Eindrapport Evaluatie Buurtteams Volwassenen Nijmegen_Geredigeerd

​

Ontwikkelingsgerichte evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

​ Eindrapport | 21 mei 2025

Partners in verbetering

Ontwikkelingsgerichte evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen Eindrapport Gemeente Nijmegen

​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC in opdracht van de gemeente Nijmegen. Op het intellectueel eigendomsrecht is artikel 8 van de Algemene inkoopvoorwaarden van de gemeente Nijmegen van toepassing. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet door anderen dan de opdrachtgever worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Inhoudsopgave Samenvatting​ 1 H1 | Inleiding: Buurtteams Volwassenen onderweg​ 3 1.1 Ontwikkelingsgericht evalueren van de uitvoering en samenwerking​ 3 1.2 Onderzoeksdoel en -vragen​ 3 1.3 Leeswijzer​ 4 H2 | De overeenkomst met SBVN​ 5 2.1 Aanleiding en opdrachtformulering​ 5 2.2 Ambities en doelen van Buurtteams Volwassenen Nijmegen​ 6 H3 | Organisatie en uitvoering​ 8 3.1 Organisatie​ 8 3.1.1 Samenstelling buurtteams​ 8 3.1.2 Werkwijze van buurtteams​ 10 3.1.3 Taken​ 12 3.1.4 Monitoring en evaluatie​ 12 3.1.5 Aan- en bijsturing​ 13 3.2 Uitvoering​ 14 3.2.1 Ontwikkeling en innovaties​ 14 3.2.2 Investeringen in vakmanschap van professionals​ 16 3.2.3 Proportioneel werken: we bieden zelf begeleiding, tenzij…​ 16 3.3 Samenwerking​ 17 3.3.1 Samen werken aan het versterken van de sociale basis​ 18 3.3.2 Ontwikkelpunten versterken van de sociale basis​ 20 3.3.3 Samenwerken met zorgaanbieders in de context van bestedingsruimtes​ 21 3.3.4 Ontwikkelpunten samenwerking zorgaanbieders​ 22 H4 | Resultaten​ 24 4.1 Realisatie van de doelstellingen​ 24 4.2 Wachttijden worden korter​ 27 4.3 Klanttevredenheid​ 28 4.3.1 Gemeentelijk enquêteonderzoek uit 2024​ 28 4.3.2 Klantpanelgesprekken​ 29 H5 | Conclusies en aanbevelingen​ 33 5.1 Conclusies​ 33 5.2 Aanbevelingen voor gemeente Nijmegen​ 34 Bijlage 1 | Onderzoeksaanpak​ 37 Bijlage 2 | Ambities, doelen en leidende principes​ 39 Bijlage 3 |

Samenwerkingspartners SBVN​ 40 Bijlage 4 | Kwantitatieve data zorgvraag per wijk​ 41 Bijlage 5 | De sociale basis in Nijmegen​ 46 Colofon​ 48

Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Samenvatting Dit rapport evalueert de Stichting Buurtteams Volwassenen Nijmegen (SBVN), die sinds ​ 1 januari 2022 laagdrempelige basisondersteuning biedt aan volwassenen in Nijmegen. Het onderzoek richt zich op de uitvoering van de overeenkomst van de gemeente Nijmegen met SBVN en de behaalde resultaten. Daarnaast richt de evaluatie zich op de samenwerking met de sociale basis en aanbieders van geïndiceerde begeleiding. ​ Buurtteams Volwassenen is opgericht om laagdrempelige hulp te bieden, eigen regie te stimuleren en samenwerking met het sociale netwerk te versterken. De doelgroep bestaat uit volwassenen met hulpvragen op diverse leefgebieden. De teams werken beschikkingsvrij, wat betekent dat professionals zelfstandig begeleiding kunnen bieden. ​ De belangrijkste doelstellingen zijn: minimaal 80% van de cliënten zelf begeleiden, hulp door buurtteams binnen 14 dagen starten en de sociale basis versterken. ​ Uit het onderzoek blijkt dat Buurtteams Volwassenen een professionele organisatie heeft opgebouwd met een eigen methodiek gebaseerd op de transformatiedriehoek (wijkgericht, collectief en blended werken) en het werkmodel van 'Samen stappen zetten'. Er wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van medewerkers en de inzet van ervaringsdeskundigen. Innovaties zoals blended care en collectieve begeleiding worden ingezet. ​ Buurtteams Volwassenen boekt concrete resultaten.

In de periode 2022 tot eind 2024 is er een duidelijke verschuiving naar meer directe hulp door de buurtteams zelf. Inmiddels wordt ongeveer 80% van de aanmeldingen door het buurtteam begeleid. Wachttijden zijn verkort en de norm van 14 dagen voor de start van ondersteuning wordt gehaald. Cliënten zijn over het algemeen zeer tevreden met de persoonlijke benadering en de groepsactiviteiten, met een gemiddeld rapportcijfer van 8,2 in 2024. Buurtteams Volwassenen heeft een plek verworven in het lokale zorglandschap en onderhoudt diverse samenwerkingsrelaties. Samenwerkingspartners zijn tevreden over de werkwijze, de medewerkers en resultaten van Buurtteams Volwassenen. Er zijn echter enkele uitdagingen in de samenwerking met de sociale basis en aanbieders van geïndiceerde begeleiding; op deze onderwerpen zijn in dit rapport concrete aanbevelingen geformuleerd. Conclusies: ●​ Buurtteams Volwassenen heeft een professionele organisatie opgebouwd. Er is een herkenbare, eigen methodiek. Daarmee wordt gebruikgemaakt van ervaringsdeskundigheid. Er wordt geïnvesteerd in het gebruik van digitale middelen en er wordt in toenemende mate collectief gewerkt. Medewerkers worden (bij-)geschoold; er is aandacht voor vakmanschap. ●​ Buurtteams Volwassenen behaalt de afgesproken resultaten op het gebied van directe hulp en wachttijden. Hulp start binnen 14 dagen.

Ongeveer 80% van de aanmeldingen bij Buurtteams Volwassenen wordt door medewerkers zelf begeleid. ●​ Cliënten zijn zeer tevreden over de geboden hulp. Zowel uit gesprekken als uit rapportcijfers van eerdere onderzoeken spreekt tevredenheid van cliënten, op proces, inhoud en resultaat van de ondersteuning.

| 1 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

●​ Buurtteams Volwassenen is een goede, gekende partner in het lokale zorglandschap. De samenwerking met de sociale basis en de aanbieders van geïndiceerde begeleiding kent enkele uitdagingen. Aanbevelingen voor gemeente Nijmegen 1. Versterken Samenwerking sociale basis: ●​ Zorg voor een eenduidige definitie en invulling van de sociale basis onder professionals van de betrokken organisaties. ●​ Overbrug de spanning tussen individuele hulpvragen en collectieve inzet door meer aandacht te besteden aan de rol van SBVN bij het ontwikkelen van ontmoetingsplaatsen en bewonersinitiatieven. ●​ Verduidelijk de rol van Buurtteams Volwassenen in het versterken van de sociale basis en stem dit af met andere partners, zoals Bindkracht10. 2. Optimaliseren Samenwerking aanbieders geïndiceerde begeleiding: ●​ Werk vanuit de ondersteuningsbehoefte van cliënten in plaats van indicaties als leidend principe voor samenwerking, overdracht en afschalen. ●​ Verbeter de afstemming en afbakening van taken bij meervoudige problematiek. ●​ Ontwikkel gezamenlijke protocollen voor de oneigenlijke situatie waarin SBVN overbruggingszorg moet leveren bij lange wachttijden in de GGZ.

| 2 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

H1 | Inleiding: Buurtteams Volwassenen onderweg 1.1 Ontwikkelingsgericht evalueren van de uitvoering en samenwerking Sinds 1 januari 2022 biedt Buurtteams Volwassenen – via Stichting Buurtteams Volwassenen Nijmegen (SBVN) – in opdracht van de gemeente Nijmegen laagdrempelige en toegankelijke ambulante Wmo-begeleiding aan inwoners tussen de 18 en 65 jaar (volwassenen zonder thuiswonende kinderen onder de 18 jaar) die (tijdelijk) ondersteuning nodig hebben om zelfstandig te kunnen wonen en/of participeren. De Buurtteams Jeugd en Gezin richten zich op kinderen, jongeren en gezinnen met kinderen, inclusief jongeren tussen de 18 en 23 jaar en volwassenen (ouders/broers/zussen) die deel uitmaken van een gezin met jeugdigen. Het accent van Buurtteams Volwassenen ligt op stimulering van eigen regie, activering, samenwerking met en versterking van het sociale netwerk en het aanleren van nieuwe vaardigheden. De doelgroep bestaat uit volwassenen die hulpvragen hebben op één of meerdere leefdomeinen: werk of dagbesteding, veiligheid, wonen, gezondheid & beperkingen, relaties, financiën, taal- en digitale vaardigheid, participatie (hobby, sport, et cetera) en vervoer.

