Geactualiseerde Ambitiedocument Veur Lent en Hoge Bongerd
Tekst van het document
VEUR LENT & HOGE BONGERD Ambitiedocument Oktober 2023 1 www.nijmegen.nl
Colofon Nijmegen, oktober 2023 Ambitiedocument Veur Lent & Hoge Bongerd Afdeling Stadsontwikkeling Foto verantwoording: John Davids coverfoto, 17 Thea van den Heuvel 2, 3, 14, 18 Aerophoto 7 Gelders archief 20 Regionaal Archief 21 Robin Wagenaar 23 Flip Franssen 24 Mathieu Schouten 28, 37 JBO Fotografie 31 Jett Pattyn 32 Bart Hendrix 33 Creativitijn 34, 50 Elske Nissen, 35 Bob Walker 40 Chris van IJken 41 Jimmy Gillessen 42 Bart Kouwenberg 51 Stan Schouten 55 Gemeente Nijmegen overige foto’s Vormgeving: Colet Falke Gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen
2
Inhoud 1. 2.
Inleiding 4 Leeswijzer 7 Stad in beweging 11 Omgevingsvisie Nijmegen 12
3.
Samen met de stad
14
Samen met de stad 15
4.
Stad aan de rivier
18
Het hart van Nijmegen 19 Een rijke geschiedenis 20 Aansluiten op Rivierpark 23 Natuur 25 Veur-Lent en Hoge Bonger nu
25
Ruimtelijke ontwikkeling 26 Hoge Bongerd 28 Veur-Lent 29 Uniek gemengd programma 31 Iconische uitstraling 33
5.
Stad van de Toekomst
35
Inclusieve en vitale stad 36 Duurzame mobiliteit 38 Beweegvriendelijke stad 41 Duurzame stad
3
44
1 INLEIDING
Plangebied
4
4
De ontwikkeling van Veur Lent en Hoge Bongerd zijn het sluitstuk van Nijmegen omarmt de Waal. Na de realisatie van Waalsprong, de Oversteek, Ruimte voor de Waal en renovatie van de Waalkade en Waalbrug en transformatie Waalfront zijn deze projecten de ‘kers op de taart’. Nijmegen in zijn geheel, en de Waalsprong in het bijzonder, hebben de afgelopen jaren een enorme kwaliteitsslag gemaakt. Dat zetten we voort in Veur Lent en Hoge Bongerd. Het gebied biedt nog veel meer kansen. De afgelopen jaren is het Rivierpark en omgeving snel erg geliefd geworden bij veel Nijmegenaren en heeft het Nijmegen bekendheid tot over de grenzen opgeleverd. De nu al hoge kwaliteit van het gebied biedt geweldige kansen maar legt tegelijker de lat voor de verdere ontwikkeling hoog. Nieuwe toevoegingen moet de bestaande kwaliteiten benutten en versterken. Veur Lent en de Hoge Bongerd worden een visitekaartje van Nijmegen.
Wonen in Hoge Bongerd
Ambities Op het eiland Veur Lent zijn we op zoek naar een stadspark in de traditie van de mooie parken die Nijmegen al heeft (Valkhof-, Kronenburger- en Goffertpark). De bijzondere ligging in de stad en de aanwezige kwaliteit vraagt om een landschappelijk ontwerp van hoog niveau. De ontwikkeling van de Hoge Bongerd richt zich vooral op woningbouw, als afronding van de Waalsprong. Veur Lent en Hoge Bongerd resulteren zo in twee verschillende deelgebieden. Ieder met een andere, sfeer, beleving, uitstraling en functies. In de verdere planvorming zijn de twee deelgebieden aparte projecten.
In Hoge Bongerd staat wonen centraal. We zoeken een woon-
Veur Lent als stadspark
vragen juist om een invulling die de bestaande kwaliteiten aan-
Op Veur Lent ontwikkelen we een nieuw stadspark. Hier staat de functie als verblijfs- en recreatiegebied voor de hele stad centraal. We zoeken een invulling die gebruik maakt van de unieke ligging en bijdraagt aan een groen, iconisch, levendig en afwisselend stadspark met een openbaar karakter. Daarbij is er ruimte voor bijzondere functies zoals horeca, (sportieve)
programma voor verschillende doelgroepen dat goed aansluit bij, en complementair is aan, het aanbod in de omgeving. Aan en direct achter de kade (Lentse Warande) zoeken we een stedelijke invulling, met hogere dichtheden en, aanvullend op het woonprogramma, een mix aan (commerciële) voorzieningen in de plint om een levendig gebied te stimuleren. In het noorden van het deelgebied wordt juist meer de aansluiting gezocht bij de bestaande woonwijk met een dorps karakter.
Gebieden om trots op te zijn We vragen niet om van Veur Lent en Hoge Bongerd een door alle Nijmegenaren geliefde plek te maken; dat is het al! We vult, verder versterkt en van het gebied een plek maakt waar Nijmegenaren nog trotser op kunnen zijn. Binnen deze gebiedsontwikkelingen etaleert Nijmegen haar ambities uit de Omgevingsvisie. Waarbij een compacte, dynamische en toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling wordt gecombineerd met duurzame mobiliteit, een groene en
recreatie en cultuur.
gezonde stad en circulariteit.
De ontwikkeling sluit aan op de hoge kwaliteit van de openba-
Gemeente Nijmegen wil met deze gebiedsontwikkeling toon-
re ruimte en het omliggende landschap zoals die er nu al is en voegt daar een eigen dimensie aan toe.
5
aangevend zijn op het gebied van integrale stadsontwikkeling. Dit in navolging op de reeds gerealiseerde projecten in het
gebied rondom de Waal waarbij (inter)nationale prijzen in de
Plangebied
nastreeft bij de ontwikkeling Hoge Bongerd en Veur Lent.
wacht zijn gesleept.
Dit ambitiedocument gaat over de ontwikkeling van de (deel)
Het gaat daarbij zowel om fysiek-ruimtelijke kwesties als ook
We willen dat het gebied wordt ontwikkeld in goede samen-
gebieden Hoge Bongerd en Veur Lent. De ontwikkelgebieden
thema’s met een sociaal-maatschappelijk karakter. Ook wordt
werking tussen gemeente, marktpartij en omgeving. Aan
zijn op de volgende pagina in het paars weergegeven op de
ingegaan op het betrekken van de stad en omgeving.
de hand van de uitgangspunten in participatiebeleid wordt
luchtfoto.
Een groot deel van de beschrijving in dit ambitiedocument
voor de afzonderlijke ontwikkelingen van Veur Lent en Hoge
Het ontwikkelgebied binnen Hoge Bongerd is circa 8 hectare
geldt voor beide deelgebieden, maar er zijn ook verschillen.
Bongerd een apart participatieplan opgesteld. Bij de planvor-
groot en het ontwikkelgebied binnen Veur Lent is circa 3,5
Daarvoor zijn er in de hoofdstukken paragrafen die specifiek
ming voor Veur Lent en de Lentse Warande (onderdeel Hoge
hectare groot.
ingaan op een deelgebied.
Bongerd) richt participatie zich op de hele stad. Bij (de overige)
In 2023 is dit ambitiedocument bijgewerkt n.a.v. stadspeiling
planvorming voor Hoge Bongerd gaat het vooral om de directe
Ambitiedocument
omgeving van het deelgebied.
Dit ambitiedocument beschrijft de doelen die de gemeente
en raadsbesluit in 2022.
6
6
LEESWIJZER Dit ambitiedocument is opgebouwd uit 4 pijlers: Stad in Beweging, Samen met de Stad, Stad aan de rivier en Stad van de Toekomst. Daarin komen alle belangrijke thema’s en ambities voor Veur Lent en Hoge Bongerd aan bod. We starten in hoofdstuk 2 ‘Stad in Beweging’ met onze integrale (omgevings)visie op de ontwikkeling van Nijmegen tot 2040. Illustratie omgevingsvisie met verbindingen van eiland met omgeving
HOGE BONGERD
Hoofdstuk 3 ‘Samen met de Stad’ gaat over het betrekken van de stad bij en tijdens de ontwikkeling. Vervolgens gaat hoofdstuk 4 ‘Stad aan de rivier’ in op de huidige kenmerken van het gebied en onze stedenbouwkundige en programmatische ambities. In hoofdstuk 5 ‘Stad van de Toekomst’ gaan we gericht in op de thema’s en ambities die van belang zijn bij de vraag hoe de opzet en het programma vervolgens toekomstbestendig kunnen worden ingevuld. Denk hierbij aan thema’s zoals duurzame mobiliteit, inclusieve en gezonde wijken, en natuur. VEUR LENT
In de paragrafen zijn tekstkaders opgenomen waarin we kernachtig omschrijven wat we verwachten bij een thema van een marktpartij, en wat een aantal van de belangrijkste randvoorwaarden zijn waar aan moet worden voldaan.
