Concept omgevingsprogramma luchtkwaliteit preview DSO
Tekst van het document
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • • •
Beoogd resultaat
Minder overlast door houtrook in woonwijken. Groter bewustzijn bij inwoners over de negatieve gevolgen van houtstook voor gezondheid en luchtkwaliteit. Meer bereidheid om het stookgedrag aan te passen of geheel af te zien van houtstook.
Afbakening (wat valt er onder)
De maatregel richt zich uitsluitend op het ontmoedigen van houtstook via communicatie, bewustwording en gedragsbeïnvloeding.
Concept
Beter beschermen van (kwetsbare) groepen Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook) Verbeteren van communicatie naar inwoners
(van 9-12-2025 16:32)
Er worden geen wettelijke beperkingen of verboden ingesteld binnen deze maatregel. De gemeente Nijmegen voert jaarlijks campagnes om houtstook te ontmoedigen en rook- en geurhinder te verminderen, ondersteund door het RIVM en het Schone Lucht Akkoord (SLA). In 2024–2025 loopt een stookbewustwordingscampagne in buurten met veel klachten, aangevuld met een onlinecampagne over de Stookwijzer. In 2025 worden de effecten geëvalueerd en nieuwe communicatiemiddelen ontwikkeld, zoals een flyer die inwoners zelf kunnen verspreiden. Daarnaast is er aandacht voor aardgasvrije wijken en zomeracties over vuurkorven en barbecues.
Concept
Stand van zaken
18
Gemeente Nijmegen
4.5.2 Maatregel 21: subsidie verwijderen kachel/ rookkanaal (nieuw) Maatregel 21: subsidie verwijderen kachel/ rookkanaal (nieuw) Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen biedt een subsidieregeling aan om inwoners te stimuleren hun houtkachel of open haard te verwijderen en het rook- of afvoerkanaal permanent te sluiten.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
Inwoners worden gestimuleerd om te stoppen met houtstoken door hun kachel of haard te laten verwijderen. Hierdoor neemt het aantal houtstokers af, vermindert de rook- en geurhinder, en verbetert de luchtkwaliteit in woonwijken.
Afbakening (wat valt er onder)
Beter beschermen van (kwetsbare) groepen Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook)
De regeling omvat: • het subsidiëren van het verwijderen van kachels en haarden; • het permanent afsluiten van rookkanalen; en • het afvoeren van kachels en haarden door de DAR. Niet onder de regeling vallen: • het alleen dichtmaken van een rookkanaal zonder verwijdering van de kachel of haard; en • het verwijderen van een schoorsteen. De subsidieregeling houtkachels en haarden loopt in 2025 voor het derde jaar en is nieuw opgenomen in het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit. De regeling blijkt goed te worden benut: sinds de start zijn tientallen inwoners overgestapt op een houtvrije manier van verwarmen. De gemeente promoot de regeling actief via de gemeentelijke website, nieuwsbrieven en campagnes over gezonde lucht. In samenwerking met de DAR wordt gezorgd voor een veilige en duurzame afvoer van ingeleverde kachels.
Stand van zaken
Gemeente Nijmegen
4.5.3 Maatregel 22: afspraken rookkanalen nieuwbouw (nieuw) Maatregel 22: afspraken rookkanalen nieuwbouw (nieuw) Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen maakt afspraken met ontwikkelaars om te zorgen dat bij nieuwbouwwoningen geen rookkanalen meer worden aangelegd. Dit voorkomt dat nieuwe bewoners houtkachels of open haarden kunnen plaatsen en draagt zo bij aan gezonde en schone lucht in woonwijken. Voor nieuwbouwprojecten in opdracht van de gemeente geldt dit als vaste eis. Bij particuliere ontwikkelaars wordt het sterk ontraden om rookkanalen op te nemen in de bouwplannen.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
Bij nieuwbouwwoningen in opdracht van de gemeente worden geen rookkanalen meer gebouwd, en bij particuliere nieuwbouwprojecten wordt dit zoveel mogelijk voorkomen. Daarmee wordt de mogelijkheid tot houtstook beperkt, wat leidt tot minder luchtvervuiling en hinder in nieuwe woonwijken.
Afbakening (wat valt er onder)
Geldt voor alle nieuwbouwprojecten die in opdracht van de gemeente worden gerealiseerd. Voor particuliere woningbouw geldt een sterk ontmoedigingsbeleid via overleg en communicatie met ontwikkelaars en architecten.
Stand van zaken
De maatregel bevindt zich nog in de opstartfase. In 2026 wordt onderzocht hoe deze afspraak structureel kan worden vastgelegd in gemeentelijke kaders. In de loop van 2026 volgt een voorstel om dit uitgangspunt vast te leggen in de bouwafspraken en omgevingsplanregels, waarmee Nijmegen verdere houtstook in nieuwe woningen structureel voorkomt.
Concept
Beter beschermen van (kwetsbare) groepen Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook)
(van 9-12-2025 16:32)
Gemeente Nijmegen
4.5.4 Maatregel 23: beschermen hoog gevoelige groepen
Concept
Maatregel 23: afspraken rookkanalen nieuwbouw (nieuw)
19
Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen beschermt hooggevoelige groepen door te voorkomen dat voorzieningen die zij gebruiken (zoals woningen, scholen en zorginstellingen) te dicht bij bronnen van luchtverontreiniging worden gebouwd. In de praktijk betekent dit dat gevoelige bestemmingen niet direct langs drukke wegen worden gerealiseerd, omdat gezondheidsrisico’s toenemen naarmate de afstand tot de bron kleiner wordt. Bij de inrichting en ontwikkeling van de stad wordt daarom nadrukkelijk rekening gehouden met gezondheid en luchtkwaliteit, door voldoende afstand te houden tussen drukke verkeerswegen en gevoelige functies zoals woningen, woonzorgcentra, kinderdagverblijven, scholen en buitenschoolse opvang.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
De bescherming van hooggevoelige groepen wordt vastgelegd als duidelijk omschreven planregel in het Omgevingsplan van Nijmegen.
Afbakening (wat valt er onder)
Omdat deze maatregel invloed kan hebben op de woningbouwopgave, wordt voor nieuwbouwwoningen een specifieke afstandsnorm ontwikkeld die rekening houdt met stedelijke verdichting. Voor overige gevoelige bestemmingen (zoals scholen, kinderdagverblijven en zorgvoorzieningen) worden de afstandsnormen uit de GGD-richtlijn overgenomen en als planregel opgenomen in het Omgevingsplan.
Stand van zaken
Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie in 2025 heeft de gemeenteraad de motie ‘Een advies is niet voor niets’ aangenomen. Daarin wordt het college opgeroepen om bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoveel mogelijk een afstand van 25 meter tussen woningen en drukke wegen te hanteren. Deze motie, samen met eerder uitgevoerde onderzoeken naar luchtkwaliteit en gezondheid, vormt de basis voor de ontwikkeling van een nieuwe planregel in het Omgevingsplan. In 2025–2026 wordt gewerkt aan de uitwerking en juridische verankering van deze regel. Hierbij wordt aangesloten op de GGD-richtlijn en de principes van gezonde verstedelijking uit de Omgevingsvisie. Het doel is om de planregel vóór 2027 vast te stellen, zodat deze kan worden toegepast bij nieuwe woningbouw- en gebiedsontwikkelingen.
Beter beschermen van hoog gevoelige groepen Verminderen van overlast (geur/rook) Verbeteren van communicatie naar inwoners
Gemeente Nijmegen
4.5.5 Maatregel 24: inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (intern) Maatregel 24: inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (intern) Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen heeft het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ondertekend en zich daarmee verbonden aan de landelijke ambitie om bouwactiviteiten volledig emissievrij te maken in 2030.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
Door het toepassen van Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) wordt een belangrijke bron van stikstof (NO₂) en andere emissies aangepakt. De uitstoot van schadelijke stoffen tijdens bouwprojecten neemt aanzienlijk af.
