Gezondheidsagenda 2021-2024 ‘Samenwerken aan gezondheid’
Tekst van het document
Gezondheidsagenda Samenwerken aan 2021– 2024 gezondheid
Dit is een interactief document waar u doorheen kunt bladeren. Gebruik daarvoor het menu bovenaan de pagina’s en klik op de knoppen.
Inhoudsopgave
Volgende pagina
Vorige pagina
1 Samenwerken aan gezondheid
Naar website
2 Onze speerpunten Gezond en veilig opgroeien
13
Voorwoord3
Gezond gedrag
18
Inleiding4
Mentale gezondheid
23
Samenwerken voor gezondheidswinst
6
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
8
Gezond ouder worden
28
Gezond met een beperkt budget
32
Gezond werkgeverschap
35
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
38
Gezond met een beperkt budget
3 Bijlagen Gezondheid in coronatijd
44
Wet publieke gezondheid: taken GGD Gelderland-Zuid
45
Terugblik 2017–2020
46
Overzicht cijfers die we volgen
56
Meer informatie
60
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Gezond ouder worden
Gezonde leefomgeving
Speerpunten
Mentale gezondheid
Gezond gedrag
Gezond en veilig opgroeien
2
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Voorwoord We kiezen voor meer samenhang in de aanpak met andere beleidsprogramma’s omdat we weten dat daar winst te behalen is.
Gezondheid is in deze tijden belangrijker dan ooit. We weten dat leven in goede gezondheid niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Het gaat goed met de gezondheid van de meeste Nijmegenaren. Het is wel belangrijk dat we aandacht blijven houden voor de gezondheidsverschillen tussen de inwoners van Nijmegen. En dat we een netwerk van professionals creëren die Nijmegenaren stimuleren en begeleiden naar een gezonde levensstijl. Voor u ligt de Gezondheidsagenda 2021–2024: Samen werken aan gezondheid. Deze nieuwe gezondheidsagenda bouwt voort op wat we al doen. Want gedrag en gezondheid veranderen we niet van vandaag op morgen. Dat vraagt om een lange adem. Vier jaar geleden richtten we ons in de gezondheidsagenda op meer samenhang en verbinding. Met ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’ zetten we de goede stappen en daar ben ik trots op. Inmiddels hebben we
een stevig netwerk van organisaties in de stad en een preventiestructuur waar wij verder op bouwen. We kiezen voor meer samenhang in de aanpak met andere beleidsprogramma’s omdat we weten dat daar winst te behalen is. Denk daarbij aan welzijn, zorg, sport, wonen, onderwijs, armoede en werk. Zodat uiteindelijk iedereen gezond kan leven in onze prachtige stad.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Deze gezondheidsagenda geeft de speerpunten voor de komende jaren aan. We bundelen de krachten met onze partners in de stad en ondersteunen Nijmegenaren bij hun keuzes voor een gezond en veerkrachtig leven. Zo maken we onze samenleving sterker. Ik nodig u uit om hier samen de schouders onder te zetten. Grete Visser, Wethouder Onderwijs, Zorg en Welzijn
3
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Inleiding Gezond zijn, je gezond voelen én gezond blijven is belangrijk. Door de coronacrisis realiseren we ons nog meer dat een gezonde leefstijl belangrijk is. Iedereen heeft daarin een eigen verantwoordelijkheid. De omgeving waarin iemand woont, werkt, leert of speelt, heeft hierin ook een rol. Net als onderliggende omstandigheden zoals schulden, werkloosheid of stress. Om gezondheidswinst te bereiken is aandacht voor al deze onderwerpen belangrijk. Net als samenwerking. Het vraagt om een aanpak waarin mensen, organisaties en bedrijven samenwerken aan gezondheid. Waarbij zij het goede voorbeeld geven en gezond gedrag stimuleren en mogelijk maken. Gezondheid zien we breed zoals bij positieve gezondheid. Het gaat daarbij om meer dan de lichamelijke gezondheid, namelijk ook over meedoen, zingeving en het vermogen om je aan te passen en eigen regie te voeren. Gezondheid, bestaanszekerheid en sociale kwaliteit zijn de drie pijlers van de sociale stad die Nijmegen wil zijn.
De publieke gezondheidszorg is vastgelegd in de Wet publieke gezondheid. Een groot deel van de taken uit deze wet voert de GGD Gelderland-Zuid uit. Daarnaast vraagt de wet om eenmaal in de vier jaar gezondheidsbeleid vast te stellen. We doen dat met de gezondheidsagenda die voor u ligt: Samen werken aan gezondheid 2021–2024. De ambitie van de gezondheidsagenda is breed: gezondheidswinst voor alle Nijmegenaren. We bouwen met deze ambitie voort op de gezondheidsagenda van 2017–2020 en op wat we samen met partners hebben bereikt. We actualiseren en verstevigen dus onze aanpak. Veranderen van ge-
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
drag en werken aan gezondheid vraagt namelijk om een aanpak voor langere tijd. We maken onze ambitie en de gezondheidsagenda concreet in uitgangspunten en speerpunten. De keuze voor de zeven speerpunten is gemaakt op basis van de terugblik, het Nationaal Preventieakkoord, de landelijke gezondheidsnota en op de overweging dat partners voldoende waarde aan het speerpunt hechten om krachten te bundelen. We hebben input gekregen van de gemeenteraad, adviescommissies en betrokken beleidsprogramma’s,
4
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
het stadspanel, organisaties en professionals. Daarnaast organiseerden we een webinar over positieve gezondheid. Er is een nauwe verbinding met andere programma’s en ontwikkelingen zoals de Armoedeagenda, Sportbeleid en het visietraject Sterke sociale basis. Met het speerpunt Gezonde leefomgeving sluiten we aan bij de Nijmeegse Omgevingsvisie Stad in beweging waarin de ruimtelijke keuzes staan over de kwaliteit en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving tot 2040. Eén van de keuzes daarin is het ontwikkelen van een groene en gezonde stad. Verder draagt de gezondheidsagenda bij aan de opgaven in het coalitieakkoord Nijmegen: Samen vooruit 2018–2022.
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Leeswijzer We starten met het belang van samenwerken om gezondheidswinst (pag. 6) te bereiken. We gaan in op uitdagingen en we lichten onze ambitie en vier belangrijke uitgangspunten toe (pag. 8). We maken de gezondheidsagenda concreet in zeven speerpunten (vanaf pag. 13). In de bijlagen staat informatie over: Wet publieke gezondheid: taken GGD Gelderland-Zuid, Gezondheid in coronatijd, Terugblik 2017–2020 en Overzicht cijfers die we volgen.
We maken onze ambitie en de gezondheidsagenda concreet in uitgangspunten en speerpunten.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
5
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Samenwerken voor gezondheidswinst Om gezondheidswinst te bereiken, is samenwerking tussen beleidsprogramma’s en met partners in de stad van groot belang.
woningbouwontwikkelingen. Naast deze netwerken zijn de volgende netwerken van groot belang voor de uitvoering van de gezondheidsagenda.
