitters geweest zonder inschrijving op een school. Daarvan hebben: 1 leerling korter dan 4 weken thuis gezeten. 19 leerlingen korter dan 3 maanden thuis gezeten. 20 leerlingen langer dan 3 maanden thuis gezeten.

Thuiszitters met een school van inschrijving

Dit schooljaar zijn er 50 thuiszittende leerlingen geweest met een school van inschrijving. 7 leerlingen hebben korter dan 4 weken thuis gezeten. 21 leerlingen hebben korter dan 3 maanden thuis gezeten. 22 leerlingen hebben langer dan 3 maanden thuis gezeten.

Preventieve aanpak Nijmeegse thuiszitters -

76 leerlingen met een werkproces, zijn conform de afspraak in het regionaal beleidskader opgepakt vóórdat het criterium voor thuiszitten was bereikt.

Redenen voor thuiszitten Belemmeringen voor de schoolgang worden veroorzaakt door: Aantallen (Kenmerken van) leerling 110 (Kenmerken van) ouder(s)/verzorger(s) 82 Onderwijs 16 Nota bene: cijfers kunnen niet opgeteld worden, omdat de redenen ook tegelijk kunnen spelen. De oorzaak van het thuiszitten ligt vaak in persoonlijke problematiek. Kinderen kampen bijvoorbeeld met internaliserende problematiek (angst, depressie, anorexia, autisme) of juist met externaliserende problematiek (ADHD, gedragsproblematiek), waardoor functioneren in een schoolsetting bemoeilijkt wordt. Ook hoogbegaafdheid/hoog-sensitiviteit kan een belangrijke oorzaak zijn dat kinderen niet mee kunnen in het klassikale

18

onderwijs. Belastbaarheidsproblematiek hangt in de meeste gevallen eveneens samen met een gebrek aan psychisch welbevinden. Soms zit een kind thuis, omdat de school van inschrijving niet passend is. Er is dan soms wel een andere passende school – bijvoorbeeld in het SO of VSO – maar daar is geen plek. Het kan ook voorkomen dat kinderen thuiszitten omdat er simpelweg geen passende onderwijsplek is. Het gebeurt bijvoorbeeld dat kinderen ook op het SO of VSO niet mee kunnen. Zij hebben baat bij nog meer persoonlijke aandacht, in een traject waar naast onderwijs ook zorg wordt geboden. Tot slot komt het in een enkel geval voor dat een schoolbestuur een bepaalde school passend vindt, maar ouders het daar niet mee eens zijn. Er zijn ook thuiszitters met een schoolinschrijving die wel een zinvolle dagbesteding hebben. Soms gaan kinderen uren of hele dagen naar een zorginstelling. Sommigen krijgen ‘onderwijs op afstand’ aangeboden door de school. Waar scholen vaak mee worstelen, is dat ze niet weten wat ze mogen verwachten van kinderen in een zorgtraject. Ze hebben behoefte aan een inschatting van de belastbaarheid van de kinderen, maar ook voor jeugdartsen is dit soms moeilijk aan te geven. Hoeveel dagen of dagdelen zou een kind – realistisch gezien – naar school kunnen? De samenwerking met zorgpartners loopt hierbij nog niet altijd vlekkeloos.

Scholen geven ook wel aan dat zorginstellingen soms moeilijk te bereiken zijn, en zich bovendien terughoudend opstellen als het gaat om het delen van informatie, vaak vanwege privacyoverwegingen. Een aantal thuiszitters met een schoolinschrijving krijgt geen passende zorg, omdat ze op een wachtlijst voor (jeugd)hulp staan. Hiermee is het risico reëel dat de problematiek verergert en de afstand tot het onderwijs alleen maar toeneemt.

4.4 Conclusies Stijging van het aantal verzuimmeldingen is tot stilstand gekomen

Het lijkt er op dat na jaren van een stijging van meldingen er nu een lichte daling is ingezet ten opzichte van de voorgaande schooljaren. Wellicht dat de investering in de preventieve aanpak door leerplicht hier mede voor heeft gezorgd. Het lastige is echter dat een preventie aanpak achteraf moeilijk meetbaar is. Daarnaast zijn de cijfers van dit schooljaar niet te vergelijken met vorige schooljaren vanwege de corona perikelen en de sluiting van scholen in de periode maart-juni. Een andere verandering die heeft plaatsgevonden is dat leerplicht, als gevolg van de AVG niet meer in de verzuimadministratie mag meekijken met de school. We kunnen het gesprek op inhoud met scholen minder gericht voeren naar aanleiding van voorbeelden, die we voorheen uit de verzuimregistratie haalden.

Thuiszitters

Als het gaat om thuiszitters, merken wij thuiszitters eerder aan als thuiszitter dan veel andere gemeenten. Als het gaat om de aanpak van thuiszitters, dan is de complexiteit van de problematiek hierbij zeer bepalend. Het bestrijkt in ieder geval een breed spectrum van complexe en hardnekkige problemen. Hierbij valt te denken aan gedrags- en angststoornissen, pesten, rouw, een vechtscheiding, financiële problemen thuis of psychische problematiek van jongere en/of ouder(s)/verzorger(s). Andere oorzaken van thuiszitten zijn het niet mee kunnen komen op school of een verschil van inzicht tussen ouder(s)/verzorger(s) en school/ondersteuning over welke onderwijssetting goed is voor een leerling. Allen problemen die niet zomaar zijn opgelost en die vragen om een snelle en adequate aanpak van meerdere samenwerkingspartners. De leerplichtambtenaar pakt bij onvoldoende afstemming tussen partners, of bij onvoldoende voortgang in het proces waar mogelijk een regierol en volgt de stappen van de MAS (zie ook paragraaf 1.1. op pag 3 en 4). De complexiteit van de samenwerking tussen verschillende professionals is echter zodanig dat de beïnvloeding van (de termijn van) thuiszitten van leerlingen, door de leerplichtambtenaar, beperkt is. Zie ook paragraaf 2.3.7 op pag 10 en 11).

