Bomenplan Nijmegen 2021

Deze werkwijze geeft inzicht in de belangenafweging die we hierin als gemeente altijd moeten maken.

7.4 Spelregels compensatie Soms is het onvermijdelijk dat bomen gekapt moeten worden, maar de waarde van bomen willen we, als deze aanzienlijk is, graag compenseren. We geven in de omgevingsvergunning (kapvergunning) aan of er een herplantplicht van toepassing is of dat op een andere wijze compensatie of financieel gecompenseerd kan worden. De termijn voor het compenseren door middel van herplant is altijd binnen 1 jaar na kap van de vergunde boom. Als bomen niet kunnen worden ingepast of het project kan niet worden aangepast is er sprake van compensatieplicht voor gekapte bomen/bosplantsoen. Deze compensatie kent vier vormen: 1. Verplanten: Als een bijzondere boom een hoge maatschappelijke waarde vertegenwoordigt moet via een BEA altijd worden uitgesloten of de boom naar een geschikte locatie kan worden verplant. Bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke standplaats, zodat hij in het project kan worden ingepast. Dit gebeurt alleen als dit (boom)technisch redelijkerwijs mogelijk en doelmatig is. 2. Herplanten kwalitatief: Wanneer verplanten niet kan, kiezen we ervoor om bomen kwalitatief te compenseren. De boom- en groenkwaliteit in de omgeving wordt bij deze vorm van compensatie duurzaam verbeterd. De verhouding is niet 1:1. Een grote boom kan worden Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 35 van 67

gecompenseerd door meerdere kleinere bomen aangevuld met plantsoenen of houtwallen of er kan gekozen worden voor één grote boom. Het uitgangspunt is dat de groene kwaliteit van de omgeving erop vooruit moet gaan. 3. Herplanten kwantitatief (i.c.m. 4): Als kwalitatieve herplant niet lukt, kiezen we ervoor om de bomen één op één te compenseren. Dit kan gecombineerd worden met financiële compensatie (zie 4) als de mogelijkheden voor herplant ontoereikend zijn. 4. Financiële compensatie: Als verplant of herplant maar ten dele of helemaal niet mogelijk is, wordt voor het resterende deel een financiële compensatie opgelegd. Het inpassen, verplanten en/of herplanten heeft altijd de voorkeur boven financiële compensatie. Het toepassen van bovenstaande regels voor compensatie heeft impact op de processen en middelen van verschillende afdelingen van gemeente Nijmegen en partijen waarmee wij samen werken aan de ontwikkelingsdoelen van de stad. Hiervoor stellen we als maatregel daarom een aparte aanpak op. Waarderings- en hindertabel 2021 De waarderings- en hindertabel nemen we als methode over uit het handboek Stadsbomen uit 2009. De tabellen zijn een bruikbare en eenduidige methode gebleken maar voldoen inhoudelijk niet meer aan de huidige tijd. De tabellen zijn daarom geactualiseerd. Dit zijn de belangrijkste wijzigingen: 1.

Beeldkwaliteit: bomen werden in het verleden vooral aangeplant vanwege de esthetische waarden. In dit bomenplan komt beeldkwaliteit in mindere mate terug in de nieuwe tabel. 2. De definitie van monumentale bomen is gewijzigd zodat bomen eerder de titel monumentale boom krijgen. De categorie waardevolle bomen is formeel toegevoegd als voorhoede van de monumentale exemplaren. 3. De categorieën educatieve waarde en dendrologische waarde zijn komen te vervallen. Ze bleken in praktijk lastig te controleren of zelden toepasbaar. 4. We hebben de categorie met klimaateffecten toegevoegd omdat bomen hierin plaatselijk een belangrijke rol kunnen spelen (zoals in stenige wijken) en we dat willen beschermen. 5. In de hindertabel hebben we de tijdsduur van de overlast gekoppeld aan weken per jaar én uren per dag. Daarnaast scoort een boom iets minder snel de grenswaarde om gekapt te mogen worden. 6. De vraag om bomen te verwijderen of sterk te snoeien voor zonnepanelen wordt vanuit de stad vaker gesteld. We kiezen ervoor om schaduw op zonnepanelen niet te laten gelden als motivatie voor kap of vormsnoei. Het is immers voorzienbaar voordat je zonnepanelen plaatst of er sprake is (of gaat zijn) van schaduw. 7. Om bosplantsoen beter te beschermen is een aparte waarderingstabel opgesteld.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 36 van 67

7.5 Toezicht en controle Stadsbomen staan vaak midden in onze openbare ruimte. Hier vinden veel verkeersbewegingen, werkzaamheden, evenementen en andere activiteiten plaats. Er worden daardoor regelmatig bomen beschadigd of vernield. Ook bomen die in een bouwproject juist behouden moeten blijven, redden het niet altijd. Soms door directe schade en soms door de gevolgen van schade aan de wortels door graafwerkzaamheden of het verdichte van de grond. Bomen beschermen vraagt daarom om fysieke vormen van toezicht, controle en handhaving. We stellen hiervoor een gemeentelijke bomenwacht aan. Deze is verantwoordelijk voor de naleving van de APV op het vlak van bomen en groen, de controle en toezicht bij zaken die spelen rondom het behouden, inpassen, verplaatsen en beschermen van bomen, om te voorkomen dat bomen moeten worden gekapt. Denk daarbij aan bescherming van bomen tijdens werkzaamheden of evenementen, de controle van omgevingsvergunningen, van herplant en instandhouding ervan. Daarnaast speelt ongeoorloofde beschadiging van bomen door bijvoorbeeld illegale snoei of aanrijdingen een grote rol. Ook adviseert de bomenwachter over boomtechnische werkzaamheden van gemeentebomen en communiceert over het beheer en behoud van bijzondere bomen aan particulieren.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 37 van 67

Bijlage 1. Evaluatie en context Bomen zijn het groene kapitaal van Nijmegen. Daar moeten we voor blijven zorgen. Maar wat is de stand van de bomen in de stad nu eigenlijk? Hoe is het gegaan met de bomen in de stad in de afgelopen 10 jaar? Hoe staan de bomen er nu bij en wat komt er op de bomen af?