Groen, gezond en in beweging Met deze gezondheidsagenda geven we aan hoe we dat vanuit de gemeente op een integrale manier doen. We werken vanuit verschillende programma’s1 in samenhang en afstemming met elkaar. De uitvoering van de speerpunten uit de gezondheidsagenda pakken we samen met deze programma’s op. Bijvoorbeeld bij de gezonde leefomgeving, waarbij we samen met stedelijke ontwikkeling, stadsbeheer, vastgoed, sport en accommodaties werken aan een omgeving die uitnodigt tot bewegen. We blijven ons ook samen met inwoners, professionals en vrijwilligers van maatschappelijke partners, ondernemers en kennisinstellingen in Nijmegen inzetten en we verbeteren onze aanpak in stadsdelen en wijken. Met onze brede en integrale aanpak van gezondheid werken we samen met partners in verschillende netwerken bijvoorbeeld rondom armoedebestrijding, klimaatadaptatie of 1
De aanpak Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen (vanaf nu: Groen, gezond en in beweging) draagt actief bij aan gezondere inwoners in een gezondere stad. Het Radboudumc, de Radboud Universiteit, de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de GGD Gelderland-Zuid geven samen met de gemeente sturing aan deze aanpak. Groen, gezond en in beweging is een dynamische en groeiende beweging van organisaties, bedrijven en kennisinstellingen die op de één of andere manier bijdragen aan het bevorderen van gezondheid in Nijmegen. We zien Groen, gezond en in beweging als kapstok voor samenwerkingen, akkoorden en netwerken.
e programma’s zijn: Welzijn, Wijkontwikkeling en Zorg, Sport, D Onderwijs, Veiligheid, Werk en Inkomen, Cultuur, Openbare ruimte, Wonen en Stedelijke Ontwikkeling.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Lokaal Preventieakkoord en Nijmeegs Sportakkoord Sinds 2019 heeft deze beweging een Lokaal Preventieakkoord Nijmegen (LPA) Hiermee werken al meer dan 51 partijen samen aan het gezonder maken van Nijmegen. Het LPA bestaat uit afspraken over het terugdringen van roken, overgewicht, problematisch alcoholgebruik, mentale gezondheid, vitale medewerkers, gezonde leefomgeving en het werken aan de preventieinfrastructuur. De partijen geven ook zelf het goede voorbeeld. Ook met het Nijmeegs Sportakkoord (NSA) hebben partijen in Nijmegen afspraken gemaakt. De ambitie van dit akkoord is gericht op een leven lang met plezier sporten en bewegen voor Nijmegenaren. Dit draagt ook bij aan gezondheid. Er zijn al mooie stappen gezet en er zijn nog stevige ambities die we met dit akkoord willen bereiken.
Als mede-initiatiefnemer van deze samenwerkingsverbanden roepen we iedereen op om mee te doen, zodat we meer collectieve impact bereiken. Samen zorgen we voor meer gezondheidswinst en bereiken we op verschillende manieren steeds meer mensen; medewerkers, klanten, cliënten, patiënten, sporters, leerlingen, leerkrachten, cursisten, leden, vrijwilligers in Nijmegen.
6
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Samenwerkingsnetwerk gezondheid
Lokaal Preventieakkoord Nijmegen Nijmeegs Sportakkoord
Gemeente Nijmegen
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
De figuur laat zien hoe organisaties en bedrijven in de stad samen een netwerk vormen. Zoals het netwerk Groen, gezond en in beweging waar de gemeente Nijmegen onderdeel van is en waar we afspraken hebben gemaakt via het LPA en NSA. Dit netwerk is via organisaties en bedrijven verbonden met andere netwerken in de stad en regio, zoals het Groene Manifest en Uniek Sporten. Groen, gezond en in beweging Netwerk met diverse partners in de stad Verbinding met netwerken, organisaties en partners
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
7
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten Uitdagingen Samenwerking is ook van belang gezien de uitdagingen waar we voor staan. We noemen er een aantal. Zo hebben het coronavirus en de maatregelen veel impact op onze gezondheid en op ons dagelijks leven. We volgen deze ontwikkelingen nadrukkelijk. Zo zijn de eerste tekenen van een toename van gezondheidsachterstanden door de crisis zichtbaar. Er wordt bijvoorbeeld gesproken over ‘coronakilo’s’ en toenemende mentale problematiek. We realiseren ons hierdoor extra dat een gezonde leefstijl belangrijk is. We zien uitdagingen in de groei van het aantal inwoners en de toenemende druk op de openbare ruimte en leefbaarheid in de stad. En in het groeiende aantal ouderen en de digitalisering van de samenleving. Een belangrijke uitdaging is dat gezondheid niet voor iedereen vanzelfsprekend is en dat kansen soms ongelijk verdeeld zijn. Als we kijken naar de resultaten en cijfers van de afgelopen periode hebben we al
We hebben met onze gezondheidsagenda een brede ambitie: gezondheidswinst voor alle Nijmegenaren.
stappen gezet en zien we kansen en uitdagingen. De gezondheidsmonitor van de afgelopen jaren laat zien dat het over het algemeen goed gaat met de gezondheid van onze inwoners. Naarmate inwoners ouder worden, geven zij wel een lager cijfer aan hun eigen gezondheid. Het aantal rokers neemt af en de daling van alcoholgebruik onder jongeren zet door. Overgewicht blijft een aandachtspunt. We zien een uitdaging in de gezondheidsverschillen tussen inwoners met verschillende achtergronden en tussen wijken
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
en in de toename in de stapeling van (gezondheids) problematiek, de ervaren mentale druk bij jongeren en eenzaamheid bij volwassenen. Er is meer aandacht voor gezondheid in de leefomgeving en een verbeterde samenwerking in wijken op het gebied van preventie. We zien kansen in de afstemming in wijken tussen partners, plannen en werkwijzen, samen met onder andere zorg, onderwijs, jeugd, welzijn en sport. In de terugblik gaan we dieper in op deze resultaten en cijfers.
8
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Het is ook een uitdaging om blijvende aandacht voor gezondheid te behouden. Met name omdat de resultaten en effecten van de inzet op gezondheid vaak pas op de langere termijn zichtbaar worden. We vergroten en versterken daarom Groen, gezond en in beweging. We bouwen voort op wat we tot nu toe samen met partners hebben bereikt. We doen dit in nauwe samenhang met het sociale en het fysieke domein, het gebiedsgericht werken, de sterke sociale basis, de preventieplatforms 0–12 jaar en 12–23 jaar en de stadsdeelagenda’s. We gaan hier bij de uitgangspunten verder op in.
Ambitie gezondheidsagenda 2021–2024 De ambitie ‘gezondheidswinst voor alle Nijmegenaren’ is stevig. We bouwen met deze ambitie voort op wat we tot nu toe samen met partners hebben bereikt en we verstevigen dit. We lichten de ambitie verder toe. Het bereiken van gezondheidswinst gaat ook over de kansen van mensen op een goede gezondheid. We willen deze kansen voor mensen vergroten daar waar dat het hardst nodig is. Hiermee dragen we ook bij aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. We hebben in de gezondheidsagenda extra aandacht voor inwoners met ongelijke kansen op gezondheid. Met onze ambitie sluiten we aan bij het essay
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Gezondheidsverschillen voorbij. Hierin stelt de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) dat we in de afgelopen periode als overheid teveel alleen de focus hebben gelegd op gedragsverandering bij individuele mensen. Achter de verschillen in gezondheid schuilt een complexere ongelijkheid waarin bijvoorbeeld welzijn, wonen, leefomgeving en onderwijs meespelen. Om gezondheidsverschillen succesvol aan te pakken, is volgens de RVS breed beleid nodig dat verder gaat dan het gezondheidsdomein. Met aandacht voor investeringen in de leefomgeving, bestaanszekerheid, toegankelijk onderwijs en mentale veerkracht van de samenleving. Met de gezondheidsagenda maken we een stevige verbinding met andere (beleids) programma’s en werken we in gezamenlijkheid aan de ambitie van gezondheidswinst voor iedereen. We noemen hierna vier belangrijke uitgangspunten. De vier uitgangspunten staan centraal bij het werken aan onze ambitie en bij de uitvoering van de zeven speerpunten: Gezond en veilig opgroeien, Gezond gedrag, Mentale gezondheid, Gezond ouder worden, Gezond met een beperkt budget, Gezond werkgeverschap en Gezonde leefomgeving. Deze speerpunten
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
De resultaten en effecten van de inzet op gezondheid zullen vaak pas op de langere termijn zichtbaar worden.