Afbakening (wat valt er onder)
SEB wordt toegepast bij alle gemeentelijke projecten waarbij de gemeente zelf opdrachtgever is. Voor projecten van derden (zoals ontwikkelaars en aannemers) geldt SEB nog niet verplicht (zie maatregel 25).
Stand van zaken
De gemeente Nijmegen past het SEB-convenant inmiddels actief toe bij eigen bouw- en infraprojecten. De eerste projecten zijn al uitgevoerd met steun van de Rijksregeling Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB-subsidie). De ervaringen uit deze projecten worden gebruikt om de aanbestedingscriteria en uitvoeringsrichtlijnen verder te verfijnen. Voor 2026 staan opnieuw meerdere gemeentelijke projecten gepland waarin emissievrije bouwmachines worden ingezet, onder andere bij stadsvergroening, infrastructuur en gebiedsontwikkeling. Daarnaast is de gemeente in overleg met aannemers, netbeheerders en de provincie Gelderland om te onderzoeken hoe de SEB-aanpak kan worden uitgebreid naar andere bouwlocaties, zoals binnen de zeroemissiezones en gebieden met een hogere blootstelling aan luchtverontreiniging. De ambitie blijft om richting 2030 alle gemeentelijke bouwprojecten volledig emissievrij uit te voeren en als voorbeeld voor de regio te dienen.
Concept
Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook) Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
(van 9-12-2025 16:32)
Gemeente Nijmegen
4.5.6 Maatregel 25: inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (extern)
Concept
Maatregel 25: inzet emissievrije mobiele werktuigen en machines (extern) Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen onderzoekt hoe de routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) ook kan gelden voor projecten waarbij de gemeente geen opdrachtgever is. Omdat de routekaart richting volledig emissieloos bouwen gaat, wordt bekeken hoe de gemeente dit kan faciliteren — onder meer door het realiseren van goede laadvoorzieningen voor elektrisch bouwmaterieel.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
Een aanzienlijke reductie van stikstofuitstoot (NO₂) bij bouwprojecten, ook buiten gemeentelijke opdrachten, in een periode met een hoge bouwactiviteit door de woningbouwopgave.
Afbakening (wat valt er onder)
• • •
Stand van zaken
De maatregel is nieuw. In 2026 worden de eerste plannen uitgewerkt om SEB-eisen te verankeren in overeenkomsten en afspraken met externe partijen en om laadinfrastructuur voor bouwplaatsen te faciliteren.
Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook) Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
Onderzoek naar het opnemen van SEB-eisen in anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars. Onderzoek naar het verwerken van SEB-afspraken in prestatieafspraken met woningcorporaties. Onderzoek naar laad- en energieoplossingen voor elektrisch bouwmaterieel.
Gemeente Nijmegen
4.5.7 Maatregel 26: duurzame evenementen Maatregel 26: duurzame evenementen Beschrijving van de maatregel
Nijmegen is een stad met veel en diverse evenementen, verspreid over verschillende locaties. Evenementen bieden kansen om verder te verduurzamen, onder andere door de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen. Een belangrijk onderdeel daarvan is het terugdringen van emissies naar de lucht, bijvoorbeeld door het gebruik van dieselaggregaten te beperken en over te stappen op schonere energiebronnen.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Beoogd resultaat
Schonere en duurzamere evenementen waarbij minder fossiele brandstoffen worden gebruikt. Hierdoor neemt vooral de uitstoot van stikstofdioxide (NO₂) merkbaar af.
Afbakening (wat valt er onder)
De maatregel richt zich op het onderzoeken van de noodzaak en haalbaarheid om op verschillende evenemententerreinen vaste stroomaansluitingen (‘evenementenstroom’) aan te leggen, zodat dieselaggregaten overbodig worden. Totdat dit is gerealiseerd, wordt gekeken naar tijdelijke oplossingen, zoals het gebruik van batterijcontainers of andere emissievrije energievoorzieningen.
Stand van zaken
Op enkele Nijmeegse evenemententerreinen is inmiddels vaste evenementenstroom aanwezig. Door netcongestie ligt de verdere uitbreiding hiervan echter tijdelijk stil. De gemeente onderzoekt samen met netbeheerders, organisatoren en leveranciers hoe de aanleg van extra aansluitingen kan worden versneld, en waar tijdelijke batterijoplossingen het beste inzetbaar zijn. Het streven is om in 2026 voor de belangrijkste evenementlocaties — zoals Goffertpark, Hunnerpark en Waalkade — een plan van aanpak op te stellen voor emissievrije energievoorziening bij evenementen.
Verbeteren luchtkwaliteit Verminderen van overlast (geur/rook) Verminderen van natuurbelasting (stikstof)
Gemeente Nijmegen
4.5.8 Maatregel 27: samen meten met de stad (citizen science) Maatregel 27: samen meten met de stad (citizen science) Beschrijving van de maatregel
20
Concept
De gemeente Nijmegen werkt samen met inwoners aan het meten van de lokale luchtkwaliteit (NO₂ en fijnstof) via citizen science-projecten. Inwoners(groepen) kunnen een plan indienen waarin zij motiveren waarom en waar zij gedurende een halfjaar of jaar metingen willen uitvoeren.
(van 9-12-2025 16:32)
Voor de metingen worden Aerocount-sensoren gebruikt, waarvan de data real-time beschikbaar is via een online dashboard. Na afloop van elk meetproject organiseert de gemeente een bijeenkomst waarin de resultaten worden geanalyseerd en toegelicht door de afdeling luchtkwaliteit. Vervolgens start een nieuwe meetronde met andere deelnemende groepen.
Concept
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • •
Inzicht krijgen in luchtkwaliteit Verbeteren van samenwerking met andere partijen Verbeteren van communicatie naar inwoners
• • •
Meer betrokkenheid van inwoners bij het onderwerp luchtkwaliteit. Extra meetdata die gebruikt kan worden naast bestaande berekeningen en metingen. Vergroting van het inzicht in lokale variaties in luchtkwaliteit en de factoren die daarop van invloed zijn. De resultaten helpen om het bestaande meetnet aan te vullen en te leren van lokale omstandigheden, zonder dat hier automatisch beleidsmaatregelen uit volgen.
Beoogd resultaat
Afbakening (wat valt er onder)
Wel: • • • • •
Organiseren van aanmeldrondes; Beoordelen van aanvragen en selecteren van meetlocaties; Organiseren van een startbijeenkomst; Beantwoorden van vragen en monitoren van de voortgang; Duiden van meetresultaten en organiseren van een eindbijeenkomst.
Niet: •
Het nemen of toezeggen van concrete maatregelen op basis van de meetresultaten.
Het GLOBE-project heeft inmiddels één jaar succesvol gedraaid en krijgt een vervolg met nieuwe deelnemende scholen. Het burgermeetproject, waarin inwoners zelf voorstellen kunnen indienen voor meetlocaties, is nieuw en wordt momenteel opgestart. De eerste wervingsronde en pilotmetingen staan gepland voor 2025, waarna de resultaten worden geëvalueerd en het project wordt doorontwikkeld tot een jaarlijks meetprogramma. De gemeente werkt hierbij samen met Aerocount, RIVM, en lokale partners op het gebied van duurzaamheid en burgerparticipatie.
Stand van zaken
Gemeente Nijmegen
4.5.9 Maatregel 28: binnenklimaat (nieuw) Maatregel 28: binnenklimaat (nieuw) Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen wil meer inzicht krijgen in de luchtkwaliteit binnenshuis en in de mogelijkheden om deze te verbeteren. Daarbij wordt onderzocht welke rol de gemeente en de GGD kunnen spelen in het adviseren van inwoners over gezonde binnenlucht. De verkenning richt zich op factoren die invloed hebben op de luchtkwaliteit in woningen, zoals ventilatie, stookgedrag, kookgewoonten en bouwkundige eigenschappen.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • • •
Verbeteren luchtkwaliteit (binnenshuis) Verbeteren inzicht in luchtkwaliteit (binnenshuis) Verbeteren van communicatie naar inwoners over luchtkwaliteit Beter beschermen van (kwetsbare) groepen
•
Een afgebakend pakket aan maatregelen en adviezen ter verbetering van de luchtkwaliteit in huis, met een duidelijke rolverdeling tussen gemeente, GGD en inwoners. De resultaten worden gebruikt om inwoners gericht te informeren en te ondersteunen bij het creëren van een gezonde woonomgeving.