1.1 Wat hebben we bereikt sinds het vorige handboek? Om te zien wat er bereikt is sinds het vorige handboek, moeten we eerst kijken naar de cijfers van het bomenbestand in 2009. De gemeente Nijmegen had toen 57.000 (solitaire) bomen in haar bomenbestand met een grote diversiteit aan soorten: bijna 400 boomsoorten en variëteiten. Niet alle bomen kwamen even vaak voor, ook waren de bomen niet gelijkmatig verdeeld over de stad. Gemiddeld waren er 10 bomen per hectare te vinden in Nijmegen. Maar als er op stadsdeelniveau werd gekeken, scoorde Dukenburg bovengemiddeld met ruim 16 bomen per hectare. NijmegenWest zat toen ver onder het gemiddelde van Nijmeegse wijken, met ongeveer 5 bomen per hectare. Al deze cijfers zijn overigens exclusief de stadsbosjes en bosgebieden van Nijmegen. Alleen de individuele bomen uit de straten en parken zijn hiervoor opgenomen. Al in 2009 werd er stilgestaan bij de diversiteit van stadsdelen in Nijmegen. Onze stad kent veel wijken uit de jaren ‘60-‘80, zoals Dukenburg en Lindenholt. Deze wijken hebben een groen karakter en relatief veel bomen. In de jaren ‘60-‘80 is vaak nagelaten te investeren in de groeiomstandigheden, wat als gevolg heeft dat de bomen op deze plekken het steeds zwaarder krijgen of soms al jaren zijn verdwenen.

Waar mogelijk hebben we dit in de afgelopen jaren opgelost door bijvoorbeeld bomen op een betere plek aan te planten en grondverbetering toe te passen. Dit lost het probleem nog niet volledig op. Ook zijn in de jaren ‘60-‘80 vaak snelgroeiende bomen (pionierssoorten) aangeplant, zoals wilgen, elzen en populieren, die nu beginnen af te takelen. Pionierssoorten worden in stedelijk gebied vaak niet ouder dan 70 tot 80 jaar. Op gunstige locaties kunnen ze echter nog veel ouder worden. Nijmegen is een stad in ontwikkeling: de bevolking is de afgelopen jaren gegroeid en de stad verdicht. De stad is verder uitgebreid aan de noordzijde met de ontwikkeling van de Waalsprong. In dit gebied zijn door de ontwikkeling bomen verdwenen, maar ook veel nieuwe aangeplant. Daarnaast staken de nieuwe inwoners meteen hun handen uit de mouwen en onderhouden ze nieuwe en oorspronkelijke boomgaarden in dit gebied. In de afgelopen tien jaar is de druk op boven- en ondergrondse groeiruimte van bomen verder toegenomen door onder andere de aanleg van kabels, leidingen en wegen. Sommige boomsoorten kunnen minder goed tegen deze groeiomstandigheden, wortelsnoei en verdichting van de grond dan anderen. Met name de bomen in verharding hadden het door aanpassingen van het straatprofiel en werkzaamheden door nutsbedrijven, zwaar.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 38 van 67

De afgelopen jaren is wel hard gewerkt om de onderhoudsachterstanden, die in 2009 nog genoemd werden, in te lopen. De achterstand in de snoei van het bomenbestand is daardoor verdwenen. Maar de droogte van de afgelopen jaren zorgde er juist voor dat bovenmatig veel bomen uitvielen en anderen nu (2021) nog in een slechtere conditie verkeren. Met name de bomen die niet goed tegen hitte en droogte kunnen, vielen uit, zoals berken en grote beuken. In de loop der jaren hebben wij ons ook meer gericht op diversiteit van het bomenbestand. De mentaliteit is verschoven van behoud van het aantal bomen naar een lichte groei en een toekomstbestendig bomenbestand. De toekomstbestendigheid willen we vasthouden, de groei verhogen.

1.2 Waar staan we nu? In de afgelopen tien jaar is het bomenbestand van Nijmegen veranderd. Het aantal en de verscheidenheid aan soorten bomen is toegenomen. Nijmegen heeft nu in totaal bijna 61.000 (solitaire) bomen in haar beheer, waarvan ruim 530 verschillende soorten en variëteiten. Er zijn in de afgelopen 10 jaar zo'n 130 boomsoorten en cultuurvariëteiten in de Nijmeegse openbare ruimte bijgekomen. De groei van het bomenbestand is voor een deel te herleiden naar de ontwikkelingen in Nijmegen Noord. Naast deze solitaire bomen, beheert Nijmegen nog ca. 100 ha. aan stadsbosjes en bosgebied en ca. 63 ha. aan bosplantsoen in de stad. Ook heeft Nijmegen ca. 90 ha. aan bosgebied in gemeente Berg en Dal in eigendom. Boomsoorten Niet alle boomsoorten komen evenveel voor in Nijmegen. Als je naar de top 10 kijkt van de meest voorkomende boomfamilies, valt 70 procent van de bomen (bijna 43 duizend) in Nijmegen daaronder. Met name de eik (Quercus), linde (Tilia) en esdoorn (Acer) komen veel voor in Nijmegen (58%). Deze families bestaan uit meerdere ondersoorten en cultivars, zo komen in de eikenfamilie de zomereik, Amerikaanse eik en de moeraseik het meest voor. Figuur 7 laat de top 10 van boomsoorten in Nijmegen zien.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 39 van 67

Geslacht Quercus Tilia Acer Fraxinus Carpinus Fagus Platanus Alnus Aesculus Robinia Totaal

Nederlandse naam Eik Linde Esdoorn Es o.a. Berk Beuk Plataan Els Paardenkastanje Robinia

Aantal 12.155 6.991 6.025 4.588 2.854 2.628 1.958 1.921 1.873 1.788 42.781

Figuur 7: Top tien boomsoorten

Hoe zijn de bomen over de stad verspreid? De bomen staan niet gelijkmatig verdeeld door de wijken in de stad. De wijken zijn in verschillende perioden gebouwd en er zijn toen verschillende ontwerp- en soortkeuzes gemaakt. Zoals te zien is in Figuur 8, staan de meeste bomen in Dukenburg en Midden Zuid. Ook zijn de omstandigheden van de bodem en waterhuishouding niet overal hetzelfde. Nijmegen ligt op een bijzondere plek in het landschap: op een overgang van stuwwal en rivierengebied, van hoog naar laag, van zand naar klei en van droog naar nat. De waterhuishouding hangt nauw samen met de ondergrond en daarmee met de soorten die er kunnen groeien. Op sommige plekken kunnen de wortels van de bomen het grondwater nauwelijks of zelfs niet raken. Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 40 van 67

In het Centrum staan veruit de minste bomen. De bomen uit de negen grootste parken zijn bewust als aparte categorie genomen, omdat ze anders de cijfers van de overige stadsdelen vertekenen. De parken die zijn meegenomen in deze gegevens zijn het Valkhofpark, Goffertpark, Hunnerpark, Kronenburgerpark, Julianapark, Westerpark, Staddijk, Limospark en Park Brakkenstein. In deze parken staan 5% van alle bomen.