hebben op onderdelen ook samenhang met elkaar. Zo gaat bijvoorbeeld het speerpunt Gezonde leefomgeving over wat er in de fysieke omgeving nodig is om een bijdrage te leveren aan de andere speerpunten, bijvoorbeeld Gezond en veilig opgroeien en Gezond ouder worden.
9
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
Uitgangspunten Vier uitgangspunten staan centraal bij het bereiken van de ambitie en bij de uitvoering van de speerpunten: • Brede benadering vanuit positieve gezondheid • Iedereen doet mee • Het goede voorbeeld geven • Preventiestructuren verder versterken en verbinden
1. Brede benadering vanuit positieve gezondheid
2. Iedereen doet mee
3. Het goede voorbeeld geven
We passen de brede benadering van positieve gezondheid toe. Hierbij wordt gezondheid gezien als een geheel van lichamelijke gezondheid, mentale gezondheid, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Je gezondheid hangt dus af van veel verschillende dingen, onder andere van het vermogen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te kunnen gaan. Met een minder goede gezondheid is het meedoen en dagelijks functioneren in de samenleving soms moeilijker. Daarom werken we integraal aan vraagstukken en kijken we met een brede en positieve blik naar de mogelijkheden die er zijn. Integraal werken aan gezondheid betekent ook dat we soms eerst onderliggende problemen aanpakken voordat we aan gezondheidsbevordering werken.
Helaas heeft niet iedereen vanaf de geboorte en later in het leven gelijke kansen op gezondheid. Om de kansen op gezondheid voor inwoners te vergroten, zoeken we aansluiting bij hun behoeften en mogelijkheden. We betrekken hen daarom bij het opzetten, uitvoeren en toetsen van oplossingen om gezondheidsverschillen aan te pakken. We streven naar inwonersparticipatie waarbij iedereen naar eigen vermogen meedoet als zij dat willen, ongeacht leeftijd, opleiding, geaardheid, beperking, afkomst, cultuur of achtergrond. We blijven daarbij oog hebben voor specifieke ondersteuning en/of voorzieningen daar waar dat nodig is. Want meedoen in de maatschappij en regie voelen over jouw eigen gezondheid is belangrijk om je goed te voelen.
Een goede gezondheid is voor iedereen van belang, zowel voor inwoners als medewerkers. Daarom willen we als gemeente het goede voorbeeld geven als het gaat om de gezondheid en vitaliteit van mensen. Dit doen we als werkgever en in de uitvoering van sociale en ruimtelijke programma’s. Als wij het goede voorbeeld geven, kunnen we dat ook van anderen vragen. Zo dragen we zelf actief bij aan gezondheidswinst voor iedereen en stimuleren we anderen om hierin mee te doen.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
10
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
4. Preventiestructuren verder versterken en verbinden We gaan door met het versterken van preventiestructuren in en rondom de wijken, met Groen, gezond en in beweging en het LPA en NSA. Gebieds- en wijkgericht werken maakt de aanpak van gezondheidsvraagstukken en het bewuster inzetten van gezondheidsondersteuning effectiever. We doen dit in aansluiting bij de ontwikkelingen en mogelijkheden van het rijk zoals het Nationaal Preventieakkoord, de Juiste zorg op de juiste plek en de Nationale Omgevingsvisie. We geven ruimte voor eigen kracht en initiatief, bijvoorbeeld met subsidies aan collectieve gezondheids en welzijnsactiviteiten en initiatieven van organisaties en inwoners. We sluiten met de wijkgerichte aanpak aan bij behoeften van inwoners en signalen vanuit onder andere de (toekomstige) buurtteams Jeugd & Gezin en Volwassenen. We versterken het integraal werken aan gezondheid. We verbinden gezondheidsambities met de stadsdeelagenda’s en het wijkgerichte werken in de sterke sociale basis. In 2021 start het traject voor een duidelijke, breed gedragen visie op de sociale basis. Samen werken we toe naar een overzichtelijke en toegankelijke basis voor iedereen en een efficiënte, effectieve afweging van middelen.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Een goede gezondheid is voor iedereen belangrijk, zowel voor inwoners als medewerkers.
11
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Voorwoord
Inleiding
Samenwerken voor gezondheidswinst
Uitdagingen, ambitie en uitgangspunten
Volgende pagina
Naar website
GEZONDHEIDSAGENDA 2021–2024
Doel: Behalen gezondheidswinst voor iedereen SPEERPUNTEN GEZOND EN VEILIG OPGROEIEN
UITGANGSPUNTEN
GEZOND GEDRAG
BREDE BENADERING VANUIT POSITIEVE GEZONDHEID
MENTALE GEZONDHEID GEZOND OUDER WORDEN
IEDEREEN DOET MEE
GEZOND MET EEN BEPERKT BUDGET
HET GOEDE VOORBEELD GEVEN
GEZOND WERKGEVERSCHAP PREVENTIESTRUCTUREN VERDER VERSTERKEN EN VERBINDEN
GEZONDE LEEFOMGEVING
MANIEREN BESCHERMING
BEWUSTWORDING
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
OM DIT TE BEREIKEN STIMULEREN
ONDERSTEUNING
COLLECTIEF AANBOD
SOCIALE EN FYSIEKE OMGEVING
12
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond en veilig opgroeien Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
13
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond en veilig opgroeien Waarom dit speerpunt? • Ieder kind heeft recht op gezond en veilig opgroeien. • Gezondheidsverschillen ontstaan al op jonge leef-
•
•
•
•
tijd, soms al tijdens de zwangerschap. Een gezonde leefstijl en mentale weerbaarheid kunnen problemen in de toekomst voorkomen of beperken. Aandacht voor preventie, vroegsignalering en lichte ondersteuning kan het beroep op jeugdzorg verminderen en het ondersteunt bij de omgang met problemen. 15% van de Nijmeegse kinderen tussen de 5 en 11 jaar heeft overgewicht (bron: JGZ GGD). Ongeveer de helft van de kinderen voldoet niet aan de norm gezond bewegen (minstens vijf dagen per week één uur). Ruim 4.400 kinderen in Nijmegen groeien op in armoede. Kinderen en jongeren van éénoudergezinnen, kinderen van ouders met een lage sociaal economische status (SES) of gezinnen die moeite hebben met rondkomen hebben extra ondersteuning nodig. Landelijke onderzoeken geven aan dat juist de kwetsbaarste gezinnen nog te weinig effectief ondersteund en geholpen worden. Kinderen en jongeren groeien op in een digitaal tijdperk. Langdurig beeldschermgebruik is niet goed voor de houding , de ogen en de algemene ontwikkeling van kinderen.