Beoogd resultaat
•
Afbakening (wat valt er onder)
De verkenning heeft als doel om te bepalen welke maatregelen en adviezen door de gemeente en de GGD kunnen worden ingezet. Deze kunnen uiteenlopen van: • Gedragsadviezen (bijv. niet binnenshuis roken of houtstoken, goed ventileren) • Voorlichting over ventilatievoorzieningen en onderhoud • Ruimtelijke of bouwkundige adviezen, zoals het situeren van gevoelige ruimten aan de laagbelaste zijde van de woning
Stand van zaken
De maatregel bevindt zich nog in de opstartfase. In 2026 start een verkenning samen met de GGD Gelderland-Zuid om de belangrijkste binnenmilieurisico’s in beeld te brengen en te bepalen welke rol de gemeente kan nemen in beleid, communicatie en ondersteuning. Suggesties die gedaan zijn die we onderzoeken: • Energiecoaches inzetten; • subsidie voor overschakelen naar elektrisch koken; en • meetinstrumenten beschikbaar stellen.
Gemeente Nijmegen
21
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
4.6 Monitoren luchtkwaliteit 4.6.1 Maatregel 29: monitoren en analyseren van de luchtkwaliteit
Concept
Maatregel 29: monitoren en analyseren van de luchtkwaliteit
Beschrijving van de maatregel
De gemeente Nijmegen gebruikt gemeentelijke en landelijke data en hulpmiddelen om jaargemiddelde concentraties van luchtverontreinigende stoffen vast te stellen. Door deze gegevens systematisch te analyseren, ontstaat inzicht in trends en ontwikkelingen in de luchtkwaliteit en kunnen prognoses worden gemaakt voor toekomstige situaties. Deze kennis vormt de basis voor beleid en maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en kwetsbare groepen beter te beschermen.
Tactische doelen waar deze maatregel aan bijdraagt
• • • •
Beoogd resultaat
De gemeente brengt jaarlijks in beeld hoe de luchtkwaliteit zich ontwikkelt binnen Nijmegen en welke factoren hierop van invloed zijn. Op basis van deze inzichten kunnen: • trends en risico’s vroegtijdig worden herkend; • maatregelen gericht worden bijgestuurd; en • inwoners en bestuurders beter worden geïnformeerd over de stand van de luchtkwaliteit en de verwachte ontwikkeling in de komende jaren.
Afbakening (wat valt er onder)
De maatregel omvat het gebruik en samenbrengen van verschillende databronnen en hulpmiddelen, waaronder: • het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM; • het Nijmeegs luchtmeetnet; • het CIMLK-model (Concentratie Informatie Milieukwaliteit Luchtkwaliteit); • lokale luchtkwaliteitsberekeningen; en • de jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit Nijmegen. Daarnaast worden ook wagenparkscans en verkeersgegevens gebruikt om emissiebronnen en trends beter te begrijpen.
Stand van zaken
De gemeente Nijmegen voert jaarlijks luchtkwaliteitsanalyses uit. De resultaten worden opgenomen in de jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit, die de basis vormt voor beleidsmonitoring en communicatie richting raad en inwoners.
Inzicht krijgen in luchtkwaliteit Beter beschermen van (kwetsbare) groepen Verbeteren van samenwerking met andere partijen Verbeteren van communicatie naar inwoners
Gemeente Nijmegen
5 Monitoring en evaluatie programma 5.1 Inleiding Monitoring en evaluatie zijn essentieel om te kunnen beoordelen of de maatregelen bijdragen aan schonere lucht en een gezondere leefomgeving. Door jaarlijks inzicht te krijgen in de voortgang, resultaten en trends, kan het programma tijdig worden bijgestuurd of geactualiseerd. Het doel van de monitoring en evaluatie is: • inzicht verkrijgen in de ontwikkeling van de luchtkwaliteit in Nijmegen; • volgen van de uitvoering; • globale inschatting van de kosteneffectiviteit gezondheidswinst van maatregelen; • signaleren van nieuwe kansen of knelpunten; en • waar nodig maatregelen aanpassen, versnellen of toevoegen.
Hiermee wordt het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026–2030 een levend document, dat meebeweegt met actuele ontwikkelingen, nieuwe data en beleidsinzichten en inzichten in kosteneffectiviteit. We sluiten daarbij aan bij de gemeentelijke begrotingscyclus.
5.2 Monitoring 5.2.1 Inleiding Per maatregel zijn er één of meer indicatoren benoemd waarmee we de voortgang van het programma monitoren. Deze zijn opgenomen in onderstaande tabel.
22
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
5.2.2 Werken aan schoner vervoer Werken aan schoner vervoer
Concept
Maatregel
23
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s) • • •
Aantal aangesloten bedrijven Vermindering aantal ritten met bestelwagens binnenstad (%) Aantal gebundelde leveringen via hubs
• • •
Invoeringsdatum (gerealiseerd ja/nee) Aandeel emissievrije bestel- en vrachtauto’s in zone (%) Aantal verleende ontheffingen
• • • •
Aantal mkb-ondernemers dat ondersteuning heeft ontvangen Aantal uitgevoerde pilots of proefritten Aandeel mkb-voertuigen emissievrij (%) Tevredenheid ondernemers over ondersteuning
4. Duurzame OV-concessie
• • • •
Aandeel emissievrije bussen (%) Aantal laadpunten bij busremises CO₂-reductie t.o.v. 2024 (ton/jaar) NOx-reductie tov 2024
5. Duurzame concessie doelgroepenvervoer
• • •
Aandeel emissievrije voertuigen binnen AVAN (%) Aantal elektrische rolstoelbussen Klanttevredenheid over betrouwbaarheid vervoer
6. Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
• • •
Aandeel emissievrije voertuigen (%) Gemiddelde CO₂-uitstoot gemeentelijk wagenpark (g/km) Aantal dienstreizen met fiets of OV
7. Weren van brom- en snorfietsen met verbrandingsmotor
• • • •
Aantal en aandeel fossiele brom/snorfietsen in stad Aantal ingeleverde voertuigen via sloopregeling Aantal elektrische brom/snorfietsen geregistreerd Aantal milieuzones ingesteld
8. Duurzame afvalinzameling (DAR)
• • • •
Aandeel zero-emissie voertuigen in wagenpark (%) CO₂-reductie inzameling (ton/jaar) NOx-emissiereductie Routekaart verduurzaming vastgesteld (ja/nee)
9. Onderzoeken aanvullende maatregelen
• • •
Actualisatie luchtkwaliteitsanalyse (jaarlijks) Aantal geïdentificeerde knelpunten Aantal voorgestelde nieuwe maatregelen
1. Faciliteren stadslogistieke hubs
2. Invoering Zero-emissiezones
3. Zero-emissieloket en MKB-aanpak
Gemeente Nijmegen
5.2.3 Minder uitstoot van schepen Minder uitstoot van schepen Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
10. Aanleg walstroom
• • • •
Aantal operationele walstroompunten Aantal en aandeel schepen dat walstroom gebruikt Vermeden draaiuren generatoren per jaar NOₓ- en PM-reductie (ton/jaar)
11. Korting op haven- en overslaggelden voor schone schepen
• •
Aantal en aandeel schepen met Green Award of emissielabel Regionale harmonisatiekorting vastgesteld (ja/nee)
12. Elektrisch varen (Zero Emission Services)
• •
Realisatie laad-/wisselstation (ja/nee) Aantal elektrische schepen dat gebruikmaakt van ZES-systeem
13. Waterstof voor Rijn-Alpine corridor (CONDOR)
• • •
