Eindrapportage eHUBS - 2022

DEELRAPPORTAGE FASE 2 EINDRAPPORTAGE EHUBS PSYCHOLOGISCHE LANDSCHAPSANALYSE Gemeente Nijmegen & gemeente Arnhem

1

Juli 2022

PA GE 2

INHOUDSOPGAVE

MANAGEMENTSAMENVATTING

3

INLEIDING

5

ENQUETEVRAGEN DIGIPANELS - 2020

8

INTERVIEWRONDE VOOR LANCERING - 2020

11

INTERVENTIES - 2021

18

INTERVIEWS NA INTERVENTIES - 2021

27

DIGIPANEL GEBRUIKERSONDERZOEK - 2021

30

EHUBS 2.0 - 2021

35

INTERVENTIES - 2022

39

GEDRAGSPRESENTATIE - 2022

46

GEBRUIKSCIJFERS EHUBS – 2020 T/M 2022

47

EINDEVALUATIE EHUBS - 2022

53

2

PA GE 2

MANAGEMENTSAMENVATTING Een eHUB is een verzamelpunt waar je bijvoorbeeld elektrische deelauto’s, efietsen, e-bakfietsen of e-scooters kunt huren. Door te zorgen voor een voldoende hoeveelheid aan eHUBS, kan een transitie op gang worden gebracht waarbij men een eigen auto inwisselt voor deelmobiliteit. De gemeente Arnhem en Nijmegen startte in 2020 met het eHUBS-project om te leren van en ervaring op te doen met de realisatie van eHUBS. Wij, Dijksterhuis & van Baaren (D&B), werden betrokken om het draagvlak voor eHUBS bij inwoners te onderzoeken en het gebruik van eHUBS te stimuleren. Dit rapport is een verzameling van alle werkzaamheden die wij in 2020-2022 hebben uitgevoerd voor het eHUBS-project. In deze managementsamenvatting worden de belangrijkste onderdelen zeer beknopt beschreven. DIGIPANEL EN INTERVIEWS ROND DE START - 2020 Voordat de eHUBS gelanceerd werden in Arnhem en Nijmegen deden we onderzoek naar het draagvlak onder de bewoners. Hieruit bleek dat inwoners positief tegenover het project stonden, en een redelijk deel de eHUB ook wilde gaan proberen. Daarbij wilde men vooral de e-bike en e-auto proberen, en zouden zij de vervoermiddelen gebruiken voor recreatie en bezoek. Motieven om de eHUB te gebruiken waren: snelheid, gezondheid en het milieu.

Redenen waarom mensen de eHUB niet zouden gebruiken waren: uit gewoonte, hoge kosten, of scepticisme over de beschikbaarheid. INTERVENTIES – 2021 We gebruikten de uitkomsten van de eerste onderzoeken als input voor interventies. We wilden gewoontegedrag doorbreken en meer bekendheid creëren. We vernieuwden de aankleding van de eHUB met een stappenplan op een informatiezuil en grondcommunicatie, en ontwikkelden een duidelijke gebruikersvideo die gedeeld werd op social media. Dit had het doel om 1) de interventies meer op te laten vallen, 2) het gebruik van eHUBS makkelijker te maken en 3) de self-efficacy van potentiële gebruikers te vergroten. De eHUBS met de vernieuwde aankleding werden als opvallender en duidelijker ervaren.

3

PA GE 2

INTERVIEWS NA INTERVENTIES – 2021 Na het plaatsen van (een deel van) de interventies hebben we opnieuw interviews gehouden. Hieruit bleek dat inwoners nog steeds positief tegenover de eHUBS stonden. Ook leerden we dat de toegevoegde waarde van de eHUBS nog beter gecommuniceerd kon worden. EHUBS 2.0 – 2021 In 2021 waren er door diefstal en vandalisme minder e-bikes beschikbaar. Er werd daarom een plan gemaakt voor wanneer de eHUBS weer volledig gebruikt kon worden, de herlancering van de eHUBS. Wij adviseerden om in drie fases interventies in te zetten, namelijk: 1) de relevantie van eHUBS duidelijk maken, 2) gewoontegedrag doorbreken en 3) blijvende gedragsverandering stimuleren door op het zelfbeeld van gebruikers in te spelen. INTERVENTIES – 2022 In 2022 ontwikkelden we interventies gericht op young professionals. Het doel was om gebruik van de eHUB te stimuleren zodat zij geen eigen auto hoeven aan te schaffen. Met de interventies wilden we de eHUB aan laten sluiten bij de waarden van de doelgroep, een sociale norm communiceren en weerstand wegnemen. Dit is gedaan met een online- en offlinecampagne, en een uitprobeeractie. Uit de evaluatie van de campagne blijkt dat het design goed is, maar dat mensen behoefte hebben aan praktische informatie over de eHUBS. Dit inzicht kan gebruikt worden bij de ontwikkeling van een volgende interventie.

GEBRUIKSCIJFERS – 2020 T/M 2022 We hebben maandelijks de gebruikscijfers van de vervoermiddelen gemonitord. Enkele inzichten die we hiermee opgedaan hebben zijn: 1) de lente en zomer zijn een aantrekkelijk moment om eHUB-gebruik te stimuleren, 2) het succes van eHUBS is deels afhankelijk van problemen bij de vervoeraanbieders en 3) het succes van een eHUB is deels afhankelijk van de locatie. EINDEVALUATIE – 2022 We hebben een eindevaluatie bij de eHUBS gedaan door interviews af te nemen. Hieruit bleek dat mensen bekender zijn geworden met eHUBS, en er ook positiever over zijn, ten opzichte van 2020 en 2021. Het merendeel heeft de intentie om gebruik te maken van de eHUBS, ondanks dat we dit niet terugzien in het gebruik. Een volgende uitdaging is om het gat tussen intentie en gedrag te verkleinen. 4

PA GE 2

INLEIDING In 2019 zijn wij, Dijksterhuis & van Baaren (D&B), bij het eHUBS-project betrokken. In de inleiding delen we hoe dit project ontstaan is, waarom D&B betrokken is, en welke werkzaamheden wij hebben uitgevoerd. AANLEIDING Congestie, vervuiling en groeiende steden in Noord-West Europa dwingen ons privé-auto's te verwisselen voor deelmobiliteit. Door te zorgen voor een voldoende hoeveelheid aan eHUBS en elektrische deelmobiliteit aan te bieden, kan deze transitie op gang worden gebracht en zal het gebruik van de auto in steden afnemen. Een eHUB is een verzamelpunt waar je bijvoorbeeld deelauto’s, efietsen, e-bakfietsen of e-scooters kunt huren. Ook kan er een laadplek komen voor elektrische auto’s als daar vraag naar is. Het aanbod van een eHUB wordt afgestemd op de behoefte in de wijk. Hoewel eHUBS technisch mogelijk zijn, wordt de invoering ervan gehinderd door trage adaptatie van gebruikers, ruimtelijke ordening problematiek en beleid. Schaalbaarheid van eHUBS is van belang en kennisoverdracht is noodzakelijk om belemmeringen voor steden weg te nemen. Gemeente Arnhem en Nijmegen wilden graag stappen zetten in deze transitie door te participeren aan het Interreg-programma. Dit programma is onderdeel van een groter subsidieproject vanuit Interreg Noord-West Europa in samenwerking met andere Europese steden.

Een consortium van zes Europese gemeenten, onderwijsinstellingen (o.a. TU Delft en Hogeschool van Amsterdam) en twee aanbieders van elektrische fietsen (Urbee) en bakfietsen (Cargoroo) heeft in oktober 2018 een Interreg-subsidie aangevraagd voor de realisatie van totaal 92 eHUBS in deze steden. Gemeente Nijmegen is met de gemeente Arnhem als subpartner één van die zes gemeenten. De subsidie is toegekend en medio april 2019 was de aftrap voor het project. De looptijd van het project was tot eind 2021, maar werd in de regio Arnhem-Nijmegen verlengd tot eind 2022. Een belangrijk doel van het project is het leren van en ervaring opdoen met de realisatie van eHUBS. Naast de 92 eHUBS moet het Europese project ook leiden tot een blauwdruk voor het realiseren van eHUBS, samenwerking met andere steden en een stimuleringsprogramma om gebruikers te informeren en te betrekken. Met de 5

PA GE 2

leerervaringen uit dit pilotproject kunnen andere steden profiteren door het toepassen van de blauwdruk en het kopiëren van de goede voorbeelden. Een grootschalig gebruik van de eHUBS zal de CO2-uitstoot in steden aanzienlijk verminderen en een groeiende markt creëren voor commerciële aanbieders van elektrische deelmobiliteit. In de periode 2019-2022 wilden de gemeente Nijmegen en Arnhem 13 eHUBS uitproberen (10 in Nijmegen en 3 in Arnhem). Het project is bedoeld om te leren of en hoe we het eHUB-concept kunnen uitrollen in de regio Arnhem/Nijmegen en een handvat te bieden voor andere geïnteresseerde gemeenten. WAAROM IS D&B BETROKKEN? De gemeente Arnhem en Nijmegen betrok ons bij het eHUBS project om in de wijken op te halen of er draagvlak is, wat dit draagvlak inhoudt en om te onderzoeken of er draagvlak gecreëerd kan worden als het gaat om deelmobiliteit en eHUBS. Vervolgens wilden de gemeenten dat wij samen met de wijken op zoek zouden gaan naar een geschikte locatie en een gewenste invulling van de eHUB. Ook wilden ze dat in de gebruiksfase onderzocht werd of en hoe het gebruik van de eHUBS kon worden verbeterd. Daarnaast wilden de gemeenten dat gedurende de resterende looptijd van het project tot half 2022 het gebruik werd gemonitord en geëvalueerd (het project is nadrukkelijk ook bedoeld om te leren).