77
Participatie
Wat wij verwachtenn
Randvoorwaarde(n)
Kansen
Veur Lent en Lentse Warande( als onderdeel van
In de omgevingsvisie en het gemeentelijke partici-
De ontwikkeling van Veur Lent en de Lentse Warande(
Hoge Bongerd) worden ontwikkeld voor en met de
patiebeleid voor het ruimtelijk domein is vastgesteld
als onderdeel van Hoge Bongerd) leeft in de stad en
stad. Hoge Bongerd wordt daarentegen grotendeels
aan welke eisen de participatie met de omgeving
de directe omgeving. Een geslaagd participatieproces
ontwikkeld middels consultatiegesprekken met de
moet voldoen.
kan een positieve invloed hebben op verdere plan-
directe omgeving. Samenwerking met de omgeving
vorming en besluitvorming.
en andere stakeholders biedt de grootste kans op de beste plannen. Wij verwachten dat een ontwikkelende partij zich verdiept in het gebied en een heldere visie heeft op het participatieproces met de omwonenden, de professionele stakeholders en de stad.
Natuur
De nieuwe ontwikkelingen respecteren de natuur
De bestaande beschermde natuurgebieden, zoals
Gezien de ligging aan de Europese natuurnetwerken
zoals deze nu in en om het gebied is gelegen. De
Natura 2000 en Gelderse natuurnetwerk worden
en in het hart van de stad zou (met name) Veur Lent
deelgebieden leveren een positieve bijdrage aan de
gerespecteerd en de effecten op deze gebieden ge-
een nadrukkelijke voorbeeldfunctie kunnen hebben
versterking van de biodiversiteitdoor middel van
minimaliseerd. Planvorming houdt rekening met de
als natuurvriendelijke ontwikkeling met integratie en
natuurinclusief bouwen en de realisatie van divers
beschermde status van de kolk op het eiland (Provin-
versterking van de biodiversiteit.
groen in de gebieden.
ciaal natuurnetwerk).
Cultuurhistorie Veur Lent en Hoge Bongerd respecteren en verster/ Archeologie ken de historie van het gebied en de omgeving door
Een cultuurhistorische analyse om de kansen en
Archeologie en cultuurhistorie kennen een brede
beperkingen tot cultuurhistorie verder in beeld te
belangstelling onder Nijmegenaren. Het plangebied
er zorgvuldig mee om te gaan en het verleden te
brengen.
kent een lange geschiedenis met veel kansen voor
gebruiken als inspiratiebron en kwaliteitsimpuls voor
De Waalbrug en kazematten zijn rijksmonumenten en verbeelding naar de toekomstige situatie.
de ruimtelijke ontwikkeling.
dienen als zodanig behandeld te worden. De contouren van het fort Knodsenburg op Veur Lent dienen op een nader te bepalen wijze herkenbaar te blijven in het gebied. Het Romeins masker moet op de huidige locatie worden gehandhaafd. Archeologisch onderzoek is nodig indien er graafwerkzaamheden plaatsvinden op de plek van Kasteel Lent in Hoge Bongerd.
8
Sport / recreatie
Wat wij verwachtenn
Randvoorwaarde(n)
Kansen
Veur Lent en Lentse Warande (als onderdeel van
Bestaande waarden dienen zoveel als mogelijk
Veur Lent, en in mindere mate Hoge Bongerd, wordt
Hoge Bongerd) benutten de bestaande kwaliteit en
behouden te worden en waar mogelijk versterkt.
door de Nijmegenaar gezien áls de groene long van
aantrekkingskracht van het gebied voor o.a. sport,
Denk aan de kaders van het Gelders Natuur Netwerk,
de stad en ook als zodanig gebruikt. In de zomer is
evenementen en recreatie om een unieke en uitno-
de recreatieve mogelijkheden en de evenementen /
het dé plek in Nijmegen om buiten te verblijven. Plan-
digende plek te creëren voor (nieuwe) bewoners en
overig bezoek aan het gebied.
nen die hierop aanhaken zijn in onze ogen kansrijk.
Veur Lent en Lentse Warande als onderdeel van Hoge
Het is van belang om twee duidelijk onderscheiden-
De unieke plek en de wens om een gebied met inter-
Bongerd moeten landschappelijk / stedenbouwkun-
de gebieden te creëren; Hoge bongerd met o.a. de
nationale allure te creëren bieden enorme kansen. Er
dig iconisch worden; passend bij de uitstraling en
Lentse Warande als stedelijke afronding van de Waal-
is een duidelijke wens om in aansluiting op het suc-
potentie van het gebied en betekenisvol voor de stad.
sprong en het eiland Veur Lent als stadspark die oud
cesvolle innovatieve project Ruimte voor de Waal een
Richting het bestaande dorp Lent ligt de focus voor
en nieuw Nijmegen (Old city, young vibe) verbindt.
vernieuwend, onderscheidend “icoon” te creëren,
Hoge Bongerd op een intiemer en dorpser karakter
Hoogbouw is op bepaalde locaties langs de Lentse
op het gebied van architectuur en/of functies en/of
Warande voorstelbaar. Voorstellen voor hoogbouw
duurzaam/circulair bouwen.
bezoekers.
Ruimtelijke kwaliteit
dienen vergezeld te gaan van een grondige analyse of visie naar de stedenbouwkundige en ruimtelijke implicaties (zichtlijnen, skyline, windhinder, bezonning etc.) De kwaliteit van de openbare ruimte sluit aan bij de huidige hoogwaardige inrichting rondom de Spiegelwaal.
Programma
Veur Lent en Lentse Warande (als onderdeel van Hoge Op Veur Lent komt een nieuw park met betekenis
De ligging van Veur Lent en de Lenste Warande (als
Bongerd) zijn een plek voor de hele stad, waar ruimte
voor de hele stad. Binnen het stadspark is er ruimte
onderdeel van Hoge Bongerd) maken de plek voor
is voor een gemengd programma die zorgen voor een
voor 3 bijzondere functies zoals horeca.
een breed publiek interessant. Er liggen veel kansen
aantrekkelijk en levendig gebied. Veur Lent en de
om een toekomstbestendig stadsgebied met een
Lentse Warande zijn hiervoor geschikte plekken. De te Hoge Bongerd biedt ruimte aan zo’n 250 woningen realiseren voorzieningen moeten een aanvulling zijn
in een groen– en stedelijk woonmilieu, met moge-
op de voorzieningen die nu in de stad aanwezig zijn.
lijk (commerciële) functies in de plint aan de Lentse Warande. Het woonprogramma bestaat uit 40 sociale
Hoge Bongerd voorzien in een woonprogramma met
huurwoningen en voor het overige woningen in de
een verscheidenheid aan woonmilieus, woningtypen
dure categorie.
en prijsklassen.
9
divers programma te realiseren.
Mobiliteit
Wat wij verwachtenn
Randvoorwaarde(n)
Kansen
Veur Lent en Hoge Bongerd bevorderen duurzame
Onderdeel van de uit te werken plannen moet een
De ligging nabij de binnenstad, 2 fietssnelwegen,
mobiliteit en zijn verbonden met bestaande wan-
mobiliteitsvisie zijn gebaseerd op het STOMP-
Station Lent, en snelbushaltes maakt dat er heel veel
del- en fietsnetwerk en OV voorzieningen. Dit biedt
principe.
kansen liggen voor innovatieve oplossingen rondom
kansen voor een autoluw eiland dat aantrekkelijk is
Bouwfasering-, logistiek, en verkeer alsmede de be-
duurzame mobiliteit.
voor voetgangers en fietsers en met gebouwde par-
reikbaarheid van de bestaande woningen in en naast
keervoorzieningen voor bewoners en bezoekers.
de plangebieden zijn aandachtspunten; ook hier dient een visie voor te komen in de planuitwerking. De realisatie van een goede langzaamverkeersverbinding richting Station Lent moet onderdeel zijn van de plannen.
Beweegvriendelijke stad Duurzaamheid
Veur Lent en Hoge Bongerd stimuleren bewoners
In Hoge Bongerd willen we graag een groene ont-
Het Rivierpark is nu al dé plek voor bootcampen,
en bezoekers tot spelen, bewegen en ontmoeten en
moetingsplek maken voor jong en oud waar zowel de
ommetjes, watersport en roeien. Hierop kunnen de
biedt daarvoor voldoende ruimte. Het is daarmee een nieuwe wijk als de bestaand wijk gebruik van kunnen
ontwerpen goed aanhaken en het gebied voor deze
voorbeeld van de gezonde stad.
maken.
functies zelfs verder versterken.