Deelname aan CONDOR-sessies (aantal) Oplevering businesscase (ja/nee) Realisatie waterstoftanklocatie voorbereid (ja/nee)
14. Lobby schone binnenvaart
• •
Aantal samenwerkingsverbanden en convenanten Aantal uitgevoerde pilotprojecten
15. Meetnet luchtverontreiniging langs de Waal
•
Aantal meetlocaties actief
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
Concept
16. Routekaart zero-emissie binnenhaven
•
Beschikbaarheid data voor inwoners (ja/nee)
• • •
Routekaart vastgesteld (ja/nee) Aantal opgenomen maatregelen Percentage havenactiviteiten emissievrij gepland in 2030
Gemeente Nijmegen
5.2.4 Schone Nijmeegse bedrijven Schone Nijmeegse bedrijven Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
17. Reguleren en handhaven emissies van bedrijven (ODGM)
• •
Aantal goedgekeurde VRP’s - ZZS Trend emissies (NOₓ en fijnstof en andere stoffen w.o. ZZS) per jaar
18. Stimuleren emissiereductie bij bedrijven
•
Aantal adviesgesprekken en bijeenkomsten
19. Grip op geurhinder van bedrijven
• • •
Nieuw geurbeleidskader vastgesteld (ja/nee) Aantal geurklachten per jaar Aantal geactualiseerde vergunningen met geurvoorwaarden
Gemeente Nijmegen
5.2.5 Gezonde inrichting van de stad Gezonde inrichting van de stad Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
20. Ontmoedigen houtstook
• • •
Aantal verschillende communicatiekanalen per jaar Aantal inwoners bereikt via campagne Aantal meldingen houtrookoverlast
21. Subsidie verwijderen kachel/rookkanaal
• •
Aantal toegekende subsidies Aantal verwijderde kachels/haarden
22. Afspraken rookkanalen nieuwbouw
•
Aantal en aandeel nieuwbouwprojecten zonder rookkanalen
23. Beschermen hooggevoelige groepen
• • •
Planregel in omgevingsplan vastgesteld (ja/nee) Aantal projecten waarbij 25m-afstandsnorm toegepast Aantal nieuwe gevoelige functies nabij drukke wegen
24. Emissievrije mobiele werktuigen (intern)
• •
Aantal gemeentelijke SEB-projecten per jaar Aandeel emissievrije bouwmachines (%)
25. Emissievrije mobiele werktuigen (extern)
• • •
Aantal projecten van derden met SEB-eisen Aantal gerealiseerde bouwplaats-laadpunten SEB-afspraken opgenomen in overeenkomsten (ja/nee)
26. Duurzame evenementen
•
Aantal evenementlocaties met vaste stroomvoorziening
Gemeente Nijmegen
5.2.6 Monitoring en gezondheid Monitoring en gezondheid
24
Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
27. Samen meten met de stad (citizen science)
• • •
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Aantal deelnemende groepen/inwoners Aantal actieve sensoren Aantal publicaties/resultaten gedeeld met inwoners
Maatregel
Kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
28. Binnenklimaat (nieuw)
• • •
Verkenning binnenlucht afgerond (ja/nee) Aantal adviezen of factsheets ontwikkeld Aantal inwoners bereikt met voorlichting
• •
Jaarlijkse rapportage luchtkwaliteit opgeleverd (ja/nee) Aantal toetspunten waar, volgens prognose van het CIMLK, overschrijding plaatsvindt in 2030 neemt af (ja/nee) Concentraties op meetpunten in Nijmegen nemen af (ja/nee)
Concept
29. Monitoren en analyseren luchtkwaliteit
•
Gemeente Nijmegen
Deze indicatoren worden waar mogelijk kwantitatief gemeten en aangevuld met kwalitatieve toelichting op de voortgang en context.
5.3 Evaluatie en actualisatie 5.3.1 Jaarlijkse evaluatiecyclus De uitvoering van het programma wordt jaarlijks geëvalueerd volgens een vaste cyclus, die aansluit op de gemeentelijke planning- en control cyclus en de rapportageverplichtingen vanuit het Schone Lucht Akkoord. Jaarlijkse evaluatiecyclus Periode
Activiteit
Resultaat
Januari - maart
Verzamelen van meetgegevens (NO₂, PM₁₀, PM₂.₅) en uitvoeringsinformatie van partBasis voor voortgangsrapportage ners zoals ODGM, GGD, DAR, RIVM
April - juni
Analyseren van data, bepalen van trends en knelpunten, actualiseren van indicatoren
Jaarlijkse evaluatie luchtkwaliteit
Juli - september
Overleg met partners en betrokkenen (provincie, ODGM, GGD, bewonersgroepen)
Gezamenlijke reflectie en bijsturing
Oktober - december
Waar nodig opstellen van een actualisatievoorstel
Actualisatiebesluit college van B&W
Gemeente Nijmegen
De resultaten worden jaarlijks gebundeld in de Rapportage Luchtkwaliteit Nijmegen. Deze rapportage vormt input voor de programmabegroting en voor de landelijke rapportage binnen het Schone Lucht Akkoord.
5.3.2 Actualisatie van het programma Het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit wordt zo nodig geactualiseerd op basis van de resultaten van de evaluatie. Wanneer wordt besloten tot actualisatie dan verloopt dit via een lichte procedure onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders: • Evaluatie en analyse: de resultaten uit de jaarlijkse monitoring worden samengebracht in de rapportage luchtkwaliteit. • Actualisatiebesluit: het college stelt op basis daarvan vast of en zo ja welke maatregelen worden aangepast, toegevoegd of afgerond. • Publicatie: Wanneer het programma wordt geactualiseerd wordt de geactualiseerde versie digitaal beschikbaar gesteld en gedeeld met partners. • Informatie aan de raad: de gemeenteraad wordt jaarlijks geïnformeerd via een raadsbrief en de programmabegroting.
Zo blijft het programma actueel, flexibel en gericht op continue verbetering, terwijl de langetermijndoelen richting 2030 behouden blijven.
25
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
5.3.3 Integrale evaluatie in 2030
Concept
Aan het einde van de programmaperiode (2030) vindt een integrale evaluatie plaats.
26
Hierin wordt vastgesteld: • of de doelstellingen voor luchtkwaliteit en gezondheid zijn bereikt; • welke maatregelen effectief zijn gebleken; en • welke aanbevelingen gelden voor een nieuw programma na 2030.
De uitkomsten van deze eindbeoordeling vormen de basis voor het volgende Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2031–2036.
6 Organisatie en samenwerking Om de maatregelen in dit omgevingsprogramma uit te voeren zijn veel mensen van zowel van binnen als van buiten de gemeente nodig. In onderstaande tabel staan de verschillende rollen en verantwoordelijkheden opgenomen. Verschillende rollen en verantwoordelijkheden Rol/ functie
Organisatie/ afdeling
Verantwoordelijkheden
Bestuurlijk opdrachtgever
Portefeuillehouder Duurzaamheid en Milieu namens het college
Formuleren van doelen en prioriteiten, vaststellen van de kaders, beschikbaar stellen van middelen, rapportage aan de raad.
Ambtelijke opdrachtgever
Manager team Duurzame leefomgeving
Budgethouder, Uitvoeringscapaciteit, rapportage aan het college.
Programmaleider
Strategisch adviseur Luchtkwaliteit, afdeling Algehele coördinatie, rapportage aan ambDuurzame leefomgeving telijk opdrachtgever
Projectleiders Luchtkwaliteit
Diverse adviseurs luchtkwaliteit, afdeling Duurzame leefomgeving en mobiliteit.
Uitvoering maatregelen, monitoring, samenwerking met externe partijen. Interne en externe communicatie, participatie rondom maatregelen.