Het was de bedoeling om verschillende vragen te beantwoorden, zoals: waarom doet de ene eHUB het beter dan de andere? Kunnen de eHUBS worden verbeterd zodat het gebruik makkelijker wordt of kan worden vergroot? Hoe kunnen potentiële gebruikers het beste worden bereikt? Welke marketing werkt het beste om de gewenste gedragsverandering te bereiken? In deze periode konden de eHUBS worden verplaatst, in fysieke zin worden aangepast en verder worden ‘aangekleed’. Met gerichte marketingcampagnes moest het gebruik gedurende de looptijd van het project worden gestimuleerd en vergroot. D&B was de geschikte kandidaat om invulling te geven aan dit onderdeel van het project. WELKE WERKZAAMHEDEN HEEFT D&B UITGEVOERD? Om invulling te geven aan bovengenoemd onderdeel van het eHUBS project hebben wij in de afgelopen 2,5 jaar veel verschillende werkzaamheden uitgevoerd. Zo hebben wij meerdere onderzoeken gedaan, zowel online met digipanels als fysiek bij eHUBS. Doelen van de onderzoeken waren: draagvlak inzichtelijk maken, onderzoeken hoe gebruik het beste gestimuleerd kan worden, en de prestaties van 6

PA GE 2

de eHUBS evalueren. Daarnaast hebben wij op basis van deze onderzoeken strategieën en interventies ontwikkeld en geëvalueerd. Ook waren wij betrokken bij projectoverleggen om gedragsinzichten te delen en de door ons verzamelde gebruikscijfers te delen. IN DIT RAPPORT Het huidige rapport is een verzameling van de belangrijkste inzichten die we hebben gedaan tijdens de verschillende werkzaamheden die we hebben uitgevoerd tijdens het eHUBS project. In de volgende hoofdstukken lichten we deze werkzaamheden toe, beschrijven we wanneer we deze werkzaamheden hebben uitgevoerd, hoe we dat deden, en welke inzichten dit gebracht heeft.

7

PA GE 2

ENQUETEVRAGEN DIGIPANELS - 2020 We begonnen in januari van 2020 met een algemeen draagvlakonderzoek in Arnhem en Nijmegen. Het doel was om te achterhalen wat de houding was van de inwoners van Arnhem en Nijmegen tegenover de komst van de eHUBS en in hoeverre ze hier gebruik van zouden maken.

DE INTERVIEWS Om een goed beeld te krijgen van de inwoners van Arnhem en Nijmegen werd ervoor gekozen om digipanels in te zetten via de gemeenten. Een digipanel is een groep mensen die vaker vragenlijsten van de gemeente invult. Met een digipanel kan een grote groep mensen bereikt worden en ontstaat er een goed gespreid beeld van de inwoners. Onder het digipanel hebben we een vragenlijst verspreid met daarin 5 vragen: 1. Hoe sta je tegenover het plaatsen van een eHUB in jouw wijk? 2. Hoe groot acht je de kans dat je de eHUB zal proberen als deze in jouw wijk wordt geplaatst? 3. Hoe groot acht je de kans dat anderen de eHUB in jouw buurt zullen gebruiken? 4. Welke vervoermiddelen zou jij bij een eHUB gebruiken? 5. Voor welk doel zou je het gekozen vervoermiddel gebruiken?

RESULTATEN De vragen werden ingevuld door 2760 bewoners van Arnhem (N=1605) en Nijmegen (N=1155). HOUDING (VRAAG 1) Zowel in Arnhem als in Nijmegen waren bewoners over het algemeen positief over de komst van de eHUBS. In Arnhem was 62% positief tot zeer positief als een eHUB in hun wijk zou komen en in Nijmegen was dit 60%. Er was ook een groot deel dat neutraal tegenover de komst van eHUBS stond (respectievelijk 24% en 29%).

8

PA GE 2

INTENTIES (VRAAG 2 EN 3) Ongeveer 1/3e van de Arnhemmers (34%) en Nijmegenaren (35%) acht de kans groot of heel groot dat ze een eHUB gaan gebruiken in de toekomst. De kans dat anderen dit doen schatten ze in Arnhem iets hoger in (39%). In Nijmegen denken ze dat anderen het net zo vaak doen als zijzelf. VERVOERMIDDEL (VRAAG 4) In onderstaande tabel is weergegeven welk deel van de respondenten een vervoermiddel zou willen gebruiken. Uit deze percentages blijkt dat de e-bike en eauto het meest populair zijn. De e-step en speedpedelec zijn het minst populair. Er lijken geen grote verschillen te zijn tussen Arnhem en Nijmegen. Verder is het interessant om op te merken dat de intenties bij deze vraag hoger liggen dan als we de intenties uitvragen zoals bij vraag 3. Blijkbaar worden mensen getriggerd als zij alle opties van een eHUBS zien. Type

Arnhem

Nijmegen

E-bike

42%

39%

E-auto

37%

45%

E-bakfiets

15%

16%

Speedpedelec

13%

12%

E-scooter

21%

18%

E-step

12%

12%

Geen

30%

28%

Tabel 1. Percentage respondenten dat vervoermiddel wil gebruiken.

GEBRUIK (VRAAG 5) Onderstaand is aangegeven welk deel van de respondenten het vervoermiddel zou gebruiken voor welke activiteit. Het valt op dat boodschappen vaak als activiteit wordt genoemd in Arnhem, en in Nijmegen nooit. Bij de e-bakfiets is de verwachte 9

PA GE 2

activiteit al helemaal afwijkend. In Arnhem zou 71% het gebruiken voor boodschappen en 40% voor recreatie. In Nijmegen wilt juist 73% de e-bakfiets gebruiken voor recreatie, en boodschappen komt niet in de top 3 voor. E-bike Arnhem: Recreatie (65%), Boodschappen (51%), Bezoek (44%) Nijmegen: Recreatie (58%), Bezoek (47%), Werk (36%) E-bakfiets Arnhem: Boodschappen (71%), Recreatie (40%), Bezoek (19%) Nijmegen: Recreatie (73%), Bezoek (38%), Werk (20%) Speedpedelec Arnhem: Recreatie (55%), Werk (45%), Bezoek (40%) Nijmegen: Recreatie (55%), Bezoek (48%), Werk (38%) E-scooter Arnhem: Recreatie (61%), Bezoek (45%), Boodschappen (36%) Nijmegen: Recreatie (54%), Bezoek (53%), Werk (40%) E-step Arnhem: Recreatie (55%), Bezoek (35%), Boodschappen (32%) Nijmegen: Recreatie (47%), Bezoek (35%), Werk (29%) E-auto Arnhem: Bezoek (64%), Recreatie (59%), Boodschappen (44%) Nijmegen: Recreatie (62%), Bezoek (57%), Werk (45%)

SAMENVATTING Met het digipanel is meer inzicht verkregen of en hoe inwoners van Arnhem en Nijmegen een eHUB zouden willen gebruiken. De belangrijkste lessen hieruit zijn dat de inwoners positief tegenover de komst van eHUBS staan, en een redelijk deel het ook zegt te gaan gebruiken. Daarbij zijn voornamelijk de e-bike en e-auto populair, en de favoriete activiteiten voor deelvervoer zijn recreatie en bezoek. De volgende stap is om te achterhalen waarom mensen een eHUB wel of niet zouden gebruiken, zodat we daar in de communicatie op in kunnen spelen. Deze achterliggende gedragsfactoren hebben we onderzocht en staan beschreven in het volgende hoofdstuk. 10

PA GE 2

INTERVIEWRONDE VOOR LANCERING 2020 In het vorige hoofdstuk beschreven we hoe we digipanels hebben gebruikt om te onderzoeken hoe inwoners tegenover eHUBS staan. Als volgende stap wilden we ons verdiepen in de achterliggende redenen waarom mensen wel of geen gebruik zouden maken van een eHUB. We gingen daarom in het begin van 2020 de straat op om met Arnhemmers en Nijmegenaren in gesprek te gaan over dit project. Hiermee wilden we inwoners informeren, enthousiasmeren en laten zien dat eHUBS eraan komt. Een ander doel was om erachter te komen wat eventuele motieven en weerstanden waren om gebruik te maken van de eHUBS. Door hier informatie over te verzamelen wisten we welke drempels bewoners hadden en konden we daar bij de lancering op inspelen. Hieronder bespreken we de opzet van de interviews, de materialen die we mee hadden genomen en de resultaten van de interviews.

