Jaarrapportage luchtkwaliteit 2019 en 2020

26

Bijlage 1 Beschrijving monitoring op landelijk en gemeentelijk niveau Zowel op landelijk niveau als op gemeentelijk niveau vindt monitoring van de luchtkwaliteit plaats. In deze bijlage worden de verschillende manieren van monitoring beschreven.

Landelijke monitoring Emissieregistratie Op landelijk niveau worden de emissies bijgehouden door de emissieregistratie 23. Zij publiceren jaarlijks emissiecijfers van verschillende stoffen die worden gebruikt voor onderbouwing van milieubeleid. Naast de landelijke cijfers worden ook per gemeente de emissiecijfers gepubliceerd, uitgesplitst naar verschillende bronnen. Regionale emissiecijfers zijn op dit moment beschikbaar tot 2019. Emissies van broncategorieën zoals wegverkeer, scheepvaart en houtstook kunnen ingeschat worden door gebruik te maken van (geschatte of getelde) aantallen en gemiddelde emissiefactoren voor de verschillende categorieën. Emissies per broncategorie geven inzicht in de mate waarin verschillende bronnen bijdragen aan de lokale luchtkwaliteit.

Metingen Binnen de gemeente bevinden zich twee meetstations van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) 24. Dit zijn stations in beheer van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) langs de Graafseweg en De Ruyterstraat, waar verschillende relevante stoffen worden gemeten 25. Het meetstation aan de Graafseweg, op een afstand van circa 100 meter van het Keizer Karelplein, wordt door het RIVM geclassificeerd als een straatstation. Op deze locatie wordt de luchtkwaliteit voor een belangrijk deel bepaald door de uitstoot van het wegverkeer. Het meetstation aan de Ruyterstraat wordt door het RIVM geclassificeerd als een stadsachtergrondstation. Op deze locatie wonen veel mensen en er zijn geen drukke wegen, havens of industriegebieden in de buurt. Gevalideerde meetgegevens uit dit LML worden gebruikt om lokale metingen en landelijke gebruikte rekenmodellen te kalibreren.

Berekeningen In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) wordt jaarlijks door middel van berekeningen gerapporteerd over de luchtkwaliteit in heel Nederland en dus ook in Nijmegen. Deze landelijke monitoringstool met lokale invoergegevens (o.a. verkeergegevens en doorstroming) wordt gebruikt om formeel te toetsen aan de Europese grenswaarden. Via deze monitoringstool wordt de luchtkwaliteit berekend conform de wettelijke Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007 (Rbl2007), waarbij getoetst wordt op een afstand van 10 meter van de rand van de weg. De monitoringstool is openbaar 26 en bevat informatie van het voorgaande volledige jaar en een prognose voor 2030.

Schone Lucht Akkoord In het Schone Lucht Akkoord is afgesproken extra maatregelen te nemen om de gezondheidsschade door luchtvervuiling verder te verminderen. Het RIVM heeft voor het SLA een gezondheidsindicator ontwikkeld. Hiermee kunnen gemeenten of provincies door het RIVM laten berekenen welke invloed een verbetering van de (lokale) luchtkwaliteit heeft op de gezondheid. De resultaten kunnen ook worden getoond op een kaart van Nederland. 23

www. emissieregistratie.nl

24

Actuele meetwaarden worden zonder bewerking en controle automatisch gepubliceerd op www.luchtmeetnet.nl. De data zijn dus indicatief en er kunnen geen rechten aan worden ontleend. 25 Langs de Graafseweg worden de stoffen NO2, NO, PM10, PM2,5 en EC gemeten. Langs De Ruyterstraat worden de stoffen NO2, NO, O3, PM2,5 en EC gemeten. 26 https://www.nsl-monitoring.nl/viewer/

27

De gezondheidsindicator berekent het aantal verloren levensjaren (YLL) en de gemiddelde levensduurverkorting (LXL) [ref. 12]. Met de ontwikkelde methode is het mogelijk om effecten van extra maatregelen om te rekenen naar gezondheidswinst. Op basis van de decentrale uitvoeringsplannen rekent het RIVM vervolgens de effecten van de maatregelen door, waarmee je per gemeente de voortgang kunt zien. De eerste nulmeting van de doorgerekende maatregelen door het RIVM wordt eind 2021 verwacht 27.

