Evaluatierapport participatie Merleyn

ONDERZOEKSRAPPORTAGE

Participatietraject Poppodium Merleyn Citisens voert in opdracht van de gemeente Nijmegen een evaluatie uit naar twee participatietrajecten. Dit betreft de trajecten rondom de Vossenlaan 44 en Poppodium Merleyn. Dit rapport gaat over het participatietraject rondom Poppodium Merleyn.

Evaluatieonderzoek uitgevoerd door Machteld Beekhuis, Job van Meijeren, Cato Rademaker en Marjolijn van Zonneveld

Datum

In opdracht van

14 december 2022

Gemeente Nijmegen

In deze rapportage INHOUDSOPGAVE

Conclusie ........................................................................................................................ 3 Aanleiding onderzoek ..................................................................................................... 5 Lessen voor de toekomst ................................................................................................ 8 Tijdlijn .......................................................................................................................... 13 Het participatieplan ...................................................................................................... 15 Het participatietraject .................................................................................................. 21 Rollen en verantwoordelijkheden ................................................................................. 33

Pagina 2 | Citisens

Conclusie Samenvatting

Onderzoeksbureau Citisens heeft een evaluatieonderzoek uitgevoerd naar het participatietraject poppodium Merleyn. Stichting Doornroosje is in samenwerking met de gemeente Nijmegen sinds 2008 op zoek naar een nieuwe locatie voor poppodium Merleyn. Op 8 juli 2020 heeft de raad ingestemd met het voorstel van het college om het pompgebouw van Vitens te kopen. De intentie was om hier poppodium Merleyn te vestigen. Hierbij is een unaniem aanvaarde motie ingediend om een participatieproces te starten. Daartoe heeft het college het ‘Participatieprocesplan’ opgesteld. Hierin zijn de kaders voor het participatietraject opgesteld. Het ‘Participatieprocesplan’ is op 5 november 2020 gepresenteerd aan omwonenden via een online bijeenkomst. Hierna is een klankbordgroep gevormd. Deze klankbordgroep is in totaal negen keer bij elkaar gekomen, inclusief een locatiebezoek. Tijdens deze bijeenkomsten was het doel om de belanghebbenden te informeren, betrekken en laten adviseren om zo te komen tot een ontwerp bestemmingsplan. Dit doel is beperkt bereikt doordat er geen overeenstemming over de kern van het traject ontstond, namelijk over of poppodium Merleyn er komt of hoe het er komt. Raadsleden hadden een rol als toehoorder in het proces. De wethouder is bij twee bijeenkomsten aanwezig geweest.

Dit evaluatieonderzoek leidt tot twee algemene lessen en drie specifieke lessen die gelden binnen de kaders van het traject. Algemene lessen: •

Heb niet de verwachting dat je inwoners goed kunt betrekken bij een 'hoe'-vraag als er geen gesprek over de 'of'-vraag heeft plaatsgevonden en er consensus is over dit uitgangspunt voor het participatietraject. Formuleer duidelijke kaders en maak deze ook duidelijk aan belanghebbenden, zodat de mensen weten waarover ze meepraten.

•

Sta van te voren stil bij de verwachtingen waarmee deelnemers het participatietraject ingaan en besteed aandacht aan het doel van de participatie. Probeer hierbij antwoord te geven op de volgende vragen: Op welke manier kunnen belanghebbenden een bijdrage leveren en is dit ook in lijn met hun eigen verwachtingen? Wat kan de gemeente met de inbreng van de deelnemers?

Pagina 3 | Citisens

Specifieke lessen: •

De intentie van de raad in het volgen van participatietrajecten was het verbeteren van de participatiepraktijk in Nijmegen. Het kan raadzaam zijn om als raad het gesprek te voeren over welke rol hij hierin heeft en of deze ook op een andere wijze ingevuld kan worden.

•

Wanneer de raad besluit als toehoorder aan participatietrajecten deel te nemen, is het cruciaal dat deze rol zorgvuldig uitgevoerd wordt. Dit participatietraject heeft laten zien dat het niet volgen van afspraken grote impact op het traject kan hebben.

•

Bepaal vóór de keuze van het participatie-instrument wie de belanghebbenden zijn en welk type inwoner(s) je beoogt te bereiken. Bepaal op basis hiervan welke participatie-instrumenten geschikt zijn in de participatie en communicatie.

Pagina 4 | Citisens

Aanleiding onderzoek HOOFDSTUK 1

Voorafgaand aan het participatieproces Stichting Doornroosje is in samenwerking met gemeente Nijmegen sinds 2008 op zoek naar een nieuwe locatie voor poppodium Merleyn, aangezien de huidige locatie (Hertogstraat 13) niet meer aan de wettelijke normen voor geluidsisolatie voldoet. Sindsdien zijn er achttien locaties onderzocht.1 De raad stemde op 8 juli 2020 in met het voorstel van het college om het pompgebouw van Vitens, met de intentie om hier poppodium Merleyn te vestigen, aan te kopen.2 In het verlengde hiervan is, middels een unaniem aanvaarde motie, opgeroepen een participatieproces op te starten. Deze motie verwijst naar het aangenomen initiatiefvoorstel 'De juiste toon bij inwonersparticipatie', aangenomen in 2019. Dit initiatiefvoorstel is samen met het college uitgewerkt tot het 'Tienpuntenplan' om als gemeente Nijmegen beter samen te werken met de stad. Het 'Tienpuntenplan' is in februari 2020 vastgesteld door de raad. In de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn' wordt het volgende gesteld: "Er door aanname van bovengenoemd puntenplan ook de afspraak is gemaakt dat de gemeenteraad jaarlijks bij tenminste twee participatieprojecten meekijkt bij het bepalen van rollen en afspraken in het bewuste participatieproces." Deze motie vraagt het college de volgende aspecten mee te nemen:3 /

"Zo mogelijk binnen drie maanden, maar in ieder geval ruimschoots voor de start van het bestemmingsplanproces, een uitgewerkt "Participatieprocesplan" voor de omwonenden aan de raad te overleggen dat zich richt op zowel de rechten van de omwonenden bij de formele bestemmingsplanprocedure als op de zorgen die geuit zijn in het kader van voorliggend raadsvoorstel."

1

Gemeente Nijmegen. (8 juli 2020). Motie De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn. 2 Gemeente Nijmegen. (8 juli 2020). Realisatie Poppodium Merleyn. 3 Gemeente Nijmegen. (8 juli 2020). Motie De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn.

Pagina 5 | Citisens

/

"Dit specifieke participatieproces te betitelen als één van de projecten die wordt gemonitord door de raad."

Omwonenden van het voormalige pompgebouw Vitens hebben 57 handtekeningen verzameld om hun onvrede over de mogelijke komst van poppodium Merleyn te uiten.4 Deze hebben ze op 1 juli 2020 aan de raad aangeboden. Het "Participatieprocesplan" is op 5 november 2020 via een online informatiebijeenkomst toegelicht aan de omwonenden. Alle omwonenden uit de buurt zijn uitgenodigd. Er zijn zeven omwonenden naar de online bijeenkomst gekomen. De gemeente heeft de onafhankelijk gespreksleider gevraagd de bijeenkomst voor te zitten. Daarnaast waren vanuit de gemeente Nijmegen de volgende personen aanwezig: wethouder Vergunst, enkele raadsleden en betrokken ambtenaren. Op 12 januari 2021 heeft het college het "Participatieprocesplan", waarin het participatieproces voor het participatietraject rondom poppodium Merleyn is uitgewerkt, aangeboden aan de raad. In de bijgevoegde raadsinformatiebrief wordt het proces nader toegelicht.5

Doelstelling en vraagstelling Dit is een evaluerend en toekomstgericht onderzoek. Enerzijds brengt dit onderzoek in kaart hoe het participatietraject van poppodium Merleyn is verlopen en om te onderzoeken in welke mate dit aansluit bij de uitgangspunten van het traject. Anderzijds is het onderzoek gericht op het in beeld brengen van lessen die de gemeente uit dit traject kan trekken voor toekomstige participatietrajecten. In het licht van het voorgaande luidt de centrale vraag als volgt: Op welke manier heeft de gemeente uitvoering gegeven aan burgerparticipatie bij het traject 'Poppodium Merleyn' en welke lessen zijn hieruit te trekken voor de toekomst? De hoofdvraag is beantwoord aan de hand van de onderstaande deelvragen: 1. Wat waren de ambities en doelstellingen van het participatietraject? 2. Hoe was de voorbereiding? 3. Hoe zagen het proces en de planning van de participatie eruit?