DE INTERVIEWS In week 9 en 10 van 2020 werd elke locatie waar een eHUB zou komen in Arnhem en Nijmegen bezocht door twee gedragspsychologen. Op elke locatie werd er met bewoners gesproken om te achterhalen wat hun vervoersbehoefte was en hoe ze stonden tegenover de eHUBS. Dit werd gedaan aan de hand van semigestructureerde interviews. Zo gaven we bewoners de ruimte om aan te geven wat zij belangrijk vonden, maar was er ook voldoende sturing om ervoor te zorgen dat alle thema’s werden besproken. Gesprekken duurden 15 tot 50 minuten.

MATERIALEN De interviewers hadden flyers met informatie bij zich om passanten, die geen tijd hadden voor een interview, te informeren over de komst van eHUB. Op de flyer stond naast informatie over de eHUBS ook een call-to-action. Geïnteresseerden konden naar de website ikwileenehub.nl om aan te geven dat ze interesse

11

PA GE 2

hadden in een eHUB in hun wijk. Zo kreeg gemeente Nijmegen en Arnhem inzicht in welke gebieden er veel vraag was.

Afbeelding 1. Flyer over de komst van eHUB met een call-to-action.

In Arnhem was er daarnaast een koffiekar met barista die de interviewers vergezelde om bewoners een gratis kopje koffie aan te bieden. Dit bleek een positief effect te hebben op de bereidheid van bewoners om deel te nemen aan een interview.

12

PA GE 2

Afbeelding 2. Koffiekar en afname interviews.

RESULTATEN In totaal werden er 168 interviews gehouden. Hieronder bespreken we de belangrijkste resultaten uit deze interviews. INTENTIE Van de 168 mensen die we spraken had 72% interesse in het gebruiken van een eHUB. Mensen reageerden over het algemeen positief en enthousiast op de komst van eHUBS en wilden er meer over weten. Uit analyse van de interviewdata bleek dat de intentie om gebruik te maken van een eHUB in de toekomst groter is als iemand: ● Eerder deelvervoer heeft gebruikt; ● Voornamelijk de fiets gebruikt voor verplaatsingen; ● Jonger is. Naast de algemene intentie om de eHUB te gebruiken, bestudeerden we de interesse in verschillende vervoermiddelen zoals te zien in grafiek 1. We maakten daarbij onderscheid tussen autogebruikers en fietsgebruikers. Een autogebruiker 13

PA GE 2

is iemand die had aangegeven voor de meeste verplaatsingen gebruik te maken van een auto. Dit is een interessant onderscheid aangezien we voornamelijk de autogebruiker willen bereiken met de eHUBS. Het vervangen van een autorit draagt namelijk het meest bij aan duurzame mobiliteit.

Aantal bewoners dat vervoersmiddel wil gebruiken 60%

50%

50% 40% 30%

55%

40% 28% 15%

20%

7%

10%

9%

6%

4%

4%

0% E-auto

E-bike

E-bakfiets Autogebruikers

E-scooter

E-step

Fietsgebruikers

Grafiek 1. Percentage autogebruikers en fietsgebruikers die een intentie heeft om een vervoermiddel van een eHUB te gebruiken.

Zoals te zien in grafiek 1 waren de e-bike en de e-auto het meest populair. Interessant daarbij is dat dit zowel het geval is voor autogebruikers als voor fietsgebruikers. MOTIEVEN We kozen ervoor om bewoners verschillende motieven voor te leggen. Aangezien elk motief als belangrijk kan voelen vroegen we bewoners niet om elk motief te scoren, maar vroegen we ze om zeven motieven te rangschikken. Ze maakten dus een lijst van het belangrijkste motief om een eHUB te gebruiken tot minst belangrijke motief. Het belangrijkste motief kreeg zeven punten en het minst belangrijke motief één punt. Vervolgens berekenden we de gemiddelden om erachter te komen welke motieven gemiddeld gezien het belangrijkste zijn voor de Arnhemmers en Nijmegenaren. De resultaten daarvan zijn te zien in grafiek 2.

14

PA GE 2

Motieven 6 5

4,34

4,91

4,82 3,85

4

3,34

3

3,96 2,74

2 1 0 Milieu

Snelheid

Gezondheid

Buiten

Plezier

Files mijden

Deur tot deur

Score

Grafiek 2. Gemiddelde score op elke motief om de eHUB te gebruiken.

De drie belangrijkste motieven voor de ondervraagden om in de toekomst gebruik te maken van de eHUBS waren: ● Snelheid: met een vervoermiddel van de eHUB kunnen ze sneller op hun bestemming zijn; ● Gezondheid: het gebruiken van de eHUB is goed voor de gezondheid; ● Milieu: de elektrische vervoersmiddelen zijn beter voor het milieu. WEERSTANDEN Naast de belangrijkste motieven om gebruik te maken van een eHUB waren we ook benieuwd wat eventuele drempels zouden zijn. Net als bij de motieven lieten we ook hier de ondervraagden 7 verschillende weerstanden rangschikken. Vervolgens maakten we een gemiddelde score van elke weerstand om te achterhalen wat de belangrijkste weerstanden waren (zie grafiek 3). “Hele duidelijke transparante informatie is nodig. Bij gewoon verhuur is er altijd gezeur met extra kosten per kilometer enzo. Ik wil er makkelijk, snel en overzichtelijk bij kunnen.”

15

PA GE 2

Weerstanden 6 5 4

5,42

5,09 4,32 3,45

3,19

3,21

3,37

Self-efficacy

Moeite

3 2 1 0 Geen ervaring Beschikbaarheid

Betalen

Afstand

Gewoonte

Score

Grafiek 3. Gemiddelde score op elke weerstand om de eHUB te gebruiken.

De drie belangrijkste weerstanden om gebruik te maken van een eHUB waren: ● Gewoonte: mensen zijn het gewend om op een bepaalde manier te reizen; ze denken niet aan de eHUB; ● Kosten: het kost geld om vervoersmiddelen van de eHUB te gebruiken; ● Beschikbaarheid: mensen willen zekerheid over hun reis; ze willen zeker weten dat vervoermiddelen beschikbaar zijn. Naast deze rangschikking van weerstanden, gaven de ondervraagden aan dat zij maximaal 5 minuten willen lopen naar een eHUB. “Als de eHUB een e-auto heeft dan zou dat ervoor kunnen zorgen dat ik mijn auto sneller wegdoe. Dan moet er wel altijd een beschikbaar zijn.”

SAMENVATTING Uit de interviews bleek dat een groot deel van de Nijmegenaren en Arnhemmers enthousiast waren dat er eHUBS zouden komen, maar liefst 72% had de intentie om eens gebruik te maken van de eHUB. De e-bike en e-auto waren daarbij het meest geliefd. Belangrijke motieven om gebruik te maken van de eHUB waren snelheid, gezondheid en het milieu. De belangrijkste weerstanden waren de gewoonte, kosten en beschikbaarheid. De afstand die mensen af wilde leggen voor het gebruiken van een eHUB was klein: maximaal 5 minuten. 16

PA GE 2

De motieven (zoals duurzaamheid) en weerstanden (zoals hoge kosten) gaven inzicht in wat mensen daadwerkelijk drijft om wel of geen gebruik te maken van deelvervoer. Deze inzichten gebruikten we vervolgens bij de lancering van de eHUBS door te laten zien in hoeverre het past bij belangrijke motieven als snelheid, gezondheid en het milieu, maar ook door de belangrijkste weerstanden voor het gebruik weg te nemen.

17

PA GE 2

INTERVENTIES - 2021 Een van de doelen van het eHUBS-project is om het gebruik te stimuleren, oftewel: gedragsverandering. Voor effectieve en langdurige gedragsverandering is het cruciaal om de doelgroep te begrijpen. De belangrijkste weerstanden en motieven die invloed hebben op het gebruik van eHUBS zijn eerder al uitgevraagd met interviews en enquêtes. De inzichten vormden de basis voor de interventiestrategie, namelijk: de belangrijkste weerstanden wegnemen en de motieven versterken. In dit hoofdstuk worden de interventies getoond en onderbouwd.

