Bijlage 2. Uitvoeringsprogramma asiel en integratie 2025-2028

ISK / ROC / Gemeente

• Bekostiging • Samenwerking ISK, ROC en Gemeente

Start schooljaar 2025-2026

A. Aanmelding van (oud-) inburgeraars voor volwasseneneducatie voor een doorgaande ontwikkellijn

Statushouders, gezins-migranten

ROC / Gemeente (klantregisseurs)

• Voldoende capaciteit volwasseneneducatie (budget en personeel)

2025

26

3.4 Gezondheid & Welzijn Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit? De (psychische) gezondheid en het welzijn van vluchtelingen in Nederland blijft over het algemeen achter bij dat van mensen zonder vluchtelingenachtergrond. Als gevolg van onder andere traumatische oorlogs- en geweldservaringen en een levensgevaarlijke vluchtreis lopen vluchtelingen een hoger risico op psychische klachten (stress, slaapproblemen) of psychische stoornissen (angststoornissen, depressie en PTSS). Ook onzekerheid ten aanzien van de asielprocedure en/of gezinshereniging zorgt voor stress en psychische belasting. Tussen de 13% en 25% van de vluchtelingen landelijk krijgt te maken met psychische aandoeningen. Psychische problemen zijn vaak een grote belemmering voor integratie en maatschappelijke participatie. Het zorgt ook voor een verhoogt risico op problematisch gebruik van middelen (alcohol, drugs), met name bij jonge mannelijke vluchtelingen. Mede door een lagere standaard van zorg in het land van herkomst en het uitblijven van tijdige verzorging zien we ook vaker lichamelijke klachten bij vluchtelingen. Het sociale netwerk waar vluchtelingen bij zorgvragen en ondersteuningsbehoeften op terug kunnen vallen is zeker in de beginfase van hun verblijf in Nederland beperkt. Zij zijn veelal afhankelijk van professionele zorg, vrijwillige hulp en het eigen gezin.

Binnen gezinnen doorlopen ouders en kinderen vaak verschillende integratieprocessen, waarbij kinderen vaak sneller de taal en gewoonten van de nieuwe samenleving overnemen dan hun ouders. Deze spanningen kunnen leiden tot problemen binnen het gezin. Vluchtelingen hebben recht op medisch noodzakelijke zorg en op ondersteuning. De verantwoordelijkheden daarbij verschillen tussen doelgroepen. Het COA is verantwoordelijk voor de organisatie en de financiering van toegang tot zorg voor asielzoekers in de opvang. Ook het signaleren van sociaal-medische problemen en het begeleiden van minder redzame bewoners in de opvang behoren tot de taken van het COA. Gemeente zijn verantwoordelijk voor de jeugdhulp aan kinderen die in een AZC wonen en aan Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV). Voor statushouders die naar onze gemeente zijn gekomen, geldt dat zij als inwoners van Nijmegen recht hebben op alle zorg- en ondersteuning die we vanuit de gemeente bieden.

Voor de financiering van zorg bestaat voor asielzoekers op grond van de Regeling Medische Zorg Asielzoekers (RMA) een gratis zorgverzekering, terwijl zij wachten op de uitslag van hun asielverzoek. Wanneer asielzoekers status krijgen en de opvang verlaten, dan moeten zij zelf een zorgverzekering afsluiten. Voor ontheemden uit Oekraïne bestaat de Regeling Medische zorg Ontheemden (RMO), deze is vergelijkbaar met de RMA en kan worden ingezet om zorgkosten te vergoeden. Een belangrijk verschil tussen zorg voor asielzoekers en ontheemden uit de Oekraïne is dat veel zorg voor asielzoekers op/vanuit de opvanglocatie is georganiseerd. Oekraïense vluchtelingen hebben een andere status en worden op een andere manier opgevangen, van kortdurende opvang tot privé opvang in allerlei varianten. Hierdoor maken zij meer gebruik van het reguliere zorgsysteem. Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor? Gemeente Nijmegen heeft geen apart zorg- en welzijnsbeleid voor vluchtelingen. Onze inzet is gericht op alle inwoners. Wel proberen we de toegankelijkheid van beschikbare zorg, hulpverlening en ondersteuning voor de doelgroep te bevorderen. In de gemeentelijke opdrachten binnen de WMO en Jeugdwet is cultuursensitief werken een voorwaarde om voor een contract in aanmerking te kunnen komen.