Veur Lent en Hoge Bongerd zijn gebiedsontwikkelin-
De ontwikkelingen leveren een goed woon- en ver-
Alle randvoorwaarden voor een duurzame ontwikke-
gen waarbij duurzaamheid vanzelfsprekend is. Door-
blijfsklimaat op, dat voorbereid is op verdergaande
ling van het gebied zijn aanwezig.
dat vanaf het begin bij het ontwerp en de (openbare)
klimaatveranderingen in de komende decennia.
Duurzaamheid biedt ook grote kansen om de gewens-
inrichting rekening wordt gehouden met materiaalge-
te iconische ontwikkeling te realiseren.
bruik, klimaatverandering, natuur en energieneutra-
Uitgangspunt: natuur inclusief bouwen en ontwikke-
liteit ontstaat een duurzaam en toekomstbestendig
len Waalsprong, levering van warmte door Vattenfall
gebied.
in Hoge Bongerd , en minimaliseren van de energievraag.
10
2 STAD IN Nijmegen bouwt aan een economisch veerkrachtige, sociale en gezonde, aantrekkelijke en duurzame stad
BEWEGING
11
Omgevingsvisie Nijmegen
de Waal, waaronder de projectgebieden, 2) de Kanaalzone en
versiteit vormt een speerpunt. We versterken het groen in
Nijmegen ontwikkelt zich als een compacte en leefbare stad, zodat mensen zich gemakkelijk lopend, fietsend of met het OV kunnen verplaatsen. Het groene omliggende landschap blijft intact.
3) de campussen, bestaande uit Heijendaal en de Novio Tech
onze stad. Zo is groen nooit ver weg voor inwoners. Groen in
Campus.
verschillende vormen is belangrijk voor een aantrekkelijke en
Nijmegen biedt volop ruimte aan jonge startende woningzoekenden, werkt aan economische innovatie en aan banen. Dit doen we door meer functies met elkaar te mengen in de bestaande stad. In 2020 heeft Nijmegen haar Omgevingsvisie vastgesteld voor
gezonde stad vanwege de bijdrage aan het welzijn van inwoVeur Lent en de Lentse Warande zijn onderdeel van het focus-
ners en de kwaliteit van de leefomgeving.
gebied groter centrumgebied (zie kaart). De gebieden maken
Het groen van buiten wordt meer de stad in getrokken. Het
daarmee deel uit van een multifunctioneel stedelijk milieu
rivierpark is hier een mooi voorbeeld van. Door deze groene
voor bewoners en bezoekers van Nijmegen.
verbindingen komt er ruimte voor biodiversiteit. Ook helpt het Nijmegen om de gevolgen van de klimaatverandering op te
Aantrekkelijke stad
vangen.
Door slimme combinaties van woningen, werkplekken en andere functies blijft Nijmegen aantrekkelijk om in te wonen,
Duurzame stedelijke ontwikkeling
lijnen.
werken en verblijven. Dit draagt bij aan het behouden van een
De transformatie naar een duurzame stad met een circulaire
toch al gunstig ondernemersklimaat met financieel gezonde
economie en duurzaam opgewekte energie gaat door. Samen
Focusgebieden
en innovatieve bedrijven. Nijmegen biedt ook in de toekomst
met (regio)partners, inwoners en bedrijven werkt Nijmegen
volop ruimte aan voetgangers en fietsers en bewegen wordt
aan de toekomst. Waarbij ruimte wordt geboden aan initiatie-
gestimuleerd. In combinatie met een sterk openbaar vervoer-
ven die de kwaliteit van de stad ten goede komen. Voor alle
netwerk blijft de stad leefbaar en bereikbaar.
ontwikkelingen geldt dat deze in goede afstemming met de
Met de Romeinse Limes als Unesco Werelderfgoed kan Nijme-
omgeving moeten plaatsvinden.
de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Hier leest u de hoofd-
Nijmegen is één van de snelst groeiende steden van Nederland. Tot 2040 groeit de stad met 15.000 woningen en willen we ruimte bieden voor 1.000 extra banen per jaar. Door efficiënt ruimtegebruik in de bestaande stad te benutten voor de verwachte groei van het aantal inwoners, werknemers en bedrijven kan Nijmegen een compacte stad blijven met een prachtig omliggend landschap. De extra woningen en werkgelegenheid komen vooral in de drie zogeheten focusgebieden: 1) het groter centrumgebied, dit gebied omvat ook het stationsgebied en gebieden rondom
gen zich ook nog beter laten zien als oudste stad van Neder-
Samen met de stad
land.
Nijmegen ontwikkelt de stad samen met onder meer inwoners,
Groen de stad in
bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisa-
Nijmegen heeft een stevige groen- en waterstructuur die
ties. We vinden het belangrijk om belanghebbende partijen
ervoor zorgt dat Nijmegen een aangename stad is en dat de
tijdig en zorgvuldig te betrekken.
gevolgen van de klimaatverandering beperkt blijven. Biodi-
12
P+R
P+R
P+R
P+R P+R
P+R
P+R P+R
Kaart met de aanduiding van het grotere centrumgebied uit de Nijmeegse Omgevingsvisie
P+R
13
3 SAMEN MET DE Veur Lent en Hoge Bongerd worden ontwikkeld door de gemeente en een verscheidenheid aan mensen
STAD
14
Samen met de stad
met de stakeholders.
Nijmegen heeft een sterke traditie op het gebied van participatie. Het vroegtijdig betrekken van de omgeving kan waardevolle inzichten opleveren. Het kan zorgen voor betere plannen en meer draagvlak in de omgeving, waardoor ontwikkelprocessen soepeler verlopen.
We hebben als gemeente Nijmegen de ambitie om Veur Lent en Hoge Bongerd verder te ontwikkelen tot een fantastische plek om te wonen en te verblijven. Het moet een plek worden waar de bewoners en de rest van de stad trots op zijn en waarbij ze zich betrokken voelen. We dagen marktpartijen dan ook uit om verder te gaan dan de minimale eisen voor participatie en te komen met een participatieplan voor een verrassende
Participatie leidt tot een betere belangenafweging en een beter
aanpak, uitgesplitst naar de drie onderstaande hoofdgroepen.
besluit. In de Omgevingsvisie en het participatiebeleid zijn dan ook eisen opgenomen over participatie bij gebiedsontwikke-
•
Omwonenden en bedrijven/verenigingen uit de directe omgeving
ling. Iedereen die in Nijmegen een plan maakt voor gebiedsontwikkeling moet aan deze eisen voldoen (zie kader).
•
De stad / de gebruikers van het gebied
Veur Lent en Hoge Bongerd worden het resultaat van een
•
De professionele stakeholders
samenspel tussen de gemeente, omwonenden, inwoners van Nijmegen, ondernemers en andere partijen die geïnteresseerd
Directe omgeving
zijn om in de bijzondere opgaven van deze plek te investeren.
Het project Ruimte voor de Waal is destijds tot stand gekomen
Zij vinden elkaar in de gezamenlijke uitgangspunten en ambi-
in nauw overleg met de bewoners van het gebied. We vinden
ties die zijn geformuleerd voor het gebied.
het belangrijk dat deze samenwerking ook bij de verdere invulling wordt voortgezet. De bewoners van Veur Lent en
Participatie
Hoge Bongerd hebben zich georganiseerd in een adviesgroep
Voor de ontwikkeling van Veur Lent en Lentse Warande( als
die meedenkt en meepraat over de uitwerking van de plannen.
onderdeel van Hoge Bongerd) leggen we de lat hoog. Vanwege
Deze groep vraagt vooral aandacht voor het behoud van zoveel
de bijzondere betekenis voor de stad heeft de gemeente-
mogelijk groen in hun directe leefomgeving. Daarnaast zijn
raad aangegeven het participatietraject te willen monitoren.
voor hen de bereikbaarheid van het gebied, sociale cohesie en
Concreet betekent dit dat enkele raadsleden de mogelijkheid
de stedenbouwkundige opzet van Hoge Bongerd belangrijk
openhouden als toehoorder aanwezig te zijn bij bijeenkomsten
thema’s.
15
Participatiebeleid
In de Omgevingsvisie en het participatiebeleid voor het ruimtelijk domein beschrijven we waar participatie in Nijmegen aan moet voldoen en wie welke rol heeft. Het participatiebeleid heeft tot doel om de betrokkenheid van bewoners te verbeteren, het verloop van participatie transparant te laten zijn voor iedereen en de inhoudelijke kwaliteit van besluiten te verbeteren. Een belangrijk uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid voor participatie ligt bij de initiatiefnemer. Van alle initiatiefnemers verwachten wij dat zij zo vroeg mogelijk met de omgeving de dialoog aangaan over hun plannen. Na een verkennende fase moet er een participatieplan worden opgesteld. Het volledige document met het participatiebeleid voor het ruimtelijk domein is op de website van de gemeente te vinden.