4 5

Gemeente Nijmegen. (1 juli 2019). Inspraakreactie Merleyn – omwonenden_ geredigeerd. Gemeente Nijmegen. (12 januari 2021). Participatieproces realisatie poppodium Merleyn.

Pagina 6 | Citisens

4. Welke vorm en instrumenten zijn ingezet? 5. Hoe is de participatie uitgevoerd (zorgvuldig proces)? 6. Hoe was de communicatie en informatievoorziening naar de belanghebbenden? 7. Hebben externe factoren een rol gespeeld? Zo ja, welke factoren waren dit? 8. Hoe was het ambtelijk-bestuurlijk en politieke samenspel? 9. Welke lessen kan de gemeente Nijmegen trekken ten aanzien van participatie?

Onderzoeksver antwoording Het onderzoek begon met een startgesprek op 13 juni 2022. De eerste periode viel in de zomer. Deze is besteed aan het verzamelen van documentatie en het plannen van interviews. In de zomer hebben de onderzoekers een documentanalyse uitgevoerd. De resultaten van deze documentanalyse zijn vervolgens getoetst en verdiept tijdens zes gesprekken met de wethouder, de ambtelijk betrokkenen, raadsleden, Doornroosje/Merleyn en extern betrokkenen uit de klankbordgroep. Deze gesprekken hebben plaatsgevonden in september en oktober. Voor dit onderzoek zijn direct omwonenden die in de klankbordgroep hebben deelgenomen, benaderd om deel te nemen. Alle drie de direct omwonenden zijn niet gesproken. Door twee bewoners werd aangegeven dat notulen van de verslagen afdoende zijn. Bij een andere bewoner die wel bereid was deel te nemen, lukte het niet om tot een datum en tijdstip voor het interview te komen, ondanks de verscheidene mails die hierover over en weer zijn gegaan. De bewoner heeft aangegeven de moeite die de gemeente erin stak om een moment te vinden te hebben gewaardeerd. De verschillende gesprekken die we hebben gevoerd, de documentatie en verslaglegging over het participatietraject hebben ons voldoende beeld gegeven over het traject.

Pagina 7 | Citisens

Lessen voor de toekomst Hoofdstuk 1

In dit hoofdstuk wordt teruggeblikt en vooruitgekeken. De belangrijkste conclusies worden gedeeld, inclusief lessen voor de gemeente Nijmegen met betrekking tot participatie. Deze lessen zijn opgesplitst in twee delen. Als eerste bespreken we een aantal algemene lessen die de gemeente mee kan nemen in volgende trajecten. Vervolgens beschrijven we de lessen die binnen de kaders, opgesteld in het 'Participatieprocesplan', gelden. De volgende deelvraag wordt daarmee beantwoord: •

Welke lessen kan de gemeente Nijmegen trekken ten aanzien van participatie? (9)

Algemene lessen in het kader van participatietraject poppodium Merleyn Een lastige start van het participatietraject Het participatietraject op de beoogde locatie van poppodium Merleyn kent een lastige start. Door het krantenartikel dat in januari 2020 in De Gelderlander verscheen, werden de omwonenden niet primair door de gemeente of Doornroosje/Merleyn geïnformeerd over het plan. Dit wordt al geconstateerd in de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn': "Verschillende omwonenden van de Nieuwe Marktstraat hebben aangeven teleurgesteld te zijn in de informatievoorziening van de gemeente bij de plannen voor de nieuwbouw van poppodium Merleyn" en de constatering dat: "Het er de schijn van heeft dat de informatieverstrekking met name reactief heeft plaatsgevonden op aanvraag". Ook in de gesprekken van de klankbordgroep is dat aan de orde gekomen. Deelnemers van de klankbordgroep hadden het gevoel vooraf al buiten spel te staan, omdat over de locatie reeds was besloten, blijkt uit de interviews en documentatie. Het participatietraject, wat niet aan de verwachtingen van inwoners voldeed, is hierdoor door sommige deelnemers als een tweede teleurstelling ervaren.

In hun beleving werden omwonenden eerst te laat geïnformeerd over de plannen en vervolgens mochten zij ook niet meepraten over hetgeen wat ze voor ogen hadden, namelijk of poppodium Merleyn er komt, en niet hoe het er komt.

Pagina 8 | Citisens

De insteek van het participatietraject (consulteren over het hoe) sloot hierdoor niet aan bij de behoefte die veel deelnemers hadden (meebeslissen over het of). Hierbij dient vermeld te worden dat de kaders gegeven voor het proces geen ruimte boden om te praten over het of. Het traject is niet de manier gebleken om deze kloof te overbruggen. De omstandigheden van dit traject zijn met name bepaald door de wijze waarop de eerdere besluitvorming over de beoogde locatiekeuze tot stand is gekomen. Doordat hier geen participatie op mogelijk is geweest, was het project al in een andere fase dan het meebeslissen, waar de omwonenden behoefte aan hadden. De gemeente kan hieruit de volgende les trekken: Besef de impact van ruimtelijke ontwikkelingen voor omwonenden en betrek hen er, indien mogelijk, vanaf het allereerste moment bij met open communicatie. Heb niet de verwachting dat je inwoners goed kunt betrekken bij een 'hoe'-vraag als er geen gesprek over de 'of'-vraag heeft plaatsgevonden en er consensus is over dit uitgangspunt voor het participatietraject. Dit raakt een spanningsveld, want het is niet altijd mogelijk om inwoners mee te laten denken over de ‘of’-vraag. De gemeente heeft de taak zich te richten op het collectief belang.

Bij gevoelige onderwerpen is het daarom vooral zaak het proces goed in te richten en uitleg te geven aan belanghebbenden over het moment waarop zij worden betrokken. Dit houdt dus in dat er duidelijke kaders moeten worden gegeven en deze moeten ook duidelijk gemaakt worden aan belanghebbenden, zodat de mensen weten waarover ze meepraten.

Verwachtingenmanagement van inwoners In het participatietraject bleek het verwachtingenmanagement van inwoners een knelpunt. In de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn' werd hier al kort op vooruitgekeken. Zo stelt deze motie dat: "Een dergelijke procedure niet of in onvoldoende mate zal voorzien in het wegnemen van reeds geuite zorgen omdat in de praktijk niet of onvoldoende oog zal zijn voor onwenselijke effecten in de openbare ruimte" en overweegt deze: "Dat voorkomen beter is dan genezen en een goede verstandhouding met en draagvlak van de buurt gebaat is bij tijdige en goede informatievoorziening en betrokkenheid". De aanname van de raadsmeerderheid in de motie dat het participatietraject onvoldoende leidt tot het wegenemen van zorgen van omwonenden is uitgekomen, zoals interviews en verslagen van de bijeenkomsten van de klankbordgroep tonen. De vraag is echter of het gelet op de start van het traject mogelijk was om met tijdige en goede informatievoorziening en betrokkenheid te komen tot draagvlak en een goede verstandhouding met de buurt.