In veel gevallen zijn de hulpvragen sterk met elkaar verweven, bijvoorbeeld als het psychische problemen, gedragsproblemen (al dan niet gediagnosticeerd) of een verstandelijke beperking (al dan niet gediagnosticeerd) betreft1. Inwoners, klanten en cliënten In dit rapport gebruiken we de term ‘inwoners’ en ‘klanten’. De term ‘inwoners’ spreekt voor zich. De term ‘klanten’ verwijst naar inwoners die gebruikmaken van de hulp door SVBN, waarbij de relatie vaak gekenmerkt wordt door zorg, advies of begeleiding. De term 'cliënten' gebruiken we alleen daar waar gebruik wordt gemaakt van cliëntervaringsonderzoek door de gemeente Nijmegen.

De gemeente en SBVN zijn een langjarige relatie met elkaar aangegaan, in de wetenschap dat transformatie een complex proces is en tijd kost. Het is nu tijd om onderweg stil te staan en te evalueren: waar staan we op de route en zetten we de juiste stappen in de goede richting? Het college van B&W moet uiterlijk 30 juni 2025 op basis van de uitvoering van de overeenkomst door SBVN een besluit nemen over verlenging van de overeenkomst voor de periode 2025 tot en met 2028.

1.2 Onderzoeksdoel en -vragen Het doel van dit ontwikkelingsgerichte evaluatieonderzoek is tweeledig. Allereerst een evaluatie van de uitvoering van de overeenkomst door SBVN, zodat het college kan besluiten over het verlengen van de overeenkomst en de gemeenteraad kan informeren. Daarnaast wil de gemeente Nijmegen graag evalueren hoe de buurtteams samenwerken met de sociale basis en met de aanbieders van geïndiceerde begeleiding. Deze beide samenwerkingen zijn cruciaal voor de aankomende periode, waarin er een financiële taakstelling is voor ambulante Wmo-begeleiding en de algemene krapte aan personeel groter wordt. 1

Bijlage 1: Programma van Eisen, Gemeente Nijmegen (2020).

| 3 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

De buurtteams werken daarmee in de context van twee belangrijke opgaven in de gemeente Nijmegen: de opgave ‘Sturen op een sterke sociale basis’ en ‘bestedingsruimtes Wmo-begeleiding’ uit de begroting 2025. Deze evaluatie is gebaseerd op documenten en data-analyse, interviews en een aantal groepsgesprekken. In onderstaand kader geven we de vooraf gestelde deelvragen weer. In bijlage 1 lichten we de onderzoeksaanpak toe. ​ Overeenkomst: A.​ Welke doelstellingen, leidende principes en resultaten zijn geformuleerd ten aanzien van de uitvoering van de opdracht door SBVN? B.​ In hoeverre zijn de doelstellingen SMART geformuleerd? Organisatie en uitvoering: C.​ Hoe zijn de buurtteams samengesteld? D.​ Welke taken voeren buurtteams uit? Zijn deze veranderd in de afgelopen periode 2022 - begin 2025? E.​ Wat kunnen we zeggen over de ontwikkeling van de hulp door buurtteams als hulp- en ondersteuningsvorm sinds de start van de Buurtteams Volwassenen? Zien we innovaties in de hulp door buurtteams? F.​ Hoe wordt door SBVN geïnvesteerd in het vakmanschap van professionals en welke ontwikkeling is hierin zichtbaar sinds de start? G.​ Op welke wijze monitoren en evalueren SBVN en de gemeente de uitvoering van de opdracht? H.​ Stuurt de gemeente op een effectieve wijze op de realisatie van de doelen van Buurtteams Volwassenen? I.​ Hoe bepalen buurtteammedewerkers de proportionaliteit van de

begeleiding die ze inzetten? J.​ Hoe wordt de afweging gemaakt om niet zelf te begeleiden maar om te verwijzen naar een aanbieder geïndiceerde begeleiding? K.​ Wat kan er gezegd worden over de samenwerking tussen SBVN en de aanbieders van geïndiceerde begeleiding? L.​ Met welke partners werken de buurtteams samen? M.​ Maakt SBVN gebruik van voorliggende voorzieningen in de sociale basis? Hoe verloopt dat? Resultaten: N.​ In hoeverre zijn de afgesproken doelstellingen gehaald in de afgelopen periode 2022 - begin 2025? O.​ Zien we een verschuiving van geïndiceerde begeleiding (minder) naar hulp door Buurtteams Volwassenen (meer)? P.​ Wordt de hulp door buurtteams tijdig ingezet en hoe ontwikkelen de wachttijden zich? Q.​ Hoeveel tijd is er beschikbaar voor het bieden van begeleiding door buurtteammedewerkers en in hoeverre is dit toereikend? R.​ Wordt bijgedragen aan de versterking van de sociale basis en welke rol wordt daarin door Buurtteams Volwassenen gespeeld? Versterkt de sociale basis ook de opdracht van Buurtteams Volwassenen? S.​ Wat kan er gezegd worden over de tevredenheid van cliënten over de hulpverlening vanuit Buurtteams Volwassenen?

1.3 Leeswijzer In de volgende hoofdstukken beantwoorden we de deelvragen thematisch, zoals geclusterd in bovenstaand kader. In hoofdstuk 2 beschrijven we de overeenkomst met SBVN en evalueren we in hoeverre de doelstellingen SMART zijn geformuleerd. In hoofdstuk 3 analyseren we hoe SBVN de hulp door buurtteams heeft georganiseerd en hoe deze in de praktijk wordt uitgevoerd. We besteden hierbij expliciet aandacht aan de samenwerking tussen SBVN en aanbieders van geïndiceerde begeleiding en de sociale basis. Hoofdstuk 4 laat de resultaten van de Buurtteams Volwassenen zien. Dat doen we zowel kwantitatief (zijn de doelstellingen behaald?) als kwalitatief (hoe tevreden zijn cliënten?). We sluiten het rapport af met de conclusies en aanbevelingen in hoofdstuk 5.

| 4 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

H2 | De overeenkomst met SBVN 2.1 Aanleiding en opdrachtformulering In 2019 heeft de gemeenteraad van Nijmegen besloten om stadsbreed te werken met brede basisteams. Dit komt voort uit drie argumenten, namelijk: 1)​ Een Breed Basisteam sluit aan bij de leidende principes die de gemeenteraad heeft vastgesteld zoals: preventie voor curatie, één gezin-één plan-één regisseur, uitvoering dichtbij leefomgeving, vertrouwen en ruimte voor professionals en veiligheid als ondergrens. 2)​ Een Breed Basisteam kent minder bureaucratie en biedt meer directe hulp, heeft professionals in dienst die de wijk kennen en zo meer oplossingen in de leefomgeving kunnen vinden, die bekende/vaste gezichten vormen voor de samenwerkingspartners waardoor de samenwerking rond inwoners verbetert en die een nieuwe professionele identiteit kunnen ontwikkelen die nodig is voor een krachtige eerste lijn. 3)​ Daarnaast worden ze lumpsum gefinancierd, dit geeft ruimte aan de professionals en maakt ook de financiële beheersbaarheid groter2. De opdracht zoals geformuleerd in de offerteaanvraag Breed Basisteam Volwassenen omvat het vormen van een vrij toegankelijke, laagdrempelige eerstelijnsvoorziening, ofwel Breed Basisteam, voor volwassenen met hulpvragen op één of meer leefgebieden.