Communicatieadviseur
Afdeling Communicatie
Advisering bij interne en externe communicatie, participatie
Extern adviseur
GGD, ODGM, RIVM
Onderzoek, metingen, advies
Gemeente Nijmegen
Onderstaande tabel geeft een overzicht van alle stakeholders die genoemd worden in het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026–2030 van de gemeente Nijmegen. Per stakeholder is aangegeven wat hun rol is en bij welke maatregel(en) zij betrokken zijn. Rol stakeholders Stakeholder
Rol/ bijdrage
Betrokken maatregel (nummer)
Overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid
Signaleringsfunctie wat er speelt in Nijmegen, klankbordgroep bij vormen van nieuwe maatregelen en beleid.
Alle maatregelen
Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM)
Vergunningverlening, toezicht, handhaving, advies, samenwerking met bedrijven en 15, 17, 18, 19, 29 bewoners
Provincie Gelderland
Coördinatie, financiering, kennisdeling, samenwerking in mobiliteit en TPN-West, 3, 5, 7, 10, 13, 16, 19, 24, 25 geurbeleid en binnenvaart
Gemeente Beuningen
Samenwerking geurbeleid en luchtkwaliteit 19 grensgebied (TPN-West)
Regio Arnhem–Nijmegen
Coördinatie vervoer, afvalinzameling en logistiek
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
4, 5, 8
Concept 27
Stakeholder
Rol/ bijdrage
Betrokken maatregel (nummer)
BVO DRAN
Uitvoering en monitoring van doelgroepenvervoer
5
DAR
Afvalinzameling, elektrificatie wagenpark, afvoer oude kachels
8, 21
ARN
Laadinfra en energievoorziening voor o.a. busremise
4
GelrePort (Arnhem, Nijmegen, Tiel)
Havensamenwerking, verduurzaming binnenhavens, kortingssysteem schone schepen
11, 16
Rijksoverheid / Ministerie van I&W
Landelijk beleid, regelgeving, subsidies (ZES, walstroom, binnenvaart)
2, 3, 10, 13, 16, 19
Netbeheerder Liander
Laadcapaciteit en stroomvoorziening voor mobiliteit, walstroom en bouw
4, 10, 24, 25
Ondernemersverenigingen / logistieke partijen (City Hub, HUB010, PostNL, DHL)
Uitvoering duurzame stadslogistiek, samenwerking met gemeente
1, 2, 3
MKB-bedrijven / ondernemers
Doelgroep voor zero-emissieloket, advies, pilots, gedragsstimulering
3
Vervoerders (OV-bedrijven)
Uitvoering zero-emissie openbaar vervoer in concessie ANF
4
Aannemers en ontwikkelaars
Toepassing SEB-principes, emissievrije bouwmachines, nieuwbouw zonder rookkanalen
22, 24, 25
Evenementenorganisatoren en leveranciers
Verminderen uitstoot bij evenementen via vaste stroom of batterijoplossingen
26
Bedrijven op TPN-West
Vermindering emissies, samenwerking en communicatie met omwonenden, walstroom, verduurzaming havenactiviteiten
10, 17, 18, 19
ENGIE
Terrein voor laad- en wisselstation (ZES, waterstof), energie-infrastructuur
12, 13
Oost NL
Partner bij innovatieprojecten, financiering en economische verankering
12, 13, 14
BCTN
Containerterminal, partner elektrisch varen (ZES)
12
Zero Emission Services (ZES)
Ontwikkeling batterijcontainersysteem voor 12 binnenvaart
RH₂INE-netwerk (Rhine Hydrogen Integration Network of Excellence)
Internationaal netwerk voor waterstofvaart
13, 14
CONDOR H₂-projectgroep
Onderzoek naar haalbare businesscase waterstof-elektrische binnenvaart
13
Green Ports Nederland
Kennisnetwerk duurzame havens en logistiek
14
Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen
Partner in intentieverklaring duurzame Rijnbinnenvaart
14
Scheepvaartbedrijven (Green Award e.a.)
Gebruikers walstroom, deelname duurzaam11, 14 heidsregeling
RIVM
Monitoring, metingen, data-analyse, burger15, 27, 29 meetprojecten
DCMR Milieudienst Rijnmond en ILT
Beheer e-noses, toezicht op ontgassing binnenvaart
15
GGD Gelderland-Zuid
Advies gezondheid, binnenklimaat, afstandsnormen gevoelige groepen
Alle maatregelen. specifiek 19, 23, 28
Kennisinstellingen
Onderzoek langzamer varen, luchtmetingen, emissies
14, 15, 27
Inwoners / wijkgroepen
Participatie, citizen science, communicatie over luchtkwaliteit
18, 20, 21, 27
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Concept 28
Stakeholder
Rol/ bijdrage
Betrokken maatregel (nummer)
Omwonenden van industrie
Betrokken bij emissiebeleid, geur, communicatie
17, 18, 19
Scholen (GLOBE-project)
Luchtkwaliteitsmetingen met Aerocountsensoren
27
Maatschappelijke organisaties / duurzaam- Samenwerking in communicatie en participatieprojecten heidsinitiatieven
18, 27
Schone Lucht Akkoord (SLA)
Landelijk samenwerkingsprogramma over luchtkwaliteit
20, 29
Aerocount
Leverancier sensoren citizen science-project
27
CIMLK / Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (RIVM)
Modelinstrumenten en dataplatforms voor monitoring
29
Gemeente Nijmegen
7 Financiën In onderstaande tabel worden de bedragen per thema genoemd. Deze begroting sluit aan bij de stadsbegroting. Er is geen aanvullende financiering nodig om de maatregelen uit te kunnen voeren. De uren vanuit de gemeente zijn hierin niet meegenomen. Financiën Hoofdstuk
2026
2027
2028
2029
2030
Werken aan schoner vervoer
€320.000*
€420.000*
€510.000*
€410.000*
€310.000*
Minder uitstoot van schepen
€95.000
€45.000
€45.000
€45.000
€45.000
Schone Nijmeegse bedrijven
€80.000
€50.000
€50.000
€50.000
€50.000
Gezonde inrichting van de stad
€83.000
€73.000
€73.000
73.000
€73.000
Monitoren
€100.000
€125.000
€110.000
€135.000
€120.000
Totaal
€678.000
€713.000
€788.000
€713.000
€598.000
Gemeente Nijmegen
*Inclusief 2ft voor beheerkosten van de Zero Emissie zones Stadslogistiek.
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Bijlage II Participatieverslag
Concept
1 Aanleiding De gemeente Nijmegen werkt aan schone lucht in de stad. Om dit te bereiken hebben we in 2020 een uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit gemaakt, met daarin verschillende maatregelen om te zorgen voor een schone lucht. Dit uitvoeringsprogramma hebben we nu geactualiseerd. We hebben enkele oude maatregelen eruit gehaald, bestaande maatregelen verbeterd en nieuwe maatregelen toegevoegd. Dit omgevingsprogramma is daar het resultaat van. Hier heeft iedereen een bijdrage aan kunnen leveren.
2 Kaders Het beleid over luchtkwaliteit is niet veranderd. Dit staat in de omgevingsvisie genoemd onder de hoofdlijn ‘sociale en gezonde stad’: we zorgen voor een gezond milieu. Hier hoort ook een goede luchtkwaliteit bij. Ook de financiering van het programma blijft gelijk. Er is ruimte om nieuwe maatregelen toe te voegen, maar hier is niet meer geld voor.
3 Stakeholders Schone lucht is voor iedereen in Nijmegen belangrijk. Er zijn verschillende stakeholders die hierover meepraten. De GGD, de provincie Gelderland, het Longfonds, Schone Lucht Nijmegen en betrokken bewoners. Met deze partijen zijn verkennende gesprekken gevoerd waarin zij hebben aangegeven wat ze belangrijk vinden. Een samenvatting van deze verslagen is terug te vinden in paragraaf 6. Belangrijke stakeholders van ons omgevingsprogramma zijn natuurlijk ook bewoners van Nijmegen. We hebben via een vragenlijst aan het stadspanel gepeild hoe het draagvlak van bepaalde maatregelen is, met name wat betreft mobiliteit en houtstook omdat deze maatregelen Nijmegenaren het meest direct raken. De samenvatting van dit onderzoek is te lezen in paragraaf 7.