• We zien op alle middelen een flinke daling in het gebruik tussen 2003 en 2019 bij de jeugd in Nijmegen. Het gebruik van cannabis is afgenomen van 25% in 2003 naar 11% in 2019. Het enige wat licht gestegen is in Nijmegen is het gebruik van lachgas. In 2019 geeft 1% aan dat in de afgelopen 4 weken te hebben gebruikt, dat was in 2015 0%. • We zien een flinke daling in alcoholgebruik bij de jeugd. In 2003 had 57% van de jongeren in de afgelopen vier weken alcohol gedronken. In 2019 is dit gedaald naar 20%. Bingedrinken (vijf of meer glazen alcohol per keer drinken) is gehalveerd: van 35% in 2003 naar 14% in 2019.
Wat willen we bereiken? • Kinderen en jongeren hebben gelijke kansen om gezond, veilig en kansrijk op te groeien en naar vermogen mee te doen in de samenleving. • Een veelzijdig en effectief opvoed en opgroeiomgeving dat minder verkokerd en versnipperd is met een goede mix van collectief/groepsgericht en individueel/gezinsgericht aanbod. • Een stadsbrede en integrale aanpak om het overgewicht bij kinderen en jongeren verder te verlagen. • Een rookvrije omgeving realiseren op plekken waar kinderen en jongeren komen.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Verbinding met:
• Actieprogramma Kansrijke Start • Armoede Agenda Nijmegen 2020–2024 • Beleidskader Opvang & Onderwijs 0–12 jaar • Beleidsnotitie VVE Nijmegen 2020–2022 • Beleidsplan Sport en bewegen 2021–2024 • Interventieplan Sociale stad blijven • Omgevingsvisie Nijmegen Stad in beweging 2020–2040 • Regenboogagenda
14
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Hoe doen we dit? • Via de preventieplatforms 0–12 jaar en 12–23 jaar werken we samen met onderwijs, kinderopvang, welzijn, jeugd, sport en gezondheid. En eventueel met leerplicht en het WerkBedrijf Rijk van Nijmegen. Deze platforms stellen prioriteiten en sluiten aan bij de behoeften van het kind, ouders en opvoeders. • Met het project Kansrijke Start voor jongere kinderen van -9 maanden tot 4 jaar hebben we speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals mensen met een praktisch opleidingsniveau, ouders met mentale problematiek, tienermoeders, vluchtelingen, gezinnen die moeite hebben met rondkomen of gezinnen met huiselijk geweld. We organiseren activiteiten en interventies, zoals Voorzorg, Nu niet Zwanger, Rookvrij opgroeien en verbetering van voorlichting van (kwetsbare) zwangeren en ouders. • We gaan door met de gezondheidsaanpak voor de jeugd met de inzet van gezondheidsmakelaars. Zij ondersteunen het primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO), speciaal onderwijs (SO) en het ROC met de Gezonde School aanpak. Scholen kunnen zo gebruik blijven maken van ondersteuning en toolkits voor thema’s als bewegen, voeding, roken alcohol en drugspreventie, gezond beeldschermgebruik en seksualiteit en relaties. Het behalen van een Gezonde school vignet is geen doel
•
•
•
•
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
op zich. Er worden verbindingen gelegd in de wijk, bijvoorbeeld met de preventieplatforms en het werken op basis van actuele cijfers uit de Jeugdmonitor. We ondersteunen de kinderopvang alleen daar waar vraag is naar ondersteuning bij een gezonde kinderopvang. We vragen het PO, VO en het ROC om meer aandacht te hebben voor seksuele en genderdiversiteit. Dit wordt onderdeel van het vak burgerschap op het ROC bij de sector Zorg & Welzijn en Economie & Techniek. Deze doelstelling geldt ook voor het Mbo van AOC Helicon. We willen dat 100% van de PO en VOscholen meedoet aan het project SchoolsOut op één of meer pijlers van Educatie, Beleid, Zichtbaarheid en Zorg. Om bijvoorbeeld de tolerantie van seksuele en genderdiversiteit te vergroten. We onderzoeken op welke manier scholen in Nijmegen aandacht geven aan discriminatie en racisme en of de werkwijze van SchoolsOut hier een bijdrage aan kan leveren. We stimuleren het aanbod Voor en Vroegschoolse Educatie (VVE). Met het accent op het aanbod voorschoolse educatie voor peuters met een (risico op) taal en/of ontwikkelingsachterstand.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Ieder kind heeft recht op gezond en veilig opgroeien.
15
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
• De aanpak schoolverzuim in het VO wordt
We gaan door met de inzet van Beweeg je fit voor kinderen met overgewicht. We ontwikkelen deze aanpak samen met Jongeren Op Gezond Gewicht aansluitend op de preventieplatforms jeugd.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
uitgebreid naar alle VO scholen. • Van onderwijsachterstanden maken we een foto van 4–12 jarigen door data van de GGD, gemeente en het samenwerkingsverband te bundelen. Hiermee krijgen we meer zicht per school, over de wijk en hun leerlingen en op onderwerpen zoals overgewicht, schulden, gebruik van regelingen, sportdeelname en mogelijke onderwijsachterstand. Zo’n foto maken we ook voor 0–4 jarigen. • Voor meer bekendheid over kinderregelingen zoals Stichting Leergeld, verspreiden we hierover informatie via kraamverzorgers, consultatiebureaus, jeugdartsen, kindertherapeuten, logopedisten en scholen. • We gaan door met de inzet van Beweeg je fit voor kinderen met overgewicht. We ontwikkelen deze aanpak samen met Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) aansluitend op de preventieplatforms jeugd. We willen eind 2024 een stevige ketenaanpak in Dukenburg, Lindenholt, West en Hatert/ Zuid. Door integraal samen te werken hebben we meer aandacht voor onderliggende oorzaken binnen gezinnen zoals taalachterstand, verslaving, armoede en werkeloosheid. Dat betekent dat deze oorzaken soms eerst aangepakt worden, voor of tijdens de deelname van gezinnen aan Beweeg je fit .
16
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
• We beschermen opgroeiende kinderen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. We maken zoveel mogelijk plekken waar veel kinderen komen, rookvrij. • Naast het onderwijs richten we ons met verslavingspreventie op onder andere de wijken en de jeugdzorg. Samen met jongerenwerk en jeugdzorgwerk zetten we in op vroegsignalering bij risicogroepen om middelengebruik snel te ontdekken. We zetten in op: educatie, beleid, signaleren en omgeving. • We kijken of en hoe we het preventieaanbod drugsgebruik van jongeren, vooral met betrekking tot lachgas, vindplaats gericht uit kunnen breiden samen met veiligheid, wijken en verslavingspreventie. • We nemen diverse maatregelen om alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen. Hierbij wordt ingezet op een mix van maatregelen die zich zowel richten op voorlichting als op handhaving. We hebben hierbij onder andere aandacht voor de leeftijdsgrens van alcoholgebruik, voorlichting op scholen en aan ouders, en handhaving van de drankverkoop aan jongeren onder de 18 jaar. In het Preventie en handhavingsplan Alcohol 2021–2024 staan de belangrijkste doelstellingen en maatregelen. Dit plan wordt naar verwachting in het najaar 2021 vastgesteld.