Pagina 9 | Citisens

Het opgestelde participatieprocesplan, de uitgangspunten en het meermaals benadrukken en toelichten van de rol van inwoners, heeft onvoldoende geleid tot het besef bij inwoners van hun rol en de uitgangspunten van participatie in de praktijk. Deelnemers aan de klankbordgroep hadden tot het einde van het traject hun rol en invloed liever op een andere wijze ingevuld zien worden. Deelnemers hebben dit continu ter discussie gesteld. Zij wilden praten over of poppodium Merleyn er komt, terwijl het participatietraject, uitgevoerd binnen de kaders, gaat over hoe poppodium Merleyn er komt. Dit leidt tot de vraag of de opzet van het participatietraject beperkt tot de 'hoe'-vraag voldoende waarde heeft gehad, voor zowel inwoners als gemeente. De gemeente kan hieruit de volgende les trekken: Sta van te voren stil bij de verwachtingen waarmee deelnemers het participatietraject ingaan en besteed aandacht aan het doel van de participatie. Probeer hierbij antwoord te geven op de volgende vragen: Op welke manier kunnen belanghebbenden een bijdrage leveren en is dit ook in lijn met hun eigen verwachtingen? Wat kan de gemeente met de inbreng van de deelnemers? Lessen binnen de kaders van het project

De rol van de raad i s niet volgens het P articipatieprocesplan uitgevoerd In het initiatiefvoorstel 'De juiste toon bij inwonersparticipatie' en de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn' verzoekt de raad het college hem een rol te geven in participatietrajecten, specifiek voor de nieuwbouw van Merleyn. Het college heeft hier invulling aan gegeven en in het ‘Participatieprocesplan’ zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen voor het participatietraject poppodium Merleyn omschreven, waaronder de rol van de raad. Het opschrijven van deze rol is niet afdoende gebleken in de praktijk van het participatietraject Merleyn. Individuele raadsleden zijn buiten de opgeschreven rol getreden tijdens bijeenkomsten van de klankbordgroep. Deze interventies in het participatietraject hebben de complexiteit vergroot. In het participatietraject is hierdoor onduidelijkheid ontstaan over één van de uitgangspunten van het traject, namelijk dat de kernvraag van de participatie zich richt op hoe Merleyn op de beoogde locatie kan worden gerealiseerd en niet of Merleyn hier komt. Het participatietraject heeft mede hierdoor niet volledig bereikt wat werd beoogd, namelijk het bieden van advies door inwoners op het voorontwerp bestemmingsplan.

Pagina 10 | Citisens

De gemeenteraad kan hieruit de volgende twee lessen trekken: 1. Het is aan te bevelen om als raad de rolneming in participatietrajecten te evalueren. Uit dit traject blijkt dat deelname van raadsleden in de uitvoering van een participatietraject impact heeft. Het is de vraag of de rol die de raad had in het participatietraject poppodium Merleyn waardevol is, zowel voor raadsleden zelf als de betrokkenen in het participatietraject. De intentie van de raad in het volgen van participatietrajecten was het verbeteren van de participatiepraktijk in Nijmegen. Het kan raadzaam zijn om als raad het gesprek te voeren over welke rol hij hierin heeft en of deze ook op een andere wijze ingevuld kan worden. 2. Wanneer de raad besluit als toehoorder aan participatietrajecten deel te nemen, is het cruciaal dat deze rol zorgvuldig uitgevoerd wordt. Dit participatietraject heeft laten zien dat het niet volgen van afspraken grote impact op het traject kan hebben.

Gekozen participatie -instrumenten sluiten niet aan bij behoeften omwonenden Analyse van het type inwoners in de omgeving van het pompgebouw laat zien dat de gekozen participatie-instrumenten, een online bijeenkomst en negen bijeenkomsten met een klankbordgroep, niet het beste aansluiten bij de participatiebehoeften van de omwonenden6. De grootst aanwezige groepen in de omgeving zijn van nature niet sterk betrokken bij lokale thema's. Het is over het algemeen moeilijk om deze groepen te laten participeren wanneer het een gebeurtenis in hun wijk betreft. Het liefst worden ze dan betrokken via een enquête of een online platform. Het platform mijnwijkplan, wat in het traject poppodium Merleyn is ingezet, is dus geschikt voor deze groepen. Hoewel informatieavonden en klankbordgroep-bijeenkomsten geschikte participatie-instrumenten kunnen zijn en zeker voor dit type projecten, voelt een groot deel van de inwoners uit het gebied zich niet genegen hieraan deel te nemen. Een mogelijke verklaring voor de lage opkomst bij de online informatiebijeenkomst en de bijeenkomsten van de klankbordgroep ligt dus in de gekozen participatievormen in relatie tot de doelgroepen van bewoners die wonen rondom de beoogde locatie van Merleyn. Door andere of meer diverse participatie-instrumenten in te zetten kan een bredere groep aan belanghebbenden worden bereikt.

Middels een enquête kan bijvoorbeeld een grotere

6

Onderlegger van deze analyse zijn de aanwezige betrokkenheidsprofielen (segmentatiemodel van Citisens).

Pagina 11 | Citisens

groep inwoners worden bereikt en kan mogelijk een meer gematigde meerderheid gehoord worden. Hiermee worden meer verschillende belangen opgehaald. Dit kan de gemeente helpen in het afwegen van alle belangen. De gemeente Nijmegen kan hier de volgende les uit trekken: Bepaal vóór de keuze van het participatie-instrument wie de belanghebbenden zijn en welk type inwoner(s) je beoogt te bereiken. Bepaal op basis hiervan welke participatie-instrumenten geschikt zijn in de participatie en communicatie. Dit kan bijvoorbeeld gerealiseerd worden door standaard een kopje ‘voorkeuren inwoner(s)' op te nemen aan het begin van elk participatieplan of door een uitgebreidere stakeholderanalyse uit te voeren en daarin op te nemen welke stakeholders je op welke manier en op welk moment betrekt. Een Poppodium is er niet alleen voor direct omwonenden. Inwoners uit de hele stad maken hiervan gebruik. Indien mogelijk vraag breed in de stad uit waar inwoners mogelijkheden zien voor een Poppodium of aan welke voorwaarde de locatie van een Poppodium moet voldoen.

Pagina 12 | Citisens

Tijdlijn Hoofdstuk 2

26 januari 2019

De Gelderlander publiceert een artikel waarin wordt vermeld dat poppodium Merleyn op de locatie van Vitens komt als deze wordt aangekocht

12 januari 2020

Raadsinformatiebrief participatieproces realisatie poppodium Merleyn

Februari - maart 2020 Gemeente voert gesprekken met belanghebbenden voordat het besluit is genomen dat het college de aankoop aanbiedt aan de raad. In deze gesprekken werd een toelichting op de plannen besproken en de stand van zaken en het vervolgproces 10 februari 2020: gesprek met bewoner op het gemeentehuis 20 februari 2020: gesprek met de wijkagent Horeca 2 maart 2020: gesprek met Wibeco 2 maart 2020: gesprek met twee bewoners uit het appartementencomplex 3 maart 2020: gesprek met het Stedelijk Gymnasium 5 maart 2020: gesprek met één bewoner uit het appartementencomplex Benaderen van Vesteda, Vesteda had hier geen behoefte aan 1 juli 2020

Inspraakreactie omwonenden Merleyn (57 handtekeningen)

8 juli 2020

Raadsvoorstel realisatie poppodium Merleyn op Vitens locatie

Pagina 13 | Citisens

8 juli 2020

Motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn'

7 oktober 2020

Bijeenkomst raadswerkgroep participatie waarin het 'Participatieprocesplan' wordt besproken

5 november 2020

Online informatiebijeenkomst omwonenden

12 januari 2020

Vaststellen "Participatieprocesplan" door het college in navolging van het raadsbesluit

2021-2022

Bijeenkomsten klankbordgroep •

14 januari 2021 (bijeenkomst)

•

4 april 2021 (locatiebezoek)

•

9 juni 2021 (bijeenkomst)

•

14 juli 2021 (bijeenkomst)

•

28 september 2021 (bijeenkomst)

•

12 januari 2022 (bijeenkomst)

•

13 januari 2022 (bijeenkomst, wethouder Vergunst)

•

25 februari 2022 (bijeenkomst, wethouder Vergunst)

•

14 maart 2022 (bijeenkomst)

29 maart 2022

Collegebesluit ontwerpbestemmingsplan ter inzagelegging

21 april 2022

Inloopavond ontwerpbestemmingsplan

Pagina 14 | Citisens

Het participatieplan HOOFDSTUK 3

In dit hoofdstuk lichten we de voorbereidingen die de gemeente Nijmegen formeel heeft getroffen nader toe. In het "Participatieprocesplan" worden de verschillende fasen, rollen, doelen en uitgangspunten van het participatieproces toegelicht. Aan de basis van dit "Participatieprocesplan" ligt het 'Tienpuntenplan', wat op zichzelf een vervolg is van de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie'. Met het toelichten van deze drie documenten worden de volgende deelvragen beantwoord: •