Het Breed Basisteam heeft de opdracht om preventie, advies, onderzoek, hulp en regie te bieden en de toegang naar Aanvullende Zorg (Wmo) te verzorgen alsmede de bewegwijzering naar andere domeinen (o.a. sociale basis, zorg in het kader van Wet langdurige zorg en Zorgverzekeringswet, Onderwijs, Werk & Inkomen). Het Breed Basisteam is een eerstelijnsvoorziening die beschikbaar wordt gesteld aan inwoners als een algemene voorziening. Het Breed Basisteam werkt op diverse vindplaatsen en staat in direct contact met inwoners en partners om tijdige en adequaat hulp te verlenen. De voorziening kan minstens 80% van volwassenen met begeleidingsvragen zelf opvangen, voor de overige vragen worden andere partijen betrokken. Op 18 mei 2021 heeft de gemeente Nijmegen de opdracht voor de Buurtteams Volwassenen in Nijmegen definitief gegund aan Incluzio, die voor deze opdracht Stichting Buurtteams Volwassenen Nijmegen (SBVN) heeft opgericht. Sinds 1 januari 2022 bieden de Buurtteams Volwassenen in opdracht van de gemeente Nijmegen laagdrempelige en toegankelijke ambulante Wmo-begeleiding aan volwassenen met vragen op het gebied van werk of dagbesteding, veiligheid, wonen, gezondheid & beperkingen, relaties, financiën, taal- en digitale vaardigheid, participatie (hobby, sport, et cetera) en vervoer.

Vanuit tien buurtteams in verschillende stadsdelen werken buurtteammedewerkers met een nieuwe opdracht. Zij werken beschikkingsvrij, wat betekent dat ze de vrijheid krijgen om de begeleiding vanuit hun kennis en ervaring zelf uit te voeren, in nauwe samenwerking met de inwoners. Dit doen zij volgens de uitgangspunten van ‘samen stappen zetten’: doelen bepalen, welke acties nodig, eigen regie en netwerk.

2

Offerteaanvraag Breed Basisteam Volwassenen, Gemeente Nijmegen (2020).

| 5 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Als de buurtteams een inwoner niet zelf kunnen begeleiden, dan hebben zij de mogelijkheid om een indicatie voor een maatwerkvoorziening af te geven.

2.2 Ambities en doelen van Buurtteams Volwassenen Nijmegen Buurtteams Volwassenen heeft de ambitie om volwassen inwoners van Nijmegen zo goed mogelijk te ondersteunen bij hun zelfredzaamheid en participatie in de samenleving. In woorden van Buurtteams Volwassenen: Wij bieden een vrij toegankelijke, laagdrempelige Wmo- eerstelijnsvoorziening voor volwassenen (zonder thuiswonende kinderen onder de 18 jaar) met hulpvragen op één of meer leefgebieden3. De contractuele afspraken4 met betrekking tot doelen die hierbij horen, zijn: 1.​ Buurtteams Volwassenen begeleidt eind 2023 minimaal 80% van de cliënten die zich melden bij Buurtteams Volwassenen zelf, zonder inzet van een maatwerkvoorziening, en eind 2024 minimaal 72% van alle cliënten met een begeleidingsvraag5 6. 2.​ De hulp door buurtteams start binnen 14 dagen, met een lange termijn streven van 5 dagen. De norm is dat hulp door buurtteams binnen 14 dagen start voor minimaal 80% van de inwoners7 8. 3.​ Buurtteams Volwassenen versterkt en benut de sociale basis om zo de zelfen samenredzaamheid van de inwoners van Nijmegen te vergroten en de afhankelijkheid van professionele zorg te verminderen.9 Deze drie doelen hebben de afgelopen jaren een belangrijke plek gehad in de gesprekken tussen SBVN en de gemeente Nijmegen. In hoeverre deze doelen zijn behaald in de periode 2022-2025 staat centraal in hoofdstuk 4.

​ De doelstellingen zijn gedeeltelijk specifiek en meetbaar Tijdens het groepsinterview omschrijven buurtteammedewerkers de kern van de opdracht als het zo goed mogelijk en dicht bij huis ondersteunen van inwoners bij hun hulpvragen, waarbij ze tijdelijk betrokken zijn en op verschillende manieren (blended) werken, en slechts verwijzen indien nodig. Buurtteammedewerkers noemen tijdens het groepsinterview ook specifieke aspecten van de opdracht, zoals het bedienen van inwoners tussen de 18 en 65 jaar, het doel om zoveel mogelijk inwoners zelf te begeleiden zonder inzet van een maatwerkvoorziening, de termijn om binnen 14 dagen te starten met hulpverlening en het streven om 80% van de ondersteuningsvragen zelf op te pakken. Zowel de buurtteammedewerkers als beleidsmedewerkers benoemen tijdens twee aparte groepsinterviews dat de eerste twee doelstellingen van Buurtteams Volwassenen specifiek en meetbaar zijn, terwijl de derde doelstelling, het versterken en benutten van de sociale basis, minder specifiek, concreet en meetbaar is.

Jaarplan SBVN 2023. Addendum Lumpsum 2023 SBVN, 2023. 5 Addendum Herziening Lumpsum 2024 SBVN, 2024. 6 De oorspronkelijke ambitie, zoals vermeld in de "Offerteaanvraag SBVN", was dat het Breed Basisteam minstens 80% van volwassenen met begeleidingsvragen zelf opvangt. 7 CV Brede basisteams Volwassenen - Bijlage Vragenlijst, 2020. 8 Het Jaarplan SBVN 2024 noemt specifiek als doelstelling dat het kennismakingsgesprek of de welkomstbijeenkomst binnen 12 dagen plaatsvindt. 9 Jaarplan SBVN 2023 en 2024. 3 4

| 6 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

We merken op dat buurtteammedewerkers het versterken van de sociale basis niet spontaan noemen als een doelstelling. Ook aanbieders van geïndiceerde begeleiding noemen dit niet spontaan tijdens individuele interviews. Een aanbieder merkt op dat het versterken van de sociale basis vanzelfsprekend zou moeten zijn voor Buurtteams Volwassenen en niet een apart doel.

| 7 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

H3 | Organisatie en uitvoering In dit hoofdstuk beschrijven we de organisatie en uitvoering van de overeenkomst. Organisatie verwijst naar de structuur en coördinatie die nodig zijn om de doelen te bereiken. Het omvat op hoofdlijnen de verdeling van taken en verantwoordelijkheden, de processen en procedures, de beschikbare middelen en de onderlinge relaties binnen en buiten de buurtteams. Uitvoering verwijst naar de daadwerkelijk verrichte activiteiten en het omzetten van de organisatie in concrete resultaten. Er is daarbij expliciet aandacht voor samenwerking.

3.1 Organisatie In deze paragraaf beschrijven we de organisatie in termen van de samenstelling van de buurtteams, werkwijze, taken, monitoring en evaluatie en bij- en aansturing.

3.1.1 Samenstelling buurtteams De buurtteams in Nijmegen zijn idealiter samengesteld uit professionals met een T-profiel. Dit betekent dat de medewerkers beschikken over generalistische competenties. Tegelijkertijd hebben ze specifieke expertise over bepaalde doelgroepen of onderwerpen.10 Buurtteammedewerkers hebben verschillende achtergronden zoals sociaal werkers, ambulant en persoonlijk begeleiders, professionals met kennis van psychiatrie en diverse beperkingen zoals autisme, AD(H)D, licht verstandelijke beperking en niet-aangeboren hersenletsel.11 Binnen de teams zijn verschillende rollen en aandachtsgebieden belegd.12 13 Er wordt gestreefd naar teams die een zo representatief mogelijke afspiegeling vormen van de bevolking in het stadsdeel.14 Een teamcoach geeft tijdens het interview aan dat het vergroten van culturele diversiteit een aandachtspunt is. Dat komt met name naar voren in de samenwerking met - en overname van cliënten van - zorgaanbieders met expertise in werken met diverse culturele achtergronden, waar verwachtingen over wat professionele hulp is, kunnen verschillen. Buurtteammedewerkers vinden diversiteit binnen het team in wijken met een grote diversiteit, zoals Dukenburg, belangrijker dan in andere wijken, zoals Nijmegen Noord. Koepelvoorstel - Brede basisteams Volwassenen (2020).