Gemeentelijke monitoring Metingen Naast metingen vanuit het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) heeft de gemeente een eigen meetnet voor stikstofdioxide om de ontwikkeling van de concentraties op leefniveau te volgen met behulp van zogenaamde diffusiebuisjes 28. Deze metingen vinden plaats op ongeveer 40 locaties 29 in heel Nijmegen, nabij drukke straten, maar ook op minder drukke straten (Figuur 6). In Tabel 2 zijn de omschrijvingen van de meetlocaties opgenomen.

Figuur 6 Meetlocaties NO2 metingen in 2020

27

https://www.nieuwsienw.nl/home/1912139.aspx en https://www.rivm.nl/lucht/sla

28

Deze meetmethode om de ontwikkeling van de NO2-concentraties te volgen, is in Nederland breed geaccepteerd. De gemiddelde concentratie wordt bepaald over een langere periode (4 weken). Op basis van 13 periodegemiddelden per jaar worden jaargemiddelden gepresenteerd. 29 Reeds vele jaren wordt op vaste plaatsen gemeten. Mocht de situatie hierom vragen, bijvoorbeeld bij een nieuwe ontwikkeling, dan is er ruimte om een meetlocatie op te heffen of toe te voegen.

28

Tabel 2 Meetlocaties NO2 in 2020 Nr. Locatie 1 Trajanusplein 2 Graafseweg / Groenestraat 3 Graafseweg LML 4 Bloemerstraat 5 Neerbosscheweg 6 Energieweg nr 40 7 Energieweg VV Krayenhof 9 St. Annastraat 11 Lent-2 13 Lent-1 14 Holtgesbroek 10-09 15 Ruyterstraat LML RIVM 16 Weurt 17 Buitengebied West 18 Oranjesingel nabij nr. 69 19 Waal Lent 20 Waalkade centrum 22 Hustinxstraat 23 Smetiusstraat / Bloemerstraat

Nr.

Locatie

24

Kerkstraat

25

Lent-Noord

26

Energieweg Blauw-Wit

27

Hatert

28

Tolhuis

29

Nijmegen-Oost / Pijnboomstraat 11

30

Graafseweg LML Stoep

31

Winselingseweg / Gelderlander

32

Weg door Jonkerbos

33

Aubadeflat

34

De Oversteek

35

Weurtseweg thv 185

36

Marialaan thv 74

37

Doctor de Blécourtstraat

38

Grootstalselaan

39

Dominicus College

40

Groenestraat 295

41

Heyendaalseweg 65

In 2019 zijn op 12 locaties langs de Waal en het Maaswaalkanaal benzeenmetingen uitgevoerd om inzicht te krijgen in de benzeenconcentraties als gevolg van benzeenemissies van verkeer en scheepvaart. Deze metingen worden gedaan met behulp van diffusiebuisjes, gelijk aan de metingen voor stikstofdioxide. In Tabel 3 zijn de meetlocaties omschreven. In Figuur 7 is de ligging van de meetlocaties gepresenteerd op de kaart.

Tabel 3 Meetlocaties benzeen Nr. Locatie O1 Heumensoord O2 Valkhof Parkeergarage O3 Waalbrug Zuid Onder O4 Waalbrug Zuid Boven O5 Waalbrug Noord Onder O6 Waalbrug Noord Boven

Nr.