Stadspeiling 2022 De stad / de gebruikers van het gebied
er graag gerealiseerd ziet in de toekomst.
Veur Lent en de Lentse Warande zijn, mede door de ligging,
Ruim 2000 mensen vulden de enquête in. Hoewel de uitkom-
de afgelopen jaren uitgegroeid tot een plek waar veel mensen
sten van de enquête strikt genomen niet representatief zijn
naar toe komen om te wandelen, te sporten of te recreëren.
voor alle bewoners van Nijmegen, geven ze wel een goed
Om die reden vinden we het belangrijk, dat niet alleen de di-
beeld van de ideeën en verwachtingen van de mensen die zich
rect omwonenden maar ook de vele bezoekers van het gebied
betrokken voelen bij het gebied.
kunnen meepraten over de ontwikkeling.
Vervolgens is in 2022 nog een stadspeiling gehouden over de
Om inzicht te krijgen welke wensen en ideeën er in de stad le-
mogelijke invulling van Veur Lent (zie kader).
ven voor de invulling van het gebied hebben we in september 2020 een stadsbrede peiling gehouden. Iedere geïnteresseerde
Professionele stakeholders
kon aangeven wat hij ziet als belangrijkste kwaliteiten van het
Tot slot hebben we in het gebied te maken met een aantal
gebied, hoe de toekomstige bebouwing het beste over de bei-
professionele stakeholders zoals Rijkswaterstaat (Rijksvast-
de deelgebieden kan worden verdeeld en welke functies men
goedbedrijf), Waterschap Rivierenland en ProRail.
16
Verbeelding van Veur Lent en Hoge Bongerd in de stadspeiling, zoals gebruikt voor de variant Waalpark. Het gaat hier om een studie en niet om een ontwerp.
Toen de gemeente eind 2020 wilde starten met het maken van plannen voor het gebied, bleek dat veel mensen in de stad het eiland (Veur Lent) graag wilden houden zoals het was. Daarom is op verzoek van de gemeenteraad in het voorjaar van 2022 een stadspeiling uitgezet. Hierin werd mensen gevraagd hun mening te geven over vier mogelijke invullingen voor het gebied Veur Lent, verschillend van 0 tot 200/250 woningen. Uit de peiling kwam naar voren dat de variant met 0 woningen (de variant Waalpark) favoriet was bij Nijmegenaren. Op basis van de uitkomst heeft de gemeenteraad op 28 september 2022 besloten om terug te komen op zijn eerdere besluit. Er komen nu geen nieuwe woningen op Veur Lent, maar het gebied wordt ingericht als een nieuw stadspark met drie bijzondere functies zoals horeca. De plannen voor Hoge Bongerd maakten geen onderdeel uit van de stadspeiling, althans in de vier verschillende planuitwerkingen van Veur Lent (verschillend van 0 tot 200/250 woningen), is Hoge Bongerd steeds als een groen stedelijk woonmilieu bestaande uit ca. 250 woningen met commerciële invulling van de plint langs de kade (Lentse Warande) ingevuld. Uitgebreide informatie over de stadspeiling is te vinden op: https://www.nijmegen.nl/nieuws/ nieuwsdossiers/plannen-stadseiland/
Wat wij verwachten
Veur Lent en de Lentse Warande (als onderdeel van Hoge Bongerd) worden ontwikkeld voor en met de stad. Samen met de omgeving en andere stakeholders ontstaat het beste plan. Wij verwachten een heldere visie op het participatieproces met de omwonenden, de professionele stakeholders en de stad. Tevens verwachten wij dat de ontwikkelende partij zich verdiept in het gebied door er nadrukkelijk aanwezig te zijn.
17
4 STAD AAN DE In het hart van de stad, daar waar de rivier en de stad elkaar ontmoeten, komt een uitdagend en uniek gemengd gebied voor de hele stad tot ontwikkeling
RIVIER
18
Het hart van Nijmegen Veur Lent en Hoge Bongerd liggen in het hart van de stad. Een unieke locatie tussen het centrum en Nijmegen-Noord en grenzend aan de rivier, nevengeul en uiterwaarden. Het gebied vormt een bijzonder sluitstuk van ‘Nijmegen omarmt de Waal’. De gebieden rondom Veur Lent en Hoge Bongerd kennen een grote variëteit aan milieus. Ten zuiden van de Waal overheerst de hoogstedelijke dynamiek in de binnenstad, het Waalfront en de stationsomgeving. Daarnaast zijn er woonwijken met hun eigen karakter zoals de Biezen, Benedenstad en Hunnerberg. Tegelijkertijd ligt de ruige natuur van de Gelderse Poort op een steenworp afstand.
Nijmegen omarmt de Waal
Het plangebied grenst aan Hof van Holland (het centrum van de Waalsprong), de bestaande bebouwing van het dorp Lent en nieuwbouwwijken aan de dijk en boomgaard. Veur Lent en Lentse Warande (als onderdeel van Hoge Bon-
De Stelt-Zuid Veur Lent en Hoge Bongerd
gerd) moeten een nieuwe identiteit krijgen in een stad met diversiteit. We zijn nadrukkelijk op zoek naar een onderscheidend gebied waarbij de ontwikkeling ruimtelijk aanhaakt op haar omgeving. Deze ontwikkeling biedt de kans om iets bijzonders te doen, iets dat recht doet aan de unieke positie in het hart van de stad. Een gebied waar Nijmegenaren nu en in de toekomst trots op zijn.
19
Een rijke geschiedenis
tweedeling in Lent tussen het aan de rivier gelegen Veur Lent
van versterkingen langs de Waal en een van de eerste belangrij-
Het rijke verleden van Nijmegen is nog steeds door de hele stad
en het verder landinwaarts gelegen oude kerkdorp, kenmerkt
ke werken van het Oudhollandse Vestingstelsel. Vermoedelijk
voelbaar en in de vorm van cultuurhistorisch erfgoed aanwe-
ook de economie: Veur Lent was gericht op de Waal en Nij-
is toen het kasteel gesloopt, omdat het een obstakel vormde
zig. Soms zichtbaar maar vaak ook verborgen onder de grond.
megen terwijl het kerkdorp Lent een uitgesproken agrarische
voor het fort. In 1591 nam Maurits vanuit Knodsenburg Nijme-
betekenis had.
gen in. In de tweede helft van de 18e eeuw raakte de schans in
In de Omgevingsvisie spreken we de ambitie uit om ons cultu-
verval.
reel erfgoed niet alleen te beschermen en in stand te houden,
Economisch knooppunt
In de 19de eeuw werd rondom Nijmegen een nieuwe reeks
maar ook verder te benutten, ontwikkelen, beschermen, en als
In 1294 was er al sprake van een veer over de Waal. Deze
forten aangelegd, aan Lentse zijde waren dit Fort Boven-Lent,
inspiratiebron te gebruiken bij nieuwe ontwikkelingen.
situatie bleef, weliswaar met aanpassingen, bestaan tot de
nu het Wijnfort, en Fort Beneden-Lent. In de jaren dertig van de
De aanwezige cultuurhistorie kan een bijdrage leveren aan de
opening van de Waalbrug in 1936. Veur Lent was tot die tijd
20e eeuw werd aan de Lentse zijde nog een drietal betonnen ri-
kwaliteit van de omgeving en identiteit van een plek. Daarom
een verkeersknooppunt en tevens eindhalte van de Betuw-
vierkazematten gebouwd ter verdediging van de spoorbrug en
schetsen we hier kort de geschiedenis van Veur Lent en Hoge
se Stoomtrammaatschappij, waar water- en wegvervoer op
Bongerd.
elkaar aansloten. Tevens was er vanaf 1611 een trekvaart ‘De Grift’ tussen Lent en Arnhem. Door alternatieve routes verloor
Een blik op het verleden
deze geleidelijk aan economische betekenis. In 1742 werd de
Vanaf de prehistorie is een relatie met de stad te herleiden.
trekvaart gesloten voor scheepvaart en uiteindelijk werd de
Archeologisch onderzoek bracht restanten aan het licht uit de
vaart gedempt bij de aanleg van de Waalbrug.
Romeinse en vroegmiddeleeuwse periode.
De komst van de Waalbrug vormde het definitieve einde van
In de 13e en 14ᵉ eeuw werden de halfbedijkte gebieden ver-
het economische knooppunt bij de Lentse veerhaven.
bonden met een doorgaande bandijk langs de Waal. De hoge dijk bleek geschikt voor de vorming van een tweede kern naast
Militaire betekenis
Lent: Veur Lent.
Door de bedijking van het rivierenland nam de militaire betekenis van het gebied flink toe.