Versterking van buurtteams door samenwerking en specialistische kennis Tijdens het groepsinterview merken buurtteammedewerkers op dat er soms expertise ontbreekt in sommige teams, bijvoorbeeld op het gebied van verslavingszorg en niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Bij mensen met NAH ontbreekt het bijvoorbeeld regelmatig aan zelfinzicht in de gevolgen van hun letsel, waardoor zij niet of moeizaam in staat zijn om hun eigen hulpvraag te formuleren. Hier kan een acceptatie- en verwerkingsproces nodig zijn voordat iemand met NAH begeleiding toelaat. Dit maakt de initiële inschatting van de benodigde ondersteuning complex. 10

Koepelvoorstel - Brede basisteams Volwassenen (2020).

Hoe werken we - Buurtteams Volwassenen Nijmegen. SBVN Halfjaarverslag 2022. 13 Sociaal Jaarverslag SBVN 2022. 14 Offerteaanvraag BBTV, Gemeente Nijmegen (2020). 11 12

| 8 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Het kan voorkomen dat de complexiteit en intensiteit van de klantbegeleidingsvragen de capaciteit en/of expertise van een buurtteam overstijgen, met name bij meervoudige problematiek (bijvoorbeeld psychiatrische problematiek in combinatie met een verslaving of een verstandelijke beperking). Samenwerking met aanbieders van geïndiceerde begeleiding blijkt essentieel om de juiste ondersteuning te bieden. Inzet van ervaringsdeskundigen De buurtteams werken nauw samen met de organisatie Ixta Noa bij de inzet van ervaringsdeskundigen. Deze samenwerking is gericht op structureel inbedden van ervaringsdeskundigheid binnen de organisatie van Buurtteams Volwassenen, waarbij Ixta Noa een belangrijke rol speelt in de ondersteuning en begeleiding van ervaringsdeskundigen, bijvoorbeeld door intervisie- en beleidsdagen. Daarnaast ontvangen ervaringsdeskundigen binnen Buurtteams Volwassenen deskundigheidsbevordering vanuit de Buurtstapacadamie en nemen zij deel aan alle teamoverlegmomenten, zoals actieleren en leercirkels. De inzet van ervaringsdeskundigen is bedoeld om contact te maken met inwoners, nieuwe inzichten en aanpakken voor herstel en meedoen te brengen, werkprocessen en dienstverlening te verrijken, het bewonersperspectief centraal te stellen en diversiteit en inclusie te bevorderen15.

Het streven was om uiterlijk 1 januari 2024 minimaal één ervaringsdeskundige per team te hebben.16 Buurtteammedewerkers geven aan dat in de praktijk de meeste teams een ervaringsdeskundige hebben, al is er in een team al een jaar geen ervaringsdeskundige en in een ander team langere tijd niet vanwege ziekteverzuim. De aanwezigheid van ervaringsdeskundigen wordt door buurtteammedewerkers als positief en behulpzaam gezien. Nieuwe organisatie, nieuwe cultuur en werkwijze Bij de start bestond Buurtteams Volwassenen voor een aanzienlijk deel uit overgenomen medewerkers van Sterker (de voormalige Sociaal Wijkteams) en aanbieders van specialistische begeleiding (waaronder RIBW). Medewerkers van Sterker werden verplicht overgenomen, terwijl medewerkers van andere zorgpartijen op vrijwillige basis konden overstappen17. Dit betekende dat er verschillen waren in de manier van werken en professionele identiteit tussen de nieuwe collega's. Voor sommigen was het wennen aan de nieuwe generalistische werkwijze na jarenlang op een meer conventionele manier te hebben gewerkt. Volgens de directeur SBVN heeft de vorming van een nieuwe organisatie met een eigen cultuur en werkwijze tijd gekost, maar is dit wel gelukt.

Dat kwam mede doordat er direct werd gestart met een gedegen ontwikkeltraject voor de medewerkers om aandacht te geven aan de nieuwe aanpak en ruimte te bieden voor gezamenlijk leren en reflecteren (zie ook paragraaf 3.2.1).

Criterium 3.2 Ervaringsdeskundigheid (2021). Nota van Inlichtingen definitief, Gemeente Nijmegen (2021). 17 Bijlage 1 Programma van Eisen, Gemeente Nijmegen (2020). 15 16

| 9 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

3.1.2 Werkwijze van buurtteams In deze paragraaf meer over de werkwijze van de buurtteams in de praktijk. De transformatiedriehoek als basis SBVN heeft de beoogde transformatie in de sociale ondersteuning vormgegeven via de transformatiedriehoek. Deze kent drie pijlers: wijkgericht, collectief en blended werken. Deze transformatiedriehoek is sinds de start van SBVN in 2022 geïntroduceerd en geleidelijk ontwikkeld. Uit alle stukken blijkt in de jaren 2023 en 2024 een duidelijke focus op de implementatie en standaardisatie van dit model binnen de buurtteams. In het Jaarplan SBVN 2023 worden collectief en blended werken genoemd als onderdelen van de manier van werken; in het Jaarplan SBVN 2024 wordt gesteld dat SBVN op alle fronten zo is ingericht dat 'werken volgens de transformatiedriehoek' gestandaardiseerd is in het handelen. Drie pijlers van de transformatiedriehoek18 ●​ Wijkgericht werken: Dit betekent dat Buurtteams Volwassenen een goed beeld heeft van de lokale opgave in de wijk en weten wat er van hen en hun samenwerkingspartners verwacht wordt. Dit wijkbeeld is het vertrekpunt voor de inrichting van de organisatie, het opstarten van collectieven en de integratie van digitale oplossingen. ●​ Collectief werken: Dit is een aanpak waarbij twee of meer inwoners samenwerken aan het realiseren van hun eigen doelen op verschillende leefgebieden.

Collectief werken versnelt en borgt het behalen van doelen, versterkt inwoners, vergroot hun netwerk en heeft een preventieve werking. Het ontwikkelen van een collectief aanbod is een expliciete opdracht aan het hele team19. ●​ Blended werken: Dit staat voor de combinatie van face-to-face hulpverlening met online ondersteuning. Er wordt gekeken welke vorm van ondersteuning het meest passend is voor een individuele klant. 'Gezonde Boel' is een voorbeeld van een online platform met modules over uiteenlopende thema's dat hierbij ingezet kan worden. Blended werken wordt steeds meer een regulier werkproces binnen de teams20.

Buurtteams streven ernaar om 'werken volgens de transformatiedriehoek' te standaardiseren in hun handelen, waarbij wijkgericht, collectief en blended werken de norm zijn ("blended tenzij, collectief tenzij")21. Er wordt door SBVN geïnvesteerd in training en ontwikkeling om professionals te ondersteunen in het werken volgens de tranformatiedriehoek.

Sociaal Jaarverslag 2023, SBVN (2024). Presentatie accountoverleg SBVN (2022). 20 Gezondere Boel 24 - Stimuleringsplan Buurtteams Nijmegen (2024). 21 Jaarplan 2024_Versie 1 (SBVN, 2024). 18 19

| 10 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Samen stappen zetten De werkwijze van buurtteammedewerkers met een inwoner verloopt volgens het model van Samen stappen zetten22. De inwoner neemt contact op, door te bellen of mailen of het online aanmeldformulier in te vullen. Tijdens de Welkomstbijeenkomst leggen buurtteammedewerkers uit wie ze zijn en wat de manier van werken is. Ook geven ze voorlichting over de voorzieningen in de wijk.​ De derde stap is het kennismakingsgesprek. Na het kennismakingsgesprek gaan inwoner en buurtteammedewerker samen op zoek naar oplossingen. Van eerste contact tot traject Als er een ondersteuningstraject start, stellen buurtteammedewerkers een integraal plan van aanpak op, inclusief doelen en hoe deze bereikt kunnen worden. Alle relevante informatie over de inwoner en de begeleiding wordt geregistreerd in het WIZ-portaal.23 ​ Dit omvat onder andere het integraal plan, doelen, acties en de voortgang. Buurtteammedewerkers bieden in principe ambulante ondersteuning die gericht is op het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners. Indien buurtteams een inwoner niet zelf lijken te kunnen begeleiden, wordt onderzocht of aanvullende zorg (maatwerkvoorziening) nodig is. In het integrale plan in het WIZ-portaal vullen buurtteams het blok "Onderzoek aanvullende zorg". De buurtteammedewerker checkt met een collega (vierogenprincipe) of maatwerk daadwerkelijk nodig is.