AANKLEDING VAN EN STAPPENPLAN IN DE EHUBS PSYCHOLOGISCH LANDSCHAP Op basis van onze eerdere onderzoeken (interviews, digipanels) en een literatuuronderzoek konden we een psychologische landschapsanalyse ontwikkelen. Hierin benoemen we de factoren die veel invloed hebben op het doelgedrag (doelgroep probeert een deelauto van de eHUB). ● Kennisgebrek. Een groot deel van de mensen had nog nooit van eHUBS gehoord en wist ook niet hoe ze het konden gebruiken. ● Gewoontegedrag. Het was voor mensen de gewoonte om ander vervoer te pakken dan de eHUB. Op basis van deze factoren konden we vier doelen opstellen waar de interventies effect op moest hebben: 1. Kennis over de eHUBS vergroten 2. Het gebruik van de eHUBS makkelijker maken zodat het voor mensen makkelijker wordt om hun gewoonte aan te passen 3. Opvallendheid van de eHUBS vergroten 4. De self-efficacy van (potentiële) gebruikers vergroten om hen het gevoel te geven dat zij gebruik kunnen maken van de eHUB. 18

PA GE 2

INTERVENTIE 1: AANKLEDING VAN EN STAPPENPLAN IN DE EHUBS Om de kennis over eHUBS te vergroten wilden we de eHUB opvallender maken en meer kennis te delen. We wilden ook gewoontegedrag doorbreken door het gedrag te vereenvoudigen en de self-efficacy te verhogen. Dit deden we door een stappenplan te maken op een zuil. De zuil maakt duidelijk wat je moet doen als je gebruik wilt maken van de eHUB. Hierbij was het belangrijk om de stappen zo eenvoudig en beknopt mogelijk te beschrijven, en het aantal stappen te reduceren (maar wel volledig te blijven). De zuil met het stappenplan is groot en felgroen en valt dus goed op. Mensen hoeven daardoor niet lang te zoeken en zien gelijk dat het niet zo lastig is om de eHUB te gebruiken. Hierdoor zijn mensen eerder geneigd om er gebruik van te maken. Om de eHUB nog opvallender en beter vindbaar te maken, is de ondergrond groen gespoten en zijn er voetstapjes richting de eHUB op de grond gespoten. Ten slotte is er gebruik gemaakt van ‘signing’. Dit is een aanduiding van de eHUB in de hoogte, bijvoorbeeld boven op de zuil of aan een lantaarnpaal. Stappenplan in de zuil 1. Download de app van de vervoerder Scan de QR-code met de camera op je telefoon. 2. Maak een account aan in de app 3. Ontgrendel je vervoermiddel met de app Geniet van je rit! 4. Zet je vervoermiddel weer terug

19

PA GE 2

Afbeelding 3. De informatiezuil op een interventielocatie.

20

PA GE 2

Afbeelding 4. Aanduiding van de eHUB in de hoogte,

Afbeelding 5. Voetstapjes richting de eHUB.

ook wel metrosigning.

Afbeelding 6. De eHUB inclusief interventies.

21

PA GE 2

INTERVENTIE 2: GEBRUIKSVIDEO Naast dat de aankleding van de eHUBS verbeterd is, is ook een online interventie ontwikkeld. Namelijk een gebruiksvideo waarin duidelijk getoond wordt hoe je de eHUBS kunt gebruiken. In de gebruiksvideo zie je iemand de stappen doorlopen die nodig zijn om de eHUB te gebruiken. Doordat iemand het voorbeeld geeft, is het gewenste gedrag makkelijker te kopiëren. Het aantal stappen is ook in de gebruiksvideo laag gehouden, en bondig geformuleerd. Dit vergroot het ervaren gemak van het gewenste gedrag. Deze interventie is samen met reclamebureau Byron uitgewerkt. Stappenplan bij de gebruiksvideo 1. Installeer thuis de app van de vervoerder en doorloop de registratie 2. Ga naar een eHUB bij jou in de buurt Heb je de app nog niet? Scan de QR-code en open de website 3. Kies jouw vervoermiddel 4. Ontgrendel je vervoermiddel met de app Geniet van jouw rit! Aanvullende adviezen bij een gebruiksvideo De volgende adviezen zijn niet geïmplementeerd bij de huidige interventie, maar kunnen in het vervolg wel van toegevoegde waarde zijn. ● Vergroot kennis over eHUBS met een korte introductie, zodat kijkers weten waar de dichtstbijzijnde eHUBS zijn, waarom ze er zijn en waarvoor ze de eHUBS kunnen gebruiken. ● Combineer de gebruiksvideo met een kortingscode voor een eerste rit. Bij de eerste rit zijn de meeste weerstanden.

Een kortingscode verlaagt de weerstand tegen de prijs van de rit. Als de eHUB eenmaal een keer uitgeprobeerd is (en het positief bevallen is), zijn er al minder weerstanden. De gebruiksvideo De gebruiksvideo is te zien via de volgende link: https://youtu.be/mvWML0rzd9o.

EVALUATIE Na het implementeren van de interventies is er een onderzoek uitgevoerd bij de eHUBS om de opbrengsten van het project te evalueren. Een onderdeel van het onderzoek was om het effect te meten van de hierboven genoemde interventies. 22

PA GE 2

Dit deden we door interviews af te nemen bij locaties waar we geen interventie hadden geplaatst (controlelocaties) en locaties waar we de eHUB wel hadden verbeterd (interventielocaties). Zie onder deze paragraaf voor de verdeling van de locaties. We spraken voorbijgangers aan en stelden hen gerichte vragen over opvallendheid en duidelijkheid van de eHUB. Vervolgens vergeleken we de respons tussen de controlelocaties en interventielocaties. Hiermee toetsten we of de interventies bij hebben gedragen aan de factoren waar we op in wilden spelen. In het volgende hoofdstuk is de gehele onderzoeksopzet beschreven. Een belangrijke opmerking is dat tijdens de evaluatie op de interventielocaties nog geen groene vlakken en voetstapjes naar de eHUB geplaatst waren. De verwachting is dat de effecten van de interventie sterker zijn wanneer deze elementen ook aanwezig waren.

Afbeelding 7. Een controlelocatie (links) en een interventielocatie (rechts).

23

PA GE 2

Alle interventielocaties werden als opvallender en duidelijker ervaren dan de controlelocaties, zoals te zien in onderstaande tabel.

Tabel 2. De opvallendheid en duidelijkheid van de controlelocaties en interventielocaties.

OPVALLENDHEID VAN EHUBS De opvallendheid scoort hoger op de interventielocaties (5,9) dan op de controlelocaties (4,8). Dit verschil is niet-significant.

Grafiek 4. De gemiddelde opvallendheid op de controlelocaties en interventielocaties.

Geïnterviewden vonden de uitstraling van eHUBS prima, maar niet zo prikkelend en daardoor onopvallend. Dit gold met name voor controlelocaties, maar ook voor de interventielocaties. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat het groene vlak op de grond van de eHUB nog niet geplaatst was. Verschillende geïnterviewden benoemden dat de eHUBS een strakke, moderne look heeft. Dit wordt zowel positief als negatief opgevat. Groen wordt benoemd als een goede kleur voor de eHUBS, omdat het opvalt en geassocieerd wordt met duurzaamheid en natuur. Tot slot kwam een paar keer terug dat de eHUBS er niet zo verzorgd of zelfs onbeheerd uitzien. Hiermee werd verwezen naar alle fietsen en scooters die in de eHUB zijn geparkeerd (of op de grond lagen), die niet bij de eHUB hoorden.

24

PA GE

“De uitstraling is wat saai, mag meer in het oog springen” DUIDELIJKHEID VAN EHUBS De duidelijkheid (over het gebruik van de vervoermiddelen) scoort hoger op de interventielocaties (3,6) dan op de controlelocaties (3). Dit verschil is significant.

Grafiek 5. De gemiddelde duidelijkheid op de controlelocaties en interventielocaties.

Over de duidelijkheid van het nieuwe bord zijn mensen veelal positief, al vinden ze soms wel dat dit bord te veel informatie bevat (met name voor de spontane passant/gebruiker).

“Ik zou direct weten wat ik moet doen” Het oorspronkelijke bord wordt vaker als onduidelijk ervaren. Met name doordat de informatie wat kort door de bocht is. “Het is kort door de bocht en daardoor niet meteen duidelijk dat je er iets kunt huren” Geïnterviewden zijn te spreken over de QR-code. Ze noemden het gebruik hiervan handig. Maar maakten hierbij wel de kanttekening dat dit met name gold voor de wat jongere generatie. Het downloaden van een app werd tot slot meermaals omschreven als ‘omslachtig’ en ‘gedoe’.

SAMENVATTING Een groot gedeelte van de doelgroep had nog nooit van eHUBS gehoord en ze pakten daarnaast uit gewoonte een ander vervoermiddel dan de eHUB. Om het 25

PA GE

gebruik van de eHUBS te stimuleren hebben we daarom interventies ontwikkeld die hierop inspeelden. Het doel van de interventies was om de eHUBS opvallender te maken om de aandacht te vergroten en gewoontes te doorbreken. Een ander doel was om mensen meer kennis te geven hoe zij de eHUB konden gebruiken. De aankleding van de eHUB is verbeterd: er is een zuil geplaatst met uitleg en er is een gebruiksvideo ontwikkeld. Na het plaatsen van de interventies is er een onderzoek gedaan bij de eHUBS. Een deel van dit onderzoek ging in op de effecten van de interventies. Hieruit bleek dat mensen de eHUBS met de nieuwe aankleding over het algemeen duidelijker en opvallender vonden. In het volgende hoofdstuk bespreken we het volgende deel van het onderzoek. Hierin beschrijven we of inwoners de eHUBS kennen en gebruiken, en wat zij ervan vinden.