Focus < 9 maanden tot en met ongeveer 19 jaar, ouders. Collectieve aanpak Zowel wel stadsbreed als gebiedsgericht, als schoolgericht Cijfers die we volgen
• % k inderen en jongeren met
Een gezonde leefstijl en mentale weerbaarheid kunnen problemen in de toekomst voorkomen of beperken.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
• • • • • • • • •
overgewicht % jongeren dat rookt % zwangere dat rookt % jongeren dat alcohol drinkt % jongeren en gebruik drugs % jongeren en gebruik lachgas % scholen (PO/VO/SO/MBO) dat meedoet aan Schoolsout Aantal rookvrije speelplekken en sportverenigingen in Nijmegen Aantal gezonde school kantines Aantal scholen dat werkt met gezonde school
17
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond gedrag Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
18
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond gedrag Waarom dit speerpunt? • Gezond gedrag hangt samen met veel aspecten. De aanpak van gezondheidsproblemen werkt als dit vanuit verschillende invalshoeken gedaan wordt en in samenwerking met partners. • De levensverwachting tussen mensen is verschillend, net als het aantal jaren dat mensen in goede gezondheid leven (Pharos, 2019). De cijfers van roken, ongezonde voeding en overgewicht zijn minder goed bij mensen met een lage sociaaleconomische status (SES) dan bij mensen met een hoge SES (RIVM, 2018). • Bijna 20% van de ziektelast 2 in Nederland wordt veroorzaakt door ongezond gedrag. Roken veroorzaakt de meeste ziekten, gevolgd door ongezonde voeding en te weinig bewegen en alcoholgebruik (RIVM, 2018). • Het aandeel Nijmegenaren dat overmatig alcohol drinkt is de afgelopen jaren ongeveer gelijk gebleven, net als het aantal Nijmegenaren met overgewicht 40% (Stads en wijkmonitor, 2020).
2
iektelast: de hoeveelheid schade of gezondheidsverlies in een Z populatie die veroorzaakt wordt door ziekten.
• Overgewicht en obesitas leiden tot ruim 10% van het ontstaan van chronisch hartfalen, 15% van hart en vaatziekten en 40% van diabetes mellitus type II (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2020). • Er zijn verschillende ontwikkelingen te zien tussen bevolkingsgroepen. Roken daalt harder bij mensen met een hoge SES. Ernstig overgewicht stijgt harder bij mensen met een lage SES (RIVM, 2018). Door landelijke ontwikkelingen zoals het Nationaal Preventieakkoord neemt de aandacht voor gezond gedrag toe. Dit biedt kansen voor het vergroten van de aanpak via Groen, gezond en in beweging. • Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden kunnen meer moeite hebben om informatie over gezondheid te begrijpen en toe te passen. Dit kan ten koste gaan van een goede gezondheid en leefstijl.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Verbinding met:
• Beleidsplan Sport en Bewegen 2021–2024 • Groen, gezond en in beweging Nijmegen • Lokaal Actieprogramma Inclusie • Lokaal Preventieakkoord Nijmegen • Nijmeegs Sportakkoord • Omgevingsvisie Nijmegen Stad in beweging 2020–2040 • Regenboogagenda • Regionaal Uitvoeringsplan Laaggeletterdheid
19
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Wat willen we bereiken? • We verstevigen de preventiestructuren in alle wijken
Gezond werkgeverschap
Volgende pagina
Naar website
• We vergroten samen met welzijn en zorgpartijen,
waarin integraal wordt samengewerkt, zodat alle Nijmegenaren gemakkelijker gezonde keuzes kunnen maken. • In alle wijken zijn laagdrempelige en toegankelijke initiatieven die een gezonde leefstijl stimuleren. • We vergroten de gezondheidsvaardigheden van inwoners in aansluiting op hun behoeften en mogelijkheden. • We gaan voor een inclusieve stad waarin sporten en bewegen voor iedereen toegankelijk is. Met behoud of verbetering van de beweeg en sportdeelname tijdens een actief leven, zowel bij jeugd, jongeren, studenten, volwassenen als bij ouderen.
•
•
•
Wat gaan we doen? Algemeen
• We gaan door met de wijkgerichte gezondheidsaanpak via gezondheidsmakelaars en we verbinden gezondheidsambities met de sociale basis, de stadsdeelagenda’s, de preventieplatforms en de buurtteams Jeugd & Gezin en Volwassenen. We gaan toe naar een meer integrale opdrachtverlening die wordt uitgewerkt in de visie en kadernota over de sterke sociale basis.
Gezonde leefomgeving
We gaan door met de wijkgerichte gezondheidsaanpak via gezondheidsmakelaars.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
•
een passend aanbod voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Bijvoorbeeld voor inwoners met een beperking, laaggeletterden en nieuwkomers. We blijven ervaringsdeskundigen inzetten zoals taalambassadeurs. Als gemeente geven we zoveel mogelijk het goede voorbeeld met een gezond voedselaanbod in de gemeentelijke gebouwen, zoals wijkcentra en speeltuinen. We benutten de regierol van de gemeente in de nieuwe Wet inburgering, bijvoorbeeld door gezondheid(svoorlichting) en bewegen een plek te geven in de inburgering. We blijven Groen, gezond en in beweging en andere netwerken inzetten om stadsbreed te werken aan een gezond gewicht, aan het terugdringen van alcoholgebruik en roken, een gezonde leefomgeving, vitaliteit en aan de preventieinfrastructuur. We geven het goede voorbeeld en dagen partners uit om mee te doen. Samen met LPA-partners stimuleren we initiatieven die de tweede en de eerste lijn (denk aan ziekenhuizen, huisartsen, praktijkondersteuners) verbinden aan de sociale basis.
20
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond Gewicht
• Samen met zorgverzekeraar VGZ en regio-
•
•
•
•
gemeenten zetten we pilots in de regio op om de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) verder te brengen. De GLI wordt sinds 2019 vergoed en huisartsen kunnen patiënten hiernaar doorverwijzen. Naast de ketenaanpak voor jeugd is eind 2024 ook de integrale aanpak overgewicht voor volwassen doorontwikkeld. Via de inzet van buurtsportcoaches stimuleren we sport en bewegen in de wijk. De focus ligt op ondersteuning van verenigingen en laagdrempelige beweegmogelijkheden in de wijken. Zodat mensen blijven meedoen aan sport en beweegactiviteiten. Hierbij hebben we specifieke aandacht voor groepen die extra aandacht nodig hebben. We stimuleren sportverenigingen en –organisaties met een mogelijkheid tot subsidie voor trainingsuren gericht op sporters met een beperking, kwetsbare ouderen en (jonge) allochtone vrouwen. Samen met de teamfitcoach van JOGG en buurtsportcoaches blijven we sportverenigingen en zwembaden ondersteunen op het gezonder maken van de sportomgeving. We vergroten de aandacht voor gezonde voeding via Groen, gezond en in beweging en bij de speerpunten Gezond met een beperkt budget en Gezonde leefomgeving.