5%

3%

Midden Zuid

21%

11%

Dukenburg Oost Lindenholt Oud West Nieuw West

14% 18%

Noord Park Centrum

14% 14%

Figuur 8. Verdeling bomenbestand stadsdelen

Zoals te zien is in Figuur 9, is ondanks dat het aantal bomen toegenomen is sinds 2009, het totaal aantal bomen per inwoner niet veranderd (0,33 bomen per inwoner). Dit wordt verklaard door de toename in het inwonersaantal in Nijmegen (7,5% meer inwoners). Ook is er nog steeds een verschil te zien tussen de stadsdelen. Zo staan er in Nijmegen Centrum, Nijmegen Oost en in Nijmegen West relatief weinig bomen. Het totaal aantal bomen per hectare is daarentegen wel toegenomen sinds 2009, namelijk van 9,5 naar 10,2 bomen per hectare. Met name in Nijmegen West zijn er meer bomen te vinden. Zie Figuur 9 voor een overzicht van het aantal bomen per inwoner en per hectare van zowel 2009 als 2020, onderverdeeld in de stadsdelen. Het aantal bomen per stadsdeel is onder andere interessant als mogelijk middel om hittestress te bestrijden en wateroverlast tegen te gaan. Figuur 10 en Figuur 11 geven de stresskaart uit de omgevingsvisie en het percentage groen per wijk weer. Hierop is te zien dat het Centrum, Oost (gedeeltelijk) en Nijmegen-West wijken zijn waar hittestress en wateroverlast voorkomen. Ook bedrijventerreinen zijn, vanwege het stenige karakter, erg hittegevoelig. Gebied Centrum/Oost

Aantal bomen per inwoner 2020 0,24 Centrum: 0,20 Oost: 0,25

Zuid/Midden Dukenburg

0,33 0,52

Aantal bomen per inwoner 2009 0,23 -

Aantal bomen per hectare 2020 11,9

0,45 0,50

11,7 16,0

Centrum: 17,1 Oost: 10,9

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 41 van 67

Aantal bomen per hectare 2009 12,6 11,4 16,5

Lindenholt Nijmegen-West Nijmegen-Noord Nijmegen-totaal

0,55 0,26 0,31 0,33

0,55 0,23 0,35 0,33

10,6 10,0 4,6 10,2

10,4 5,0 4,4 9,5

Figuur 9. Aantal bomen per inwoner en per hectare in 2009 en 2020, onderverdeeld in stadsdelen.

Figuur 10. Klimaatadaptatiekaart Nijmegen. Bron: Nijmegen Stad in Beweging: Omgevingsvisie 2020-2040.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 42 van 67

Figuur 11. Percentage groen per wijk. Bron: Tauw

Waar staat de boom? De standplaats van de bomen is van groot belang voor het onderhoud. Bomen in verharding hebben het relatief zwaarder dan bomen in de volle grond en vragen ook het meeste onderhoud. De verhouding bomen in een park, verharding of bermen was in 2009 vergelijkbaar met nu. Relatief de meeste bomen staan in bermen, gazon of beplanting. De verhouding verschilt per gebied. Zo staan bomen in sommige stadsdelen meer in verharding, terwijl ze in andere stadsdelen meer in het groen staan. Zie onderstaande Figuur 12 en Figuur 13 voor een overzicht van de verdeling van de standplaatsen voor bomen over heel de gemeente Nijmegen en per stadsdeel.

Verdeling bomen standplaats 5% Bermen, gazon of beplanting

26%

Verharding 69%

Park

Figuur 12. Verdeling standplaats bomen. Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 43 van 67

25%

20%

15% Verharding

10%

Bermen of beplanting

5%

0%

Figuur 13. Verdeling standplaats bomen per stadsdeel.

Leeftijd en toekomstverwachting Opvallend is het aantal jonge bomen van 0 tot 10 jaar. Er zijn bijna twee keer zoveel jonge bomen als in 2009. Dit komt onder andere door aanplant in de Waalsprong. In 2009 was de leeftijdscategorie 20-30 en 30-40 jaar relatief sterk vertegenwoordigd. Deze bomen zijn aangeplant in de jaren ’60-’80 in Dukenburg en Lindenholt. Dit verklaart de pieken van nu (2021) bij 40-50 en 50-60 jaar. De groeiomstandigheden van die bomen zijn niet optimaal. Bij de aanplant is in die tijd niet uitgegaan van optimale groeiplaats. Deze grote groep bomen vraagt daarom relatief veel aandacht in het beheeren vervanging. Zie Figuur 14 voor de spreiding van de leeftijden.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 44 van 67

3500 3000 2500 2000 1500

Park

1000

Stadsdelen

500 0

Figuur 14. Leeftijd bomenbestand Nijmegen.

Het overgrote deel (85%) van het huidige bomenbestand in Nijmegen heeft een goede toekomstverwachting. Iets meer dan 10 procent van de bomen heeft een verminderde toekomstverwachting (10 tot 15 jaar) en 4 procent is sterk verminderd tot slecht (minder dan 10 en minder dan 5 jaar). Zie Figuur 15. Een vergelijking met 2009 kunnen we qua toekomstverwachting niet maken, omdat die cijfers uit die tijd niet beschikbaar zijn.