Locatie

O7

Stadseiland

O8

Weurt- dijk

O9

Oosterhout dijk

O10

Spoorbrug Zuidzijde

O11

Waalkade rotonde

O12

Woonboot Vlietberg

29

Figuur 7 Meetlocaties benzeen

Berekeningen Jaarlijks laat de gemeente Nijmegen de luchtkwaliteit voor de gehele gemeente in kaart brengen door middel van berekeningen. Op basis van verkeersgegevens, gegevens over industriële bronnen en scheepvaart wordt met behulp van landelijke vastgestelde rekenmethoden 30 de immissieconcentraties 31 voor het gehele grondgebied van de gemeente Nijmegen berekend. Met modelberekeningen kan ook inzicht worden verkregen in het effect van deelbijdrages van specifieke bronnen, zoals bijvoorbeeld scheepvaart, industrie en huishoudens. In de berekeningen wordt gebruik gemaakt van achtergrondconcentraties (GCN, zie paragraaf 2.3) en emissiefactoren. Emissiefactoren voor wegverkeer worden jaarlijks door TNO geactualiseerd, de GCN wordt jaarlijks door het RIVM geactualiseerd. Deze gegevens worden door het ministerie van I&W jaarlijks op 15 maart vrijgegeven. Vervolgens kunnen deze gegevens worden geïmplementeerd in rekenmodellen. Ook zijn 30

Rekenmethoden voor luchtkwaliteit zijn opgenomen in de Regeling Beoordeling Luchtkwaliteit 2007

31

Concentraties op leefniveau

30

geactualiseerde verkeersgegevens nodig, die worden geleverd door Goudappel-Coffeng. Vanwege de doorlooptijd voor de implementatie van wettelijk vereiste invoergegevens in de rekenmodellen zijn in deze rapportage berekeningen opgenomen voor het jaar 2019. In de tweede helft van 2021 kunnen naar verwachting de berekeningen voor 2020 worden gemaakt.

Wagenparkscan In de periode 2018 – 2021 heeft de gemeente wagenparkscans laten uitvoeren. Hiermee wordt een beeld gevormd van het in Nijmegen geregistreerde wagenpark en het passerende wagenpark. Door deze scans met regelmaat uit te voeren kan de ontwikkeling van het wagenpark worden gevolgd in de tijd. Doorlopende vernieuwing van het wagenpark zal veranderingen van de samenstelling van het wagenpark tot gevolg hebben. Op termijn zullen voertuigen met meer vervuilende motoren worden vervangen door schonere of elektrische varianten. Ook kan hiermee het effect van stimuleringsmaatregelen voor aanschaf van elektrische voertuigen worden gevolgd. Voor beide wagenparkscans wordt gebruik gemaakt van de informatie die beschikbaar is op basis van het kenteken opgevraagd bij de RDW. Aan het kenteken is hangt informatie over onder andere het type voertuig, brandstof en leeftijd. Voor dieselmotoren zijn in de loop der tijd de emissie-eisen aangescherpt. Deze aanscherping van emissie-eisen wordt aangeduid door middel van emissieklassen ofwel euroklassen. Naarmate de klasse hoger wordt neemt de uitstoot van vervuilende stoffen af. Euro 0 is de klasse met de meeste uitstoot, Euro 6 is op dit moment de klasse met de laagste uitstoot. Voor het geregistreerde wagenpark wordt op basis van postcode-6 alle in Nijmegen geregistreerde kentekens opgevraagd.

Hierbij is de situatie van half december 2021 geanalyseerd. In voorgaande jaren is ook de situatie van december geanalyseerd. Naast de ontwikkelingen op het gebied van het bedrijfswagenpark wordt er dit jaar ook gekeken naar de elektrificatie van het wagenpark en het bezit van brom- en snorfietsen. Voor brom- en snorfietsen is de leeftijd ook relevant in verband met de uitstoot. Aanscherpingen van de emissie-eisen voor brom- en snorfietsen hebben plaatsgevonden in 2011 en in 2018. Voor het passerend wagenpark wordt met behulp van camera’s gedurende twee representatieve dagen voertuigen geteld. In Figuur 8, op de volgende pagina, zijn de meetlocaties weergegeven op de kaart. Tabel 4 geeft een beschrijving van de meetlocatie en de rijrichting waarin de metingen zijn uitgevoerd. De met de camera’s verkregen kentekens worden voorzien van informatie over onder andere type voertuig, brandstof en leeftijd. Deze informatie wordt gebruikt voor analyses. Voertuigen met een buitenlandse kentekens kunnen worden geteld, maar niet nader worden geanalyseerd op voertuigkenmerken en herkomst, omdat er gebruik wordt gemaakt van informatie uit het kentekenregister van de RDW. Hierin zijn alleen Nederlandse kentekens opgenomen.