Wat waren de ambities en doelstellingen van het participatietraject? (1)

•

Hoe was de voorbereiding? (2)

•

Welke vorm en instrumenten zijn ingezet? (4)

Participatie in Nijmegen Inwonersparticipatie wordt in de gemeente Nijmegen vormgegeven aan de hand van het ‘Tienpuntenplan’. Dit is een uitwerking van het initiatiefvoorstel inwonersparticipatie van de raad. Inwonersparticipatie wordt in het ‘Tienpuntenplan’ als volgt omschreven:7 ‘het betrekken van inwoners bij gemeentelijke plannen die hen aangaan en het geven van ruimte aan initiatieven van inwoners zelf’. Onder ‘inwoners’ verstaan we inwoners(groepen), instellingen en bedrijven. De gemeente Nijmegen ziet participatie niet als een statisch, maar als een dynamisch proces. Dit leidt tot een participatieproces met verschillende fases:8 /

Fase van (samen) denken

/

Fase van (samen) besluiten

/

Fase van (samen) doen

/

Fase van (samen) leren

7

Gemeente Nijmegen. (14 november 2019). Tienpuntenplan uit initiatiefvoorstel raad voor Inwonersparticipatie, p. 1. 8 Gemeente Nijmegen. (14 november 2019). Tienpuntenplan uit initiatiefvoorstel raad voor Inwonersparticipatie, p. 2.

Pagina 15 | Citisens

Het college dient bij elk raadsvoorstel aan te geven óf en zo ja in welke fase van participatie en op welke wijze inwoners worden betrokken.9 De verschillende fases zijn bij de realisatie van het poppodium Merleyn vastgelegd in het "Participatieprocesplan". In het 'Tienpuntenplan' wordt ook stilgestaan bij projecten met grote financiële of emotionele gevolgen. Het college vraagt bij dit type projecten de raad om voorafgaand aan het proces voorwaarden mee te geven. Daarnaast heeft de raad de bevoegdheid om een participatieproces stop te zetten wanneer hij dit nodig acht. Het 'Tienpuntenplan' eindigt met de notitie dat de raad jaarlijks bij twee trajecten mee kijkt. Dit is gericht op het bepalen van rollen en afspraken in het participatieproces. Hierbij wordt benoemd dat de raad de afspraken bepaalt en hierover vragen stelt aan het college. De raad spreekt zich niet uit over de uitkomsten, mits deze passen binnen de gemaakte afspraken. Voor het participatietraject poppodium Merleyn is de motie ‘De juiste toon bij inwonersparticipatie voor Nieuwbouw Merleyn’ ingediend. Hierin wordt het college verzocht voor de start van de bestemmingsplanprocedure een participatietraject op te zetten en hier een uitgewerkt participatieprocesplan voor op te stellen.

Daarnaast verzoekt de raad in deze motie het college om dit participatietraject te betitelen als één van de twee projecten die wordt gemonitord door de raad.

‘Participatieprocesplan ’ Ter voorbereiding op het participatietraject Merleyn is het ‘Participatieprocesplan’ opgesteld. Dit document bevat acht onderdelen. Na de inleiding wordt bij punt twee 'achtergrondinformatie' het volgende benoemd: "Bij de onderhandeling en besluitvorming over de aankoop van het voormalig pomphuisje zijn bewoners niet actief betrokken. Wel zijn er gedurende het aankoopproces diverse gesprekken gevoerd met omwonenden en betrokken partijen over de plannen die er zijn met de locatie van het voormalig pomphuisje. Uit deze gesprekken zijn zorgen en wensen naar voren gekomen die worden meegenomen en afgewogen in het in dit plan omschreven op te starten participatieproces. Daarnaast is kennisgenomen van de inspraakreacties bij de raadsbehandeling. Deze inspraakreacties nemen wij ook mee in het participatieproces.".

9

Gemeente Nijmegen. (14 november 2019). Tienpuntenplan uit initiatiefvoorstel raad voor Inwonersparticipatie, p. 2.

Pagina 16 | Citisens

Doelen en uitgan gspunten ‘Participatieproce splan’ Het derde punt gaat over de doelen van het participatieproces. Deze luiden als volgt:10 •

"Betrokkenen informeren over het plan poppodium Merleyn aan de Nieuwe Marktstraat te vestigen en over het participatie- en bestemmingsplanproces.

•

Het verkrijgen van kennis van de belangen van betrokkenen en hun advies in het proces om te komen tot een ontwerp bestemmingsplan.

•

Betrokkenen betrekken bij de opdrachtformulering van verschillende onderzoeken, het analyseren van de resultaten en de verwerking van de resultaten in het ontwerp bestemmingsplan."

De doelen worden gevolgd door de uitgangspunten:11 1. "Het voormalig pompstation van Vitens is aangekocht met als doel het realiseren van poppodium Merleyn op deze locatie. 2. De gemeenteraad stelt het nieuwe bestemmingsplan vast. De betrokkenen kunnen gedurende het participatieproces hun advies uitbrengen. 3. Het te realiseren poppodium op deze locatie is toegankelijk voor maximaal 250 bezoekers. 4. Het laden en lossen van bevoorrading, materialen etc. vindt inpandig plaats na oplevering van het te realiseren poppodium. 5. Het projectteam van de gemeente communiceert transparant, toegankelijk en realistisch. We delen de beschikbare informatie (in de participatieprocessen) actief."

Participatievorm en belanghebbend en In het "Participatieprocesplan" worden in de punten 5 en 6 een stakeholderanalyse en het participatieproces beschreven. De volgende belanghebbenden krijgen daarbij een vertegenwoordiging in de klankbordgroep:12 /

Omwonenden

/

Vesteda

/

Wibeco als eigenaar van het naastgelegen perceel

/

Gevestigde bedrijven

/

Stedelijk Gymnasium

10

Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 2. Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 2. 12 Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 2. 11

Pagina 17 | Citisens

/

Politiebureau

Uit de documentatie en de interviews blijkt dat drie van deze zes belanghebbenden uiteindelijk zijn vertegenwoordigd in de klankbordgroep. Dit betreft omwonenden, Wibeco en het Stedelijk Gymnasium. De overige belanghebbenden zijn wel gevraagd, maar hadden geen interesse om deel te nemen. In punt 6 worden het participatieproces en de bijbehorende niveaus nader toegelicht. Hierbij wordt de participatieladder met de volgende treden van beneden naar boven getoond: informeren, raadplegen, adviseren, meebeslissen, co-creëren en zelf organiseren.13 In het participatietraject voor poppodium Merleyn worden de eerste drie niveaus toegepast: informeren, raadplegen en adviseren. De keuze voor de participatieladder in het "Participatieprocesplan" is een afwijking van de lijn van het 'Initiatiefvoorstel Inwonersparticipatie', wat door de raad is ingediend. Hierin staat dat de klassieke participatieladder dient te worden losgelaten. In het 'Tienpuntenplan' is hier niet nader op ingegaan: de participatieladder wordt hier niet in benoemd. Wel wordt, zoals in het 'Initiatiefvoorstel Inwonersparticipatie' omschreven en vastgesteld in het 'Tienpuntenplan’, het traject in meerdere fasen ingedeeld. Het gehele participatietraject is opgedeeld in vier stappen:14 1. Informeren en raadplegen alle betrokkenen. 2. Klankbordgroep geeft advies over uit te voeren onderzoeken. 3.