Een onderzoeksverslag wordt opgesteld en door de inwoner ondertekend. De aanvraag voor aanvullende zorg wordt via het WIZ-portaal doorgezet naar de gemeente. Bij een afwijzing van de maatwerkvoorziening wordt de inwoner hierover geïnformeerd, inclusief de mogelijkheid tot bezwaar24. WIE-focus Door de directeur SBVN wordt de WIE-focus omschreven als 'een bril waardoor we naar klanten kijken'25. WIE staat voor Wederkerigheid, Informele netwerk en Eigen kracht. Buurtteammedewerkers geven tijdens het groepsinterview aan dat de WIE-focus hen helpt bij het afbakenen van de taken van de buurtteams ten opzichte van andere partijen, zoals Bindkracht10. Bovendien moedigt de WIE-focus aan om gebruik te maken van wat er is in de wijk en daar goed mee af te stemmen, aldus buurtteammedewerkers.

Hoe werken we - Buurtteams Volwassenen Nijmegen Sociaal Jaarverslag SBVN 2022, SBVN (2023). 24 Traject - Integraal plan (Versie 1), SBVN (2021). 25 Jaarrekening SBVN 2022, SBVN (2023). 22 23

| 11 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

3.1.3 Taken De ondersteuning die Buurtteams Volwassenen op één of meer leefgebieden geeft, kan kortdurend en langdurig zijn en individueel of in groepsverband. De belangrijkste taken van de Brede basisteams bestaan uit (niet uitputtend)26: 1.​ Collectieve taken a. Warm toeleiden van klanten naar passende collectieve voorzieningen en activiteiten op wijk- en stedelijk niveau door bijvoorbeeld een aantal keren mee te gaan of via overdracht van expertise naar de organisaties die de algemeen toegankelijke activiteiten organiseren. b. Inventarisatie van veelvoorkomende vragen (vraagpatronen) ten behoeve van de vraag-aanbodanalyse: sluit het aanbod aan bij de vraag? c. Organiseren van groepsbegeleiding voor mensen met soortgelijke vragen, achtergrond of beperking. 2.​ Individuele taken a. Opstellen van een integraal ondersteuningsplan op basis van integrale vraagverheldering op alle leefgebieden en het principe één huishouden-één plan. b. Kortdurende ondersteuning/begeleiding. c. Langdurige ondersteuning/begeleiding. d. Casemanagement. e. Toeleiden naar een Wmo-maatwerkvoorziening (m.u.v. hulpmiddelen en woonaanpassingen) – indicatiestelling.

Er kan ook een onderverdeling worden gemaakt in verschillende generieke taken, zoals het bieden van ondersteuning, het stellen van indicatie en voeren van casusregie, wijkgerichte aanpak en samenwerking en professionele ontwikkeling, en specialistische taken, zoals indicatiestelling PGB, indicatiestelling ZIN en Inzet op het collectief27. In de loop van de jaren 2022-2025 is er een ontwikkeling naar meer hulp door Buurtteams Volwassenen zonder maatwerkvoorziening zichtbaar (zie ook hoofdstuk 4). ​ Daar horen taken zoals het verduidelijken van hulpvragen en informatievoorziening aan de klant bij. SBVN besteedt daar vanaf de tweede helft van 2024 meer aandacht aan28. Begin 2025 voert SBVN een plan Wmo uit met verbeterde werkinstructies en aanvullende informatievoorziening over het toeleidingsproces aan klanten29.

3.1.4 Monitoring en evaluatie SBVN en de gemeente Nijmegen monitoren de uitvoering van de opdracht op verschillende manieren, waarbij zowel kwantitatieve gegevens als kwalitatieve feedback een rol spelen.

Koepelvoorstel - Brede basisteams Volwassenen (2020). Criterium 1. Vakmanschap (2021). 28 Met behulp van bijvoorbeeld een brochure voor verwijzers en websitepagina voor verwijzers, externe nieuwsbrief ten behoeve van 160 relaties in het Nijmeegse welzijnsveld en gemeenterelaties, nieuwe flyers (o.a. Digitale ondersteuning en Gezonde Boel), in het algemeen verbeterde website voor klanten, narrowcasting bij huisartsenpraktijken en waar mogelijk op wijklocaties, verbeterde informatie over pgb op vraaghulpnijmegen.nl. 29 Persoonlijke communicatie SBVN (28-3-2025). 26 27

| 12 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

De gemeente en SBVN zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het verzamelen en toegankelijk maken van deze informatie.30 De gemeente Nijmegen onderzoekt de ervaringen van inwoners die hulp en ondersteuning vanuit de Wmo ontvangen, via schriftelijke of online vragenlijsten. In dit onderzoek wordt ook gevraagd naar contact met Buurtteams Volwassenen. Daarnaast wordt (digitaal) cliëntonderzoek gedaan onder de cliënten van Buurtteams Volwassenen. De monitoring van de cliëntgroep van de buurtteams is nog volop in ontwikkeling.31 Daarnaast kan de gemeente informatie uit het eigen dashboard halen, bijvoorbeeld over het aantal verstrekte persoonsgebonden budgetten (pgb’s). Het is ook mogelijk om data van Buurtteams Volwassenen en gemeentelijke data – geanonimiseerd – te koppelen, om zo de verschuiving tussen maatwerk en buurtteam te kunnen volgen. SBVN heeft een dashboard waarin resultaatgerelateerde variabelen op organisatie-, teamen professioneel niveau worden gemonitord. Deze informatie komt uit de eigen systemen van de organisatie, zoals WIZ. Ook de teams en medewerkers krijgen inzicht in de resultaten van hun dienstverlening via dit dashboard. Er wordt gestreefd naar datagericht werken en evaluatie met behulp van het klantvolgsysteem WIZ32. Teamcoaches nemen de buurtteammedewerkers proactief mee in data en resultaten en evalueren deze tijdens teamoverleggen.

SBVN investeert in voortdurend leren, vanuit casuïstiek en vanuit cijfers. Hierin heeft de innovatiemanager van SBVN een cruciale rol. Er vinden leercirkels plaats met de teams waarin tijd en aandacht wordt besteed aan reflectie. Het doel is om het eigenaarschap van de leercirkels over te dragen aan alle buurtteams, zodat een continu leer- en evaluatieproces ontstaat. Zie hiervoor ook paragraaf 3.2.1. De gemeente Nijmegen en SBVN evalueren samen door middel van een georganiseerde overlegstructuur. De uitvoering van de overeenkomst SBVN valt onder de verantwoordelijkheid van een wethouder. Er is twee keer per jaar bestuurlijk overleg met de wethouder en het bestuur/directie SBVN. De ambtelijke eindverantwoordelijkheid ligt bij de concernmanager, die een keer per jaar overlegt met bestuur/directie SBVN. Namens de gemeente is er een accountmanager aangesteld.

3.1.5 Aan- en bijsturing De aansturing van de buurtteams is een gelaagd proces waarbij de gemeente de kaders en doelen stelt en de uitvoerende stichting de operationele leiding heeft. De aansturing van de aanbieders geïndiceerde begeleiding vindt plaats door middel van overeenkomsten en convenanten die de gemeente Nijmegen afsluit met de uitvoerende organisaties en met zorgaanbieders. Deze documenten bevatten afspraken over de te leveren prestaties en bijbehorende budgetten, en over de samenwerking tussen de buurtteams en Plan ontwikkelingsgerichte evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen (2025). Stips, buurtteams en regieteams | Stads- en wijkmonitor 2024. 32 Criterium 1 Vakmanschap (2021). 30 31

| 13 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

zorgaanbieders. SBVN is de organisatie die de opdracht voor Brede Basisteams Volwassenen uitvoert. Binnen de buurtteams zijn de teamcoaches verantwoordelijk voor de aansturing van de buurtteammedewerkers. Zij bespreken bijvoorbeeld de cijfers en casuïstiek met de teams. Voor specifieke expertise en stadsbrede vragen is er een Expertiseteam Wmo binnen Buurtteams Volwassenen. Dit team heeft een rol bij complexere casuïstiek, afwijzingen en bezwaren, en kan collega's adviseren. De directeur van Buurtteams Volwassenen Nijmegen is procesverantwoordelijke voor bezwaarzaken. Er is een Raad van Toezicht binnen SBVN die toezicht houdt op de organisatie. De gemeente volgt de voortgang in eerste instantie via de accountmanager, onderzoeksadvies en financieel advies. De accountmanager praat tweewekelijks met de directeur en een teamcoach over wat er dan speelt. De accountmanager overlegt twee keer per jaar met de teamcoaches over wat er dan speelt. Ieder kwartaal is er een accountgesprek op basis van de voortgangsrapportage. Hierbij zijn accountmanager, onderzoeksadvies en financieel advies betrokken en aanwezig. Ieder jaar is er een aantal herzieningsgesprekken om de opdracht voor het volgend jaar te bepalen. Periodiek wordt de raad ook bijgepraat. Dit heeft geen vaste frequentie. Voor zowel de accountmanager als het bestuur/directie SBVN werkt deze overlegstructuur goed.