4 Participatiebijeenkomst 3 november Op 3 november 2025 heeft de overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid in aanwezigheid van de GGD en vertegenwoordiging vanuit het Longfonds gesproken over het Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit. Hier was de ruimte om met elkaar, de ambtenaren en de wethouder in gesprek te gaan over de maatregelen en het programma in z’n geheel. Belangrijke thema’s die zijn besproken in het plenaire gedeelte van deze bijeenkomst zijn het verbieden van houtstook, de gezondheidswinst en prioritering van de maatregelen.
5 Welke input is opgehaald en wat hebben we ermee gedaan? De reacties op het concept omgevingsprogramma waren positief en constructief. Er zijn diverse punten opgehaald in alle fases van de participatie waar we het uiteindelijke programma mee hebben verbeterd. Al in de verkennende gesprekken heeft het Longfonds de vraag gesteld of de gemeente niet wat zou moeten doen aan het binnenklimaat. Dit is maatregel 28 geworden. Hierin stellen we voor te onderzoeken wat de mogelijkheden van de gemeente zijn om op dit onderwerp wat te betekenen. In de bijeenkomst werden nog meer suggesties gedaan die nu benoemd zijn in de maatregel en die we onderzoeken in de verdere uitwerking. Van de provincie is nog de tip ontvangen dat TNO hier veel onderzoek naar gedaan heeft, ook dat nemen we mee in de verdere uitwerking. Tijdens de verkennende gesprekken en de participatiebijeenkomst is een houtstookverbod uitvoerig besproken. Hierop is aangegeven dat een houtstookverbod op dit moment niet aan de orde is, omdat er in dit programma geen nieuw beleid wordt vastgesteld. Daarnaast is ook nog onduidelijk hoe handhaving op een houtstookverbod eruit zou moeten zien. Op dit onderwerp zijn ook nog twee schriftelijke reacties gekomen die hieronder in paragrafen 8 en 9 zijn weergegeven.
Op 3 november is gevraagd naar welke maatregelen de grootste gezondheidswinst op zullen leveren en of er ook niet op die manier geprioriteerd zou moeten worden in het programma. De GGD gaf hier meteen al aan dat het niet eenvoudig is om specifieke gezondheidswinst per maatregel te bepalen en dat juist een breed palet aan maatregelen die elkaar versterken gezamenlijk zorgen voor vooruitgang op alle vlakken. Daarnaast hebben we de financiële ruimte om álle maatregelen uit te voeren, dus het is in die zin ook niet nodig om te prioriteren. Uiteindelijk gaat het dus vooral om de kosteneffectiviteit van alle maatregelen samen. Wel zullen we bij de jaarlijks evaluatie de globale kosteneffectiviteit ten aanzien van gezondheidswinst in beeld brengen. Hieruit kunnen we conclusies trekken of we het geld aan de juiste maatregelen uitgeven en zo nodig bijsturen.
29
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Concept
Ook is bij een aantal onderwerpen opgemerkt dat studenten van de opleiding gedragsverandering aan de Radboud Universiteit onderzoek kunnen. Het gaat dan om onderzoek naar hoe gewenst gedrag voor schonere lucht gestimuleerd kan worden. Er is contact met de RU om studenten de mogelijkheid te bieden hier stage te komen lopen. Dit is ook toegevoegd bij paragraaf 3.7 bij de uitgangspunten bij de uitvoering. Er is ook een aantal suggesties gedaan die op dit moment geen plek gekregen hebben in het omgevingsprogramma, zoals een rookverbod op terrassen en bij sportverenigingen, rookvrije vierdaagse en een vuurwerkverbod. Op dit moment zien we geen mogelijkheid deze suggesties op te nemen als maatregel.
6 Samenvatting verkennende gesprekken participatie Omgevingsprogramma luchtkwaliteit In het voorjaar van 2025 zijn gesprekken gevoerd met verschillende stakeholders over de actualisatie van het uitvoeringsprogramma luchtkwaliteit. We hebben partijen gevraagd op welke manier ze betrokken willen worden, wat ze belangrijk vinden en op welke manier ze kunnen en willen bijdragen. Hieronder vatten we de gesprekken in hoofdpunten samen. Longfonds en Schone Lucht Nijmegen We praten over houtstook, dat is een erg belangrijk thema waar mensen veel last van hebben. Net als Amersfoort en Utrecht zou de gemeente Nijmegen ook een volledig houtstookverbod in moeten voeren. Zowel voor binnen als buiten, zo spoedig mogelijk. Ook vinden de gesprekspartners het belangrijk om breder te communiceren. Als we schone lucht willen, moet iedereen iets doen. Mensen kunnen bijvoorbeeld de auto vaker laten staan. Daar kan de gemeente een rol in hebben. Er zijn ook suggesties voor nieuwe maatregelen: bijvoorbeeld voorlichting over de kwaliteit van binnenlucht. Ook wordt een vuurwerk verbod mét handhaving genoemd. Ook is de focus om minder roken (op straat) voor een rookvrije generatie. En zouden we de terrassen tijdens de Vierdaagse rookvrij kunnen maken. Ook wordt aangevuld dat het meten van uitstoot in diverse wijken van industrie, verkeer en scheepvaart en houtstook belangrijk is.
Bij overschrijding van normen moet er dan gemeld kunnen worden door mensen met meetinstrumenten. Het RIVM biedt daar ondersteuning voor en de GGD kan daar verder mee aan de slag. GGD Luchtkwaliteit is heel erg belangrijk want het heeft een grote impact op onze gezondheid. De GGD vindt het belangrijk om hierbij gehoord te worden, omdat ze hier goed op kunnen adviseren. De GGD ziet kansen om lucht en geluid aan elkaar te koppelen. Bijvoorbeeld minder auto’s levert minder geluid op én minder uitstoot. In stedelijk gebied liggen de meeste kansen voor verbetering van de luchtkwaliteit bij maatregelen gericht op verkeer en houtrook. De actualisatie van het uitvoeringsprogramma biedt kansen voor verbetering van de aanpak van houtstook. Op dit moment krijgt de industrie veel aandacht, maar de industrie is een minder grote bron en stoot meestal uit hoge schoorstenen uit. Geurbelasting bij industrie is wel een belangrijk thema. Het versterken van de adviesrol van de GGD in het gemeentelijk proces zou een maatregel kunnen zijn. Ook geeft de GGD aan dat zij een rol kunnen spelen in het organiseren van bijeenkomsten voor bewoners waar voorlichting wordt gegeven. Provincie Gelderland De provincie is zelf bezig met een omgevingsprogramma en wil graag samenwerken op dit onderwerp.
Ze noemen de gemeente Nijmegen een voorloper in dit onderwerp en stellen voor dat Nijmegen ook andere gemeenten binnen de provincie kan helpen en ondersteunen met het luchtkwaliteit beleid en het maken van zulke programma’s. Verder spreken we over verschillende mogelijke samenwerkingen en mogelijke financiering vanuit het Rijk. Overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid Vooruitlopend op het actualiseren van dit programma hebben we in het najaar hierover gesproken met de overleggroep luchtkwaliteit en gezondheid. Deze groep bestaat uit betrokken wijkvertegenwoordigers en bewoners van Nijmegen. We hebben tijdens deze sessie input opgehaald over de verschillende bronnen en gevraagd waar de focus zou moeten liggen. In het voorjaar hebben we met één vertegenwoordiger van deze groep nog een verdiepend gesprek gehouden.