Klankbordgroep krijgt een terugkoppeling over de resultaten van de onderzoeken en geeft advies over verwerking in voorontwerp bestemmingsplan. 4. Klankbordgroep geeft advies over het voorontwerp bestemmingsplan. Per stap worden de participatie-'trede', doelstelling(en) en het resultaat omschreven. In het "Participatieprocesplan" wordt in de eerste stap het volgende gesteld: "Bij de bijeenkomst worden betrokkenen gevraagd naar hun wensen en behoeften ten aanzien van het participatieproces. Tevens inventariseren we wie de omgeving wil vertegenwoordigen. Om tot een gedifferentieerde vertegenwoordiging te komen vragen we van de gegadigden wélke groep ze vertegenwoordigen."15

13

Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 3. Gemeente Nijmegen. (5 november 2020). Presentatie informatieavond 5 november 2020. 15 Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 4. 14

Pagina 18 | Citisens

De eerste informatiebijeenkomst is in verband met corona online georganiseerd. Deze vond op 5 november 2020 plaats. Gedurende deze bijeenkomst is het gehele traject besproken. Dit omvatte zowel de uitleg van het formele proces als het informele proces. Gedurende deze bijeenkomst is het participatieproces uitgebreid besproken. Daarnaast is benoemd dat het "Participatieprocesplan" nog definitief vastgesteld wordt. Aanwezigen zijn gedurende deze bijeenkomst niet actief gevraagd om input te leveren over hun wensen en behoeften ten aanzien van het participatieproces zelf.16 Wel is aan de aanwezigen gevraagd of zij zich aan wilden melden voor de klankbordgroep. Hierbij werd verzocht te vermelden welke groep hij/zij zou vertegenwoordigen. Tijdens de eerste klankbordgroep-bijeenkomst werd dit nogmaals gevraagd. De betrokkenen geven allemaal aan op persoonlijke titel deel te nemen.17 Na de informatiebijeenkomst hebben in 2021 en 2022 in totaal negen klankbordgroepbijeenkomsten plaatsgevonden. Dit past binnen de plannen die van tevoren zijn gemaakt. Tijdens de online informatiebijeenkomst op 5 november 2020 is besproken dat werd gestreefd naar ongeveer zes bijeenkomsten en maximaal tien.18

Betrekken van de gemeenteraad in het participatieproces In het "Participatieprocesplan" is vastgesteld dat de raad het participatietraject zou volgen middels een raadswerkgroep. Het college volgt met het "Participatieprocesplan" de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn'. Hierin staat het volgende: "Deze raadswerkgroep volgt het participatieproces tot wijziging bestemmingsplan en kijkt kritisch mee op de uit te voeren processtappen. De raadswerkgroep gaat gedurende het volgen van het participatieproces niet over de inhoud, dit is aan het projectteam van de gemeente."19 Andere concrete afspraken die zijn gemaakt luiden als volgt:20 /

16 17

Raadswerkgroep komt vier keer bij elkaar

Gemeente Nijmegen. (YouTube). Informatieavond Nieuwe Marktstraat. Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, p.

2. 18

Gemeente Nijmegen. (5 november 2020). Realisatie poppodium Merleyn. Informatieavond 5 november 2020. 19 Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 5. 20 Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 5.

Pagina 19 | Citisens

/

Raadswerkgroep wordt geïnformeerd over het participatieproces

/

Raadswerkgroep wordt via de griffie meegenomen in buurtbrede communicatie

/

Raadsleden krijgen de mogelijkheid aanwezig te zijn bij participatiebijeenkomsten om het proces te kunnen volgen

/

Evaluatie met de raadswerkgroep na afronding van het participatieproces

Tevredenheid van betrokkenen meten o ver het proces Het achtste en laatste punt betreft de volgende vraag; "Hoe meten we de tevredenheid van de betrokkenen tijdens het participatieproces?"21 De strategie om dit te meten is het stellen van evaluerende vragen aan het eind van iedere bijeenkomst. Voorbeelden die worden genoemd in het "Participatieprocesplan" zijn: Wat ging goed? En wat kan in het vervolg beter? Daarnaast staat in het "Participatieprocesplan" dat aan het einde van het participatietraject aan de vertegenwoordigers wordt gevraagd om het participatieproces te evalueren.

21

Gemeente Nijmegen. ‘‘Participatieprocesplan’’ Realisatie poppodium Merleyn, p. 5.

Pagina 20 | Citisens

Het participatietraject Hoofdstuk 4

In dit hoofdstuk beschrijven we de uitvoering van het participatietraject. Ook toetsen we de uitvoering aan het participatieprocesplan. Daarnaast wordt er gekeken welke andere relevante aspecten en omstandigheden onderdeel waren in het participatietraject. Hiermee beantwoordt hoofdstuk 4 de volgende deelvragen: •

Hoe zagen het proces en de planning van de participatie eruit? (3)

•

Hoe is de participatie uitgevoerd (zorgvuldig proces)? (5)

•

Hoe was de communicatie en informatievoorziening naar de belanghebbenden? (6)

•

Hebben externe factoren een rol gespeeld? Zo ja, welke factoren waren dit? (7)

Moment van betrekken omwonenden Omwonenden van de Nieuwe Marktstraat 50-52 zijn via een krantenartikel in De Gelderlander voor het eerst geïnformeerd over de plannen van de gemeente om daar poppodium Merleyn te realiseren.22 In dit artikel staat dat de verhuizing van poppodium Merleyn nabij lijkt, "mocht de transactie rond komen, dan komt op die plek een nieuw poptempeltje". Uit de interviews blijkt dat het niet de intentie van de gemeente is geweest inwoners pas na de publicatie van het krantenartikel te informeren. Naar aanleiding van dit krantenartikel heeft de gemeente in februari en maart 2020 contact gezocht met een aantal belanghebbenden in de buurt. De informatieverstrekking via de media heeft tot ophef geleid onder enkele omwonenden. Omwonenden hebben 57 handtekeningen opgehaald om hun onvrede over het plan om poppodium Merleyn op de Nieuwe Marktstraat 50-52 te realiseren, te uiten. Op 1 juli 2020 hebben omwonenden via een inspraakreactie deze handtekeningen inclusief uitleg over hun bezwaren aan de raad aangeboden.23

22

De Gelderlander. (26 januari 2019). Nieuwe locatie voor Nijmeegs poppodium Merleyn vlakbij

Doornroosje. Geraadpleegd op 7 oktober 2022, via https://www.gelderlander.nl/nijmegen/nieuwelocatie-voor-nijmeegs-podium-merleyn-vlakbij-doornroosje~af5a6f2c/ 23

Gemeente Nijmegen. (1 juli 2019). Inspraakreactie Merleyn – omwonenden_ geredigeerd.

Pagina 21 | Citisens

De raad heeft het college verzocht om omwonenden voor de formele inspraak van de bestemmingsplanprocedure te laten participeren. Dit heeft via het participatieprocesplan vervolg gekregen in de vorm van de online informatiebijeenkomst en de klankbordgroepen. In de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn' staat dat het participeren in het kader van de bestemmingsplanprocedure "niet of in onvoldoende mate zal voorzien in het wegnemen van reeds geuite zorgen omdat in de praktijk er niet of onvoldoende oog zal zijn voor onwenselijke effecten in de openbare ruimte".24 Daarnaast wordt ook gesteld "dat voorkomen beter is dan genezen en een goede verstandhouding met en draagvlak van de buurt gebaat is bij tijdige en goede informatievoorziening en betrokkenheid". Op 5 november 2020 hield de gemeente een online informatiebijeenkomst. De opkomst, van de online informatiebijeenkomst, zeven omwonenden, was lager dan gehoopt, zo blijkt uit interviews. Zeker gezien de ophef die al voor de informatiebijeenkomst over het plan van de gemeente om het poppodium op de Nieuwe Marktstraat 50-52 te realiseren, was ontstaan.

Startpunt van het participatietraject In de interviews komt naar voren dat de start van het participatietraject niet op de gewenste wijze heeft plaatsgevonden en invloed heeft gehad op de rest van het traject. In de interviews werd ook wel omschreven dat de gemeente en Doornroosje/Merleyn begonnen met een 1-0 achterstand. De voornaamste reden hiervoor is geweest dat de media functioneerden als eerste informatievoorziening van de omwonenden. Op 26 januari 2019 publiceerde De Gelderlander een krantenartikel met de volgende titel: "Nieuwe locatie voor Nijmeegs poppodium Merleyn vlakbij Doornroosje".25 In dit artikel staat dat poppodium Merleyn wordt gerealiseerd als de transactie tussen de gemeente Nijmegen en Vitens rondkomt. Dit veroorzaakte frustratie en verwarring bij omwonenden. Het leek alsof het besluit al vaststond, zonder dat zij hiervan door de gemeente op de hoogte gesteld waren.