3.2 Uitvoering In dit deel evalueren we de daadwerkelijke verrichte activiteiten aan de hand van ontwikkelingen en innovaties, investeringen in vakmanschap van professionals, proportionaliteit en samenwerking met de sociale basis en aanbieders van geïndiceerde begeleiding.

3.2.1 Ontwikkeling en innovaties Innovatie is expliciet opgenomen als beoordelingscriterium in de aanbesteding voor Buurtteams Volwassenen33. Innovatie wordt door SBVN gezien als een essentieel middel om de opdracht en doelen te bereiken (paragraaf 2.3 De transformatiedriehoek als basis) om om te gaan met actuele uitdagingen (zoals een schaarste aan gekwalificeerd personeel). Buurtteams Volwassenen in Nijmegen hebben in de periode 2022-2025 ontwikkelingen doorgemaakt op verschillende vlakken. Op basis van de documentenstudie en de gesprekken vatten we de ontwikkelingen per jaar samen in onderstaand kader: Samenvatting ontwikkelingen Buurtteams Volwassenen 2022-2025 2022: Het Jaar van de Start en Basisvorming Operationele start, personele opbouw, werkwijze implementatie, opbouwen van samenwerkingsrelaties, start innovaties, het startbudget van 2022 werd verhoogd, leer- en ontwikkeltrajecten werden gestart.

33

Offerteaanvraag BBTV (2020).

| 14 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

2023: Doorontwikkeling en Groei Personele Versterking, Verdere Implementatie van Innovaties, Optimalisatie van Werkprocessen, Intensivering van Samenwerking, Focus op Kwaliteit, Financiële reserves opbouwen, nieuwe hoofdlocatie. 2024-2025: Consolidering, Doorbraakaanpak en Evaluatie Verdere inbedding van Innovaties, Wijkgericht Werken Versterkt, doorbraakaanpak geïntroduceerd, optimalisatie van processen, samenwerking Centrale Toegang, leer- en ontwikkelprogramma’s, financiële stabiliteit, Ontwikkelingsgerichte Evaluatie.

Innovaties zijn met name gericht op het verbeteren van de ondersteuning aan inwoners, het efficiënter werken en het versterken van de samenwerking in de wijk. De belangrijkste innovaties die gerealiseerd zijn, zijn: ●​ Blended care: Dit is een combinatie van face-to-face hulpverlening met online ondersteuning. Een voorbeeld hiervan is het online platform Gezonde Boel, dat modules biedt over uiteenlopende thema's34. ●​ Collectieve begeleiding: Dit houdt in dat ondersteuning in groepsverband wordt aangeboden, naast de individuele begeleiding. Het doel is om meer mensen te bereiken, sociale netwerken te versterken en de zelfredzaamheid te bevorderen.35 ●​ Flexibele arrangementen met aanvullende zorg: Om de samenwerking tussen de SBVN en de Aanvullende Zorg (AZ) te verbeteren, zijn flexibele arrangementen geïntroduceerd. Dit biedt medewerkers van SBVN de mogelijkheid om een beroep te doen op specifieke kennis en expertise van de AZ zonder dat de klant volledig overgaat naar de AZ36. ●​ Doorbraakaanpak: Voor complexe casuïstiek wordt de doorbraakaanpak gezien als een innovatieve manier van werken om effectiever tot oplossingen te komen. Het is de bedoeling om deze aanpak in 2025 als standaardwerkwijze toe te passen. ●​ Actieleren: Actieleren wordt ingezet als methode om praktijkleren te stimuleren en op gang te brengen binnen de teams.

Collega's worden getraind om actieleersessies te begeleiden, wat bijdraagt aan reflectie op het eigen handelen37. ●​ BuurtStapAcademie: Om nieuwe collega's goed in te werken en mee te nemen in de visie en opdracht van de SBVN, is de BuurtStapAcademie ontwikkeld als een intensief inwerk- en opleidingsprogramma38. SBVN wil in de toekomst effectievere ondersteuning bieden, met name door innovatieve zorgmethoden, wijkgerichte samenwerking, datagestuurde optimalisatie en financiële duurzaamheid te ontwikkelen39. Voorbeelden zijn de volledige inbedding en verdere opschaling van blended care (via Gezonde Boel) en collectieve begeleiding als standaardwerkwijze. Er zijn concrete doelstellingen geformuleerd voor het percentage trajecten dat deze methoden moet omvatten, met een streven van 25% blended werken eind 2025 en 30% groepen eind 2025. Gezien de financiële taakstelling voor ambulante

SBVN Halfjaarverslag 2022, SBVN (2022). Jaarplan SBVN 2023, SBVN (2022). 36 Criterium 2.1 Risico's (2021). 37 Toelichting voor onderzoek Rekenkamer (2024). 38 Brief aan de raad Tweede kwartaalbrief Wmo en buurtteams JG (2023). 39 Ontwikkelplan 2025, SBVN (2024). 34 35

| 15 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Wmo-begeleiding en de personeelskrapte, zal er in de toekomst ook een focus zijn op het efficiënter inzetten van middelen en het realiseren van de beoogde besparingen. ​ Overlap in opdrachten leidt soms tot vertraging in ontwikkeling Er zijn grensvlakken en potentiële overlap in verantwoordelijkheden met andere professionals en teams, zoals ouderenadviseurs, Wmo-consulenten en de Buurtteams Jeugd & Gezin. Dit kan soms leiden tot onduidelijkheid over wie waarvoor precies verantwoordelijk is en het gevoel geven dat de SBVN voor zaken wordt gevraagd die elders beter passen. Beleidsmedewerkers realiseren zich dat de gemeente veel verschillende opdrachten in het sociaal domein kent, waarbij op de een of andere manier betrokkenheid van Buurtteams Volwassenen gevraagd wordt en dat dit tijd kost voor de SBVN. Daarnaast werken niet alle samenwerkingspartners in hetzelfde tempo, waardoor de SBVN op sommige onderdelen minder snel kan ontwikkelen.

3.2.2 Investeringen in vakmanschap van professionals Buurtteammedewerkers die voorheen specialistisch werk deden, moeten sinds 2022 een bredere maatschappelijke focus hebben en hun kennis verbreden. Ook professionals uit de sociale wijkteams maken een verandering door, waarbij ze meer de rol van ambulant begeleider op zich nemen en minder op regievoering en indicatiestelling gericht zijn. Ondanks dat alle medewerkers van begin af aan getraind worden in hun nieuwe functie, blijft de ontwikkeling van het vakmanschap een continu aandachtspunt. In 2025 ligt het accent van het leer- en ontwikkelprogramma op de ontwikkeling van wijkgericht werken, wat nieuwe competenties vraagt op het gebied van netwerken, verbinden en onderhandelen. Deze competenties worden van groot belang geacht in relatie tot de sociale basis40. Buurtteammedewerkers geven aan dat hoewel zij allemaal cursussen en trainingen volgen en er wordt gestuurd op bijscholing, dat niet als verplicht wordt ervaren maar als iets waar je voor kunt kiezen. Zij waarderen het dat hun signalen over waar zij mee worstelen in de praktijk worden gebruikt om het scholingsaanbod aan te passen. Buurtteammedewerkers vertellen ook dat de teamcoach regelmatig bijeenkomsten organiseert met het team om de cijfers en de voortgang ten opzichte van de doelstellingen te bespreken.