Figuur 15. Toekomstverwachting bomenbestand Nijmegen.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 45 van 67

Monumentale en waardevolle bomen Monumentale en waardevolle bomen kunnen zowel van de gemeente als van privé-eigenaren zijn. Nijmegen heeft in de openbare ruimte ruim 3.700 gemeentelijke monumentale bomen. Dit zijn bomen van 70 jaar of ouder met een diameter van meer dan 50 cm. In totaal bestaat het Nijmeegs bomenbestand uit bijna 7.700 waardevolle bomen. Deze bomen zijn tussen de 50 en 70 jaar oud en dus nog niet monumentaal, maar kunnen in de toekomst monumentaal worden. Ziekte en plagen Het Nijmeegse bomenbestand heeft ook met regelmaat last van boomziekten en –plagen. Denk hierbij aan de Iepziekte, eikenprocessierups en kastanjebloedingsziekte. Per plaag of ziekte bepaalden we het risico voor ons bomenbestand en de omgeving en namen een actie die past bij de gevaarzetting, het risico en het verspreidingsgevaar. 2009-2021 Kanstanjebloedingsziekte: heeft een grote weerslag op diverse kastanjesoorten in de stad. Veel kastanjes zijn gestorven of inmiddels aangetast. Kastanjebloedingsziekte hoeft niet fataal te zijn, maar er is geen echte remedie. We zijn wel terughoudend met de aanplant van kastanjes en zoeken bij vervanging in lanen met deze boomsoort naar alternatieve cultivars die er minder of geen last van hebben. Op nieuwe locaties planten we nu geen paardenkastanjes of vergelijkbare soorten meer aan.

Iepziekte: In het verleden zijn er met name in Dukenburg en Lindenholt veel iepen gestorven aan de iepziekte. Er worden de afgelopen jaren soms nog aangetaste exemplaren gevonden. Deze worden zo snel mogelijk gekapt en verwijderd om verspreiding van iepziekte te voorkomen. We zijn altijd terughoudend geweest met de aanplant van nieuwe cultivars die 'goed resistent’ zouden zijn. We planten nu spaarzaam weer (hoog resistente) iepen aan zoals op de Lentse Warande. Overige aantastingen: Boomziektes zoals Essentaksterfte of Massaria in platanen hebben tot nog toe een beperkt effect op het bomenareaal in de stad. Ze vragen momenteel niet om grootscheeps ingrijpen, risico of verhoogde beheerkosten. Als we aantastingen van deze of andere ziekten tegenkomen dan registreren we dit en ondernemen zo nodig actie. Aanplant: met de aanplant van risicovolle soorten waarin ziekten en plagen voorkomen zijn we terughoudend. Bij nieuwe ziekten of plagen onderzoeken we de effecten en risico’s voor de stad en handelen daarnaar. De aanplant van minder soortgelijke soorten en minder uniforme lanen (lanen met verschillende boomsoorten) kan bijdragen aan het voorkomen van verspreiding in de stad.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 46 van 67

Bijlage 2. Hoofdboomstructuur De nieuwe hoofdboomstructuur stellen we op ten behoeve van twee zaken: -

Het gebruik van een kaart voor de gebiedsbescherming t.b.v. bomen in de APV Opname in een integrale kaart in de Omgevingsvisie bij de eerstvolgende actualisatie

Voor beide gevallen wordt de hoofdboomstructuurkaart specifiek vastgesteld op een later moment. De hieronder opgenomen versies geven een illustratie van de nieuwe hoofdboomstructuurkaart op basis van de waarden Stadsgezicht, Cultuurhistorie en Ecologie.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 47 van 67

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 48 van 67

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 49 van 67

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 50 van 67

Bijlage 3. Beoordelingskader kap Nijmegen beschermt haar bomen via de algemene plaatselijke verordening (APV). Wanneer je een houtopstand zoals een boom, bos of bosplantsoen wil kappen, dien je te onderzoeken welke regels er gelden. In deze bijlage is het afwegingskader van de kap opgenomen.

1.1 Omgevingsvergunning nodig? Er zijn verschillende situaties en motivaties te bedenken waarom je een boom of bosplantsoen zou willen kappen. Door het stroomschema uit Figuur 16 te doorlopen wordt de vraag beantwoord of een omgevingsvergunning nodig is en welke regels dan gelden. In de APV staat nog vermeld welke voorschriften er aan een vergunning verbonden kunnen worden. Noodkap en aanschrijving In het geval dat een boom direct gevaar oplevert voor de omgeving, kan worden afgeweken van de APV. De kap van een boom wordt beoordeeld aan de hand van de afzonderlijke procedure voor noodkap. De reden voor de noodkap moet aantoonbaar daarbij zijn. Als er gevaar dreigt voor de omgeving van een private boom, omdat deze gevaarlijk scheef staat of een boom vanwege een besmettelijke plantenziekte (zoals de Iepziekte) een risico vormt, kan het college overgaan tot het aanschrijven van de boomeigenaar. Het college sommeert de eigenaar dan de gevaarlijke boom op korte termijn te kappen. Ad. 1. Welke houtopstanden zijn vergunningplichtig? In basis geldt dat alle bomen met een omtrek van >95cm of bosplantsoen van >150m2 vergunningplichtig zijn. Daarnaast zijn bijzondere bomen ook vergunningplichtig (ad 1. in Figuur 16). Dit zijn gemeentelijke monumentale bomen, waardevolle bomen en buitengewone bomen. Buitengewone bomen zijn bijzonder vanwege een speciale reden.

Denk aan een zeldzame, dendrologische of ecologische interessante boom of soort. Of aan een herdenkingsboom ter ere van het koningshuis of als herdenking van een persoon of bijzondere gebeurtenis. Leeftijd of stamomtrek zijn daarom niet relevant. De bomen staan op een lijst van de gemeente.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 51 van 67

Ad. 2. Uitzonderingen Niet voor alle bomen, bosplantsoen of handelingen is een omgevingsvergunning nodig. Er zijn de volgende uitzonderingen (ad 2. in Figuur 16) 1) dode bomen; 2) wegbeplantingen en eenrijige beplantingen op of langs landbouwgronden, beide voor zover bestaande uit niet-geknotte populieren of wilgen; 3) bomen, fruitbomen of kweekgoed die deel uitmaken van een bedrijfsmatige exploitatie. Met uitzondering van erfbeplanting; 4) houtopstand die bij wijze van dunning moet worden geveld; 5) houtopstand die deel uitmaakt van als zodanig bij het Bosschap geregistreerde bosbouwonderneming en gelegen is buiten een bebouwde kom, tenzij de houtopstand een zelfstandige eenheid vormt die: a) ofwel geen grotere oppervlakte beslaat dan 10 are; b) ofwel bestaat uit rijbepalingen van niet meer dan 20 bomen, gerekend over het totale aantal rijen; 6) houtopstand die moet worden geveld krachtens de Plantenziektenwet of krachtens een aanschrijving of last van het college.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 52 van 67