Veel inwoners van Veur Lent waren vermoedelijk afkomstig
In de middeleeuwen bouwden de heren van Lent, in het gebied
uit Nijmegen. Zij dreven er rivierhandel en onderhielden de
dat nu Hoge Bongerd is, een kasteel, strategisch gelegen
oeververbinding met kleine boten. Veur Lent kan worden be-
tegenover Nijmegen. In 1590 bouwde Prins Maurits een nieuwe
schouwd als een Nijmeegse enclave in het Betuwse gebied. De
schans, ‘Knodsenburg’, die onderdeel was van een lange linie
20
de Waalbrug. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stonden in het
weer verloren de bewoners hun bezittingen en steeds moesten
het verhaal van de Waalsprong onderzocht. Dit verhaal is opge-
strategische gebied tussen de twee bruggen geschut, luchtaf-
zij opnieuw beginnen.
schreven in ‘Erfgoed Handboek Waalsprong’, dat dient als bron
weer en mitrailleuropstellingen zowel van de Duitsers als de
Ook de vele grote ruimtelijke ingrepen, enerzijds om de
van inspiratie bij nieuwe ontwikkelingen (zie bijlage). Hierin is
geallieerden. Ten tijde van de Koude Oorlog was het gebied
wateroverlast te bedwingen, anderzijds om de infrastructuur
tevens een tijdlijn opgenomen met de historische ontwikkeling
onderdeel van de ‘IJssellinie’.
te moderniseren, zijn ingrijpend geweest voor Lentenaren.
van het gebied.
Dijkverleggingen, de aanleg van de Grift, de spoordijk, de
Offers van de bevolking
komst van de Waalbrug met rijksweg en de recente aanleg van
Hoge Bongerd
Het wonen en werken langs de dijk in Veur Lent was niet zon-
de Spiegelwaal zijn hiervan de belangrijkste voorbeelden.
In Hoge Bongerd ter hoogte van de hoek Parmasingel-Griftdijk
der risico’s, zo leert de geschiedenis. Watersnood en oorlogsge-
Zuid werd in 2012 Kasteel Lent opgegraven. Het terrein was
weld eisten regelmatig grote offers. Het gebied was regelmatig
De geschiedenis als inspiratie
omringd met een gracht van 17 meter breed en drie meter
het slachtoffer van dijkdoorbraken en overstromingen. Telkens
Nijmegen gaat voor behoud door ontwikkeling. De ontwikke-
diep. Het eerste bouwwerk stamt uit de 11e eeuw. In de loop
ling van het gebied zien we als
van de 15e eeuw raakte het in verval en werd uiteindelijk
kans om de cultuurhistorische
tijdens de slagen rondom de schans Knodsenburg ontmanteld
identiteit te versterken. Deze
en de grachten gedempt.
kan tegelijkertijd dienen als inspiratie bij planvorming. Het
Nadien maakte Hoge Bongerd deel uit van het agrarische deel
herkenbaar laten terug komen
van Lent en heeft cultuurhistorische waarde als voormalige
van verdwenen of vervaagde
kasteellocatie en omdat het gebied in naam en vroegere func-
cultuurhistorische relicten, ver-
tie de herinnering aan de boomgaarden en agrarische econo-
taald naar eigentijdse functies
mie levend houdt. De (glas)tuinbouwcultuur was de laatste
en vormen is daarbij essentieel.
eeuwen het boegbeeld van het sociaaleconomische leven in Lent.
Om de talrijke archeologische vondsten en het aanwezige erf-
Veel van de historie is verdwenen, maar ingrediënten ervan
goed in de Waalsprong een plek
zoals de rijke plavuizenmozaïekvloer en contouren van het
te geven in de ontwikkelingen is
kasteel, kunnen dienen ter inspiratie bij het ontwerp.
21
Archeologie en cultuurhistorie randvoorwaarden
In Hoge Bongerd is de plek van Kasteel Lent aangewezen als locatie waar nog archeologisch onderzoek moet worden gedaan indien er graafwerkzaamheden plaatsvinden. De overige delen van het deelgebied zijn vrijgegeven, hoewel toevalsvondsten mogelijk zijn. Voor Veur Lent geldt in principe dat de te ontwikkelen gebieden op het eiland zijn vrijgegeven voor archeologie. Er zijn weliswaar nog belangrijke archeologische waarden in de bodem aanwezig, zoals bij fort Knodsenburg, die in situ behouden moeten blijven, maar die bevinden zich diep onder het huidige maaiveld, op ca. 10 m +NAP (maaiveldhoogte is ca. 16 m +NAP). Uitvoeren van een cultuurhistorische analyse om de kansen en beperkingen tot cultuurhistorie verder in beeld te brengen.
Veur Lent
Veur Lent en Hoge Bongerd vallen binnen gebiedstype 3, dit is
Langs de dijk op Veur Lent vinden we vele plekken die het
de een na hoogste waarde van de gemeentelijke cultuurhisto-
verhaal vertellen van de gebeurtenissen in het verleden. Veur
rische beleidskaart. Cultuurhistorische waarden zijn hier een
Lent is een van de twee middeleeuwse kernen van het dorp
middel om ruimtelijke ontwikkelingen kwaliteit te geven. Ze
Lent en heeft als zodanig cultuurhistorische waarde. Veur Lent,
maken de identiteit van een gebied herkenbaar en het verle-
van oudsher de locatie van de veerstoep met schipbrug wordt
den zichtbaar.
gekenmerkt door gevarieerde dijkbebouwing van cafés, villa’s,
Het gaat dan om zowel de grotere schaal, zoals het steden-
boerderijtjes en een dijkmagazijn.
bouwkundige plan en/of historische structuren, als om spe-
Veur Lent heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de stra-
cifieke objecten en om de samenhang tussen de structuren,
tegische ligging pal tegenover de Nijmeegse binnenstad tussen
bebouwing en/of cultuurlandschap.
de Waalbrug en de spoorbrug. Het landelijke Veur Lent vormde geruime tijd een contrast met de dichtbebouwde Nijmeegse
In gebiedstype 3 is er veel aandacht nodig voor cultuurhisto-
benedenstad.
rie bij de uitwerking van ruimtelijke plannen, zodat plannen zijn afgestemd op het karakter van het gebied. Hiervoor moet
Monumenten en bescherming
een cultuurhistorische analyse worden opgesteld waarin de
De Waalbrug met landhoofden en de drie brugkazematten op
kansen en beperkingen met betrekking tot cultuurhistorie zijn
Veur Lent zijn rijksmonumenten. Het plangebied is gelegen pal
benoemd.
tegenover het van rijkswege beschermd stadsgezicht Nijmegen-benedenstad. Die status heeft de Benedenstad onder andere omdat de historische benedenstad tegen de heuvel is opgebouwd, wat een zeer bijzondere skyline op heeft geleverd en in Nederland uniek is. Het is van groot belang dat de beschermde skyline vanuit het noorden zichtbaar en beleefbaar blijft. Het plangebied kent diverse gemeentelijke monumenten, allen gelegen aan de Oosterhoutsedijk.
22
Wat wij verwachten
Veur Lent en Hoge Bongerd respecteren en versterken de historie van het gebied en de omgeving door er zorgvuldig mee om te gaan en het verleden te gebruiken als inspiratiebron en kwaliteitsimpuls voor de ruimtelijke ontwikkeling.
Aansluiten op Rivierpark
momenteel langs de Lentse Warande. Voor alledaags gebruik
beleefbaar maken.
door sporters en wandelaars, maar ook als plek voor evene-
De (sport)evenementen zorgen voor positieve energie en le-
menten waarbij de kade o.a. dienst kan doen als tribune. De
vendigheid, variërend van de Regatta roeiwedstrijd en triatlons
toekomstige ontwikkeling draagt bij aan de beleving van één
tot culturele evenementen zoals de Vierdaagsefeesten (Veur
groot recreatiegebied.
Lent) en zomerconcerten en voorstellingen (Lentse Warande).
Veur Lent en Hoge Bongerd zijn omgeven door water en natuur. Hier beleef je midden in de stad de weidsheid en de natuur, maar evengoed cultuur(historie) en de stedelijke dynamiek. Die unieke beleving, gecombineerd met de centrale ligging maakt het voor veel mensen een geliefde plek.
Kunst, cultuur en evenementen
maken voor organisatoren door meer voorzieningen (water en
Kunst en cultuur horen bij een levendig en aantrekkelijk
stroom) aan te leggen.