31

Figuur 8 Meetlocaties passerend wagenpark Tabel 4 Beschrijving meetlocaties passerend wagenpark Nr. Locatie Omschrijving 01

Prins Mauritssingel (N325)

Tussen Keizer Hendrik VI-singel en Vrouwe Udasingel Richting Vrouwe Udasingel

02

Oranjesingel (N326)

Tussen Van Schevichavenstraat en Arksteestraat Richting Arksteestraat

03

Sint Annastraat

Tussen Grootstalselaan en Einsteinstraat Richting Einsteinstraat

04

Wijchenseweg

Tussen Bijsterhuizen en A73, richting Bijsterhuizen

05

Neerbosscheweg

Tussen Knooppunt Neerbosch en IJpenbroekweg, richting IJpenbroekweg

06

Nieuwe Ubbergseweg (N325)

Tussen Ubbergseweg en Keizer Traianusplein Richting Keizer Traianusplein

07

Hogelandseweg

Tussen Neerbosscheweg en Lagelandseweg, richting Lagelandseweg

08

Energieweg

Tussen Gaziantepplein en Dr de Blécourtstraat, richting Dr de Blécourtstraat

32

Weergave meetrichting

Bijlage 2 Emissie CO2 per broncategorie in Nijmegen in 2018 en 2019 Emissie CO2 (kiloton/jaar) 200,0 180,0 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0

2018 2019

Figuur 9 Emissie van CO2 in kiloton/jaar in 2018 en 2019 voor verschillende bronnen binnen Nijmegen In bovenstaande figuur is nogmaals de emissie van CO2 opgenomen in 2018 en 2019 na sluiting van de energiecentrale. De energiecentrale was in 2015 verantwoordelijk voor 95% van de CO2-emissie in Nijmegen. De grootste bronnen voor CO2 na de sluiting zijn bedrijven, wegverkeer en huishoudens. Bij alle categorien, m.u.v. mobiele werktuigen, is de laatste jaren een kleine daling van de emissie zichtbaar.

33

34

Bijlage 3 Berekeningen luchtkwaliteit gemeente Nijmegen Inleiding Jaarlijks wordt door middel van modelberekeningen de concentraties op leefniveau berekend voor het gehele grondgebied van Nijmegen voor de stoffen NO2, PM10, PM2,5 en EC. Voor de uitvoering van de berekeningen wordt aangesloten bij de eisen die hierover zijn opgenomen in de wettelijke Regeling Beoordeling Luchtkwaliteit 2007 (Rbl2007) 32. In deze rapportage wordt de situatie in het gepasseerde jaren 2019 en 2020 gepresenteerd. Berekeningen voor het jaar 2021 kunnen in de tweede helft van 2022 worden gemaakt. Dit heeft te maken met de in het RBL2007 opgenomen goedgekeurde rekenmodellen voor luchtkwaliteit. Deze maken gebruik van door de overheid beschikbaar gestelde invoergegevens, welke in maart worden vrijgegeven. Vervolgens worden deze invoergegevens geïmplementeerd in het gebruikte rekenmodel. De versie waarmee berekeningen over het voorgaande jaar kunnen worden uitgevoerd komt halverwege het lopende jaar beschikbaar. In deze bijlage worden de werkwijze en uitgangspunten voor de berekeningen nader beschreven. Tevens worden de berekeningsresultaten gepresenteerd op kaart door middel van contouren. Uitgangspunten De luchtkwaliteit in gemeente Nijmegen wordt beïnvloed door het lokale (binnenstedelijke) wegverkeer.