30
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Concept
In dat gesprek vertelde de bewoner blij te zijn dat de gemeente beleid heeft om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het belangrijkste daaraan is volgens hem dat er gemeten wordt op de juiste plekken. Waar het voor de mensen telt. Langs wegen en bij de industrie. Hier kunnen ook Nijmegenaren zelf een rol in spelen. Het is ook belangrijk om wijkraden te betrekken en themabijeenkomsten te organiseren. Niet alleen met de gemeente, maar ook met andere partijen die hier een rol in spelen. Zoals bijvoorbeeld het RIVM, TNO, GGD, maar ook milieuorganisaties zoals MOB, Milieucentraal en bijvoorbeeld huisartsen en longartsen. En vooral luisteren naar de bewoners is daarin heel belangrijk.
7 Samenvatting onderzoek stadspanel O&S Aanleiding en vraagstelling Dit onderzoek gaat over draagvlak onder Nijmegenaren voor bestaande en nieuwe maatregelen. Dit om ons uitvoeringsprogramma “Op weg naar een gezonde luchtkwaliteit, Uitvoeringsprogramma 2020–2030” aan te scherpen. Daarbij ligt de focus op voor huishoudens relevante beleidsmaatregelen van de gemeente: mobiliteit en houtstook. We verzamelden in augustus 2025 informatie middels een stadspanelpeiling met bijna 2.600 deelnemers. Luchtkwaliteit thema voor burgers ‘Luchtkwaliteit’ verwijst naar hoe schoon of vervuild de lucht is die we inademen. Het geeft aan hoeveel schadelijke stoffen of verontreinigingen er in de lucht zitten. Duidelijk is dat de luchtkwaliteit in Nijmegen een relevant thema is voor veel panelleden: • Men denkt soms na over de luchtkwaliteit om zich heen. • Er zijn zorgen over de luchtkwaliteit op plaatsen in de stad. • Een bepaalde groep geeft aan soms klachten te ervaren die die zijn te relateren aan luchtkwaliteit. • Een grote meerderheid vindt het belangrijk dat gemeente luchtvervuiling in Nijmegen terugdringt. • Luchtvervuilingsbronnen waar de gemeente zich vooral zou moeten richten zijn volgens het panel industrie, verkeer en scheepvaart. De eigen rol (als huishoudens) wordt minder belangrijk gevonden.
Draagvlak bestaande mobiliteitsmaatregelen Het verkeer is een belangrijke oorzaak van luchtvervuiling in Nijmegen. De afgelopen jaren zijn er maatregelen genomen voor verkeer, die helpen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Staan Nijmeegse panelleden er positief tegenover? Maatregelen waarover veel panelleden positief zijn (groter draagvlak): • Sterk vervuilende brommers en snorfietsen mogen niet in bepaalde gebieden (milieuzones) komen (zero emissie zones); • Openbaar vervoer in de stad mag geen schadelijke stoffen meer uitstoten; • Sterk vervuilende zakelijke busjes en vrachtwagens mogen niet in bepaalde gebieden (milieuzones) komen (zero emissie zones); • We moedigen inwoners aan om anders te reizen, bijvoorbeeld minder vaak de auto en vaker openbaar vervoer of fiets.
Maatregelen waarover naar verhouding minder panelleden positief zijn (geringer draagvlak): • We willen meer bouwprojecten zonder luchtvervuiling laten uitvoeren. • We stimuleren deelvervoer, zoals het delen van auto's.
Meer bekende maatregelen zijn overigens het autoluw maken van de binnenstad en de milieuzones voor zakelijke bestel- en vrachtwagens (binnenstad, campus Heijendaal en Hof van Holland), deelvervoer zoals deelauto's en deelfietsen en de Park en Ride-terreinen aan de rand van de stad. Minder bekende maatregelen zijn de milieuzones voor brom- snorfietsen, het stimuleren van gebruik van schone voertuigen in de bouw en het project ‘Autodelen met bekenden'. Draagvlak voorgenomen maatregelen mobiliteit Er is ook gevraagd naar meningen over nieuwe maatregelen voor verkeer. Wat vinden panelleden van de bepaalde voorstellen, gericht op het verbeteren van de lokale luchtkwaliteit? Maatregelen waarover veel panelleden positief zijn (groter draagvlak):
31
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
•
Concept
•
32
Het aantal breng- en afhaalpunten voor pakketjes in de stad verhogen, zodat er minder verkeer in de straten is. Meer gebieden (milieuzones) toevoegen waar vervuilende brommers en vervuilende zakelijke busjes/vrachtwagens niet mogen komen.
Maatregelen waarover naar verhouding minder panelleden positief zijn (geringer draagvlak): • Naast vervuilende brommers en vrachtwagens ook andere vervuilende voertuigen (bijvoorbeeld oude personenauto’s) verbieden in bepaalde gebieden. • Deelvervoer zoals het delen van auto’s of fietsen aanmoedigen door voorlichting en subsidies.
Draagvlak voorgenomen maatregelen houtstook particulieren Ook het verbranden van hout heeft invloed op de luchtkwaliteit in Nijmegen. Wat vindt het panel van nieuwe, mogelijke maatregelen om de luchtvervuiling door houtstook te verminderen? Denken panelleden er positief of negatief over? Maatregelen waarover veel panelleden positief zijn (groter draagvlak): • Verbod op houtverbranding in Nijmegen bij code rood en oranje in de stookwijzerapp van het RIVM. • Verbod op buitenverbranding (bijvoorbeeld vuurkorven of pizzaovens) bij code rood/oranje in de stookwijzer van het RIVM. • Mensen ontmoedigen om hout te stoken als alternatief voor centrale verwarming. • Mensen ontmoedigen om hout te stoken voor sfeer in huis. • Verbieden van rookkanalen (schoorstenen) bij nieuwbouw.
Maatregelen waarover naar verhouding minder panelleden positief zijn (geringer draagvlak): • Een verbod op het verbranden van hout in heel Nijmegen. • Wijken aanwijzen waar niet meer met hout gestookt mag worden (houtstook vrije wijken).
Suggesties en reacties Panelleden kregen verschillende mogelijkheden om de luchtkwaliteit in Nijmegen te verbeteren voorgelegd. Hebben zij daarnaast zelf ook ideeën of suggesties? Op basis van de open antwoorden en op volgorde van frequentie zijn dit de meest genoemde suggesties van panelleden: • Verkeer: veel inwoners opperen maatregelen voor minder en langzamer (gemotoriseerd) verkeer, betere doorstroming en autoluwe zones om zo de uitstoot te verminderen en de luchtkwaliteit direct te verbeteren. • Vergroening: er is veel steun om de stad te vergroenen door aanplant van bomen, groene daken/gevels en het vervangen van stenen door planten. • Industrie en bedrijven: respondenten pleiten voor strengere emissienormen, betere monitoring, handhaving en waar mogelijk verplaatsing van vervuilende bedrijven uit woonwijken. • Scheepvaart en binnenvaart: deze worden vaak aangehaald als grote, relatief onderbelichte bron van luchtvervuiling, met ideeën voor strengere regelgeving, monitoring en walstroomvoorzieningen. • Houtstook, BBQ, vuurkorven en particuliere verbranding: inwoners wijzen op de hinder en gezondheidsrisico’s van particuliere houtstook, vuurkorven en barbecues als bron van luchtverontreiniging en pleiten voor verbod of strengere handhaving.
• Openbaar vervoer en deelmobiliteit: betaalbaar, toegankelijk, betrouwbaar en schoon openbaar vervoer en deelmobiliteit worden gezien als essentieel alternatief voor de auto. • Handhaving, monitoring en transparantie: respondenten benadrukken het belang van consequente handhaving, meer luchtkwaliteitsmeting en het delen van informatie met inwoners. • Subsidie, stimulering en beloning: er worden diverse beleidssuggesties gedaan om gewenst gedrag financieel, praktisch of sociaal te stimuleren. Denk aan subsidies voor elektrische vervoersmiddelen, alternatieve verwarmingsmethoden of vergroening van particuliere tuinen. • Evenementen en vuurwerk: beperken of verbieden van vuurwerk en vervuilende (massa-)evenementen wordt door verschillende inwoners als aanvullende maatregel voorgesteld. • Roken en dampen in de openbare ruimte: enkele inwoners willen het buiten roken, vapen en sisha’s in de openbare ruimte beperken vanwege hinder en luchtverontreiniging.