Figuur 16. Stroomschema omgevingsvergunning kappen boom Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 53 van 67

1.2 Stappenplan Wanneer een omgevingsvergunning nodig is, moeten er 4 stappen worden doorlopen. 1. 2. 3. 4.

categorie van aanvraag afweging belangen en motivatie bepalen compensatie conclusie vergunning

De stappen worden hieronder nader toegelicht. Stap 1: categorie van de aanvraag Er wordt uitgegaan van de volgende 3 categorieën: •

•

•

Bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom: dit zijn bomen in de openbare ruimte in beheer en eigendom van de gemeente, die door omstandigheden in de loop van de jaren minder vitaal zijn geworden of te veel hinder opleveren voor aanwonenden. Ze worden niet gekapt in het kader van een ruimtelijk project. Bomen en bosplantsoen in privaat eigendom: dit zijn alle bomen die geen gemeentelijk eigendom zijn en niet worden gekapt in het kader van een ruimtelijk project, maar vanwege een particulier of individueel belang. Bomen en bosplantsoen in ruimtelijke projecten: dit zijn bomen in ruimtelijke projecten, zoals de vervanging van riolering, projecten van woningcorporaties en gebiedsontwikkelingen.

Stap 2: afweging belangen en motivatie Na het bepalen van de categorie van aanvraag, wordt het belang van de kap tegen het maatschappelijk belang van de boom afgewogen. 1) Bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom: voor deze bomen en bosplantsoen moet de waarderings- en (bij hinder) de hindertabel worden toegepast. Na toekenning van het aantal punten, ontstaat een eindadvies voor de gemeente. In verreweg de meeste gevallen neemt de gemeente dit eindadvies over. Om te voorkomen dat het systeem tot starheid leidt, kan het zijn dat in bijzondere gevallen een nadere afweging noodzakelijk is. De tabellen zijn te vinden onder 1.3 tabellen en toelichting. 2) Bomen en bosplantsoen in privaat eigendom: voor deze bomen en bosplantsoen worden de waarderingstabellen toegepast (zie 1.3 tabellen en toelichting). Afhankelijk van het aantal punten, ontstaat een eindadvies voor de gemeente. Ook hier geldt dat in de meeste gevallen de gemeente dit eindadvies overneemt. Om te voorkomen dat het systeem tot starheid leidt, kan het zijn dat er in bijzondere gevallen een nadere afweging noodzakelijk is.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 54 van 67

Voor aanvragen voor de kap van bijzondere bomen of waar twee of meer bomen gekapt moeten worden, kan de initiatiefnemer aanvullend gevraagd worden om een afwegingsrapportage/Boom Effect Analyse (BEA) aan te leveren. 3) Bomen en bosplantsoen in ruimtelijke projecten: voor projecten geldt dat een nadere afweging bijna altijd noodzakelijk is. Vaak worden meerdere bomen of grotere stukken plantsoen tegelijkertijd gekapt, wat een grote impact op de omgeving kan hebben. Aan de andere kant worden er vaak ook weer veel bomen aangeplant. Soms kan de kap van bomen worden voorkomen door bomen vanaf het begin in het ontwerpproces mee te nemen. Voor projecten wordt daarom naast een afwegingsrapportage of BEA gevraagd om een compensatie/herplantplan. Boom Effect Analyse (BEA) In verschillende situaties kan aan de initiatiefnemer gevraagd worden om een afwegingsrapportage/Boom Effect Analyse (BEA) op te stellen waarin naast de vitaliteit van de bomen, het effect van een verandering op een of meerdere bomen in kaart wordt gebracht. Daarnaast worden voorstellen afgewogen hoe er met behoud, kap, verplaatsing en aanplant wordt omgegaan naast de andere belangen die spelen. Uitgangspunt hierbij is ‘Nee, tenzij’ en gaat volgens de ladder van behoud: 1) 2) 3) 4)

Inpassing: bomen worden ingepast in het ontwerp en blijven daarmee behouden. Aanpassing: het plan wordt zo aangepast dat de bomen kunnen blijven behouden. Verplaatsing: onderzocht wordt in hoeverre bomen verplaatst kunnen worden. Feitelijke compensatie: a) kwalitatief compenseren: de kwaliteiten van de bestaande bomen worden vervangen door een duurzame verbetering/vervanging van het groen in de omgeving. Een grote boom met kwaliteit kan meerdere kleine bomen vervangen en vice versa. b) kwantitatief compenseren: de kwantiteit van de bestaande bomen wordt vervangen door hetzelfde aantal bomen. Verhouding is dan 1:1, zo nodig aangevuld met optie c. c) financieel compenseren: als fysieke herplant niet mogelijk is, worden bomen gecompenseerd op basis van een in de uitvoeringsagenda uit te werken compensatieaanpak.

Bij ruimtelijke ontwikkelingen kan een doordacht groen/bomenplan met voldoende omvang, de kap van bomen compenseren.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 55 van 67

Stap 3: bepalen compensatie Wanneer bomen worden gekapt worden of bosplantsoen verdwijnt, wordt afhankelijk van de situatie en de waarde van de bomen, de compensatie bepaald. De termijn van het aanbrengen van compensatie is altijd binnen 1 jaar na kap van de vergunde boom. •

•

•

Bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom: bomen en bosplantsoen worden vaak in het kader van beheer en onderhoud gekapt. Als er voldoende ruimte is voor een nieuwe boom of nieuw groen, zal de boom of het bosplantsoen worden gecompenseerd op de locatie. Anders wordt de boom elders aangeplant. Bomen en bosplantsoen in privaat eigendom: voor percelen kleiner dan 300m2 geldt geen compensatieplicht. Voor bomen op een perceel groter dan 300m2 geldt wel een compensatieplicht. De compensatieplicht is terug te vinden onder 1.3 tabellen en toelichting. Bomen in ruimtelijke projecten: op basis van de BEA of afwegingsrapportage wordt bepaald wat de waarde is van de bomen en het bosplantsoen dat verdwijnt en hoe er omgegaan dient te worden met compensatie.