Daarnaast zijn ook andere bronnen van invloed op de luchtkwaliteit van de gemeente Nijmegen, namelijk: Scheepvaart over de Waal en over het Maas-Waalkanaal Railverkeer met dieseltractie in de richtingen Arnhem, Den Bosch en Venlo Industrie langs het kanaal en in het havengebied, Nijmegen West/Weurt Snelwegen A73, A15 en (buiten stedelijke) provinciale wegen In tabel x op de volgende pagina, zijn de uitgangspunten samengevat voor de verschillende bronnen binnen de gemeente Nijmegen. De genoemde rekenmethode verwijst van de zogenaamde Standaard Rekenmethode (SRM) opgenomen in het Rbl2007. Via de wagenparkscans is de samenstelling van het passerende wagenpark bepaald. De samenstelling van het passerende wagenpark wijkt af van het gemiddelde van het Nederlandse wagenpark waarop de emissiefactoren worden gebaseerd. Om beter bij de Nijmeegse situatie aan te sluiten is op de berekende concentratie voor verkeer een correctie toegepast gebaseerd op de samenstelling van het passerende wagenpark.

32

In het Rbl2007 zijn eisen opgenomen over onder andere rekenmodellen, rekenmethoden per type bron (zogenaamde SRM’s) en rekenpunten.

35

Tabel 5 Uitgangspunten modelberekeningen luchtkwaliteit voor het jaar 2019 en 2020 Bron Rekenmethode Uitgangspunten Binnenstedelijke wegen SRM1 Geometrie, intensiteit en stagnatie: verkeersmodel 2019* Stagnatie, rijsnelheid en wegkenmerken uit model 2018 Provinciale en snelwegen SRM2 Geometrie, intensiteit en stagnatie: verkeersmodel 2019* Stagnatie, rijsnelheid en wegkenmerken uit model 2018 Bussen SRM1/2 Geen veranderingen t.o.v. zichtjaar 2016, resultaten overgenomen Spoor SRM3 Geen veranderingen t.o.v. zichtjaar 2016, resultaten overgenomen Scheepvaart SRM3 Passagedata op telpunten voor 2019 en 2020 van Rijkswaterstaat, informatiepunt Verkeer en Leefomgeving Emissies, emissiehoogte en warmte-emissies: Prelude 1.2.1 (TNO). Industrie SRM3 Emissies volgens opgave in meest recente e-MJV’s, geen wijziging ten opzichte van voorgaande jaren * Verkeersmodellen voor het zichtjaar 2019 en 2020 via Goudappel Coffeng Werkwijze De berekeningen worden uitgevoerd met de STACKS+ module voor luchtkwaliteitsberekeningen van het softwarepakket Geomilieu. Geomilieu (en daarmee de STACKS+ module) is door het ministerie van I&W goedgekeurd voor berekeningen conform standaardrekenmethode 1 (wegen binnen de bebouwde kom), standaardrekenmethode 2 (snelwegen en wegen in open gebied) en standaardrekenmethode 3 (punt- en oppervlaktebronnen) uit de Regeling Beoordeling Luchtkwaliteit 2007 (Rbl 2007).

In Geomilieu zijn steeds de meest recente emissiefactoren voor het wegverkeer en de meeste recente achtergrondconcentraties (ook wel Grootschalige Concentratiekaarten Nederland; GCN) opgenomen. De emissiefactoren voor het wegverkeer worden jaarlijks door TNO geactualiseerd en de GCN door het RIVM, en op 15 maart vrijgegeven door het ministerie van IenW. Hiervoor is versie 2020.1 van Geomilieu gebruikt. Vergelijkbaar met jaarrapportages voor voorgaande jaren zijn totale jaargemiddelde concentratie berekend. Voor de berekende bijdrage van het wegverkeer wordt een snelwegdubbeltellingscorrectie is uitgevoerd. De berekeningen voor het wegverkeer zijn uitgevoerd op basis van de geactualiseerde verkeersgegevens voor de gemeentelijke wegen, plus de direct aansluitende rijks- en provinciale wegen. De gemodelleerde wegen zijn opgenomen in figuur 10. Voor de binnenstedelijke wegen zijn belangrijke doorgaande (en ontsluitings-)wegen meegenomen.

36

Figuur 10 Gemodelleerde wegen voor luchtkwaliteitsberekeningen

37

Voor de modellering van de scheepvaart wordt de emissie berekend als gevolg van de scheepvaart op de betreffende stukken van de Waal en Maas-Waal kanaal. Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de verspreiding van de emissies van scheepvaart wordt de emissie verdeeld over de Waal en het Maas-Waal kanaal door een rij van puntbronnen. Industriële emissies worden eveneens gemodelleerd als puntbronnen. De locaties van de puntbronnen is opgenomen in figuur 11.