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
8 Reactie Schone Lucht Nijmegen
Concept
Schone Lucht Nijmegen is een initiatief van 25 Nijmegenaren die (gezondheids)klachten ervaren door hout- en pelletstook en of zich zorgen maken over de schade daarvan op gezondheid, milieu en klimaat. De reactie van Schone Lucht Nijmegen op het concept Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit 2026-2030 betreft dan ook alleen de luchtvervuiling veroorzaakt door hout- en pelletstook in Nijmegen. De lucht in Nijmegen is gezonder en schoner staat in het omgevingsprogramma, maar zo ervaren de leden van Schone Lucht Nijmegen dat niet. Zij hebben in toenemende mate overlast van en gezondheidsklachten door hout- en of pelletstook. Het gaat dan om stook in houtkachels, open haarden, vuurkorven, houtvuren, pelletkachels en barbecues. Uit cijfers blijkt ook dat Nederlanders afgelopen jaren meer hout en pellets zijn gaan stoken en dat de verkoop van stookinstallaties sterk is gestegen. De overlast wordt ervaren middenin woonwijken - waar de gemeente Nijmegen de luchtkwaliteit niet meet - en daar zorgt voor grote, hyperlokale uitstoot van zeer hoge concentraties fijnstof, PAK's, benzeen, etc., die de buitenlucht sterk vervuilt en huizen van omwonenden binnendringt. Over de schadelijkheid van hout- en pelletstook voor de gezondheid wordt steeds meer duidelijk.
Particuliere houtstook is de grootste bron van fijnstof PM 2.5, dat nu ook in verband gebracht met diverse soorten kanker, dementie en orgaanfalen, naast de al bekende long-, hart- en vaatziekten. Gezien bovenstaande heeft Schone Lucht Nijmegen de volgende aanmerkingen op het omgevingsprogramma: • De gemeente meet de luchtkwaliteit niet middenin woonwijken waar veel houtrookuitstoot plaatsvindt. Volgens hoogleraar Lars Hein kunnen enkele brandende houtkachels in een wijk zorgen voor 80 % van de luchtvervuiling in de omgeving. Een meting van twee weken lang (twee jaar geleden) in een Nijmeegse buurt met houtstokers gaf in beide weekends een permanente overschrijding van fijnstof PM 2.5 met tien tot twintig keer de WHO-advieswaarden aan. Ook doordeweeks werden deze waarden geregeld bereikt, met nog hogere uitschieters na het aansteken of aanvullen van een houtkachel. • De gemeente zet in op ontmoediging door voorlichting. Volgens GGD Gelderland-Zuid zal voorlichting/gedragsverandering nauwelijks invloed hebben op het inperken van de houtrookuitstoot. Recent gaf de GGD dit ook al aan in de gemeenteraad Arnhem, waar een houtstookverbod werd besproken. Er wordt te veel verwacht van gedragsverandering.
Dat 80% van de stokende Nijmegenaren stopt met hout stoken als ze op hun stookgedrag worden aangesproken, dat naar voren komt in een enquête van de gemeente Nijmegen, herkennen we in de praktijk absoluut niet. (NB: het is jammer dat er geen voorlichting is over de schadelijkheid van houtstook voor de stoker zelf. Wetenschappelijke studies tonen aan dat hout stoken in een moderne, gesloten houtkachel de woonruimte van de stoker voor lange tijd ernstig vervuild). • Inwoners met houtrookoverlast ervaren weinig steun vanuit de gemeente. Mensen worden verwezen naar Stookwijzer voor het maken van een overlastmelding en aangespoord te praten met hun houtstokende buren. Maar deze gesprekken lossen het probleem niet of nauwelijks op, en leiden dikwijls tot ruzie en zelfs rechtszaken. Bovendien weten veel overlastnemers niet wie de overlast veroorzaakt (dus wie moet je aanspreken) of er zijn te veel stokers om ze allemaal aan te spreken. •
Daarom pleit Schone Lucht Nijmegen voor een volledig hout- en pelletstookverbod in Nijmegen, binnen en buiten, voor particulieren en horeca (denk aan pizzaovens op hout). Ook GGD GHOR, Milieu Centraal, KWF, Longfonds en tal van wetenschappers adviseren dat. In meerdere grotere gemeenten zijn al (deel)verboden voor hout- en pelletstook. In Eindhoven en Amersfoort geldt nu een stookverbod bij codes Oranje en Rood op Stookwijzer. Steden als Arnhem en Amsterdam zijn drukdoende met plannen voor een houtstookverbod. Utrecht voert in 2030 een volledig houtstookverbod in.
Conclusie: Schone Lucht Nijmegen vindt de paragraaf over de houtstookaanpak in het omgevingsprogramma veel te weinig ambitieus. Zeker vergeleken met de inzet van andere gemeenten. Er valt snel en veel gezondheidswinst te behalen door een volledig houtstookverbod in 2030 af te spreken, en daar stapsgewijs naartoe te werken.
9 Reactie Longfonds Met betrekking tot schone lucht in Nijmegen, vindt het Longfonds dat een houtstookverbod , zoals door de gemeenten Amersfoort en Utrecht wordt ingevoerd meer op zijn plaats. Het kan wel een dergelijk houtstookverbod, blijkt daar. Bezwaren dat het niet te handhaven zou zijn, worden blijkbaar per gemeenten anders geïnterpreteerd. Als tussenstap om samen met de gemeente Arnhem te onderzoeken, welke (ju-
33
Concept
(van 9-12-2025 16:32)
Concept
ridische) mogelijkheden daarvoor zijn, lijkt ons zinvol. We doen in ieder geval een beroep op de gemeenteraad om meer stappen te zetten richting een verbod op houtstook. Te veel mensen, kinderen in ontwikkeling, mensen met een longziekten ervaren de medische gevolgen als kortademigheid, onomkeerbare verslechtering van longen, verergering van COPD ten gevolge van houtstook.
34
We zijn blij met maatregelen met betrekking tot verkeer (30 km-zones) en een verbod op vuurwerk. In een brief van het Longfonds afgelopen zomer hebben we daar al een en ander over laten weten. We vinden het een gemiste kans om ook actiever iets te doen aan roken op terrassen. Nijmegen met een hoge terrasdichtheid zou hier meer aan kunnen doen. Zeker omdat wij in Nijmegen bewegen een belangrijk middel vinden om gezond te blijven. Bij grote sportevenementen, langs de lijn bij het voetbal, zou een rookverbod voor ons als Longfonds een steun in de rug zijn. Dat kan wel, zo blijkt uit ervaringen van een rookvrije campus bij veel onderwijsinstellingen. Als we in de nabije toekomst bijvoorbeeld een rookvrije Vierdaagse kunnen krijgen, niet meer roken op de terrassen, langs de kant bij de Vierdaagse dan heeft dat niet alleen grote symbolische betekenis voor het belang van het stoppen met roken, maar geven we ook aandacht dat de combinatie roken en bewegen niet meer van deze tijd is. Laten we die discussie maar eens aan gaan. Kortom we zijn als Longfonds blij met veel in uw nota genoemde voorstellen, maar het kan veel beter met een houtstookverbod en het stoppen van roken op straat tijdens sportevenementen.
In combinatie met positieve, goede voorlichting kunnen we dan stappen zetten die voor ouderen met COPD, Kinderen en longpatiënten van wezenlijk belang zijn om in onze maatschappij mee te kunnen doen.
Concept
(van 9-12-2025 16:32)