26

PA GE

INTERVIEWS NA INTERVENTIES - 2021 In het vorige hoofdstuk beschreven we interventies, en deelden we ook al de evaluatie hiervan. Deze evaluatie was onderdeel van een uitgebreider onderzoek. Komend hoofdstuk beschrijft dit uitgebreide onderzoek. De evaluatie van de interventies wordt verder buiten beschouwing gelaten. Met de interviewronde in 2021 wilden we inzicht krijgen in de opbrengsten van eHUBS tot dan toe. Dit deden we door voorbijgangers aan te spreken bij verschillende eHUBS. We stelden hen gerichte vragen over hun kennis, attitude en gebruik van eHUBS. We hadden drie doelen: 1. Ophalen in hoeverre inwoners bekend zijn met eHUBS. 2. Ophalen wat inwoners van eHUBS vinden. 3. Ophalen in hoeverre inwoners eHUBS gebruiken, en hun weerstanden en drijfveren inzichtelijk maken.

DE INTERVIEWS In januari 2021 hebben we 68 interviews afgenomen bij verschillende eHUBS in Arnhem en Nijmegen. Hier werden vragen gesteld aan voorbijgangers over de kennis, attitude en het gebruik van eHUBS. De interviews namen we af op drie controlelocaties (zonder interventie), en op drie interventielocaties (met interventie). De resultaten staan hieronder beschreven Controlelocaties

Interventielocaties

● Hatert ● Arnhem CS ● Hengstdal

● Start-Up ● Radboud UMC ● Hertogplein

BEKENDHEID De meeste geïnterviewden (66%) waren niet bekend met eHUBS. Hier zijn meerdere verklaringen voor gevonden, namelijk: ● Enkele geïnterviewden kwamen niet uit de buurt van Arnhem of Nijmegen. ● Meerdere geïnterviewden gaven aan geen reclame voor eHUB gezien te hebben ● Andere geïnterviewden kwamen wel geregeld langs de eHUB(S), maar besteden er eerder geen aandacht aan. Oftewel, de eHUB was niet opvallend genoeg. 27

PA GE

“Ik krijg veel lokaal nieuws, maar ken de eHUBS niet. Er zou meer PR mogen komen” Van de mensen die de eHUBS wel kenden, was dat grotendeels doordat ze langs de eHUB waren gekomen. Andere redenen zoals via social media of via het nieuws werden nauwelijks genoemd. ATTITUDE Veruit de meesten hadden een positieve attitude tegenover eHUBS, gevolgd door mensen met een neutrale en daarna zeer positieve attitude. De attitude scoorde gemiddeld een 3.74 (op een schaal van 1-5). Verder waren de meeste geïnterviewden positief over dat de gemeente met dit project bezig is. Ze vonden dat het past bij het ‘groene karakter’ van Nijmegen en koppelde dit aan kernwoorden als: minder uitstoot, meer bewegen, de duurzame gedachte. Daarnaast vonden ze dat het kan bijdragen aan het verminderen van de hoeveelheid autoverkeer en de parkeerproblematiek in de stad. Echter, sommige geïnterviewden waren sceptisch over het daadwerkelijke gebruik van eHUBS, zoals onderstaande quote goed omschrijft. “Ik vind het een goed initiatief, maar ben benieuwd of het ook echt wordt gebruikt. Ik hoop dat dat goed onderzocht is” GEBRUIK VAN EHUBS Geen van de geïnterviewden had al eens gebruik gemaakt van de eHUB. De meesten gaven aan dat zij het niet nodig hadden. Ze hadden genoeg aan hun eigen vervoermiddelen.

Andere redenen die genoemd werden waren: onbekendheid, te weinig tijd, te grote afstand naar eHUBS, wel willen maar er niet aan toekomen, onzekerheid over reisduur of een te hoge prijs. De meeste geïnterviewden gaven dan ook aan dat zij de eHUBS niet wilden gebruiken. Mogelijke redenen voor mensen om wel de eHUBS te gebruiken waren: ● Bij ontbreken eigen vervoer (bv. fiets stuk).

● Bij veel (korte) reisbewegingen op een dag (“Stel ik zou met ov naar werk moeten en moet tussendoor ergens heen”). ● Bij bezoek aan andere stad. 28

PA GE

● Bij lagere kosten in vergelijking met eigen vervoer (“Misschien als de kosten een goed alternatief bieden ten opzichte van mijn eigen vervoer”).

SAMENVATTING Uit de interviews bleek dat de bekendheid van eHUBS laag is. Veruit de meeste mensen kennen eHUBS niet, gevolgd door mensen die er wel eens van hebben gehoord, maar niet weten wat het concept inhoudt. Er is dus nog winst te behalen in het vergroten van de bekendheid door meer en actievere communicatie. Wel staan de meeste mensen positief tegenover elektrisch deelvervoer en het eHUBS project. Dit betekent nog niet dat mensen er ook gebruik van gaan maken. Mensen bleken de toegevoegde waarde nog te missen. De eHUBS moeten dus nog relevanter worden voor de doelgroep.

29

PA GE

DIGIPANEL GEBRUIKERSONDERZOEK - 2021 In 2021 maakten we via de gemeenten opnieuw gebruik van het digipanel in Arnhem en Nijmegen. Onder het digipanel hebben we een vragenlijst verspreid. Zo onderzochten we in hoeverre inwoners van Nijmegen en Arnhem bekend zijn met de eHUBS en hoe zij eventueel gebruik van de vervoermiddelen ervaren hebben. In Arnhem (n=1151) vond het onderzoek in maart 2021 plaats, en in Nijmegen (n=1551) in april-mei 2021.

RESULTATEN ARNHEM BEKENDHEID EHUBS Ongeveer 1/3e van de respondenten had weleens van eHUBS gehoord. Bij de meesten was eHUBS bekend, omdat zij een eHUB hebben gezien. Vooral de stationslocaties zijn bekend, de eHUB bij de Gelredome minder. Verder vonden de respondenten dat de eHUB redelijk opvalt en herkenbaar is, maar het was nog minder duidelijk hoe zij de eHUB kunnen gebruiken of waar zij aanvullende informatie kunnen vinden.

Welke eHUB heeft u in het echt gezien? 64

75

39 9 Arnhem CS

Station Arnhem-Zuid

Gelredome

Geen

Grafiek 6. Bekendheid van verschillende eHUBS in Arnhem.

Verder waren er nog een aantal vragen voor mensen die de eHUB wel kennen, maar niet gebruikt hebben. De belangrijkste bevindingen hiervan zijn: De respondenten stonden positief tegenover de pilot met eHUBS in Arnhem. ● Een redelijk deel leek het een gedoe om uit te zoeken hoe ze een eHUB kunnen gebruiken. ●

30

PA GE

Weinig respondenten gaven aan dat zij een vervoersmiddel van een eHUB nodig hebben. ● De meeste respondenten schatten in dat zij geen eHUB gaan uitproberen, zoals te zien in onderstaande grafiek. ●

Hoe groot acht u de kans dat u een vervoermiddel van een eHUB gaat proberen? 409

Zeer klein

165

124

Klein

Neutraal

Grafiek 7. Verwacht gebruik eHUB.

32

10

50

Groot

Zeer groot

Geen mening/weet niet

ERVARINGEN In Arnhem waren er weinig mensen die al eens gebruik gemaakt hadden van een vervoermiddel uit de eHUB. Alleen de e-bike van Urbee werd genoemd. Hieronder worden hun ervaringen besproken. Ervaring Urbee 5 respondenten uit Arnhem hebben gebruik gemaakt van de Urbee. De belangrijkste bevindingen op basis van hun reacties zijn: ● De kwaliteit van de fiets beviel niet goed. ● De instructies om de e-bike te gebruiken waren redelijk duidelijk. ● De e-bike werd voornamelijk gebruikt voor recreatieve ritten.

RESULTATEN NIJMEGEN BEKENDHEID EHUBS In Nijmegen waren de eHUBS bekender dan in Arnhem. Meer dan de helft (55%) had wel eens van eHUBS gehoord. Ook hier kende het grootste deel de eHUB doordat zij een eHUB hebben gezien. De eHUB bij Handelskade is het meest bekend. De meningen over de opvallendheid en duidelijkheid van de eHUB zijn verdeeld onder de respondenten. Het merendeel van de respondenten weet niet hoe zij gebruik kunnen maken van een eHUB.