24

Gemeente Nijmegen. (8 juli 2020). Motie De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn. 25 De Gelderlander. (26 januari 2019). Nieuwe locatie voor Nijmeegs poppodium Merleyn vlakbij Doornroosje. Geraadpleegd op 7 oktober 2022, via https://www.gelderlander.nl/nijmegen/nieuwelocatie-voor-nijmeegs-podium-merleyn-vlakbij-doornroosje~af5a6f2c/

Pagina 22 | Citisens

Na de berichtgeving in de media hebben omwonenden handtekeningen verzameld om hun onvrede te uiten over het plan. Deze handtekeningen zijn door enkele omwonenden aangeboden aan de raad. De raad heeft op 8 juli 2020 ingestemd met de koop van het pomphuisje van Vitens met de intentie om daar poppodium Merleyn te plaatsen.26 Na het verzoek van de raad aan het college om nog voor het bestemmingsplan een participatietraject uit te voeren, is er een online informatiebijeenkomst georganiseerd. Deze bijeenkomst werd geleid door een extern procesbegeleider. In de interviews komt naar voren dat een externe begeleider kan helpen in het neutraal begeleiden van een traject. Zeker in trajecten waar veel onvrede heerst kan dit helpen, aangezien de begeleider dan niet aangevallen kan worden op het punt dat hij of zij bij de gemeente hoort en dus wellicht bevooroordeeld is. Doordat omwonenden via de media op de hoogte werden gesteld van het plan, was het vertrouwen in de gemeente laag. Uit de interviews blijkt dat het voeren van een gelijkwaardig gesprek lastig was, omdat er geen overeenstemming was over het onderwerp van gesprek. Bij de kennisneming van het participatietraject dachten deelnemers die zich hadden aangemeld voor de klankbordgroep in eerste instantie dat er ook nog gepraat kon worden over of Merleyn er zou komen.

Ondanks dat de wethouder en ambtelijke organisatie meerdere keren hebben gecommuniceerd dat het gesprek diende te gaan over hoe Merleyn er kwam, bleef er onduidelijkheid bestaan bij de deelnemers van de klankbordgroep. De wethouder is het eerste half uur van de online informatiebijeenkomst aanwezig geweest. Dit is van te voren aangekondigd.27 De wethouder heeft, net als betrokken ambtenaren die aanwezig waren die avond, het proces toegelicht. Een aantal minuten na het vertrek van de wethouder heeft een raadslid, aanwezig als toehoorder, de bijeenkomst onderbroken om een eigen toelichting vanuit de raad te geven betreffende het proces. Dit betrof de manier waarop de raad heeft ingestemd met de aankoop. Het raadslid stelt dat de raad heeft ingestemd met de aankoop van het pompgebouw, omdat ze de grond zien als deel van het stationsgebied en dat het wenselijk is als de gemeente hier de regie houdt. Daarbij voegt het raadslid toe dat hier nog een bestemmingsplan op volgt en dat bij het bestemmingsplan wordt gekeken of Merleyn er wel of niet komt. Ten slotte noemt het raadslid dat er een vergrootglas op het project ligt omdat er veel geluiden vanuit inwoners zijn gekomen. Het raadslid stelt dat de raad daarom betrokken is bij de klankbordgroep en

26 27

Gemeente Nijmegen. (8 juli 2020). Realisatie Poppodium Merleyn. Gemeente Nijmegen. (YouTube). Informatieavond Nieuwe Marktstraat.

Pagina 23 | Citisens

een werkgroep vanuit de raad. De geluiden van inwoners worden door de raad meegenomen. Deze inmenging heeft verwarring veroorzaakt bij de aanwezigen die avond. Door de toelichting die het raadslid gaf, leek er meer ruimte dan in eerste instantie aangekondigd door de wethouder en ambtenaren om de komst van het poppodium op de geplande locatie niet door te laten gaan. In het volgende hoofdstuk, hoofdstuk 5, 'Rollen en verantwoordelijkheden' worden de rollen en verantwoordelijkheden van de betrokkenen verder toegelicht.

Samenstellen van de klankbordgroep Er zijn verschillende kanalen ingezet om een klankbordgroep met diverse deelnemers samen te stellen, blijkt uit interviews. In eerste instantie is geprobeerd via de online informatiebijeenkomst mensen te vragen om deel te nemen aan de klankbordgroep. Hier is beperkt reactie op gekomen. Zowel de gemeente als Doornroosje/Merleyn heeft zich ingezet om via andere kanalen mensen te bereiken, blijkt uit interviews. Zo hebben Doornroosje/Merleyn studenten uit het nabij liggende complex proberen te betrekken door posters op te hangen in het complex en hebben Doornroosje/Merleyn een aantal studenten via de mail benaderd.28 Dit heeft niet tot betrokkenheid van studenten in het participatietraject geleid. De gemeente heeft Wibeco, Vesteda, de politie en het Stedelijk Gymnasium persoonlijk benaderd om deel te nemen in de klankbordgroep. Daarnaast zijn verschillende bewoners die de gemeente in de februari en maart 2020 sprak over het traject, benaderd om deel te nemen. De uiteindelijke samenstelling van de klankbordgroep bestond uit één vertegenwoordiger van Wibeco, één vertegenwoordiger van het Stedelijk Gymnasium en drie omwonenden. Deze opkomst viel de gemeente tegen. In de interviews wordt benoemd dat de frequente wisseling van bewoners in de wijk een mogelijke oorzaak is van de lage opkomst.

De vijf deelnemers van de klankbordgroep zijn in wisselende mate aanwezig geweest bij de negen bijeenkomsten. Bij iedere bijeenkomst waar Doornroosje/Merleyn uitgenodigd waren, zijn één à twee vertegenwoordigers van Doornroosje/Merleyn aanwezig geweest. Dit betrof telkens dezelfde perso(o)n(en).

28

Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, p.

2.

Pagina 24 | Citisens

In de eerste bijeenkomst is alle deelnemers gevraagd of zij deelnemen aan de klankbordgroep op persoonlijke titel of dat men een groep vertegenwoordigt. De aanwezigen hebben aangegeven deel te nemen op persoonlijke titel.29 Daarnaast is toegelicht dat raadsleden aanwezig zouden zijn als toehoorder in het participatietraject.30

Communicatie Doornroosje/Merleyn hebben veelvuldig contact met omwonenden. Dit gaat over het algemeen in goed overleg, blijkt uit de interviews. Het gesprek tussen de deelnemers aan de klankbordgroep en Doornroosje/Merleyn kwam niet op de gewenste manier op gang, omdat de deelnemers geen afspraken wilden maken over iets wat ze niet wilden. De informatievoorziening van de gemeente naar de deelnemers van de klankbordgroep was goed. Zo werd er van iedere bijeenkomst een verslag gemaakt dat de deelnemers ontvingen. Daarnaast werden relevante documenten op tijd aangeleverd bij de deelnemers. Hier geldt één uitzondering op. In de vijfde klankbordgroep-bijeenkomst werd het akoestisch onderzoek besproken. De deelnemers aan de klankbordgroep ontvingen deze één dag van tevoren. Uit de interviews en de documentatie blijkt dat ze hierdoor onvoldoende tijd hadden om zich te verdiepen in het onderzoek. Eén deelnemer van de klankbordgroep is als protest niet op komen dagen bij deze betreffende bijeenkomst.31 Als reactie op dit incident hebben de ambtelijke betrokkenen de deelnemers van de klankbordgroep de mogelijkheid geboden hier nog later op te reageren. In de volgende, zesde, bijeenkomst is wederom ingegaan op het akoestisch onderzoek. Gedurende de negen bijeenkomsten werd een actielijst bijgehouden. Deze werd als bijlage bij de notulen gevoegd.

