Five Year Report Nijmegen European Green Capital 2018

greencapitalchallenges.nl

• Margot Ribberink in haar rol als ambassadeur voor Operatie Steenbreek Nijmegen. Foto: William Moore

‘Nijmegen is een voorbeeld voor de rest van de wereld’ klimaat. Ik heb het idee dat het met het klimaat wel is geland, dat loopt allemaal wel.” Wat niet wil zeggen dat ze zich daar geen zorgen over maakt. “Ik wordt als weervrouw natuurlijk met mijn neus op de feiten gedrukt dat klimaatveranderingen veel sneller gaan dan we denken. Maar we moeten echt enorm trekken aan het verlies van biodiversiteit in Nederland. En als het thema klimaatadaptatie botst met de natuur, dan moeten we ervoor zorgen dat beide thema’s goed uit de verf komen. En niet dat er één het onderspit delft.”

Chaos Veranderingen ziet ze met name ook in de snelle opkomst van burgerinitiatieven. “Het borrelt van onderaf. Eigenlijk begon dat in Nijmegen al in 2018, toen pioniers de Green Challenges aanjoe-

gen. Maar nu zie je in heel Nederlands wekelijks nieuwe burgerinitiatieven ontstaan. Dat komt omdat mensen zich zorgen maken. Niet alleen over het klimaat, maar zeker ook over de natuur.” Ribberink voelt en ziet chaos om zich heen.” Ze erkent dat die chaos ook bij een transitie hoort. “We zitten er middenin en ik vind het reuze interessant. Uiteindelijk moet zich uit die chaos een heel nieuwe samenleving vormen.” Om ook haar eigen impact te vergroten, werd ze bestuurslid van de onlangs opgerichte Stichting Advocaat van de Aarde. “We willen burgerinitiatieven samenbrengen, kennis delen en ze helpen bij de gang naar de rechter als de overheid zich niet aan de regels houdt. Eigenlijk wil ik dat niet, ik wil gewoon blijven praten. Maar het gaat niet anders en de natuur heeft geen stem. De na

tuur heeft een advocaat nodig. Burgerinitiatieven als Urgenda en MOB hebben laten zien dat de rechter een belangrijke rol kan spelen bij het op koers houden van klimaat en biodiversiteitsdoelen.”

Nijmeegs netwerk Ribberink heeft bij die transitie vertrouwen in het bestaande netwerk in Nijmegen. “We hebben ongelooflijk veel kennis en goede mensen in huis. Hierdoor zijn er heel veel mooie initiatieven ontstaan, zowel professionele als burgerinitiatieven. Met name op de Radboud Universiteit, daar zitten heel goede onderzoekers. Heleen de Coninck die aan het rapport van het VN-klimaatpanel IPCC schrijft, Madeleen Helmer die zich bezighoudt met hittestress en Hans de Kroon met zijn kennis over biodiversiteit. Maar ook Johan Vollenbroek die zich met zijn MOB volledig inzet voor een strenger stikstofbeleid. Allemaal mensen in Nijmegen die ongelooflijk veel energie hebben en die ook daadwerkelijk zoden aan de dijk zetten.” ∞

TERUGBLIK OP VIJF JAAR GREEN CAPITAL

31

32

ALWAYS A GREEN CAPITAL

MOBILITEIT De kilometerslange snelfietspaden stimuleren het gebruik van de fiets rondom Nijmegen. Veel mensen, zo’n 65 procent, komen met de fiets naar de stad. Bussen rijden al jaren op biogas. Nijmegen kent verschillende aanbieders van deelfietsen, deelauto’s en deelscooters. De stad brengt elektrische deelvoertuigen en laadinfrastructuur bij elkaar in eHubs. Als stad aan de Waal zet Nijmegen zich in voor duurzame binnenvaart.