31

PA GE

Ik weet hoe ik gebruik kan maken van een eHUB 216 98 34

26

Weet niet/ geen mening

Helemaal mee eens

Mee eens

73

59 Neutraal

Mee oneens

Helemaal mee oneens

Grafiek 8. Kennis hoe eHUB gebruikt kan worden.

De belangrijkste bevindingen uit de vragen voor mensen die de eHUB wel kennen, maar niet gebruikt hebben zijn: De meeste respondenten staan positief tegenover de pilot met eHUBS in Nijmegen. ● Weinig respondenten weten hoe zij gebruik kunnen maken van een eHUB. ● Het merendeel van de respondenten zegt geen vervoermiddel van een eHUB nodig te hebben. ● De meeste respondenten schatten in dat zij geen eHUB gaan uitproberen. ●

ERVARINGEN In Nijmegen is meer gebruik gemaakt van de vervoermiddelen dan in Arnhem. De e-bike van Urbee is het meest gebruikt, daarna de e-auto van Amber, en ook een aantal mensen hebben de e-bakfiets van Cargoroo gebruikt. Ervaring Urbee 26 respondenten uit Nijmegen hebben de e-bike van Urbee gebruikt. De meest interessante ervaringen zijn hieronder beschreven: De gemiddelde leeftijd van e-bike gebruikers was 50 jaar. Dit is ongeveer 12 jaar hoger dan bij de andere vervoermiddelen. ● Een groot deel van de respondenten was niet tevreden over de kwaliteit van de e-bike. ● Een redelijk aantal mensen vond de huurprijs van een e-bike hoog. ● Het merendeel van de respondenten wil de e-bike vaker gebruiken. ●

Ervaring Cargoroo 8 respondenten hebben weleens een e-bakfiets van Cargoroo gebruikt. De meest interessante ervaringen zijn hieronder beschreven. ●

De kwaliteit van de e-bakfiets werd als goed ervaren. 32

PA GE

De instructies om de e-bakfiets te gebruiken waren duidelijk. ● Het aantal beschikbare bakfietsen werd overwegend als te weinig ervaren. ●

Het gebruiken van een e-bakfiets beviel prettig 5

5

3 0

0

3

0

Helemaal Mee oneens mee oneens

1

0

Neutraal

Mee eens

Helemaal Weet niet/ -1 mee eens geen mening

Grafiek 9. Ervaring met Cargoroo.

Ervaring Amber 21 respondenten hebben weleens een e-auto van Amber gebruikt. De meest interessante ervaringen zijn hieronder beschreven. Het merendeel van de respondenten vond het huren van de e-auto eenvoudig. ● De kwaliteit van de e-auto werd als zeer goed ervaren. ● De Amber werd voornamelijk gebruikt voor recreatie en bezoek. ●

Voor welk type ritten heeft u een e-auto van Amber gebruikt? 13

13

8

8 5

An de rs

Pr oe fri t

Be zo ek

Bo od sc ha pp en

0 Re cr ea tie

Sc ho ol /s tu di e

W oo n-

w er kr itt en

2

Grafiek 10. Redenen voor gebruik Amber.

33

PA GE

SAMENVATTING eHUBS is in Nijmegen bekender dan in Arnhem. Er zijn ook meer mensen uit Nijmegen die wel eens van een eHUB gebruik hebben gemaakt. Mensen kennen de eHUB vaak doordat zij een eHUB hebben gezien. Dit verklaart mogelijk de verschillen in bekendheid: in Arnhem zijn minder eHUBS, dus is de kans kleiner dat ze een eHUB zien. Verder valt het op dat mensen positief zijn over het project, maar over het algemeen geen intentie hebben om de eHUB te gebruiken. Redenen hiervoor zijn dat mensen geen vervoermiddel van de eHUB nodig hebben en dat zij niet weten hoe zij de eHUB kunnen gebruiken. In Arnhem lijkt het mensen veel werk om uit te zoeken hoe de eHUB werkt. Hier lijkt dus nog winst in te behalen: mensen informeren hoe zij de eHUB kunnen gebruiken, en laten zien dat het makkelijk is. Ten slotte zijn er veel positieve ervaringen met de e-bakfiets van Cargoroo en e-auto van Amber. De kwaliteit van de e-bike van Urbee werd als minder goed ervaren.

34

PA GE

EHUBS 2.0 - 2021 In mei 2021 liep het gebruik van eHUBS sterk terug. Tegelijkertijd waren er leveringsproblemen van Cargoroo, en hadden de meeste eHUBS geen bakfiets. Daarnaast werden er e-bikes van Urbee gestolen of gingen kapot door vandalisme. Hierdoor hadden zij zich teruggetrokken uit het project. Het was het doel om met nieuwe deelfietsaanbieders aan de slag te gaan, maar er konden niet per direct ebikes geleverd worden. Er waren dus tijdelijk ook geen elektrische fietsen in de eHUBS. Mensen raakten het vertrouwen kwijt in de beschikbaarheid van vervoermiddelen bij de eHUBS. Onderdeel van onze rol was om het gebruik van vervoermiddelen te stimuleren, maar aangezien er in deze fase bijna geen vervoermiddelen waren, was een stimuleringsactie niet gepast. We ontwikkelden daarom een plan om eHUBS opnieuw te lanceren als er weer vervoermiddelen beschikbaar zouden zijn: eHUBS 2.0. Met nieuwe interventies wilden we eHUBS opnieuw onder de aandacht brengen en het vertrouwen van potentiële gebruikers terugwinnen. De leveringsproblemen bleven echter aanhouden, waardoor eHUBS 2.0 uiteindelijk in mei 2022 is uitgevoerd.

DRIE KANSRIJKE FASES We wisten door ons eerdere onderzoek bij de eHUBS wat er speelde bij onze doelgroep rondom het wel of niet gebruiken van een eHUB. Op basis hiervan zagen we drie kansrijke fases die we kunnen doorlopen voor een succesvolle herlancering van eHUBS: 1. Relevant maken 2. Gewoonte doorbreken 3. Inspelen op zelfbeeld We leggen per fase uit wat het inhoudt, wat er moet gebeuren, en wat een goed voorbeeld is. FASE 1: RELEVANT MAKEN Met deze fase willen we bewoners laten weten dat eHUBS relevant voor hen is. Dat doen we door de bekendheid te verbeteren, het ervaren nut te verhogen en scepsis weg te nemen. We kunnen bijvoorbeeld alle mogelijkheden van een Cargoroo tonen om het nut te verhogen, prijsvergelijkingen delen om scepsis over de kosten weg te nemen, een sociale norm communiceren of samenwerken met lokale platforms zoals Indebuurt Nijmegen en Arnhem om de bekendheid te vergroten. 35

PA GE

Afbeelding 8. Voorbeeld van gebruik Cargoroo.

36

PA GE

FASE 2: GEWOONTE DOORBREKEN Nadat we mensen in de eerste fase bekend hebben gemaakt met eHUBS en ze de relevantie van eHUBS in zien, willen we in de tweede fase mensen helpen om hun gewoontegedrag te doorbreken. Dat kan door in te spelen op (life)events, met een omgevingsgerichte aanpak of door verandering te faciliteren. Verandering kan bijvoorbeeld gefaciliteerd worden met een buddydag: een dag waarop er mensen klaarstaan die je helpen bij het gebruik van de eHUB door uit te leggen hoe de eHUB werkt, hoe je de app kan installeren en hoe je een e-bike aanzet. Een omgevingsgerichte aanpak kan bijvoorbeeld gedaan worden met borden aan de rand van of net buiten de stad en in parkeergarages. Hier kan gestimuleerd worden om de e-bike te pakken voor afstanden die net te ver zijn om te fietsen op een stadsfiets. Op deze momenten word je herinnerd aan de mogelijkheden van de eHUB op momenten die relevant zijn: zodra je reist of net gereisd hebt.

Afbeelding 9. Voorbeeld van interventie die inspeelt op relevantie.

37

PA GE

FASE 3: INSPELEN OP ZELFBEELD Met de eerste twee fases wordt gestimuleerd om een keer gebruik te maken van de eHUB. Als voor deze fases interventies uitgezet zijn, kan in fase 3 gefocust worden op het realiseren van blijvende gedragsverandering. Hierbij is dus het doel dat mensen de eHUB blijven gebruiken. Dat kunnen we bereiken door in te spelen op het zelfbeeld van (potentiële) gebruikers. Bijvoorbeeld door waarden te activeren of gebruikers in de gewenste rol te plaatsen: “ben jij klimaatbewuster? …% van de Nijmegenaren is bezig met duurzaam reizen. Jij ook? Kies voor eHUB”. Dit werkt, omdat mensen consistent willen handelen naar hun waarden. Als zij zich goed voelen over hun gedrag, dan willen ze dat gedrag volhouden. Hierdoor ontstaat een hogere kans op langdurig gedrag.