Stap 4: conclusie vergunning en voorschriften Na het doorlopen van de eerste twee stappen besluit de gemeente of een vergunning wordt verleend, in stap 3 welke compensatie daaraan wordt verbonden en in stap 4 eventueel welke voorschriften (genoemd inde APV) nog meer worden verbonden aan de vergunning.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 56 van 67

1.3 Tabellen en toelichting Hier zijn de volgende tabellen en toelichtingen te vinden: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Waarderingstabel bomen Waarderingstabel bosplantsoen Hindertabel bomen Beslistabel bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom Beslistabel bomen en bosplantsoen in privaat eigendom Compensatietabel

1. Waarderingstabel bomen Waarderingstabel bomen

Puntenoverzicht

1. Bijzondere boom Monumentale of buitengewone boom

30

Waardevolle boom

25

Overige bomen

0

2. Boomstructuur Onderdeel boomstructuur

25

Overige bomen

0

3. Beeldwaarde Onvervangbaar

30

In loop van de tijd vervangbaar

15

Vervangbaar

0

4. Vitaliteit Vitaal

30

Redelijk vitaal

15

Niet vitaal

0

5. Lokale klimaatinvloed* Zeer groot of boom in stenige wijk

20/25

Enig effect

10/15

Geen effect

0

* Het kappen van een tweede boom of daaropvolgende boom toetsen we voor privaat eigendom aan een verhoogde score voor lokale klimaatinvloed. Toetsing aanvraag altijd te beginnen met de minst waardevolle boom. Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 57 van 67

1) Bijzondere boom: bomen kunnen worden aangewezen als een monumentale boom, buitengewone boom of waardevolle boom (zie Figuur 17) . a) Gemeentelijke monumentale boom: dit zijn bomen van 70 jaar of ouder met een diameter van meer dan 50 cm. Deze bomen zijn aangewezen door de gemeente. b) Waardevolle bomen: deze bomen zijn nog niet monumentaal, maar kunnen in de toekomst monumentaal worden. Een waardevolle boom is tussen de 50-70 jaar oud. c) Buitengewone bomen: deze bomen zijn van een bijzondere soort of zijn aangeplant vanwege een bijzondere reden. Denk aan een zeldzame boomsoort die volgens de Nederlandse dendrologie nauwelijks voorkomt. Of aan een herdenkingsboom ter ere van het koningshuis of als herdenking van een persoon of bijzondere gebeurtenis. Leeftijd of stamomtrek zijn bij buitengewone bomen niet relevant. Leeftijd

Stamomtrek

Monumentale boom

70+

>50 cm

Waardevolle boom

50-70

n.v.t.

Buitengewone boom

n.v.t.

n.v.t.

Figuur 17. Overzicht bijzondere bomen

2) Boomstructuur: bomen en hun waarden worden in de boomstructuur extra beschermd. Deze boomstructuur is terug te vinden op de kaart in bijlage 1. De waarden zijn stadsgezicht en statige lanen, ecologische verbinding en cultuurhistorie. 3) Beeldwaarde: bomen die onvervangbaar zijn voor het beeld, worden via deze weg beschermd. In de loop van de tijd vervangbaar zijn bomen die tussen de 30 en 50 jaar weer terug kunnen groeien om het beeld op te vangen. Vervangbaar is als een gelijksoortige boom binnen 30 jaar weer terug kan groeien of de boom geen essentieel beeldonderdeel vormt van het ensemble. 4) Vitaliteit: bomen groeien, worden ouder en kunnen sterven. De vitaliteit kan daardoor afnemen. Bomen die meer dan 15 jaar kunnen blijven staan, noemen wij vitaal. Tussen de 5 jaar en 10 jaar redelijk vitaal en onder de 5 jaar niet vitaal. 5) Lokale klimaatinvloed: een boom kan door schaduw, wateropvangof windafscherming invloed hebben op lokale klimaatinvloeden, zoals de gevoelstemperatuur, infiltratie en windstromen. Daarmee kan een boom positief effect hebben op het welbevinden van inwoners. Bomen in stenige zones of wijken zijn daardoor extra belangrijk en beschermen we daarom ook extra.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 58 van 67

2. Waarderingstabel bosplantsoen Waarderingstabel bosplantsoen

Puntenoverzicht

1. Beeldwaarde (esthetisch of afscherming) Hoge beeldkwaliteit of hoge mate van afscherming

30

Vervangbaar

0

2. Ecologische waarde Onderdeel met hoge ecologisch waarde

30

Enige ecologisch waarde

0

3. Cultuurhistorische waarde Cultuurhistorisch landschapselement

30

Geen cultuurhistorische waarde

0

1) Beeldwaarde (esthetisch of afscherming): bosplantsoen wordt vaak aangeplant vanwege de afschermende functie of beeldkwaliteit. Het weghalen van bosplantsoen kan het beeld erg veranderen. Het plantsoen krijgt voor een hoge beeldkwaliteit of mate van afscherming punten. 2) Ecologische waarde: bosplantsoen kan een belangrijke bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Ze vormen, net als structuren, een specifieke waarde voor het bevorderen van natuur in de stad zoals vogels, insecten, vlinders, bijen en vleermuizen. Ze dienen als verbindingsroute, schuil- en nestelplaats en geven mogelijkheden voor dracht en foerage. In sommige gebieden is bosplantsoen essentieel om deze waarde en functie in stand te houden. Deze bosplantsoenen krijgen punten. 3) Cultuurhistorische waarde: Bosplantsoen of andere elementen kunnen cultuurhistorische waarde hebben zoals hakhoutbosjes of juist onderdeel uitmaken van historische groenontwerpen. Het behouden hiervan kan zwaarder wegen dan het belang van de kap.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 59 van 67