TERUGBLIK OP VIJF JAAR GREEN CAPITAL

33

Birgit Hendriks, expert stadslogistiek en voorzitter circulaire hub:

‘WE MOETEN VEEL MEER IMPACT MAKEN’ Toen Nijmegen Green Capital was, vierde Birgit Hendriks het tweede lustrum van ‘haar’ bedrijf Binnenstadservice Nijmegen. Ze mag zich met recht pionier op het gebied van stadslogistiek noemen. En dus is het niet verwonderlijk dat ze in 2018 aanjager was van het thema mobiliteit. Maar ze deed nog zoveel meer. Vanuit een bouwkeet op het terrein van de voormalige Centrale Gelderland, de energiecentrale van Engie, vertelt Birgit Hendriks over de aanloop naar, de uitvoering van en de impact van het Nijmeegse Green Capital-jaar. De bouwkeet is onderdeel van een circulaire hub waar Hendriks voorzitter van is. Samen met twaalf zeecontainers is de keet bedoeld als tijdelijke huisvesting. Aan de muur hangt een ontwerp van een duurzame, houten loods. “Die moet hier komen”, zegt Hendriks, “maar het wachten is op het bestemmingsplan.”

34

ALWAYS A GREEN CAPITAL

Uitdagend begin Hendriks is sinds 2008 actief op het thema duurzame stadslogistiek. In dat jaar begon ze samen met zakenpartner Max Prudon met Binnenstadservice Nijmegen, gericht op duurzame bevoorrading van ondernemingen in de binnenstad. Het bedrijf verzorgt fossielvrij en emissievrij goederenvervoer. “In twee jaar tijd groeiden we tot 160 winkels die we gebundeld bevoorraadden vanuit een distributiecentrum aan de rand van de stad. Dat was fysiek een fluitje van een cent,

maar door de toenmalige economische crisis haakten leveranciers niet aan, terwijl dat wel de opzet was. Financieel was het een drama.”

Herstart Van de 160 winkels, waren er daardoor 115 verlieslatend. “We zijn met die ondernemers gaan praten en hebben uitgelegd dat we ons werk niet voor een tientje per maand konden blijven doen als er geen betalende leveranciers bij komen. We hebben van veel klanten afscheid genomen en een herstart gemaakt.” Zo’n afscheid betekent dat het afleveradres weer terug naar het winkeladres gaat. “En dat merk je aan de verkeersdrukte in de winkelstraten. Maar zo lang er geen restrictie is – een vrachtwagenverbod of een zero emissie

• Birgit Hendriks met de Green Challenges cargo bike tijdens de demonstratie van zero emissie distributie in 2018. Foto: Green Challenges

binnenstadservice.nl

zone – is er geen stok achter de deur voor leveranciers om hun logistieke keten anders, via Binnenstadservice, te gaan organiseren”, aldus Hendriks.

Last mile “De zelfstandige speciaalzaken zijn de grootste veroorzakers van vervoersbewegingen, want ze hebben veel verschillende leveranciers en ze hebben geen grip op hoe de goederen die zij bestellen naar hen toekomen. En je wil ze eigenlijk die grip geven, je wil ze die regie geven over die last mile. Want ze zitten helemaal niet te wachten op vijftien chauffeurs die binnen komen lopen met steeds één doosje. Want die houden je van de klanten af. En de straat staat vol met vrachtwagens en bestelbussen. Met volume voor die straat dat makkelijk in één busje past.” Maar juist deze zelfstandige speciaalzaken hebben volgens Hendriks niet de inkoopmacht om de logistiek anders te organiseren, dat initiatief moet van leveranciers komen. En die gaan zich dus pas anders gedragen als ze móeten. “In het Green Capital-jaar hebben we

een week lang zero emissie distributie gedemonstreerd in de Hezelstraten en Houtstraat, vanuit een mini hub op Kelfkensbos. Ik had gehoopt dat dit Green Capital-initiatief versnelling had gebracht in de totstandkoming van restricties op fossiel vrachtverkeer.” Hendriks zag de afgelopen jaren het ene na het andere initiatief voor stadsdistributie failliet gaan. “Ik heb steeds gezegd: dat gaat ons niet gebeuren. Ik heb echt een godsvermogen in deze stichting gestoken.” Dit jaar bestaat Binnenstadservice Nijmegen vijftien jaar. “Dat we ons derde lustrum hebben kunnen vieren, is dankzij een groep fantastische, trouwe klanten en medewerkers. We hebben het dit keer niet met een groot congres gevierd, maar met een klein Stadslogistiek café over de zero emissie logistiek zone die in 2025 van start gaat. We hopen vanaf dan weer te groeien en meer impact te maken”