SAMENVATTING Doordat er een tijd geen vervoermiddelen bij de eHUBS waren, werd het vertrouwen in de beschikbaarheid van potentiële gebruikers geschaad. We wilden daarom een eHUBS herlancering zodra er weer vervoermiddelen beschikbaar zouden zijn. Daarbij adviseerden wij om interventies in drie fases in te zetten. Ten eerste moet de relevantie van eHUBS weer duidelijk gemaakt worden. Ten tweede moet gewoontegedrag doorbroken worden en ten slotte moet blijvende gedragsverandering gestimuleerd worden door op het zelfbeeld van gebruikers in te spelen.

38

PA GE

INTERVENTIES - 2022 Aan het eind van 2021 werd besloten om het eHUBS project met een half jaar te verlengen. Onderdeel van de verlenging was om nieuwe interventies te ontwikkelen die het eHUB-gebruik stimuleren en het autobezit laten afnemen. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we dit aangepakt hebben, welke interventies we uiteindelijk geïmplementeerd hebben en hoe deze geëvalueerd zijn.

VERMINDEREN VAN AUTOBEZIT Het initiële idee voor deze interventieronde was om interventies te ontwikkelen voor de doelgroep ‘twee-autobezitters’. Dit lijkt echter een doelgroep te zijn met een lage veranderbereidheid. Voordat zij openstaan voor het gewenste gedrag (deelauto gebruiken) moeten zij eerst hun eigen auto verkopen. Dat is een hoge drempel waarvoor een lang gedragsveranderingstraject nodig is. Om sneller resultaat te behalen is er voor een andere doelgroep gekozen die waarschijnlijk meer open staat voor het doelgedrag: young professionals tussen de 25 en 35 jaar oud. Jonge mensen zijn namelijk eerder bereid om elektrisch deelvervoer uit te proberen. Daarnaast worden er in deze levensfase veel auto’s aangeschaft door deze doelgroep. Het lijkt dus een kansrijke doelgroep. Het doel op de lange termijn is dat de doelgroep de deelauto gebruikt in plaats van een auto koopt. Voor de interventies op korte termijn is gekozen voor het doelgedrag: ‘de doelgroep probeert de deelauto van eHUBS uit. Dit is een concreet doelgedrag dat gerealiseerd kan worden binnen de projectduur. Dit doelgedrag draagt ook bij aan het langetermijndoel: een elektrische deelauto uitproberen is een voorwaarde om de deelauto te blijven gebruiken. In samenwerking met reclamebureau Byron hebben we interventies ontwikkeld.

Wij brachten daarvoor eerst het psychologisch landschap in kaart en ontwikkelden op basis daarvan de gedragsstrategie. Byron zette dit vervolgens om in creatieve interventies. PSYCHOLOGISCH LANDSCHAP Op basis van onze eerdere onderzoeken (interviews, digipanels) en een literatuuronderzoek konden we een psychologische landschapsanalyse ontwikkelen. Hieronder benoemen we de factoren uit dit psychologische landschap die veel invloed hebben op het doelgedrag (doelgroep probeert een deelauto van de eHUB). ● Scepticisme. Er heerst twijfel over de werking van een eHUB deelauto. De doelgroep heeft bijvoorbeeld de volgende vragen: is de auto altijd 39

PA GE

beschikbaar? Heb je een abonnement nodig? Waar mag je de deelauto weer inleveren? Hoeveel kost een rit? ● Waarden. Onafhankelijkheid, vrijheid en flexibiliteit zijn belangrijke waarden voor deze doelgroep. Deze waarden sluiten goed aan bij de waarden van een deelauto. ● Sociale norm. Mensen zijn geneigd om aan de hand van de sociale norm te bepalen hoe ze zich moeten gedragen. Als mijn vrienden het niet doen, waarom ik dan wel? ● Eerdere ervaring. Mensen die al eens een eHUB hebben gebruikt, zullen deze sneller nogmaals gebruiken. De interventies hebben het doel om de factoren uit het psychologisch landschap te beïnvloeden. De interventies staan hieronder beschreven. INTERVENTIE 1: CAMPAGNE We willen young professionals overtuigen dat een eHUB deelauto hen helpt om hun doelen te behalen: onafhankelijk, vrij en flexibel zijn. De truc is om de doelgroep hieraan te herinneren op momenten waar zij al bezig zijn met deze waarden. Bijvoorbeeld in de vakantie, rondom festiviteiten, na het afstuderen of bij het behalen van een rijbewijs. Laatstgenoemde geeft bijvoorbeeld een gevoel van vrijheid doordat je naar meer plekken kunt reizen. Ook tijdens het reizen is een goed moment, bijvoorbeeld in bushokjes of langs de weg. Met de campagne is ingezet op het ervaren van de waarde ‘vrijheid’ met een deelauto, en het communiceren van een positieve sociale norm.

De campagne werd geplaatst op Instagram, Facebook en op verschillende abri-locaties in Nijmegen (en later mogelijk ook in Arnhem). Adviezen bij campagnemateriaal ● Laat met het communicatiemateriaal duidelijk een waarde zien die aansluit bij de doelgroep. Voor deze doelgroep zijn dat bijvoorbeeld de waarden vrijheid, flexibiliteit en onafhankelijkheid. ● Zet de campagne in op locaties waar veel mensen uit de doelgroep langskomen. ● Een eerste positieve ervaring in de deelauto is een belangrijke basis om herhaald gebruik van de deelauto te stimuleren. Op de lange termijn is het doel dat mensen de eHUB blijven gebruiken, in plaats van dat zij hun eigen auto aanschaffen. Deze interventie is gericht op het uitproberen van de deelauto. Voor het blijven gebruiken zijn wellicht aanvullende interventies nodig. 40

PA GE

INTERVENTIE 2: PROBEERACTIE We wilden het gebruik van de deelauto niet alleen stimuleren door middel van een campagne, maar ook een actieve interventie uitvoeren waarbij mensen de deelauto daadwerkelijk ervaren. Om dit te bereiken is een probeeractie opgezet. Mensen kunnen zich aanmelden via de website en maken zo kans op 1 van de 50 proefritten t.w.v. 50 euro. Winnaars worden verzocht om als tegenprestatie een stuk content op te nemen en te delen op hun eigen social media. Zo wordt met deze actie ook een sociale norm gecommuniceerd. De probeeractie is uitgezet via verschillende kanalen: social media (van eHUBs en Gemeente Nijmegen), de website en de nieuwsbrief van eHUBS en een lokale wijkkrant. De probeeractie is ook online gepromoot via (betaalde) sponsored social posts.

Afbeelding 10. Abri-campagne voor de deelauto.

41

PA GE

Afbeelding 11. Probeeractie voor de deelauto op social media (Instagram).

Adviezen bij een probeeractie ● Hebben de social media geen groot bereik? Zet dan sponsored social posts in om toch de doelgroep te bereiken. ● Adverteer met kanalen die gelezen worden door je doelgroep, zoals Instagram. ● Maak de probeeractie een gelegenheid om de social media te promoten. Laat deelnemers de social media bijvoorbeeld volgen of delen als voorwaarde om mee te doen aan de actie. Hierdoor kun je de doelgroep over een lange termijn makkelijker bereiken. In de huidige opzet is dat niet gedaan. ● Voeg elementen uit de gedragsstrategie van interventie 1 (campagne) toe aan de promotie van de probeeractie, zoals de waarden: vrijheid, flexibiliteit of onafhankelijk communiceren. In de huidige opzet is dat niet gedaan.

EVALUATIE Na het uitzetten van de interventies hebben we een eindevaluatie bij de eHUBS gehouden. In de eindevaluatie hebben we ook een deel opgenomen om de campagne interventie te evalueren. Dit deden we door geïnterviewden de door D&B en Byron ontwikkelde abri te tonen (die gericht was op de deelauto). Vervolgens stelden we hier enkele vragen over. Voor meer informatie over de opzet hiervan, zie het volgende hoofdstuk: Eindevaluatie eHUBS – 2022. Op het moment 42

PA GE

van schrijven worden nog aanmeldingen verzameld voor de uitprobeeractie. Hier is dus geen evaluatie van opgenomen. EVALUATIE CAMPAGNE Algemene evaluatie Over het algemeen reageerde de geïnterviewden positief op het ontwerp van de abri. Het design werd als positief ervaren, onder andere door de groene kleur en de passende foto. Ook de boodschap was kort, krachtig en duidelijk. Een aantal geïnterviewden had graag meer informatie op de abri gewild. Zij zijn dan vooral benieuwd naar de werking van de eHUB: hoeveel kost het, kun je een auto reserveren, heb je een abonnement nodig? Uit de gedragsstrategie kwam al naar voren dat deze vragen bij de doelgroep spelen. Uiteindelijk hebben wij dit niet als focus genomen voor de campagne, omdat mensen de deelauto eerst interessant moeten vinden voordat zij willen weten hoe het werkt. Inspelen op de waarde vrijheid draagt bij aan het interessant maken. De volgende stap is om twijfels weg te nemen over de praktische aspecten van de deelauto. “Duidelijk, maar ik zie geen prijs. En ik mis wat de toegevoegde waarde is ten opzichte van andere verhuurders. Kun je het bijvoorbeeld ook een halve dag huren?” Vrijheid We waren ook benieuwd of de abri de waarde ‘vrijheid’ zou oproepen bij de doelgroep ‘young professionals tussen de 18 en 35 jaar oud’.