Veur Lent en de Lentse Warande zijn al een groot succes en
gebied. Wij zien dan ook kansen voor kunst in de openbare
Naast de spoorbrug, aan de Lentse Warande en nabij stadsbrug
ruimte of andere ideeën die kunst en cultuur in dit gebied
De Oversteek zijn gebieden waar evenementen mogelijk zijn.
worden drukbezocht en gebruikt. Het heeft een aantrekkings-
In de toekomst willen we de Lentse Warande aantrekkelijker
kracht op de hele stad, van jong tot oud. Er wordt gewoond, ontspannen, gesport, gespeeld en genoten. We willen dat de nieuwe ontwikkelingen de huidige kracht en kwaliteit van het gebied benut en verder uitbouwt. Zo ontstaat een uitnodigende plek waar (nieuwe) bewoners en bezoekers zich welkom voelen en waar het nieuwe en bestaande elkaar versterkt.
Sport, spelen, bewegen en ontspannen Met name het eiland Veur Lent, is een gemengd gebied waar wordt gewoond, gesport, gerecreëerd, evenementen plaatsvinden, en de natuur wordt beleefd. Zo is het al een gewilde plek voor hardlopers, bootcampclubs, yogascholen en watersportverenigingen. Tijdens de zomerdagen is deze plek een favoriet stadsstrand en zwemplek geworden van Nijmegenaren. In de Hoge Bongerd concentreert het recreatieve gebruik zich
23
24
Natuur
Veur-Lent en Hoge Bongerd nu
Hoge Bongerd
In en rond het plangebied komen stad en rivier samen. De natuur van de uiterwaarden (Natura 2000 gebied) komt er letterlijk de stad in en vormt zo een interessant contrast met de stedelijke omgeving.
Het plangebied bestaat uit de deelgebieden Veur Lent en Hoge Bongerd.
Behalve de zes woningen aan de Parallelweg zijn er op dit moment geen woningen of gebouwen in het zuidelijke deel
Veur Lent
onderdeel uitmaakt van het watersysteem van de Waalsprong.
Het gehele eiland Veur Lent is zo’n 3 kilometer lang en bestaat De veranderende waterstand maakt de dynamiek van het
grotendeels uit de natuur van de uiterwaarden. Verder zijn
weer en de seizoenen sterk zichtbaar. Het zorgt ervoor dat het
er gebieden die meer zijn gericht op recreatie (evenemen-
gebied steeds anders beleefd wordt.
tenterrein, zwemwater, watersport) en is er het bestaande
Het resultaat is een bijzonder landschap dat het leefgebied is
woongebied. Het woongebied is gelegen aan en rondom de
voor vele planten en dieren, maar ook een grote aantrekkings-
dijk en bestaat uit zo’n 30 gebouwen, voornamelijk woningen.
kracht heeft op bewoners en bezoekers.
Variërend van historische bebouwing tot moderne vrijstaande
van Hoge Bongerd. Wel bevindt zich hier een watersingel die Het bestaande deel van Hoge Bongerd bestaat grotendeels uit een woonbuurt met een dorps karakter. Hier is ook een kinderopvang en een scouting te vinden. Verder zijn er verschillende bedrijven en horeca gevestigd, met name langs de Griftdijk Zuid.
villa’s en appartementengebouwen. Met Café Waalzicht en Het gehele eiland Veur Lent is vele malen groter dan het
Café de Zon beschikt Veur Lent over twee horecagelegenhe-
ontwikkelgebied voor het stadspark waarover dit ambitiedocu-
den. Dorpsschuur Lent biedt ruimte aan exposities, culturele
ment gaat. Het overgrote deel van het eiland is natuurgebied
en verenigingsactiviteiten. Onder de Verlengde Waalbrug is
en blijft dan ook onaangetast. Ook bij de ontwikkeling van de
een watersportcentrum gevestigd.
deelgebieden speelt de aanwezige en omliggende natuur een rol. Door vanaf het begin rekening te houden met de natuur
Veur Lent beschikt verder over een aanlegsteiger voor een
ontstaan er kansen om de biodiversiteit en ecologische waarde
veerpont (fiets en voetgangers) waar onder andere tijdens de
van het gebied te vergroten.
Vierdaagsefeesten gebruik van is gemaakt met een veerdienst.
De gebiedseigen landschapselementen zoals boomgaarden,
Er is geen vaste veerdienst. Veur Lent is voor autoverkeer ont-
knotwilgen, kolk en kruidenrijk grasland dienen als inspiratie-
sloten via de Lentloper.
bron. Bestaande bomen blijven zoveel mogelijk behouden en verharding komt alleen daar waar het echt nodig is.
25
Wat wij verwachten
De ontwikkelingen benutten de bestaande kwaliteit en aantrekkingskracht van het gebied voor o.a. sport, recreatie en natuur om een unieke en uitnodigende plek te creëren voor bewoners en bezoekers.
Ruimtelijke ontwikkeling De ontwikkelgebieden worden gezien als een “stepping stone” die door hun vorm en invulling als stadspark enerzijds, en woonbuurt anderzijds, een belangrijke bijdrage leveren aan de verbinding van de bestaande stad met de Waalsprong. Het gebied staat voor het samenkomen van mensen, functies die zorgen voor levendigheid, gezellig, alledaags maar ook energiek. Nijmegen kiest voor de ontwikkeling van het plangebied tot een uniek en levendig deel van de stad waar wonen, recreëren, natuur en cultuur gecombineerd worden. Gezien de ligging binnen het grotere centrumgebied van Nijmegen gaan we voor een inrichting van een stadspark (Veur Lent) en stadskade (Lentse Warande) die bijdraagt aan een multifunctioneel stedelijk milieu waar elke Nijmegenaar en bezoeker aan Nijmegen kan recreëren en ontmoeten (zie illustratie volgende pagina). Karakter bouw je niet in een dag, karakter moet groeien en voortbouwen op het bestaande karakter van de deelgebieden. Het tot leven brengen van de geschiedenis, het versterken van bestaande functies en het zoeken naar unieke nieuwe programma’s. Ondernemers, bewoners en bezoekers worden uitgenodigd om te komen met goede initiatieven. Dat maakt het gebied uniek en spannend.
In het gebied zijn nu al diverse initiatieven geland zoals bij-
opbouw aan de kade die zich naar het dorp toe “ontspant” en
voorbeeld het Watersportcentrum, ’de Vierdaagsefeesten, fes-
afneemt in dichtheid en hoogte.
tival De Oversteek. Initiatieven en groepen die nu al actief zijn in het gebied vormen netwerken die bij de uitwerking van de
Veur Lent
plannen actief betrokken kunnen worden. Om lokaal eigenaar-
Het eiland Veur Lent vormt van oudsher al een eigenstandige
schap te realiseren werken we als gemeente met placemaking
enclave en wordt ook zo verder ontwikkeld. Hier is het (cul-
en ondersteunen we tijdelijke functies en initiatieven.
tuurhistorische) landschap met daarin het bestaande dijkdorp
Bij ruimtelijke ontwikkelingen in de stad staan leefbaarheid,
leidend voor de ontwikkeling van een nieuw stadspark.
welbevinden en gezondheid van mens en dier centraal. Dat
We gaan voor een stadspark met voor iedereen passende, be-
betekent o.a. dat langzaam verkeer centraal staat en er goed
reikbare en goed toegankelijke voorzieningen. Een kwalitatief
rekening wordt gehouden met invloeden zoals die van het
goede openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting, sporten,
spoor, de Waalbrug en de Prins Mauritssingel.
spelen en bewegen is het uitgangspunt. Groen, water, natuur, ecologie en groene verbindingen zijn hierbij de sleutelbegrip-
Hoge Bongerd
pen. We zoeken hierbij de combinatie met horeca, cultuur,
Het te ontwikkelen gedeelte Hoge Bongerd zal zich steden-
sport en voorzieningen.
bouwkundig tussen het bestaande dorp en als gezicht van de Waalsprong aan de Stadsboulevard Nijmegen
Spiegelwaal manifesteren. Een “passtuk” dat precies past op deze plek en aansluit op de omgeving zoals een laatste stukje in een puzzel. Hierbij hoort een woonprogramma met een compacte
26 26
Groene Oevers Veur Lent
Stedelijk front Lentse Warrande
Dorp Lent
De Lentse Warande en het eiland Veur Lent (toekomstig stadspark) maken deel uit van een multifunctioneel stedelijk milieu.
De geplande kadewoningen aan de Lentse Warande overbruggen een hoogteverschil van ca. 6 meter.
27
Een uitsnede uit de kansenkaart 2021 waarin nog over de hele lengte van de kade bebouwing was gepland.
Hoge Bongerd
te maken van de hoogteverschillen in het gebied is de kade
rond de watersingel biedt kansen om te fungeren als sociaal
De nieuwe ontwikkeling van Hoge Bongerd sluit enerzijds naadloos aan op het dorpse karakter van het bestaande Lent en anderzijds presenteert de Waalsprong zich aan de kade (Lentse Warande) met aansprekende kadebebouwing.
geschikt voor gestapelde bouw (max. 8 tot 12 lagen) in de vorm
knooppunt voor de nieuwe en bestaande bewoners.