Daarnaast faciliteert de teamcoach casusbesprekingen, waarbij teamleden van elkaar leren en gezamenlijk tot een aanpak komen. De teamcoach benadrukt in deze bijeenkomsten het belang van wijkgericht, blended en collectief werken. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van een gemeenschappelijke aanpak en visie binnen het team. “Ik mag medewerkers uitdagen door vragen te stellen over hun aanpak” - teamcoach SBVN

3.2.3 Proportioneel werken: we bieden zelf begeleiding, tenzij… Met proportioneel werken wordt in deze evaluatie bedoeld dat de inspanningen, middelen en eventuele maatregelen die buurtteammedewerkers inzetten, in balans moeten zijn met het beoogde resultaat: er worden geen onnodige acties ondernomen. Volgens het programma van eisen werken buurtteammedewerkers proportioneel door lichte interventies in te zetten 40

Ontwikkelplan 2025, SBVN (2024).

| 16 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

waar mogelijk en zwaardere ondersteuning te bieden wanneer dat noodzakelijk is41. Met name die afweging resulteert in proportioneel werken. ​ De buurtteams hanteren een afwegingskader om te bepalen welke hulp een inwoner nodig heeft en of dit binnen de hulp door buurtteams van het buurtteam valt of dat aanvullende zorg noodzakelijk is. In 2022 heeft SBVN een richtlijn/afwegingskader opgesteld, voor zelf begeleiden of op- of afschalen. De richtlijn is gebaseerd op de variabelen die bepalen of het buurtteam dan wel de aanvullende zorg de juiste begeleiding gaat bieden: de mate van intensiteit, complexiteit en langdurigheid. Complexiteit betreft de mate van specifieke benodigde deskundigheid. Tijdsintensief en langdurigheid gaan over het aantal uren begeleiding per week (intensiteit) in combinatie met de duur van die begeleiding42. Tabel 1 Variabelen afwegingskader

Uitgangspunt in de afweging om proportioneel te werken is: “We bieden zelf begeleiding (groep of individueel) vanuit het buurtteam, tenzij… We schalen af naar of werken samen met voorliggend veld zo snel als kan... We schalen op naar aanvullende zorg als dit noodzakelijk is…”. Zoals we in paragraaf 3.1.3 hebben omschreven, is het bepalen van de inzet een continu proces van afstemming en afbakening en kan dit om verschillende redenen als complex en tijdrovend worden ervaren door buurtteammedewerkers. Tijdens het groepsinterview geven buurtteammedewerkers zelf aan dat met name het vierogenprincipe (samen afwegen met een collega) hen helpt om proportioneel te werken. Het vierogenprincipe wordt ingezet bij het bepalen, formuleren en onderbouwen van Wmo-maatwerkadviezen. Dit houdt in dat buurtteammedewerkers elkaars onderzoeksverslagen reviewen volgens opgestelde richtlijnen, voordat een advies wordt afgegeven.43

3.3 Samenwerking Buurtteams Volwassenen onderhoudt diverse samenwerkingsverbanden om hun werkzaamheden effectief uit te voeren (zie bijlage 3 voor een overzicht). Na de start van Buurtteams Volwassenen in januari 2022 lag de nadruk op het leren kennen van samenwerkingspartners en professionals/voorzieningen in de wijk. Er was een intensieve Bijlage 1: Programma van Eisen, Gemeente Nijmegen (2020). Richtlijn voor afwegingskader Zelf begeleiden of op- of afschalen? SBVN (2022). 43 Sociaal Jaarverslag SBVN 2022. 41 42

| 17 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

samenwerking met de gemeente tijdens de voorbereiding en implementatie van de buurtteams. In het begin van 2022 werd een groot aantal klanten overgedragen van RIBW, 's Heeren Loo en Driestroom naar de buurtteams, wat een intensieve samenwerking vereiste om dit vlot te laten verlopen44. De samenwerking met zorgaanbieders is geëvolueerd, met als doel minder overlegtijd en administratieve lasten door minder focus op de indicatiestelling. Er zijn afspraken gemaakt over standaarduren bij verwijzingen voor begeleiding, gebaseerd op vertrouwen45. In 2023 stond de versterking van de samenwerking met aanbieders van collectieve voorzieningen in de wijk centraal, evenals een intensievere samenwerking met Bindkracht10 met meer ontmoetingen en gedeelde werkplekken46. In 2024 ontstonden verschillende samenwerkingsvormen en deelname aan multidisciplinaire overleggen in huisartsenpraktijken en 'veelhoeken' met partijen als Bindkracht10 en gezondheidsmakelaars47.

3.3.1 Samen werken aan het versterken van de sociale basis Sociale basis: de rol van buurtteams op papier​ In het programma van eisen is heeft de gemeente ‘bijdragen aan de sociale basis’ als volgt uitgewerkt: 1.​ Het scheppen van rust op de basisbehoeften, zoals financiën, wonen en zinvolle daginvulling. 2.​ In afstemming met het opbouwwerk en Welzijn op recept ‘warm’ toeleiden van inwoners naar passende collectieve en preventieve voorzieningen en activiteiten op wijk- en stedelijk niveau (cultuur, sport, welzijn, et cetera) door bijvoorbeeld een aantal keren mee te gaan. 3.​ Samenwerking met en overdracht van expertise naar de welzijns-, sport- en culturele organisaties die de algemeen toegankelijke activiteiten organiseren. 4.​ Inventarisatie van veelvoorkomende vragen (vraagpatronen) ten behoeve van de vraag- en aanbodanalyse: sluit het aanbod aan bij de vraag? Dit kan leiden tot vernieuwing in het aanbod van collectieve en preventieve voorzieningen (zie ook eis 45: ‘Doorontwikkelen van het Nijmeegse sociaal domein op stads- en wijkniveau’). ​ Een belangrijk thema daarbij is het meer gaan werken met ervaringsdeskundigen en vrijwilligers. 5.​ Organiseren van methodisch opgezette groepsbegeleiding waarvoor zorgexpertise nodig is. In 2021 heeft de gemeenteraad de kadernota sociale basis vastgesteld48 (‘Samen werken, Samen Sterk’).

Bij het opstellen hiervan is ook geput uit de inzichten van het Lectoraat versterken Sociale kwaliteit, Hogeschool Arnhem-Nijmegen. Tijdens de vergadering van de gemeenteraad op 26 maart 2025 is aanvullend hierop het raadsvoorstel 'Sturen op een sterke sociale basis’ aangenomen. Het raadsvoorstel gaat over impactgedreven samenwerken om de baten van de sociale basis inzichtelijk te maken. Daarvoor is sturingsinnovatie nodig en wordt een investeringsfonds ingesteld om in drie gebieden lerend aan de slag te gaan. ​ SBVN Halfjaarverslag 2022, SBVN (2022). Informatiefolder convenant samenwerking Buurtteams en zorgaanbieders (2022). 46 Sociaal Jaarverslag 2023 SBVN (2024). 47 Sociaal Jaarverslag 2023 SBVN (2024). 44 45

48

Samen Werken, Samen Sterk, Gemeente Nijmegen (2021).

| 18 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

In het raadsvoorstel zijn enkele uitgangspunten vastgelegd over de samenwerking en organisatievormen, waarmee de gemeente Nijmegen in samenwerking met professionele partijen en inwoners de sociale basis wil versterken (zie ook bijlage 5). Daarbij ligt een deel van de opgave in het werken van ‘stedelijk en individueel’, naar ‘gebiedsgericht en collectief’. Buurtteams Volwassenen worden in het raadsvoorstel genoemd als ‘partner’, hun (mogelijke) rol is in het raadsvoorstel niet uitgewerkt. Zowel de gemeente Nijmegen als SBVN hanteren dezelfde definitie van de sociale basis: ​ Het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert49. Sociale basis: de aanpak van SBVN ​ In het document ‘Wijkgericht werken’ heeft SBVN de beleidsuitgangspunten van de gemeente Nijmegen en de concrete opdracht aan de organisatie vertaald naar het werk van de eigen medewerkers50. Ook hier wordt geput uit het werk van het lectoraat sociale kwaliteit van de HAN.