Goederenhubs “Ik ben nog steeds verantwoordelijk voor Binnenstadservice Nijmegen”, vertelt Hendriks. Anno 2023 bevoorraadt het bedrijf 26 lokale klanten en werkt voor de opdrachtgevers van Goederenhubs Nederland. “Dat zijn de landelijke partijen die inmiddels echt zien dat leveren via hubs duurzamer is.” Hendriks is zelf oprichter en bestuurder van Goederenhubs Nederland. “Maar dat is in dit kader niet relevant. We moeten ons in dit interview focussen op Nijmegen. Persoonlijk heb ik dat niet altijd gedaan, dat is duidelijk.” Want Hendriks gaat er graag op uit om haar kennis en ervaring op het gebied van stadslogistiek, waaronder ook de beginnersfouten in Nijmegen, te delen met andere steden. In Nederland en elders in Europa. Waarbij ze hoopt dat stadslogistieke krachten bundelen in Nederlands en Europa ook Nijmegen ten goede komt.

Drive voor duurzaamheid Terugblikkend op 2018 concludeert ze: “Green Capital heeft me ontzettend veel tijd en energie gekost, echt waanzinnig veel. Vanuit een ongelooflijke drive voor duurzaamheid heb ik dat willen doen.” Hendriks was bij alle drie de pogingen van Nijmegen betrokken, in 2014 in Kopenhagen, een jaar later in Bristol en tot slot organiseerde ze samen met anderen de ‘supportersreis’ in 2016 naar Ljubljana. “Ik deed van alles, stond met de Green Challenges cargo bike op menig event, was voorzitter van Stichting Duurzaamheidscafé en van Stichting Duurzame Estafette, later omgedoopt tot Stichting Green Capital Challenges.” Beide stichtingen zijn inmiddels samengegaan in de Stichting Duurzaam aan de Waal. Wat al die inspanningen haar persoonlijk hebben opgeleverd? “Allereerst het genoegen dat het ons gelukt is om Green Capital te worden. Ik vond het een fantastisch mooi jaar, maar ik denk dat we meer hadden kunnen bereiken, door de energie vast te houden na 2018. Misschien heb ik ten onrechte te veel verwacht. Zelf werkte ik toen veel in Europa, ik was weinig in Nijmegen. Dus ik moet dat voor een deel ook bij mezelf leggen.” Hendriks erkent dat ze een beetje dubbel is over de impact van Green Capital.

“Het was een geweldig jaar, maar wij allen, ondernemers, bewoners en gemeente Nijmegen, hebben die energie niet maximaal gebruikt om zaken structureel anders te gaan doen. Dan hadden we veel meer impact kunnen maken.” Zo had ze graag gezien dat mobiliteit eenzelfde, meerjarig vervolg had gekregen als bijvoorbeeld Operatie Steenbreek (zie pag. 16). “Dat kunnen we herpakken door met vereende krachten op weg te gaan naar de zero emissie logistieke zones in 2025: door bundeling minder goederenvoertuigen in Nijmegen en zonder uitstoot!” ∞

TERUGBLIK OP VIJF JAAR GREEN CAPITAL

35

DUURZAME LOGISTIEK EN MOBILITEIT Op de foto: elektrisch varend containerschip Nijmegen Max van BCTN Foto: BCTN

bctn.nl

• Drie zones zero emissie stadslogistiek (bestelbusjes en vrachtwagens) per 1 januari 2025. • Duurzaam Bereikbaar Campus Heijendaal: gezamenlijke inkoop door campuspartners en aanlevering via logistieke hub. • Ontwikkeling waterstoftankstation voor wegtransport door Fountain Fuel op Engie-terrein.