Dit is een belangrijke waarde voor deze doelgroep, en is daarom geprobeerd te communiceren in de campagne. We onderzochten dit door aan de geïnterviewden te vragen in hoeverre zij vonden dat de abri de waarde vrijheid uitstraalt. Tijdens de gesprekken merkten we echter dat geïnterviewden het lastig vonden om hier antwoord op te geven. We merkten dat mensen - on the spot - niet zo snel een antwoord konden formuleren over welke waarde de abri moest illustreren of wat de abri bij hen opriep: “Ik heb deze poster nog nooit gezien, heb er niet echt een mening over maar ik vind het algehele concept goed” En wanneer mensen dieper ingingen op wat de abri bij hen opriep ging het vaak over het design of de afbeeldingen van de abri: “Een open laadklep komt uitnodigend over” 43

PA GE

We weten echter dat communicatie uitingen vaak onbewust bepaalde waarden bij mensen kunnen oproepen en dat het lastig is voor mensen om in een gesprek onbewuste associaties te verwoorden. Dus wat mensen zeggen tijdens een gesprek hoeft niet overeen te komen met wat de abri onbewust bij hen oproept. Hierdoor kunnen interviews of vragenlijsten een vertekend beeld geven. Er waren een aantal geïnterviewden die wel konden verwoorden waarom de abri de waarde vrijheid bij hen opriep: “Vrijheid is wel duidelijk, want er staat: ‘eropuit’. En ze pakken koffers in en gaan dus ergens naartoe. Dat geeft een vrijheidsgevoel”. Toch komt de waarde vrijheid nog niet zo duidelijk over op de doelgroep als we zouden willen. In de feedback op het campagneconcept hadden wij dit al verwacht, en geadviseerd hoe vrijheid sterker gecommuniceerd kan worden. Wij adviseren om dit in het vervolg alsnog te doen. Bijvoorbeeld door meerdere concrete activiteiten toe te voegen aan ‘eropuit’, zoals: “Eropuit! Naar welke stad rijd jij? Probeer nu:” ● “Eropuit! Gemakkelijk naar het strand? Probeer nu:” ● “Eropuit! Altijd in de buurt en snel op weg. Probeer nu” ●

Descriptieve norm Een ander doel van de campagne was om een positieve descriptieve norm te communiceren. De descriptieve norm is wat mensen denken dat andere mensen doen. Met de abri-campagne wilden we dus mensen laten zien dat andere mensen gebruik maken van deelvervoer. Dat deden we door de zin ‘steeds meer mensen maken gebruik van elektrisch deelvervoer’ te gebruiken. Met interviews kunnen we niet wetenschappelijk onderbouwen of deze toevoeging inderdaad tot een hogere descriptieve norm heeft geleid. Wel hebben we de descriptieve norm van de elektrische deelauto uitgevraagd en vergeleken met hoeveel de elektrische deelauto werkelijk gebruikt wordt. Hiermee probeerden we inzicht te krijgen in de sociale norm die heerst bij mensen (na het zien van de campagne). De antwoorden van de doelgroep varieerden tussen de 1% en 60%. Het goede antwoord is 5%, maar het overgrote deel van de doelgroep schatte de sociale norm (veel) hoger in. Het is niet te zeggen welke bijdrage de abri daarop heeft gehad, maar het is in ieder geval duidelijk dat er (na het zien van de abri) een sterkere positieve descriptieve norm heerst onder de geïnterviewden.

44

PA GE

SAMENVATTING In 2022 zijn interventies ontwikkeld die het doel hadden om eHUB gebruik te stimuleren en autobezit af te laten nemen. Een concreet en haalbaar doelgedrag hierbij werd: young professionals tussen de 25 en 35 jaar proberen de eHUB deelauto uit. Om hun gedrag te veranderen zijn twee interventies ontwikkeld: 1) een campagne die de descriptieve norm communiceert en de waarde ‘vrijheid’ koppelt aan de deelauto, en 2) een probeeractie waarbij mensen kans maken op een uitprobeerrit met als tegenprestatie een stukje content op social media. Een evaluatie van de campagne is gedaan door mensen te interviewen. Hieruit bleek dat geïnterviewden positief waren over het ontwerp van de abri en een hoge inschatting maken van de descriptieve norm. Ook blijkt uit de evaluatie dat mensen nog behoefte hebben aan praktische informatie over de deelauto, zoals de prijs en reserveringsmogelijkheden. Verder blijkt dat het woord ‘eropuit’ en de foto van koffers inladen een gevoel van vrijheid opwekt bij sommige mensen, maar niet bij iedereen. Dit zou dus nog sterker gecommuniceerd kunnen worden.

45

PA GE

GEDRAGSPRESENTATIE - 2022 In maart 2022 kwam het Europese consortium samen in Nijmegen om meer te leren over de eHUBS in Nijmegen, Arnhem en Nederland. Ook deed het consortium een fietstour langs de eHUBS en werden er korte presentaties verzorgd. Wij verzorgden bij eHUB Hertogplein een presentatie met daarin onze lessen van gedragsverandering. De hoofdboodschap die wij presenteerden was: 1. 2. 3. 4.

Creëer bekendheid en doorbreek gewoontegedrag. Maak eHUBS relevant voor de doelgroep. Nodig uit tot een probeerrit. Sluit aan bij de waarden van de doelgroep: vrijheid, flexibiliteit en onafhankelijkheid.

Afbeelding 12. Presentatie bij eHUB Hertogplein door Guido Lammerts (links) en Daan van Velsen (rechts).

46

PA GE

GEBRUIKSCIJFERS EHUBS – 2020 T/M 2022 Gedurende het eHUBS-project hebben we het gebruik van de verschillende vervoersmiddelen gemonitord. Het doel hiervan was om verschillen in gebruik tussen locaties, vervoersmiddelen en in tijd inzichtelijk te maken. Hierdoor wisten we welke locaties en vervoersmiddelen veel gebruikt werden en welke minder. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn in kaart gebracht en in dit hoofdstuk gedeeld.

TOTAAL GEBRUIK OVER TIJD Aan het begin van de zomer in 2020 gingen de eHUBS in werking. We startten met 13 eHUBS: 10 in Nijmegen en 3 in Arnhem. Tussen de start en het eind is er veel gebeurd met de eHUBS. Aan de hand van de gebruikscijfers lichten we dit per jaar toe.

Aantal ritten per vervoerder 1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 jun-20 Amber

dec-20 Cargoroo

jun-21 Urbee

dec-21

jun-22

Deelfiets Nederland

Grafiek 11. Het aantal ritten per vervoerder door de jaren heen.

2020 In juni 2020 werden voor het eerst de e-bikes, e-bakfietsen en e-auto’s geplaatst. Dit was midden in het fietsseizoen (met zomers weer gaan meer mensen op de fiets). Het aantal ritten van de e-bikes was dan ook direct redelijk hoog. In de zomermaanden daaropvolgend nam het gebruik verder toe, waarschijnlijk doordat de eHUBS steeds meer bekendheid kreeg. Ook het aantal ritten van de e47

PA GE

auto nam steeds verder toe. In de maanden maart t/m september is er veel interesse om gebruik te maken van e-bikes en e-bakfietsen. Bij voorkeur worden in deze maanden campagnes uitgezet om mensen te informeren en gebruik van eHUBS te stimuleren. Een campagne is minder relevant in de wintermaanden. Na de zomer nam het gebruik van de e-bakfiets af. Dit was te verwachten omdat het fietsseizoen en de zomervakanties afgelopen waren. Ook bij de e-bikes is een afname te zien. Echter, deze afname werd veroorzaakt door problemen die Urbee ondervond. De e-bikes werden gestolen of gingen kapot door vandalisme. Hierdoor werden er minder gebruikt. In oktober 2020 besloot Urbee vanwege het vandalisme en diefstal om de meeste fietsen weg te halen. Dit is terug te zien aan de sterke daling. De e-auto had geen last van het einde van de zomer, en het aantal ritten bleef verder toenemen. Door de verspreiding van COVID-19 gaat Nederland vanaf oktober steeds verder in lockdown. Hierdoor zijn er minder activiteiten mogelijk en zou ook te verwachten zijn dat er minder ritten gemaakt worden. Dit is niet terug te zien in de gebruikscijfers. 2021 In 2021 bleef het aantal ritten redelijk stabiel, maar er zijn enkele zaken die opvallen. Doordat Urbee veel e-bikes heeft weggehaald, zijn er niet zulke extreme verschillen tussen het aantal ritten in zomer en winter.