Figuur 11 Modellering scheepvaart en industrie voor luchtkwaliteitsberekeningen

38

Berekeningen worden uitgevoerd met behulp van contourpunten, vlakdekkend verdeeld over de gehele gemeente. Langs wegen worden extra contourpunten berekend vanwege de verwachte concentratieprofielen langs wegen. De contourpunten zijn opgenomen in figuur 12.

Figuur 12 Gebruikte contourpunten voor luchtkwaliteitsberekeningen Berekeningen zijn uitgevoerd voor de stoffen NO2, PM10, PM2,5, benzeen en EC.

39

Resultaten De resultaten van de berekeningen worden gepresenteerd door middel van contouren voor de jaargemiddelde concentraties voor de onderzochte stoffen.

NO2 In figuur 13a en 13b zijn de resultaten van de contourberekeningen voor NO2 opgenomen. De figuur laat zien dat er geen overschrijdingen van de wettelijke grenswaarde, van 40 µg/m³ jaargemiddeld worden berekend. De nieuwe WHO-advieswaarde van 40 µg/m³ wordt nog wel overschreden in beide jaren, De hoogste jaargemiddelde concentraties worden berekend op de Waal en ter hoogte van het industrieterrein nabij de Oostkanaalhaven.

Figuur 13a Contouren jaargemiddelde concentratie NO2 voor rekenjaar 2019

40

Figuur 13b Contouren jaargemiddelde concentratie NO2 voor rekenjaar 2020

41

PM10 In figuur 14a en 14b zijn de resultaten van de contourberekeningen voor PM10 opgenomen. De figuur laat zien dat er geen overschrijdingen van de wettelijke grenswaarde van 40 µg/m³ jaargemiddeld worden berekend. Ook wordt de WHO-advieswaarde, die tot voor kort van kracht was, van 20 µg/m³ nergens overschreden. De meer vierkante structuur van de contouren laat zien dat de berekende concentraties meer bepaald worden door de achtergrondconcentraties dan door de bijdrage van lokale bronnen.

Figuur 14a Contouren jaargemiddelde concentratie PM10 voor rekenjaar 2019

42

Figuur 14b Contouren jaargemiddelde concentratie PM10 voor rekenjaar 2020

43

PM2,5 In figuur 15a en 15b zijn de resultaten van de contourberekeningen voor PM2,5 opgenomen. De figuur laat zien dat er geen overschrijdingen van de wettelijke grenswaarde van 25 µg/m³ jaargemiddeld worden berekend. De berekende jaargemiddelde concentraties liggen wel net iets boven de WHO-advieswaarde, die tot voor kort van kracht was, van 10 µg/m³. De meer vierkante structuur van de contouren laat zien dat de berekende concentraties meer bepaald worden door de achtergrondconcentraties dan door de bijdrage van lokale bronnen.

Figuur 15a Contouren jaargemiddelde concentratie PM2,5 voor rekenjaar 2019

44

Figuur 15b Contouren jaargemiddelde concentratie PM2,5 voor rekenjaar 2020

45

Roet EC In figuur 16a en 16b zijn de resultaten van de contourberekeningen voor Roet EC opgenomen. Voor roet EC bestaan geen wettelijke grenswaarden of advieswaarden van het WHO.

Figuur 16a Contouren jaargemiddelde concentratie Roet EC voor rekenjaar 2019

46

Figuur 16b Contouren jaargemiddelde concentratie Roet EC voor rekenjaar 2020

47

Benzeen In figuur 17a en 17b zijn de resultaten van de contourberekeningen voor benzeen opgenomen. De figuur laat zien dat er geen overschrijdingen van de wettelijke grenswaarde van 5 µg/m³ jaargemiddeld worden berekend.

Figuur 17a Contouren jaargemiddelde concentratie benzeen voor rekenjaar 2019

48

Figuur 17b Contouren jaargemiddelde concentratie benzeen voor rekenjaar 2020

49

50