36

ALWAYS A GREEN CAPITAL

• Laadstation voor batterijcontainers voor binnenvaart ZES (Zero Emission Services) locatie Nijmegen. • Containerterminal BCTN heeft twee elektrisch varende schepen in bezit en drie in nieuwbouw voor ZES batterij-concept. • Onderzoek samen met bestaande schepen voor ombouw naar elektrisch varen met ZES batterij-concept. • Project Condor in voorbereiding, als vervolg op ZES batterijcontainers project (waterstof in containers in plaats van batterijen).

• Drie milieuzones voor brom- en snorfietsen per 1 januari 2025 (verboden voor alle brom- en snorfietsen van vóór 2011). • Slooppremie voor brom- en snorfietsen van vóór 2011. • Totaalverbod op brom- en snorfietsen op fossiele brandstoffen in hele gemeente per 1 januari 2028.

TERUGBLIK OP VIJF JAAR GREEN CAPITAL

37

Bekendheid en draagvlak Bron: Nijmegen European Green Capital, 4 jaar later. Stadspanel over duurzame veranderingen en European Green Capital

BEKENDHEID

DRAAGVLAK

71%

80%

52%

81%

38%

86%

61%

80%

78%

89%

ENERGIETRANSITIE AARDGASVRIJ ISOLEREN LOKALE OPWEK

VITALE STAD VOEDSEL, GEZOND EN GROEN

CIRCULAIRE ECONOMIE HERGEBRUIK VAN GRONDSTOFFEN EN ONDERDELEN

MOBILITEIT

SCHONE LUCHT

KLIMAATADAPTATIE

KLIMAATTRANSITIE

Bekendheid Nijmegen European Green Capital 2018 2022 2019 2017

85% METEEN NA EGC 18

86% NET VOOR EGC 18

38% Houding en gedrag TROTS OP UITVERKIEZING

ZELF GEÏNSPIREERD TOT ‘MILIEUVRIENDELIJK GEDRAG’

45%

31%

Effecten EGC18 IMAGO VERSTERKT ALS DUURZAME STAD

47%

COLOFON Dit Five-Year Report is een uitgave van gemeente Nijmegen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke andere manier dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Redactie Ûltsje van Gorkum (gemeente Nijmegen) Janke Rozemuller (Jaro Communicatie)

Vormgeving Paul van der Weyde (Wunderbar)

Foto’s Niek Antonise, Bert Beelen, Richard Brunsveld, Marscha van Druuten, Eppink Fotoproducties, Flip Franssen, Mathijs Hanenkamp, Jeroen van Heijningen, Bert Hendrix, Andreas Hetfeld, Erik van ’t Hullenaar, Yvonne Keijzers, Henk Kersten, William Moore, Henk Nijhuis, Vattenfall/ Jorrit Lousberg, Klaas Pruijsen, Radboud in’to Languages, Studio Elo, Jan Willem de Venster

Druk DPN Rikken Print, Nijmegen

Wij proberen van foto’s en ander materiaal zoveel mogelijk de rechthebbende te achterhalen. Het kan zijn dat dit niet in alle gevallen gelukt is. Mocht er materiaal zijn waarvan je kunt aantonen rechthebbende te zijn, stuur dan een mail naar greencapital@ nijmegen.nl. © 2023

INVLOED OP BESLUITEN EN GEDRAG GEMEENTE

36% Meer weten? https://jaaroverzicht.greencapital2018.nl/nl

Gebruik de qr-code voor meer informatie over het onderwerp.

BBC-artikel over Nijmegen

Stads- en wijkmonitor 2023

TERUGBLIK OP VIJF JAAR GREEN CAPITAL

39

Engieterrein

Programma Klimaatadaptatie

De Bastei

eHubs

ROC

Campus Heijendaal

Van kolencentrale naar duurzame energiehub

Power2 Nijmegen

EcoSchools

ARN

Elektriciteit uit afval en biogas uit gft-afval

Warmoes

Historische tuinderij

Energie- en warmtetransitie

Kop van Malden

Green Offices

Stadslandbouw

RU, HAN EN ROC

Radboud Universiteit

Fietsstad

Radboudumc

Duurzaam en circulair bouwen

Duurzaam inkopen

En nog veel meer...

40

ALWAYS A GREEN CAPITAL

HAN