Via de inzet van buurtsportcoaches stimuleren we sport en bewegen in de wijk.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
21
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Roken / alcohol / drugs
• Naast de acties op roken, alcohol en drugs bij
•
• • •
speerpunt Gezond en veilig opgroeien, zetten we wijkgericht in op deze thema’s. Deze preventieve inzet doen we collectief en selectief en daar waar nodig aangevuld met geïnitieerde preventie. We sluiten hierbij aan op Groen, gezond en in beweging met de thema’s van de Rookvrije generatie en Alcohol. We stimuleren IkPas/Dry January voor bewustwording van alcoholgebruik bij inwoners, werknemers en studenten in Nijmegen. We volgen trends over middelengebruik in het uitgaansleven. Deze kennis gebruiken we om de huidige preventieve inzet aan te passen waar nodig. We stimuleren stoppenmetroken bij huidige rokers met effectieve hulp bij het stoppen. We maken plekken waar veel kinderen komen rookvrij. We nemen deel aan het landelijke experiment van de gesloten coffeeshopketen. We volgen de effecten van dit experiment op onder andere de gezondheid van onze inwoners.
We maken plekken waar veel kinderen komen rookvrij. Focus Iedereen met een focus op wijken waar meer gezondheidsachterstanden zijn. Collectieve aanpak Stadsbreed en gebiedsgericht Cijfers die we volgen
• % rokers lage SES • % volwassenen met overgewicht • % volwassenen dat overmatig alcohol gebruikt
• % volwassenen dat groente en fruit eet
• % volwassen dat voldoet aan de beweegnorm
• Aantal partners die aangesloten zijn bij het LPA
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
22
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Mentale gezondheid
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
23
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Mentale gezondheid Waarom dit speerpunt? • Mentale gezondheid is, naast lichamelijk en sociaal welzijn, onmisbaar om gezond te zijn en blijven (WHO, 2018). Dit gaat over onze eigenwaarde, mentale veerkracht, onze emotionele situatie en hoe goed we kennis tot ons nemen. • Mentale gezondheid heeft een relatie met zingeving, sociale inclusie, omgaan met levensfases en met moeilijke gebeurtenissen in het leven. Dit speelt onder andere bij mensen met GGZ problematiek en dak en thuislozen, maar ook breder. We zien door het toenemende gebruik van sociale media en uit maatschappelijke trends dat veel mensen moeite lijken te hebben met ‘normale’ uitdagingen en gebeurtenissen in hun leven. Denk bijvoorbeeld aan eenzaamheid. • Het Stadspanel van Nijmegen zet mentale gezondheid in de top drie thema’s waar extra aandacht voor nodig is. 22% van het panel noemt ‘inwoners verleiden om gezonder te leven met uitdagingen’ als een manier om een gezonde leefstijl bij inwoners aan te moedigen (Stadspanel, 2020). • Uit de Nijmeegse gezondheidsmonitor blijkt dat 44% van de jeugd in Nijmegen zich zeer vaak
gestresst voelt. Waarbij meisjes vaker stress ervaren dan jongens. De meest genoemde oorzaak is school en huiswerk, maar als er stress thuis is, is dit ernstiger (Jeugdmonitor 2019 – 2020). • Sinds het begin van de coronapandemie (maart 2020) is ongeveer 15% van de Nijmeegse inwoners somberder, meer gestrest of eenzamer. Emotionele problemen leiden vaak tot ongezonde keuzes op het gebied van leefstijl, voeding of bewegen. En kunnen leiden tot gezondheidsrisico’s zoals hart en vaatziekten. • In 2018 had ongeveer 12% van de bevolking een laag mentaal welbevinden. Dit kwam relatief vaak voor bij praktisch opgeleide mensen (18%), mensen met een laag inkomen (23%) en nietwesterse migranten (19%). Vrouwen melden vaker een laag mentaal gevoel dan mannen. • Het aantal gezinnen/kinderen/jongeren dat gebruik maakt van ambulante jeugdhulp in Nijmegen is toegenomen sinds 2015, en ook de gemiddelde duur van trajecten is gestegen. We zien deze groei ook bij de Jeugd GGZ. Dat betekent dat er meer kinderen en jongeren zijn met mentale problemen.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Verbinding met:
• Armoedeagenda Nijmegen 2020–2024 • Beleidsplan Sport en Bewegen 2021–2024 • Buurtteams Jeugd & Gezin en Volwassenen • Groei. Cultuurvisie Nijmegen 2020 • Groen, gezond en in beweging • Interventieplan Sociale stad blijven • Lokaal Actieprogramma Inclusie • Omgevingsvisie Nijmegen Stad in beweging 2020–2040 • Onderwijsbeleid • Regenboogagenda • Wmo Beleid
24
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
• Met name psychische en psychosociale klachten komen bij statushouders veel voor en zijn van invloed op het al dan niet slagen voor de verplichte inburgering (Kennisplatform Integratie & Samenleving, 2019). Op 1 januari 2022 gaat de nieuwe Wet inburgering in waarmee gemeenten de regie krijgen op inburgering en participatie van statushouders. Dit biedt kansen om vanuit een integrale aanpak bij de inburgering aandacht te hebben voor (mentale) gezondheid en belemmeringen van integratie en participatie.
Wat willen we bereiken? • We willen zorgen dat er makkelijker wordt gepraat over mentale problematiek en (emotionele) kwetsbaarheid. • We willen mensen met (beginnende) mentale problemen en hun naasten informatie en hulp bieden. • We willen dat onze kinderen en jongeren met een goede balans tussen uitdaging en prestatiedruk kunnen opgroeien. We streven naar meer kennis over de mentale gezondheid van jongeren. • In alle wijken is er een stevig netwerk waar op basis van signalen integraal gewerkt wordt aan (preventieve) oplossingen en het verstevigen van het (bestaande) aanbod rond mentale problematiek. Hierbij hebben we extra aandacht voor risicogroepen en mensen in kwetsbare situaties.
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Hoe doen we dat? • We gaan door met de inzet voor de (preventieve) aanpak van mentale problematiek. Samen met betrokken partners verkennen we hoe we inwoners beter kunnen bereiken met (bestaand) aanbod zoals het aanbod voor kinderen van ouders met psychische problematiek (KOPP). We blijven de ontwikkelingen rondom corona volgen en we spelen in op de huidige vraag. • We stimuleren initiatieven die bijdragen aan de verschuiving van zorg naar welzijn en van individuele ondersteuning naar groepsactiviteiten, zoals activiteiten van het Zelfregiecentrum, Herstelcirkel in de wijk – Psychische kracht Nijmegen Noord en Welzijn op Recept. • We gaan door met Welzijn op recept voor volwassenen in zeven wijken, we ontwikkelen dit door en bekijken mogelijkheden van uitbreiding. We zijn gestart met een pilot Welzijn op recept voor jeugd. • We gaan door met de methode Groepswerk voor goedlopende groepen en nieuwe groepen. Ervaringen van individuele groepsleden of van hun onderlinge relaties worden ingezet om vooraf gestelde doelen te bereiken.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
We willen dat onze kinderen en jongeren met een goede balans tussen uitdaging en prestatiedruk kunnen opgroeien.
25
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
• We kijken hoe we positieve gezondheid in de
•
•
•
•
praktijk kunnen inzetten, samen met onder andere partners van armoede, sport, cultuur, inburgering en religieuze organisaties. Hierbij richten we ons vooral op groepen die volgens gezondheidsmonitors extra aandacht nodig hebben. We zetten in op inclusie en herkenning en we hebben in de sociale basis aandacht voor zingeving en acceptatie van normale gebeurtenissen in levensfasen. We leggen een nauwe verbinding met de ontwikkelingen van de preventieplatforms 0–12 jaar en 12–23 jaar en de buurtteams om de mentale gezondheid in wijken verder te brengen. We zetten in op het versterken van mentale weerbaarheid van gezinnen en jongeren zodat zij normale opvoedingsuitdagingen en levensfasen zelf en met het eigen netwerk op kunnen vangen. We bevorderen het begrip en de kennis over mentale gezondheid door trainingen te blijven aanbieden aan inwoners, vrijwilligers en professionals, zoals Mental Health First Aid (MHFA), het project de Welkome wijk en de campagne #Oogvoorelkaar. We zetten in op tijdige herkenning en erkenning van transgenderissues bij kinderen en jongeren. Bijvoorbeeld door het onderwerp mee te nemen in de aanbesteding Jeugd GGZ. En door in gesprek te gaan met de Buurtteams Jeugd & Gezin en JGZ GGD.