Samenwerking met andere partners

Zoals al eerder gezegd: Samenwerking tussen partners is cruciaal in het voorkomen en oplossen van verzuim en het bieden van een zinvol toekomstperspectief voor de jongere. Het elkaar kennen, vroegtijdig contact zoeken over kinderen en jongeren en het onderlinge gesprek over verzuim en verlof en over wanneer we ons zorgen moeten maken over kinderen en jongeren is van groot belang. Daarin zullen we samen verder moeten zoeken naar wat er nodig is om een sluitend aanbod te realiseren zodat alle jongeren zich optimaal kunnen ontwikkelen. In het gesprek praten we ook steeds meer over het investeren in ontwikkelingskansen in plaats van over de startkwalificatie als ultiem doel. Deze kanteling biedt ruimte voor andere oplossingen. 19

Toename van de complexiteit van de casuïstiek

De maatschappelijke context waarin de school staat is onzes inziens van invloed op de toename van de complexiteit van de meldingen. Vaak blijken meer partijen betrokken bij 1 kind/ jongere/ gezin. Verder valt te denken aan de volgende factoren: De nog verder te verbeteren samenwerking tussen onderwijs en hulpverlening. Terugdringen van wachtlijsten bij de hulpverlening waardoor kinderen/ gezinnen eerder de hulp kunnen krijgen die zij nodig hebben. Er komen mogelijk meer casussen in beeld omdat er aandacht voor is bij ouder(s)/verzorger(s)/professionals en in de media, als gevolg van de invoering van passend onderwijs. Er lijkt daarnaast een maatschappelijke tendens dat het veel minder/niet geaccepteerd is als het niet goed gaat met een leerling, als hij uitvalt of als hij ‘gewoon gaat werken’/‘gewoon ziek is’ Hoge verwachtingen bij ouder(s)/verzorger(s) zou ook een rol kunnen spelen bij het toenemen van verzuim. Scholen hebben veel aandacht voor verzuim. Zomaar wegblijven kan niet. De registratie daarvan wordt steeds beter en betrouwbaarder. In casuïstiek zien we een grotere complexiteit van psychosociale problematieken bij leerlingen. Op oudere leeftijd (vanaf een jaar of 15/16) heeft verzuim ook vaak met motivatie voor school/opleiding en beroep te maken.

Er zijn meer leerlingen met heftig externaliserend of internaliserend gedrag, die niet meer aan het onderwijs deel kunnen nemen. De maatschappij is ingewikkelder geworden en we verwachten meer van leerlingen. Er worden meer MDO’s (Multi Disciplinaire Overleggen) georganiseerd.

4.5 Speerpunten voor het schooljaar 2020/2021 Het terugdringen van verzuim en het terugdringen van de duur van het schoolverzuim blijven speerpunten. Ons doel is om de jongeren te ondersteunen en samen met onze partners het verschil te maken. Het recht van ieder kind en iedere jongere op een passende vorm van onderwijs en/of zorg staat daarbij centraal. Elk kind heeft immers recht op ontwikkeling. Op basis hiervan hebben we de volgende speerpunten geformuleerd voor de komende periode: Het verder uitkristalliseren van de veranderde rol van de leerplichtambtenaar van handhaver van de leerplicht naar het ondersteunen van leerling en ouder(s)/verzorger(s) bij het effectueren van het recht op onderwijs en ontwikkeling. Het verder uitkristalliseren van de specifieke rol van de leerplichtambtenaar in het veld van onderwijs en jeugd, gezien bovengenoemde kanteling. Verkennen of het mogelijk is het onderscheid tussen geoorloofd en ongeoorloofd schoolverzuim minder strikt te maken, waardoor interventies van de leerplichtambtenaar eerder kunnen worden ingezet. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het onderscheid in de praktijk lang niet altijd terecht is. Blijvend inzetten op de preventieve aanpak schoolverzuim, denk hierbij ook aan het scherper voeren van het gesprek met scholen over ‘het horen en zien’ van leerlingen en hun ouder(s)/verzorger(s).

Als een leerling en zijn/haar ouder(s)/verzorger(s) zich gehoord en gezien voelt, is de kans op schooluitval kleiner en de kans op terugkeer na een periode van uitval, groter. Verbeteren van een effectieve samenwerking met professionals van scholen en andere onderwijs en hulpverleningsinstellingen. Dit doen we onder andere door op 3 scholen in Nijmegen te pilot-en met een andere aanpak van ziekteverzuim in het VO. Daarnaast verkennen we de mogelijkheid om de pilot in de komende tijd te verbreden naar andere scholen in Nijmegen. Het streven is om de aanpak, na evaluatie en waar nodig bijstelling, op alle scholen te implementeren. Door ontwikkelen van de doorbraakaanpak in Nijmegen, ook met het oog op complexe en vaak slepende thuiszitters casuïstiek. Verbeteren van de registratie van dossiers in het leerplicht systeem, opdat we de problematiek rondom verzuim en thuiszitten scherper in beeld krijgen, beter kunnen analyseren en effectiever kunnen interveniëren. We zijn bezig met de herinrichting van ons registratiesysteem.

20