Hierin stond genoteerd wat de afspraak was, wie dit ging doen en of het uitgevoerd was. Daarnaast was er aan het einde van iedere bijeenkomst een rondvraag waarbij de deelnemers aan de klankbordgroep de ruimte kregen laatste punten te delen. Uit de interviews komt naar voren dat de betrokkenen over het algemeen tevreden waren over de communicatie en informatievoorziening. Hierbij is relevant om te vermelden dat we geen omwonenden hebben gesproken voor dit onderzoek. Een

29

Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, p.

2. 30

Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, p.

1. 31

Gemeente Nijmegen. (28 september 2021). Participatieproces poppodium Merleyn – Overleg klankbordgroep, p. 1.

Pagina 25 | Citisens

toelichting hierover staat vermeld op pagina 6 onder het kopje 'Onderzoeksverantwoording'. Daarnaast komt in de interviews naar voren dat er gedurende de gesprekken ruimte was voor ieders inbreng. Echter, de deelnemers van de klankbordgroep die gesproken zijn vonden dat er weinig met hun inbreng gedaan werd. De houding van Doornroosje/Merleyn werd als prettig ervaren, blijkt uit interviews. Zij waren consequent aanwezig en namen ruim de tijd om vragen te beantwoorden. Doornroosje/Merleyn hebben nauw contact met de gemeente, blijkt uit interviews. Gedurende het traject hebben ze met name contact gehad met de ambtelijke organisatie, aangezien de ambtelijke organisatie het traject begeleidde.

Gespreksmethodiek Beter Besluit In de eerste bijeenkomst van de klankbordgroep stelt de gemeente gebruik te maken van de gespreksmethodiek 'Beter Besluit'. Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: /

"Er wordt gewerkt in gespreksronden, waarin iedereen aan het woord komt.

/

Er is geen vrije discussie. Bij het behandelen van inhoudelijke onderwerpen, wordt gestart met een beeldvormingsronde. Het doel van deze structuur is, dat het voor iedereen helder is waar het over gaat. Daarna volgt de meningsvormingsronde en eventuele besluitvorming, waarbij geen bezwaar van belang wordt geacht.

/

Bij eventuele vragen kunnen deelnemers hun hand opsteken."32

In de interviews komt naar voren dat deze gespreksmethodiek na de eerste bijeenkomst niet meer is toegepast. Dit komt doordat de ambtenaar die deze gesprekken zou gaan leiden, niet langer in de gelegenheid was dit te doen. Met het wegvallen van deze gespreksleider, vielen ook de kennis van en ervaring met deze methode weg. De project- en procesmanager heeft de overige bijeenkomsten geleid.

32

Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, pp. 2-3.

Pagina 26 | Citisens

Locatiebezo ek In de eerste bijeenkomst van de klankbordgroep werd voorgesteld een locatiebezoek op de planlocatie te organiseren.33 Op 4 april, ter vervanging van de tweede bijeenkomst van de klankbordgroep, heeft het locatiebezoek plaatsgevonden. In de derde bijeenkomst is hierop teruggeblikt. Het locatiebezoek heeft bij de deelnemers veel vragen opgeroepen. In de derde bijeenkomst van de klankbordgroep was er ruimte om deze te bespreken.

Participatieniveaus in de praktijk Uit de verslagen van de klankbordgroep en de interviews blijkt dat de opzet van de klankbordgroep zoals vastgesteld in het participatieprocesplan, niet toepasbaar was op de situatie. De vier stappen zoals vastgesteld in het plan, zijn niet op de bedachte wijze uitgevoerd. Dit wordt toegelicht in de hier op volgende alinea's. Wel is de participatievorm, namelijk het samenbrengen van belanghebbenden in een klankbordgroep, behouden en voltooid door het organiseren van de negen bijeenkomsten. In het "Participatieprocesplan" is vastgesteld dat de belanghebbenden via de eerste drie treden van de participatieladder zouden worden betrokken: informeren, raadplegen en adviseren. In de eerste stap dienden inwoners geïnformeerd te worden over de voorgenomen ontwikkeling en geraadpleegd te worden over het participatieproces en hun vertegenwoordiging hierin.34 De participatie-trede 'informeren' is duidelijk teruggekomen in de online informatiebijeenkomst. Zoals in het voorgaande hoofdstuk omschreven, is aanwezigen gedurende de online informatiebijeenkomst niet actief gevraagd om input te leveren over hun wensen en behoeften ten aanzien van het participatieproces zelf.35 De tweede participatiestap betrof de participatietrede 'adviseren'.

Deelnemers van de klankbordgroep dienden hier inzicht te bieden in hun belangen, om zo advies te geven over de uit te voeren onderzoeken en de relevante accenten hierbij.36 Deelnemers van de klankbordgroep maakten zich met name zorgen om geluidsoverlast, blijkt uit verslagen en interviews. Daarnaast waren er veel zorgen over verkeersstromen en parkeerdruk. Naar aanleiding van deze zorgen zijn twee onderzoeken uitgevoerd: akoestisch en verkeersstromen. Alle deze uitgevoerde onderzoeken zijn door een expert op dat gebied 33

Gemeente Nijmegen. (14 januari 2021). Participatieproces Poppodium Merleyn – bijeenkomst 1, p.

3. 34

Gemeente Nijmegen. Participatieprocesplan Realisatie poppodium Merleyn, pp. 3-4. Gemeente Nijmegen. (YouTube). Informatieavond Nieuwe Marktstraat. 36 Gemeente Nijmegen. Participatieprocesplan Realisatie poppodium Merleyn, p. 4. 35

Pagina 27 | Citisens

toegelicht aan de klankbordgroep in de verschillende bijeenkomsten. Bij het bespreken van de onderzoeksresultaten zijn de zorgen van de deelnemers van de klankbordgroep niet voldoende weggenomen, blijkt uit interviews en verslagen van de bijeenkomsten. Hiertoe presenteert de gemeentelijke projectleider in de vierde bijeenkomst het idee om een intentieovereenkomst/buurtbeheerplan op te stellen tussen Doornroosje/Merleyn en de omwonenden. De volgende aspecten kunnen hierin worden vastgelegd: •

"Beschrijving van de partijen die de overeenkomst ondertekenen.

•

Beschrijving hoe en wanneer partijen met Merleyn contact opnemen als er indirecte hinder optreedt (zoals geluidsoverlast, rommel).

•

Afspraken over de aanpak van indirecte hinder.

•

Afspraken over de evaluatie van de intentieovereenkomst (eventueel met faciliterende rol van de gemeente)." 37

Zo kan er gezocht worden naar het beperken van de verwachte hinder en geluidsoverlast. Dit zorgt ervoor dat zorgen die niet (voldoende) in het bestemmingsplan een plek kunnen krijgen, op een andere manier geborgd worden. Doornroosje/Merleyn vinden dit een prettige manier om te werken. Deze sluit aan bij de wijze waarop zij omgaan met hun buren, blijkt uit interviews en verslagen van de bijeenkomsten van de klankbordgroep. De poging van de gemeente en Doornroosje/Merleyn om de deelnemers van de klankbordgroep via een intentieovereenkomst/buurtbeheerplan tegemoet te komen, heeft niet tot een verbetering van de onderlinge relatie geleid. In de hierop volgende, vijfde, bijeenkomst spreken deelnemers uit dat het gevoel dat ze hebben, dat ze als belanghebbenden niet serieus worden genomen, gaandeweg alleen maar sterker wordt.38 De derde stap betreft wederom de participatietrede 'adviseren'. Deelnemers van de klankbordgroep wordt om advisering gevraagd over hoe de resultaten van de onderzoeken worden verwerkt in het voorontwerp van het bestemmingsplan.39 De vierde stap kwam hieruit voort: "advies verkrijgen over het ontwerp bestemmingsplan".40 Uit interviews en verslagen van de bijeenkomsten van de klankbordgroep blijkt dat gesprekken over het verwerken van de onderzoeksresultaten in het 37

Gemeente Nijmegen. (14 juli 2021). Participatieproces poppodium Merleyn – Overleg klankbordgroep, p. 4. 38 Gemeente Nijmegen. (28 september 2021). Participatieproces poppodium Merleyn – Overleg klankbordgroep, p. 1. 39 Gemeente Nijmegen. Participatieprocesplan Realisatie poppodium Merleyn, p. 4. 40 Gemeente Nijmegen. Participatieprocesplan Realisatie poppodium Merleyn, p. 5.