We zetten in op het versterken van mentale weerbaarheid van gezinnen en jongeren zodat zij normale opvoedingsuitdagingen en levensfasen zelf en met het eigen netwerk op kunnen vangen.
• We ondersteunen scholen met het thema Welbevinden op School als onderdeel van de Gezonde School aanpak. Via Groen, gezond en in beweging is er via onderwijsinstellingen ook aandacht voor de mentale gezondheid van studenten. • We zorgen dat programma’s gericht op mentale gezondheid (bijv. Fit in je hoofd) verbonden worden aan het inburgeringsprogramma van de nieuwe Wet inburgering.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
• We kijken samen met onderzoeksinstellingen welke effecten verschillende interventies vanuit de bijstand hebben op het welbevinden en de mentale gezondheid van inwoners. We zijn partner in het onderzoek van het consortium ‘Minder stress en armoede, meer (ervaren) gezondheid en participatie’.
26
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Focus
• Iedereen en specifiek op kinderen/ jongeren, ouderen, mensen die weinig te besteden hebben en wijken waar de meeste gezondheidsachterstanden zijn. • We zetten in op tijdige herkenning en erkenning van transgenderissues bij kinderen en jongeren. Bijvoorbeeld door het onderwerp mee te nemen in de aanbesteding Jeugd GGZ. En door in gesprek te gaan met de Buurtteams Jeugd & Gezin en JGZ GGD. Collectieve aanpak Stadsbreed en wijkgericht Cijfers die we volgen
• % psychosociale problemen bij jongeren. • % jongeren dat zich gestrest voelt. • % jongeren en volwassen (en ouders) dat LHBT’ers accepteert. • % volwassen met matig tot hoog risico op angst en/of depressie • % volwassen met onder gemiddelde veerkracht • % volwassen dat geen regie op eigen leven heeft
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
We leggen een nauwe verbinding met de ontwikkelingen van de preventieplatforms 0–12 jaar en 12–23 jaar en de buurtteams om de mentale gezondheid in wijken verder te brengen.
27
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond ouder worden
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
28
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond ouder worden Waarom dit speerpunt? • Het is belangrijk dat ouderen langer gezond en zelfstandig zijn en kunnen blijven meedoen.
• Het aantal ouderen (65+) in de stad stijgt van
• • •
•
28.600 in 2020 naar 38.000 in 2035. Het percentage ouderen als totaal van de Nijmeegse bevolking stijgt van 16% naar 22%. Er komen steeds meer ouderen met chronische aandoeningen. En één op de drie mensen van 65 jaar en ouder valt minimaal een keer per jaar. Het ouder worden heeft vaak grote gevolgen voor de vitaliteit, kwaliteit van leven, mobiliteit, thuis wonen en eenzaamheid. Gemeentelijk onderzoek laat zien dat 14% van de volwassen Nijmegenaren (ruim 20.000 personen) wekelijks of dagelijks mantelzorg geeft. Uit onderzoek van de GGD in 2016 blijkt dat ongeveer een zesde van de mantelzorgers te maken heeft met enige of zware overbelasting. De kans op (matige en ernstige) eenzaamheid is groter als iemand alleen woont. Alleenwonenden zijn bijna drie keer zo vaak ernstig eenzaam dan mensen die niet alleen wonen.
Wat willen we bereiken? • Ouderen voelen zich zo lang mogelijk vitaal en blijven meedoen in de samenleving.
• Volwassenen en ouderen realiseren zich wat ouder worden betekent.
• Het risico op kwetsbaarheid bij ouderen vermindert of wordt uitgesteld.
• We ondersteunen mantelzorgers die dit nodig hebben.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Verbinding met:
• Aanpak ouderenmishandeling • Beleidsplan Sport en Bewegen 2021–2024
• Groei. Cultuurvisie Nijmegen 2020 • Coalitie een tegen eenzaamheid • Langer thuis • Mantelzorgondersteuning • Mobiliteitsvisie • Nijmeegs Sportakkoord • Omgevingsvisie Nijmegen Stad in beweging 2020–2040
• Regenboogagenda • Wmobeleid
29
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Wat gaan we doen? • We werken het programma ‘Gezond ouder worden Nijmegen’ verder uit met focus op de samenwerking tussen zorg en welzijnsorganisaties om thema’s integraal aan te pakken. We informeren ouderen o.a. over beweegactiviteiten, valpreventie, ontmoeten en mantelzorg, waarmee we inspelen op de actieve rol van ouderen. Bekendheid over het belang van gezond ouder worden delen we bijvoorbeeld via publiekscommunicatie in lokale media, zowel online en offline. • We gaan door met de inzet op bewegen bij ouderen via de buurtsportcoach. Enerzijds door het bewegen bij ouderen te stimuleren. En door het onderzoeken van mogelijkheden voor meer activiteiten via onder andere het NSA. • Via de inzet van het Sportbedrijf en sportdocenten gaan we door met de samenwerking met verenigingen om een structureel sport en beweegaanbod voor kwetsbare volwassenen en senioren te maken. • We verminderen kwetsbaarheid onder ouderen door cursussen te geven over valpreventie, dagelijks bewegen en veiligheid, zoals veilig fietsen, veilig medicijngebruik en een goed voedingspatroon.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
We gaan door met de inzet op bewegen bij ouderen via de buurtsportcoach.
30
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
• We willen meer bekendheid geven aan mantel•
•
•
•
•
•
zorgondersteuning en het Mantelzorgcafé. We ontwikkelen een methodiek om het wederzijds contact tussen ouderen of tussen jongere generaties en ouderen te stimuleren en te vergroten. We onderzoeken of ouderen ondersteuning nodig hebben bij hun digitale vaardigheden. Dit doen we vanuit het project ‘Digitale vaardigheden onder ouderen’. Vanuit het ‘Mentality project dementie vriendelijke gemeenschappen’ werken we mee aan een pilot in Nijmegen. Na afronding van de pilot (Nijmegen Oost) bekijken we of we dit ook in andere wijken kunnen toepassen. We stellen met zorgverzekeraar VGZ een regionale samenwerkingsagenda ouderen op. Knelpunten in de keten van ouderenzorg en ondersteuning worden hierin opgenomen en samen opgepakt. We vragen aan zorgaanbieders om aandacht te hebben voor positieve gezondheid bij de inrichting van dagbesteding. Zoals gezonde voeding, beweging en omgang met gevoelens van eenzaamheid. De GGD voert activiteiten uit, uit het activiteitenplan ‘Ouderenmishandeling’.