3. Hindertabel bomen Hindertabel bomen

Puntenoverzicht

Overlast, tijdsduur in uren per dag Meer dan 26 weken per jaar, >4 uur per dag

30

12-26 weken per jaar, >4 uur per dag

20

5-12 weken per jaar, >4 uur per dag

10

Minder dan 5 weken per jaar, >4 uur per dag

0

Overlast, afstand tot object Minder dan 2 meter

15

2 – 5 meter

10

Meer dan 5 meter

0

Verhouding overlast boom tot tuin/huis/omgeving Zeer dominant

15

Dominant

10

Aanwezig, maar ondergeschikt

0

1) Overlast: bomen kunnen overlast veroorzaken voor mensen en soms voor andere bomen, planten of dieren. Soms is er met beheer en onderhoud een oplossing te vinden. Langdurige en/of ernstige overlast kan een reden zijn om een boom te verwijderen. Er zijn verschillende vormen van overlast, en we gaan hier dan ook verschillend mee om. Als reguliere beheermaatregelen grotendeels een oplossing kunnen bieden tegen de overlast, bijvoorbeeld door een VTA-inspectie, snoeibeurt van overhangende takken of aanpassing van de inrichting, vervallen de punten voor hinder. a) Blad- en vruchtval: blad, bloesem en vrucht zijn natuurlijke onderdelen van bomen. Dit accepteren we. Bij sterke mate van overlast verlichten we de overlast met beheermaatregelen. b) Zichthinder: zichthinder vanuit woningen/bedrijven ontstaat met name ter hoogte van de kroon en vormt soms een probleem als de boom dicht op de gevel staat. Zichthinder vanuit de tuin wordt niet als overlast aangemerkt. c) Lichtinval: door schaduwwerking kunnen bomen ervoor zorgen dat er minder licht in de huizen komt. Voldoende licht is van belang voor de gezondheid van onze inwoners. Om te bepalen of een huis voldoende lichtinval heeft, hanteren we de lichtnormen uit het bouwbesluit. Wanneer een huis te weinig licht heeft als gevolg van een boom, kan er gekeken worden of snoei een tijdelijke oplossing kan bieden.

Dit geldt alleen voor licht in huizen, niet in tuinen. Daarnaast geldt een uitzondering voor huizen in bosgebied. Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 60 van 67

Hier wordt geen lichtnorm gehanteerd, omdat wonen in de schaduw inherent is aan een bosrijke omgeving. d) Zonnepanelen: bomen kunnen licht wegnemen van zonnepanelen. Dit is echter geen reden om grote beheermaatregelen te treffen die schade aan bomen kunnen veroorzaken. Inwoners kunnen bij het plaatsen van zonnepanelen rekening houden met de mogelijke groei en schaduw van een boom. e) Onderworteling/wortelopdruk: wortels van bomen kunnen zorgen voor wortelopdruk. De gemeente verwijdert geen bomen vanwege wortelopdruk. Indien er een onveilige situatie ontstaat, zoekt de gemeente naar een passende oplosing. f) Plagen: een plaag heeft vaak een beperkte tijdsduur en een plaag tast zelden de vitaliteit van gezonde bomen aan. Plagen kunnen door de gemeente teruggedrongen worden en vormen daarmee vaak geen reden tot kap. g) Allergieën: stuifmeel is één van de bronnen die een allergische reactie op kunnen roepen. Stuifmeel verspreidt zich snel via de lucht over grotere afstanden. Het kappen van een enkele boom biedt geen oplossing en vormt daarmee geen reden tot kap. 4. Beslistabel bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom Beslistabel bomen en bosplantsoen in gemeentelijk eigendom Score waarderingstabel

Score hindertabel

Eindadvies

<60 punten

<50 punten

Weigeren

<60 punten

≥50 punten

Verlenen

≥60 punten

≥50 punten

Nadere afweging

≥60 punten

<50 punten

Weigeren

5. Beslistabel bomen en bosplantsoen in privaat eigendom Beslistabel bomen en bosplantsoen in privaat eigendom Score waarderingstabel

Eindadvies

<60 punten

Verlenen

≥60 punten

Weigeren

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 61 van 67

6. Compensatietabel

Aantal Perceelgrootte waardepunten in m2

Fysieke herplant

Financiële compensatie

Herplant aantal bomen

Compensatiebedrag

300-500

1x

NTB

(compensatie: maat 16-18)

>500

1x

NTB

>60

300-500

1x

NTB

(compensatie: maat 18-20)

>500

2x

Monumentale boom

300-500

2x

>500

3x

(compensatie: maat 20-25)

OF

50-60

NTB

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 62 van 67

Bijlage 4. Begrippenlijst Begrip

Omschrijving

Bijzondere boom

Dit zijn gemeentelijke monumentale bomen, waardevolle bomen en buitengewone bomen. Deze bomen zijn vergunningplichtig.

Boom

Een houtig opgaand gewas, zowel levend als afgestorven, met een of meer stammen.

Bomen Effect Analyse (BEA)

Een landelijke richtlijn voor een nauwgezette en onafhankelijke beoordeling, voorafgaand aan de voorgenomen bouw of aanleg. Deze standaardisering waarborgt de boomtechnische kwaliteit en garandeert een goede beoordeling van alle effecten en mogelijke alternatieven. Een BEA dient uitgevoerd te worden door een deskundig boomverzorger of boomtechnisch adviseur. De resultaten van deze beoordeling kunnen vervolgens worden meegenomen in de besluitvorming rond bouw of aanleg.

Bosplantsoen

Houtopstand, bestaande uit hoofdzakelijk boomvormers soms in combinatie met een onderbegroeiing van struiken en kruiden

Buitengewone bomen

Buitengewone bomen zijn bijzonder vanwege een speciale reden. Ze zijn monumentaal, waardevol of Denk aan een zeldzame, dendrologische of ecologische interessante boom of soort. Of aan een herdenkingsboom ter ere van het koningshuis of als herdenking van een persoon of bijzondere gebeurtenis. Leeftijd of stamomtrek zijn daarom niet relevant. De bomen staan op een lijst van de gemeente.

Dunning

Velling, welke uitsluitend als een verzorgingsmaatregel ter bevordering van de groei van de overblijvende houtopstand moet worden beschouwd.

Ecosysteemdiensten

De ecosystemen op aarde hebben talloze functies voor de mens, van het voedsel die de landbouw produceert tot het zuiveren van lucht en water en het reguleren van het klimaat. De maatschappelijke baten die mensen halen uit ecosystemen worden ecosysteemdiensten genoemd. (PBL, 2010)

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 63 van 67

Gemeentelijke monumentale boom Dit zijn bomen van 70 jaar of ouder met een diameter van meer dan 50 cm. Deze bomen zijn aangewezen door de gemeente. Kandelaberen

Kandelaberen is een snoeitechniek waarbij de takken van een boom sterk ingenomen worden en tot op de gesteltakken worden afgezaagd.