Pagina 28 | Citisens

(voor)ontwerpbestemmingsplan niet in die hoedanigheid hebben plaatsgevonden. De voornaamste reden, die uit alle interviews en verslagen van de bijeenkomsten van de klankbordgroep naar voren komt, is dat deelnemers aan de klankbordgroep niet wilden praten over hoe het poppodium er zou komen, maar of het er zou komen. Dit is een fundamenteel andere vraag, waardoor het plan wat op voorhand bedacht was, niet op deze wijze uitgevoerd kon worden.

Ervaringen betrokkenen participatietrajec t Het participatietraject roept bij betrokkenen een overwegend negatief gevoel op. De raad heeft in de motie 'De juiste toon bij inwonersparticipatie voor nieuwbouw Merleyn' aan het college de opdracht gegeven het participatietraject op te zetten voordat het bestemmingsplan is vastgesteld. Deze opdracht was niet gemakkelijk, gezien de voorvallen die er al geweest waren. Zo kwam de communicatie vanuit de gemeente richting inwoners over de intentie van de komst van het poppodium pas nadat de media zich hier al over hadden geuit. De onvrede van omwonenden was al bekend. De geluiden uit de wijk waren reeds tot de politiek doorgedrongen, onder andere door de verzamelde handtekeningen die aan de raad waren gepresenteerd. Het onderscheiden van de rollen van de gemeentelijk betrokkenen bleek lastig voor deelnemers, blijkt uit de interviews. Zo werden de procesbegeleiders niet als neutrale begeleiders gezien, omdat zij onderdeel van de gemeente zijn. Vanuit de ambtelijke organisatie heerst het gevoel dat deelnemers de insteek van de klankbordgroep nooit een kans hebben gegeven, blijkt uit interviews. Tegelijkertijd komt er in de interviews en verslagen naar voren dat bij de deelnemers het gevoel overheerst dat hun belangen niet serieus zijn genomen.

Het wantrouwen dat onder deelnemers van de klankbordgroep heerste was met name gericht tegen de gemeente en niet tegen Doornroosje/Merleyn, blijkt uit alle interviews. De zesde bijeenkomst is eerder geëindigd, door de onvrede van de deelnemers dat de wethouder niet aanwezig was in de klankbordgroep. In de zevende en achtste bijeenkomsten van de klankbordgroep is de wethouder met de omwonenden in gesprek getreden. Omwonenden wilden al langere tijd dat de wethouder met hen in gesprek zou gaan. In de zesde bijeenkomst is afgesproken dat de wethouder bij de zevende bijeenkomst

Pagina 29 | Citisens

aanwezig zou zijn.41 Uit de interviews blijkt dat er gedurende de bijeenkomst met de wethouder een betere sfeer heerste dan in de voorgaande bijeenkomsten. In de bijeenkomst die hierop volgde, tevens de negende en dus laatste bijeenkomst, wordt gesteld dat de sfeer in de bijeenkomsten met de wethouder beter was omdat "in eerste instantie het gevoel bestond dat de wethouder zou hebben geluisterd, maar de conclusie is uiteindelijk dat de wethouder toch wil doorgaan met het plan, ondanks alle zorgen en bezwaren vanuit de klankbordgroep".42 Dit leidt volgens een deelnemer van de klankbordgroep tot de conclusie dat de buurt het buiten de gemeente om samen met Doornroosje/Merleyn moet oplossen. Tijdens de twee bijeenkomsten (vijf en zes) die plaatsvonden voordat de wethouder in gesprek trad met de bewoners, begon de sfeer te kantelen. Uit de interviews blijkt dat één bijeenkomst eerder is geëindigd. Daarnaast wordt er in de interviews gesteld dat de afspraken die waren gemaakt niet duidelijk waren voor iedereen, ondanks dat ze wel vermeld stonden in de actielijst van de verslagen. Zo dachten de deelnemers van de klankbordgroep dat was afgesproken dat de wethouder al eerder dan tijdens de zevende bijeenkomst met hen in gesprek zou treden. Deze afspraak is niet terug te vinden in de actielijst van de gespreksverslagen.

In de actielijst van de zesde bijeenkomst is dit wel duidelijk afgesproken. De stappen 3 en 4 van het 'Participatieprocesplan' hadden als doel de advisering van deelnemers aan de klankbordgroep over het verwerken van de resultaten van de onderzoeken mee te nemen. Zoals eerder omschreven bleek dit onmogelijk, omdat de deelnemers aan de klankbordgroep het niet wilden hebben over hoe Merleyn er komt, maar of Merleyn er komt. Er was een gebrek aan vertrouwen in de gemeente onder de deelnemers van de klankbordgroep en de onderlinge sfeer werd door enkele betrokkenen als onprettig ervaren. Een bijkomend probleem was de expertise die nodig was om de onderzoeken te interpreteren, zo blijkt uit interviews en verslagen van de bijeenkomsten van de klankbordgroep. Er zijn gedurende de bijeenkomsten regelmatig gesprekken gevoerd over de interpretatie van de onderzoeksresultaten. Deelnemers van de klankbordgroep voelden zich niet voldoende in staat om mee te denken over de opzet van de onderzoeken. De opdracht voor het instellen van onderzoeken was duidelijk, maar ook lastig, blijkt uit de 41

Gemeente Nijmegen. (12 januari 2022). Participatieproces poppodium Merleyn – Overleg klankbordgroep, p. 6. 42 Gemeente Nijmegen. (14 maart 2022). Participatieproces poppodium Merleyn – Overleg klankbordgroep, p. 9.

Pagina 30 | Citisens

interviews. Om de rapporten die uit de onderzoeken kwamen te begrijpen, was een bepaalde expertise nodig. Het oorspronkelijke idee was dat de deelnemers van de klankbordgroep een advies zouden geven over de verwerking van de onderzoeken in het voorontwerp bestemmingsplan, maar dat lukte niet, blijkt uit de interviews. Het interpreteren van de onderzoeksresultaten bleek lastig, ondanks de toelichting van de experts van de gemeente.

Externe factoren De belangrijkste externe factor die in dit traject een rol heeft gespeeld, is corona. Hierdoor kon de informatiebijeenkomst op 5 november 2020 niet fysiek plaatsvinden. Dit had, zoals wethouder Vergunst in deze bijeenkomst vertelde, wel de voorkeur.43 De bijeenkomsten van de klankbordgroep hadden een hybride-vorm. Uit de interviews blijkt dat het online contact mee kan hebben gespeeld in de communicatie tussen de verschillende betrokkenen. Zo wordt duidelijk dat in het online contact tussen gemeente en inwoners de menselijke maat sneller verloren raakt.

Doorlopen participatietra ject Ondanks dat er meerdere signalen waren waaruit bleek dat de bijeenkomsten van de klankbordgroep niet goed liepen, is het participatietraject wel doorgezet. In de interviews komt naar voren dat dit een bewuste keuze is geweest. In het opstellen van het participatieprocesplan is besloten deelnemers aan de klankbordgroep te laten adviseren over de onderzoeken en de verwerking van de resultaten hiervan in het ontwerpbestemmingsplan. In de online informatiebijeenkomst wordt uitgelegd dat poppodium Merleyn er in principe komt, tenzij uit de resultaten van de onderzoeken onoverkomelijke problemen blijken. Dit brengt verwarring bij deelnemers uit de klankbordgroep, blijkt uit interviews en verslagen. Voor deelnemers kan het zijn dat problemen onoverkomelijk zijn, terwijl de gemeente deze problemen niet als onoverkomelijk onderschrijft. Dit betreft bijvoorbeeld de geluidsoverlast. Zo vinden bewoners het problematisch dat er geen garantie kan worden gegeven dat er geen slaapverstoring ontstaat door publiek wat zich buiten begeeft. De gemeente Nijmegen ziet hier een oplossing door als Doornroosje/Merleyn met de buurtbewoners een