We ontwikkelen een methodiek om het wederzijds contact tussen ouderen of tussen jongere generaties en ouderen te stimuleren en te vergroten.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
Focus Afhankelijk van de achtergrond en thema vanaf 50+, 65+ of 75+ met specifieke aandacht voor het bereiken van migrantenouderen en ouderen met lage gezondheidsvaardigheden. Collectieve aanpak Stadsbreed en wijkgericht Cijfers die we volgen
• % ervaren gezondheid ouderen • % ouderen dat zich sociaal eenzaam voelt • % 65+ dat voldoet aan de beweegnorm • % 65+ dat is gevallen afgelopen drie maanden • % overbelaste mantelzorgers
31
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond met een beperkt budget Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
32
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond met een beperkt budget Waarom dit speerpunt? • Geldzorgen hebben een negatieve invloed op
•
• •
•
de gezondheid van mensen. Beperkt budget of geldzorgen kunnen ertoe leiden dat mensen niet meedoen aan sport/bewegen, niet gezond eten of geen medische hulp gebruiken. Armoede, schulden, problemen rond huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2020). Mensen in kwetsbare situaties hebben vaker last van een opeenstapeling van gezondheids- én sociale problemen. Chronische stress kan een gevolg zijn van sociale of financiële problemen, zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede. Chronische stress heeft veel negatieve gevolgen voor de gezondheid. Beperkte gezondheidsvaardigheden komt bij ongeveer 29% van de bevolking voor, met name bij praktisch opgeleide mensen, migranten en ouderen (Pharos, 2019).
• In Nijmegen hebben 17.700 huishoudens een laag inkomen tot 130% van het sociaal minimum. De meeste huishoudens daarvan moeten rondkomen van een uitkering, vooral een bijstands of AOW uitkering.
Wat willen we bereiken? • Gezondheidskansen van inwoners met een beperkt budget vergroten door gezonde keuzes makkelijker te maken en daarmee de gezondheidsverschillen tussen inwoners te verkleinen. • Inwoners met een laag inkomen krijgen sneller en gemakkelijker informatie over activiteiten en initiatieven die een gezonde leefstijl ondersteunen of bevorderen. • Meer inwoners met een laag inkomen nemen vaker deel aan activiteiten die een gezonde leefstijl ondersteunen of Verbinding met: bevorderen.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
• Armoedeagenda • Beleidsplan Sport en Bewegen 2021–2024 • Lokaal Actieprogramma inclusie • Lokaal Preventieakkoord Nijmegen • Groen, gezond en in beweging
33
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Wat gaan we doen? • We zoeken naar een oplossing voor voldoende
•
•
•
•
groente en fruit in voedselpakketten via Groen, gezond en in beweging en met partners die actief zijn in armoedebestrijding. We brengen via korte filmpjes de mogelijkheden voor gezond en goedkoop koken onder de aandacht. Samen met partners van armoede, sport, cultuur, Groen, gezond en in beweging zoals Voedselbank en de Vincentius Vereniging, maken we gezonde keuzes voor mensen met een beperkt budget makkelijker. Door samen te werken met verschillende partners willen we inwoners met financiële problemen eerder en beter bereiken, bijvoorbeeld met regelingen zoals Stichting Leergeld en de Meedoenregeling. Denk ook aan het inzetten van de Stips, www.Wegwijzer024.nl en initiatieven zoals het project Fitcoins waar bewegen, communitybuilding en betaalbare producten en diensten samenkomen. We doorbreken het taboe door aandacht te vragen voor de invloed van armoede, schulden en stress op de gezondheid van inwoners. We gaan met huisartsen in gesprek over signalen en goede voorbeelden. Samen met partners van onder andere armoede en de huisartsenzorg verkennen we een pilot in Dukenburg rond stoppen met roken in combinatie met armoede en/of schuldenaanpak. We kijken hoe
Focus Inwoners met Nijmegenaren met een beperkt budget waarmee ze moeten rondkomen. Collectieve aanpak Stadsbreed en gebiedsgericht Cijfers die we volgen we de brede benadering van positieve gezondheid kunnen toepassen. • We blijven mensen in armoede ondersteunen via de collectieve aanvullende zorgverzekering (CAZ). We willen voorkomen dat zij geen zorg gebruiken (zorg mijden) door geldproblemen. We geven deze aanpak verder vorm met zorgverzekeraars en partners van Groen, gezond en in beweging.
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
• % mensen met een lage SES die groente en fruit eten
• % mensen ervaren gezondheid bij mensen lage SES
• % gezinnen waar spanning voorkomt door geldgebrek
34
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond werkgeverschap
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
35
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Gezond werkgeverschap Waarom dit speerpunt? • De gezondheid van mensen is van invloed op het
Wat willen we bereiken? • Steeds meer werkgevers in Nijmegen
vinden, hebben en/of behouden van werk. Het hebben van werk heeft ook invloed op de gezondheid van mensen. • Werkgevers hebben baat bij gezonde werknemers en goede arbeidsomstandigheden zijn van invloed op de gezondheid van werknemers. • Ongeveer 101.100 mensen hebben werk bij Nijmeegse werkgevers en rond de 40% daarvan woont in Nijmegen (2018). Daarom zijn werkgevers belangrijke partners om mee samen te werken aan gezondheidswinst voor hun werknemers (CBS, 2018). • De gemeente is zelf werkgever. Vanuit die rol en de gedachte ‘geef het goede voorbeeld’ kan de gemeente stimuleren dat werkgevers zich inzetten voor een gezonde werkomgeving.
zetten gezond werkgeverschap op de agenda en leveren zo een bijdrage aan de gezondheid van werknemers en inwoners in Nijmegen. • We geven als gemeente het goede voorbeeld en we stimuleren en ondersteunen onze medewerkers als het gaat om vitaliteit, gezonde leefstijl en duurzame inzetbaarheid. • We willen meer duidelijkheid en bekendheid bij medewerkers over de mogelijkheden van het LPA en Groen, gezond en in beweging om gezond en vitaal te werken.
Verbinding met:
• Groen, gezond en in beweging • Lokaal Preventieakkoord Nijmegen • Personeelsbeleid gemeente Nijmegen
Gezondheidsagenda 2021– 2024 Samenwerken aan gezondheid
36
Inhoudsopgave
Vorige pagina
Gezond en veilig opgroeien
Gezond gedrag
Mentale gezondheid
Gezond ouder worden
Gezond met een beperkt budget
Gezond werkgeverschap
Gezonde leefomgeving
Volgende pagina
Naar website
Wat gaan we doen? • Samen met Groen, gezond en in beweging
•
•
• •
proberen we meer bedrijven enthousiast te maken om aandacht te hebben voor vitale medewerkers. We richten ons op bedrijven met praktische en/of theoretisch opgeleide werknemers. Bijvoorbeeld via de jaarlijkse Vitaliteitsweek, de Stoppen met roken cursus en de IkPas Challenge. Binnen de gemeentelijke organisatie ontwikkelen we het programma ‘Sterke werknemer’ waarin aandacht is voor vitaliteit, duurzame inzetbaarheid en een gezonde werkomgeving. We verwachten dat thuiswerken onderdeel blijft van het nieuwe werken. We bekijken de mogelijkheden van ondersteuning om op de (thuis) werkplek gezond te werken met aandacht voor de balans werkprivé. We gaan door met gezonde en duurzame voeding in de bedrijfsrestaurants en de inzet van bedrijfsmaatschappelijk werk en –fysiotherapie. We blijven via de NijmegenSchool trainingen aanbieden over vitaliteitsonderwerpen, zoals stoppen met roken en een coachingsnetwerk voor medewerkers.