Het gebied bevat een compact stedelijk woonmilieu aan de
Wenselijk is om parkeergarages uit het zicht te houden en de
Het hoogteverschil is een bijzonder kenmerk van het gebied,
kade tot aan de singel, en noordelijk van de singel naar het
daken te benutten ten behoeve van de bewoners. In de par-
dit kan worden ingezet om een positieve bijdrage te leveren
dorp toe is het een ontspannen woonmilieu, met een lage
keergarages zien we graag een combinatie van bewoners- en
aan de beleving van de openbare ruimte en menselijke maat.
dichtheid, vrije verkaveling en woningen met tuinen.
bezoekersparkeren, zodat er in totaal minder parkeerplaatsen
Daarmee onderscheidt het zich van andere woonwijken in de
Binnen het ontwikkelgebied zijn er mogelijkheden voor geva-
nodig zijn, waaronder in de openbare ruimte.
omgeving.
rieerde woonvormen die niet te strak als één geheel zijn vorm-
De rand van het dorp Lent wordt in Hoge Bongerd afgezoomd
We willen een wijk die uitnodigend is voor voetgangers en fiet-
gegeven. Daarnaast is er de wens voor stadswoningen met op
met de watersingel. De watersingel heeft nu groene oevers en
sers en niet wordt gedomineerd door de auto, zodat er volop
de begane grond een niet-woonfunctie. Door efficiënt gebruik
de ambitie is om dit in de plannen te versterken. De omgeving
mogelijkheden zijn voor spelen en ontmoeting.
van appartementen met levendige functies in de plint. Het hoogteverschil tussen de Lentse kade en het gebied daarach-
Openbare ruimte
ter kan tevens worden ingezet om het parkeren in gebouwde
De openbare ruimte in Hoge Bongerd heeft een eigen karakter
voorzieningen op te lossen.
en richt zich meer op het dorpse, terwijl de openbare ruimte van de Lentse Warande een meer stedelijk karakter krijgt.
28
Veur Lent
langs het Romeinse masker. De sfeer is intiem met doorsteken
Openbare ruimte
Het landschap wordt hier als uitgangspunt genomen. De opgave is in eerste instantie om een aantrekkelijk landschapsbeeld te ontwerpen. Om een stadspark te creëren in de traditie van de Nijmeegse stadsparken die de stad al rijk is.
naar de rivier en doorsteken naar de Spiegelwaal. Juist deze
De openbare ruimte sluit aan op de publieke functie die het
doorkijken geven je als bezoeker oriëntatie op de omgeving. Je
eiland vervult voor de stad en op het natuurlijke karakter van
ziet de Waalbrug, de Lentloper of de Sint Stevenskerk. Door de
het eiland, de uiterwaarden en de oevers van de Spiegelwaal.
bestaande woningbouw en behoud van de luwe omgeving ten
We gaan voor een stadspark met voor iedereen passende, be-
opzichte van de immense rivier krijgt het eiland een menselijke
reikbare en goed toegankelijke voorzieningen. Een kwalitatief
schaal.
goede openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting, spelen en bewegen is het uitgangspunt. Groen, water, natuur, ecologie
Het eiland Veur Lent vormt van oudsher al een eigenstandige
en groene verbindingen zijn hierbij de sleutelbegrippen.
enclave en wordt ook zo verder ontwikkeld. Hier is het (cul-
Het eiland Veur Lent herbergt hele verschillende plekken en
tuurhistorische) landschap met daarin het bestaande dijkdorp
gebieden. Te noemen zijn Fort Knodsenburg, de Kolk van Wijk
leidend voor de ontwikkeling.
de punt van het eiland, de omgeving nabij het Bastion/water-
Het park nodigt uit om op avontuur te gaan in de omringde ge-
sportcentrum en uiteraard de bestaande bebouwing en het
bieden. De bestaande dijk vormt een ontwerpopgave waarbij
Het karakter van de Oosterhoutse dijk in Lent bestaat uit diver-
ensemble rondom de Veerstoep met de twee cafés.
de wens is om deze als eenheid vorm te geven met hoogwaar-
se vrijstaande kavels aan de buitendijkse Nijmeegse kant. De
We zoeken voor het stadspark de combinatie met horeca, cul-
dige duurzame materialen. De aantrekkingskracht van Veur
villa’s zijn zowel historisch als modern. Deze kavels reageren
tuur, sport en voorzieningen. Hierbij is er steeds een wisselwer-
Lent kan verstrekt worden door toevoeging van kunstobjecten
ieder individueel op de hoogteverschillen van de dijk naar de
king tussen het gebouw en haar directe omgeving. Het gebouw
in de openbare ruimte.
uiterwaarden. De noordelijke zijde van de dijk bevat nog twee
en de omgeving vormen een samenhangend ensemble dat als
karakteristieke dijkwoningen op terpachtige grondwallen.
eenheid is vormgegeven. Naast de bebouwing is het landschap
Veur Lent wordt gekenmerkt door een informeel gebruik van
wat erbij hoort zorgvuldig ontworpen. Zoals dat het geval is bij
de buitenruimte en is duidelijk onderdeel van de doorgaande
landgoederen en forten. In deze zin voegt het eiland Veur Lent
dijkroute voor wandelaars en fietsers langs de Waal.
zich in het groene lint dat gevormd wordt door dijkzone van de gehele Waalsprong waar landschappelijke elementen en
De dijkroute heeft op het eiland een aantal attracties langs de
bebouwing als ensembles elkaar opvolgen. Binnen het groene
dijk. Fort Knodsenburg is herkenbaar gemaakt in grondvormen
lint onderscheidt Veur Lent zich als “stedelijke stepping stone”
waarover een openbare wandeling te maken is, die ook voert
die wordt gevormd door het landschap en de natuur.
29
Wat wij verwachten
Het is van belang om twee duidelijk onderscheidende gebieden te creëren; de Hoge Bongerd als stedelijke afronding van de Waalsprong en het eiland Veur Lent met een stadspark als onderdeel van het huidige Rivierpark. Stadspark Veur Lent zal landschappelijk iconisch moeten worden; passend bij de uitstraling van het gebied en betekenisvol voor de stad. De te realiseren voorzieningen zullen in belangrijke mate een nieuwe aanvulling moeten zijn ten opzichte van de reeds aanwezige voorzieningen. De unieke plek en wens om een gebied met internationale allure te creëren biedt enorme kansen. Er is een duidelijke wens om in aansluiting op het succesvolle innovatieve project Ruimte voor de Waal een vernieuwende, onderscheidende “icoon” te creëren, op het gebied van architectuur en/of functies en/of duurzaam/circulair bouwen. Voorstellen voor hoogbouw dienen vergezeld te gaan van een grondige analyse c.q. visie naar de stedenbouwkundige en ruimtelijke implicaties (zichtlijnen, skyline, bezonning etc.).De kwaliteit van de openbare ruimte van de Lentse Warande tot aan de singel sluit aan bij de huidige hoogwaardige inrichting rondom de Spiegelwaal.
Verbeelding van Veur Lent bij de variant Waalpark zoals gebruikt in de stadspeiling. Het gaat hier om een impressie en niet om een ontwerp
30
Uniek gemengd programma
eiland en de Lentse Warande vooral plaats in het voorjaar-
De ontwikkeling van Veur Lent als stadspark voegt nieuwe functies toe die het gebied iedere dag en elk seizoen tot een interessante en levendige plek maken. Hier is voor een ieder iets te vinden om naar toe te gaan; een aantrekkelijke bijdrage voor het grotere centrumgebied (zie Omgevingsvisie) van Nijmegen.
zomer en in de weekenden. Voor Veur Lent en Hoge Bongerd zijn we daarom nadrukkelijk op zoek naar een combinatie van functies die het gebied activeren en uitnodigend maken voor bewoners en bezoekers. De Lentse Warande is zo’n plek waar de functiemenging belangrijk is. Hier is een stedelijk programma denkbaar met, naast wonen, bijvoorbeeld (dag)horeca, commerciële functies of voorzieningen ondersteunend aan bezoekers en bewoners.