Noodkap

Door bijzondere omstandigheden kan een boom dusdanig gevaar opleveren voor de omgeving, dat deze zo snel mogelijk verwijderd moet worden. In afwijking van de APV mag een boom in geval van ‘ernstige en acute gevaarzetting’ zonder vergunning direct gekapt worden. De publicatie van de vergunning gebeurt achteraf.

Waardevolle boom

deze bomen zijn nog niet monumentaal, maar kunnen in de toekomst monumentaal worden. Een waardevolle boom is tussen de 50-70 jaar oud.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 64 van 67

Bijlage 5. Belangrijkste inbreng klankbordgroep en verwerking Voor het opstellen van het bomenplan is een klankbordgroep opgericht met experts en belangengroepen. Er zijn drie bijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten is gevraagd en ongevraagd advies gegeven. Onderstaande tabel laat de belangrijkste inbreng zien en hoe deze is verwerkt. Inbreng

Verwerking

Er is geen minimale levensduur opgenomen. We adviseren om niet uit te gaan van een minimale Om deze leeftijd zo oud mogelijk te laten levensduur, maar van een realistische levensduur. worden, blijven we investeren in de groeiplaats van bomen. Niet overal kan een boom even oud worden. Geen minimale, maar realistische levensduur

Kwaliteit staat voorop. Focus op alleen kwaliteit is onvoldoende. We willen bijdragen Het gaat om de waarde van bomen, niet om het aan het behalen van de doelen uit het aantal bomen. Een grote volgroeide boom heeft meer waarde dan meerdere kleine boompjes. Liever klimaatakkoord door het aantal bomen te laten toenemen en zo een groene en gezonde niet 1% aantal bomen toepassen. Angst dat het stad te blijven. slecht uitpakt. Kies voor kwaliteit in plaats van kwaliteit

Zowel in de aanplant- als beheerfase wordt er Maak en behoud ruimte voor bomen. Geef ze zowel aandacht besteed aan het bieden van voldoende ruimte en een passende boven- als ondergronds voldoende ruimte om te groeien. Let hier vanaf de aanplant al op. Let ook op ondergrond voor bomen. Voldoende ruimte en passende ondergrond

of het type ondergrond past bij de soort boom. De hoofdboomstructuur is onderdeel van de De boomstructuur is een belangrijke structuur voor omgevingsvergunning voor kappen. Bij ecologie en cultuur. Behoud deze structuur en neem projecten dient aangegeven te worden hoe er het belang mee in de afwegingen bij projecten. Zorg wordt omgegaan met bomen. De status van hoofdboomstructuur wordt hierin ook dat de boomstructuur zichtbaar wordt bij meegewogen. vergunningaanvragen. Behouden en versterken hoofdboomstructuur

We zetten in op tijdig en zorgvuldig Ga zorgvuldig om bij beheer. Zorg voor voldoende bomenbeheer, zodat bomen realistisch oud financiële middelen, zodat er geen achterstanden op worden. Zorgvuldig en tijdig beheer

worden gelopen.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 65 van 67

Het afwegingskader rondom kap is De meningen zijn verdeeld. Er zijn aan de ene kant opgenomen in de bijlage. Er is gekozen om de bomen die belangrijk zijn voor Nijmegen actief wensen om voor iedere boom een omgevingsvergunning- en compensatieplicht op te met de vergunning te beschermen. Ook is leggen en aan de andere kant wordt aangegeven dat gekozen om bij kap van meerdere bomen, boomliefhebbers bomen aanplanten, behouden en strengere voorwaarden te hebben. Zo hopen kappen en zo het bomenbestand gezond houden. we te voorkomen dat er een kaalslag ontstaat. Omgevingsvergunning kap

Betreft compensatie zijn de meningen ook verdeeld. Compensatie wordt in de uitvoeringsagenda Het moet de aanplant van bomen niet afschrikken, verder uitgewerkt. maar daarnaast kan het wel een drempel creëren om zorgvuldig te handelen. Maak onderscheid tussen perceelgroottes. Zorg dat het afwegingskader transparant is en voldoende nuance bevat. Invoer bomenwacht Er kunnen veel bomen behouden en beschermd worden als er meer aandacht voor komt vanuit controle en handhaving. Een bomenwacht kan deze taak op zich nemen en o.a. Boom Effect Analyses (BEA’s) controleren en navolgen.

De bomenwacht wordt onderdeel van de uitvoeringsagenda.

We maken een integrale en duurzame De verdichting van de stad staat op gespannen voet afweging bij kap. Hiervoor doorlopen we drie stappen om te komen tot een uitspraak. met het verder vergroenen van de stad. Er is een Daarnaast bepalen we of er sprake moet zijn grote woningbouwopgave. Hier zijn grote zorgen over. Zorg voor een goede tijdige belangenafweging van fysieke of financiële compensatie. Afweging bomen en drukker wordende de stad

tussen grijs en groen. Bijvoorbeeld in een autoluw gebied is meer ruimte voor bomen. Tijdig uitzoeken of bomen kunnen worden behouden in projecten Nog te vaak worden bomen (te) laat betrokken in een projectproces. Tijdig moeten er keuzes worden gemaakt voor behoud/vervanging van bomen. Als er gekozen wordt voor behoud, ga hier dan volledig voor tijdens het gehele project en de uitvoering ervan. Neem geen halve maatregelen.

Bomen bij projecten dienen vroeg in het proces in beeld te worden gebracht. Zo kan op tijd een afweging gemaakt worden.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 66 van 67

Verbeteren communicatie en participatie Inwoners van Nijmegen moeten meegenomen worden in communicatie en participatie. Op dit moment is niet altijd helder wanneer en hoe er Evalueer het bomenplan Evalueer regelmatig het bomenplan om het eventueel bij te sturen wanneer nodig.

Communicatie en participatie vormen onderdeel van de uitvoeringsagenda.

Evaluatie vormt onderdeel van de uitvoeringsagenda.

Bomenplan | Gemeente Nijmegen | Pagina 67 van 67