Verder wordt in het document de opgave voor versterken van de sociale basis beschreven als een beweging van ‘individueel-formeel’ naar ‘collectief-informeel51.’ Binnen de grenzen van de opdracht aan SBVN betekent dit voor de medewerkers dat zij vier rollen kunnen vervullen: 1.​ Individueel toeleiden/verbinden. 2.​ Collectief toeleiden (waarbij inwoners niet individueel, maar als groep of door middel van gezamenlijke acties worden begeleid naar bestaande activiteiten of voorzieningen in de wijk of stad). 3.​ Preventief werken (signaleren en informele laagdrempelige experimenten uitproberen). 4.​ Met partners in de sociale basis zorgen dat laagdrempelige experimenten/collectieve activiteiten “landen” in de sociale basisinfrastructuur van de wijk. Bijvoorbeeld door deskundigheid toevoegen t.b.v. inclusiviteit. Versterken van de sociale basis door buurtteammedewerkers in de praktijk​ Vanaf het begin van hun dienstverband maken buurtteammedewerkers kennis met de sociale basis in hun wijk, onder andere via 'wijksafari's', waarbij buurtteammedewerkers samen met medewerkers van welzijnsorganisaties collectieve voorzieningen bezoeken om het aanbod en de mensen erachter te leren kennen. Buurtteammedewerkers leren 'warm' door te verwijzen naar de sociale basis en organiseren 'makkelijk kennismaken'bijeenkomsten om inwoners in contact te brengen met het aanbod.

De buurtteammedewerkers geven tijdens het groepsinterview aan dat zij de sociale basis versterken door actief samen te werken met organisaties in de wijk, inwoners toe te leiden naar collectieve voorzieningen door zelf collectieve vormen van ondersteuning te Movisie (2022). Wijkgericht Werken, Buurtteams Volwassenen Nijmegen. 51 In het document ‘wijkgericht werken’ beschrijft SBVN een beweging die gelijkenis kent met de opgave in het raadsvoorstel ‘Sturen op een sterke sociale basis’: gebiedsgericht, van individueel naar collectief, en van formeel naar informeel. 49 50

| 19 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

organiseren. Verder proberen medewerkers ook trends en behoeften te signaleren die kunnen leiden tot een beter en inclusiever aanbod in de sociale basis. De buurtteams werken daarbij samen met organisaties in de sociale basis, zoals Bindkracht10 en Woningcorporaties, GGD en Sterker, en er zijn binnen de buurtteams aandachtsfunctionarissen en verbindingsrollen gericht op de samenwerking met de sociale basis52. Verder wordt er door SBVN gewerkt aan sociale kaarten op stads- en wijkniveau voor collectieve activiteiten, om voor alle medewerkers het aanbod inzichtelijk te maken53. Buurtteammedewerkers leggen in het eigen klantsysteem, het WIZ-portaal, ook vast wanneer wordt 'toegeleid naar collectieve activiteit sociale basis’. Zij zetten een vinkje in het WIZ-portaal als dit is gelukt. Uit het gesprek met de buurtteammedewerkers blijkt dat zij ‘versterken van de sociale basis’ met name opvatten als het in beeld brengen en versterken van het eigen netwerk rondom een klant, en het doorverwijzen naar aanbod/voorzieningen in de wijk. Het ontwikkelen van groepsaanbod en daar naartoe verwijzen zien de medewerkers ook als bijdragen aan versterking van de sociale basis. Het vertrekpunt is in al deze gevallen de individuele klant, die zich met een ondersteuningsvraag meldt bij het buurtteam.

Versterken van de sociale basis betekent vooral: een andere oplossing dan professionele individuele begeleiding. Minder nadrukkelijk komt het perspectief naar voren van ontwikkeling van ontmoetingsplaatsen, ondersteuning van bewonersinitiatieven of het aanjagen van wijknetwerken. Dit zijn vormen van versterken van de sociale basis zonder dat er een individuele vraag aan vooraf gaat. Of, in termen van het gespreksmodel van het Verwey-Jonker Instituut54: de gemeenschappelijke sociale basis. Hier ligt ook de grens van de opdracht aan SBVN en begint de opdracht van Bindkracht 10 en Sterker.

3.3.2 Ontwikkelpunten versterken van de sociale basis Geen eenduidige definitie van sociale basis: Samenwerkingspartners hebben niet altijd hetzelfde begrip van wat de sociale basis inhoudt en hoe deze versterkt kan worden. Dit leidt tot verschillende opvattingen over de rol van de buurtteams. Buurtteammedewerkers ervaren toch enige onduidelijkheid over hoe zij de sociale basis concreet kunnen versterken. Met name het wijkgericht, collectief werken, zonder dat er een 'probleem' van een inwoner aan vooraf gaat, en een aanmelding, past nu niet voor de buurtteammedewerkers. Spanning tussen individuele hulpvraag en collectieve inzet: De focus van Buurtteams Volwassenen ligt op individuele hulpvragen en wensen van klanten na aanmelding. Het moeten aanmelden met een hulpvraag voordat men kan deelnemen aan de groepsbegeleiding bijvoorbeeld, staat haaks op het idee van de sociale basis en kan de versterking daarvan mogelijk belemmeren. Andere collectieve activiteiten kunnen de medewerkers van SBVN wel naar verwijzen, maar die worden door andere organisaties georganiseerd.

Sociaal Jaarverslag 2023, SBVN (2024). SBVN Jaarplan 2025.pdf 54 Gespreksmodel Sociale basis, Verwey Jonker Instituut (2024). 52 53

| 20 | Evaluatie overeenkomst Buurtteams Volwassenen Nijmegen

Afschalen van zorg als dominante opdracht: Aanbieders van geïndiceerde begeleiding geven aan dat het versterken van de sociale basis om minder te begeleiden, ten koste kan gaan van de focus op samenredzaamheid. Buurtteams Volwassenen ziet het anders organiseren van de zorg als een gezamenlijke opdracht met partners. Hier komt ook de grens van de opdracht voor SBVN in zicht: het aanmoedigen of ondersteunen van bewonersinitiatieven past wellicht goed bij het versterken van de sociale basis, maar ligt buiten de scope van de opdracht van SBVN. Ondanks deze uitdagingen zien partners wel positieve ontwikkelingen, zoals een groeiend besef binnen de buurtteams om oplossingen in de sociale basis te zoeken en initiatieven tot samenwerking en kennisuitwisseling. De stadsdeelprogrammering wordt gezien als een mogelijke weg voorwaarts om de sociale basis te versterken, waarbij buurtteams een rol spelen in de toeleiding naar collectieve voorzieningen en initiatieven vanuit de samenleving en preventief collectief aanbod ontwikkelen. Ook het (tijdelijk) ondersteunen van ontmoetingsplekken en activiteiten in de wijk met specifieke kennis kan een toekomstige bijdrage zijn.

3.3.3 Samenwerken met zorgaanbieders in de context van bestedingsruimtes De gemeente Nijmegen zal in 2025 met bestedingsruimtes werken aan het verder terugdringen van de inzet van geïndiceerde begeleiding en het beter benutten van laagdrempelig aanbod in de wijk. Dit betekent dat door veranderende ambities en belangen, ook de positie van de buurtteams ten opzichte van aanbieders van geïndiceerde begeleiding zou kunnen veranderen. De opgave: bestedingsruimtes voor aanbieders van ambulante hulp en Wmo Nijmegen verwacht dat de uitgaven in het sociaal domein blijven toenemen, terwijl de budgetten daarvoor niet in gelijke mate meegroeien. De gemeenteraad besloot in de begroting 2025 om € 1,2 miljoen (maximumbedrag per jaar) te besparen op Wmobegeleiding. Met het instellen van bestedingsruimtes voor zorgaanbieders worden zij gestimuleerd om prioriteiten te stellen en inwoners aan te moedigen gebruik te maken van hun eigen netwerk en de buurtteams, zodat de zorg beschikbaar blijft voor degenen die dit het meest nodig hebben55. Kostenbewustzijn beïnvloedt de afweging buurtteams of aanbieder geïndiceerde begeleiding ​ Doordat de gemeente meer stuurt op betaalbaarheid en kostenbewustzijn, komt de afweging welke taken door Buurtteams Volwassenen worden opgepakt en wanneer naar duurdere, geïndiceerde begeleiding wordt verwezen, mogelijk onder druk te staan.