De Nijmeegse Omgevingsvisie bevat de ambitie om daar waar
De precieze mogelijkheden zullen nader onderzocht moeten
mogelijk functies als wonen en werken te combineren. Die
worden. Ook een inrichting van de buitenruimte, die ontmoe-
ambitie is gebaseerd op de maatschappelijke en economische
ting, sport en spelen stimuleert draagt bij aan de levendigheid
meerwaarde van functiemenging en op de behoefte aan een
en kan aanvullend zijn op andere (commerciële) functies.
inspirerende stedelijke omgeving. De reuring en de diversiteit aan mogelijkheden maakt gemengde gebieden voor een brede
Nieuwe functies zoeken aansluiting bij het huidige karakter
doelgroep aantrekkelijk.
en gebruik van het gebied, en zijn bovendien aanvullend op het bestaande aanbod in de omgeving. We zien kansen voor
Gemengde gebieden zijn leefbaarder omdat complemen-
unieke functies en blurring functies die niet te vangen zijn bin-
taire functies zorgen voor meer levendigheid in een gebied.
nen een traditionele sector. Zo kan een bijzondere combinatie
Overdag, maar ook buiten werktijden en in het weekend. Dat
ontstaan van bijvoorbeeld werk, horeca, recreatie en cultuur.
maakt een wijk sociaal veilig en prettig om door heen te lopen. Gemengde gebieden zijn bovendien flexibeler en toekomstbe-
Het programma in Hoge Bongerd is naast de functies in de
stendiger.
plint aan de Warande vooral gericht op wonen. Het deelgebied biedt ruimte aan zo’n 250 nieuwe woningen. Het woningbouw-
Functiemix
programma bestaat uit 40 sociale huurwoningen en voor het
Momenteel vinden de activiteiten op, en de bezoeken aan, het
overige woningen in de dure categorie.
31
Wat wij verwachten
Veur Lent en Hoge Bongerd (Lentse Warande) voorziet in een gemengd en veelzijdig programma welke het gebied gedurende het gehele jaar, de dag activeert en qua uitstraling en aantrekkingskracht past bij de unieke ligging. Hoge Bongerd voorziet in de bouw van zo’n 250 woningen, waarvan 40 sociale huurwoningen en niet-wonenfuncties in de plint aan de Lentse Warande.
32
Iconische uitstraling Veur Lent en Hoge Bongerd zijn unieke locaties in Nijmegen. Niet alleen vanwege de kwaliteit en ligging in het hart van de stad, maar ook vanwege het project Ruimte voor de Waal. We zijn daarom van mening dat Veur Lent en Lentse Warande (als onderdeel van Hoge Bongerd) de potentie hebben om een iconisch gebied te worden voor Nijmegen. Het iconische kan voortkomen uit de architectuur, de functies, een thema, innovatieve concepten/technieken of een combinatie hiervan.
Geïnteresseerden uit de hele wereld hebben het gebied en de
zich te laten zien in Nederland en daarbuiten, en om opgedane
aanleg van de Spiegelwaal bezocht als een uitstekend voor-
ervaringen te delen.
beeld van klimaatadaptatie en watermanagement in combina-
De nieuwe ontwikkeling zien we als kans om kwaliteit toe te
tie met gebiedsontwikkeling.
voegen en innovatieve ideeën toe te passen. Aan de Lentse kade en op Veur Lent zien we kansen om zowel programma-
Het gebied is een schoolvoorbeeld van een integrale benade-
tisch als ruimtelijk elementen toe te voegen die passen bij deze
ring waarbij heel veel waarden, zoals waterveiligheid, natuur,
iconische uitstraling.
recreatie, gezondheid, stedelijk wonen, duurzaamheid en mo-
Te denken valt hierbij aan het innovatief landschapsont-
biliteit, te combineren zijn in een gebiedsontwikkeling. Deze
werp, vernieuwende architectuur maar ook aan bijvoorbeeld
benadering willen we terugzien in de ontwikkeling van met
beeldende kunst waarbij verschillende hedendaagse thema’s
name de Lentse Warande en het stadspark.
(bijvoorbeeld klimaatadaptatie met cultuurhistorie) worden
Daarmee is het gebied nu al een showcase voor Nijmegen om
gecombineerd.
Wat wij verwachten
We willen met deze opgave werken aan de ‘geschiedenis van morgen’. Concreet betekent dit aandacht voor een ontwikkeling die cultureel bepalend is voor Nijmegen.
33
34
5 STAD VAN DE De ontwikkeling van Veur Lent en Hoge Bongerd draagt bij aan een kwalitatieve, duurzame en gezonde leefomgeving
TOEKOMST
35
Inclusieve en vitale stad Nijmegen wil een inclusieve en vitale stad zijn. Daarom streven we als stad naar een goede mix van woningtypen en woonmilieus. Dit in combinatie met de daarbij passende voorzieningen. We zetten in op gemengde wijken en buurten, waar mensen zich thuis voelen en waar ze mensen met verschillende leefstijlen en achtergronden tegenkomen. In de Hoge Bongerd realiseren we sociale huurwoningen en woningen in de dure categorie. Nijmegen kent een bijzondere dubbele demografische groei, waarbij niet alleen het aantal ouderen toeneemt maar zich ook meer jongeren vestigen in de stad. Dat vraagt om inventiviteit bij de inrichting van onze toekomstbestendige stad.
Woonbehoefte De behoefte aan nieuwe woningen is groot in Nijmegen. Tot 2030 willen we de woningvoorraad met 10.000 woningen uitbreiden. Bij de realisatie van deze uitbreidingsvraag is er behoefte aan meer huurwoningen in de sociale- en vrije sector, en met name nieuwe appartementen. In de koopsector is er vraag naar alle categorieën en prijsklassen.
Op basis van de Uitvoeringsagenda Wonen 2020-2025 zet
De aanwezigheid van verschillende woonmilieus en woningty-
de gemeente Nijmegen in op alle doelgroepen, met speciale
pen maakt dat het in de Hoge Bongerd fijn wonen is voor een
aandacht voor doelgroepen die moeite hebben op de (huidi-
breed spectrum aan doelgroepen. Van jong tot de vitale oude-
ge) woningmarkt zoals één- en tweepersoonshuishoudens,
re en van eenpersoonshuishouden tot gezinnen, velen kunnen
starters, lage en middeninkomens en studenten. Daarnaast
zich hier thuis voelen.
zetten we gericht in op ouderen en mensen met een hulpvraag
De ligging van Hoge Bongerd nabij de fietsbrug en het station
en bieden we ruimte aan bijzondere woonvormen. Denk aan
maakt de wijk goed bereikbaar en aantrekkelijk. Het maakt
meergeneratiewoningen of wonen met een vorm van collecti-
Hoge Bongerd geschikt voor zowel mensen die dichtbij werken
viteit, zoals een gezamenlijke binnentuin of gedeelde voorzie-
als verder weg.
ningen.
Woonmilieu Hoge Bongerd Een groen- en stedelijk woonmilieu met sport, recreatie, bewegen, water, rust en ruimte met als contrast soms reuring en drukte, dat is kenmerkend voor Hoge Bongerd. Hiermee spreekt het doelgroepen aan die houden van afwisseling en een locatie waar veel te beleven is, die waarde hechten aan duurzaamheid.
Wat wij verwachten
Hoewel Hoge Bongerd primair een woongebied is, krijgt het door de aanwezigheid van kleinschalige voorzieningen en haar ligging aan de Lentse Warande een levendig karakter en wordt ontmoeting gestimuleerd.
36
Hoge Bongerd biedt een aantrekkelijk groenen stedelijk woonmilieu met woningtypen voor verschillende doelgroepen.
37
Duurzame mobiliteit Nijmegen gaat voor duurzame mobiliteit. We zetten in op actieve, schone en ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit. Op die manier kan de stad groeien zonder mobiliteitsproblemen en dragen we bij aan een gezonde leefomgeving, beweging en de beleving van de stad. Om dit te bereiken hanteren we o.a. het STOMP principe, waarbij de voorkeur uitgaat naar ‘Stappen’ (voetganger), ‘Trappen’ (fietser), Openbaar vervoer, MaaS (Mobility as a Service, bijvoorbeeld door stimuleren deelvervoer) boven de Privéauto. Alle ambities op mobiliteitsgebied staan verwoord in het ambitiedocument mobiliteit “Nijmegen Goed op Weg”.
Visie op mobiliteit Het gebied in en rond het Rivierpark heeft nu al een grote aantrekkingskracht. Met de ontwikkeling van Veur Lent en Hoge Bongerd worden hier functies toegevoegd. Deze versterken de aantrekkingskracht van gebied maar leiden tegelijkertijd ook tot meer verkeer in het plangebied zelf en op de ontsluitingswegen. Dit vormt een uitdaging, want hoe ruimte te bieden aan een goed bereikbaar nieuw programma, zonder dat het ten koste gaat van de kwaliteit die het gebied zo bijzonder maakt? We vragen een ontwikkelende partij om een visie op mobiliteit.
Waarin zij aangeven hoe ze omgaan met het bovenstaande dilemma en met thema’s als parkeren, ontsluiting, verkeersveiligheid en leefbaarheid. Kortom, welke mogelijke integrale oplossing(en) ziet men voor het complexe mobiliteitsvraagstuk in het plangebied. Niet alleen na realisatie maar ook tijdens de bouwfase.