Daarnaast kijken we bij het verkrijgen van een dekkend zorglandschap ook naar het selecteren van aanbieders die cultuursensitief werken als specialisme hebben. STIPS werken met interculturele consulenten die als ervaringsdeskundige een betere brug kunnen maken naar inwoners met een vluchtelingenachtergrond. Bindkracht10 en de GGD kennen gezondheidsmakelaars, die wijkgericht voorlichtingen en themabijeenkomsten organiseren over diverse gezondheidsthema’s voor de doelgroep en een adviserende rol richting vluchtelingen vervullen. Voor vluchtelingenkinderen werken gezondheidsmakelaars samen met het ISK aan de gezonde school, met aandacht voor thema’s als bewegen, voeding en preventie van middelengebruik. Bindkracht10 ondersteunt daarnaast zes multiculturele groepen, zoals Eritrese jongeren, waarbij wordt gewerkt aan zelfredzaamheid. Ook de bredere welzijnsactiviteiten van Bindkracht10 - zoals ondersteuning bij geldzaken en opvoeding – zijn toegankelijk voor vluchtelingen. De GGD kent in samenwerking met Gemeente Nijmegen een bredere stimuleringsaanpak voor inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid. Deze aanpak heeft als doel om de toegankelijkheid van de gezondheidszorg te bevorderen. Onder meer door het vereenvoudigen van voorlichtingsmateri-

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

alen en de inzet van geschikte interventies voor inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden. Ondanks deze inzet zien we dat vluchtelingen moeite hebben om (tijdig) toegang te krijgen tot zorg en ondersteuning. Zo is het voor hen lastig om een huisarts te vinden. Het Nederlandse zorgsysteem is complex en anders dan ze gewend zijn. Daarnaast zorgt taal vaak voor een barrière, om de juiste weg/ instantie te vinden en de zorg-ondersteuningsvraag goed te formuleren. Tolken worden niet altijd goed ingezet om deze taalbarrière te verminderen. Daarnaast spelen soms ook culturele verschillen een rol waardoor verwachtingen van vluchtelingen verschillen van wat gebruikelijk is in Nederland. Andersom zijn zorg- of ondersteuningsvragen soms ook anders dan professionals in Nederland gewend zijn. Bijvoorbeeld waar het gaat om oorlogstrauma’s. Verder is uit recent onderzoek is gebleken dat ongeveer één op de tien mantelzorgers een niet-westerse migratieachtergrond heeft. Deze mantelzorgers ondervinden diverse uitdagingen door culturele verschillen. Doelstellingen: wat willen we bereiken? 1. We signaleren gezondheidsklachten vroeg en versterken (de verbinding met) aanbod om mentale gezondheid en weerbaarheid van vluchtelingen te verbeteren. • Betere samenwerking, doorverwijzing en overdracht 2. We verbeteren de informatievoorziening voor vluchtelingen op het vlak van gezondheid & welzijn.

• Duidelijke informatie om mensen snel wegwijs te maken (sociale kaart) • Samenwerken met sleutelpersonen. 3. We investeren verder in de cultuursensitiviteit van professionals en bevorderen de inzet van tolken.

27

28

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Tijd:

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

Zorg- en hulpverleners /

• Beschikbare inzet vanuit

2025-2028

werking in het regionale

GGD / VWN en Bind-

organisaties

zorg- en welzijnsnetwerk

kracht10 / Pharos / IZ&L

A. We versterken samen-

Vluchtelingen

om passende (preventieve) psychosociale, zorg- en opvoedkundige ondersteuning te bieden aan vluchtelingen B. We onderzoeken mogelijkheden om

Statushouders,

IZ&L / VWN / Zorg &

• Voldoende capaciteit bij

Gezins-migranten

Welzijn-organisaties

klantregie

de ‘brede intake’ te

• Kennisoverdracht tussen

versterken door kennis

gemeente en partner-

bij klantregisseurs te

organisaties

vergroten of expertise

• Overdracht tussen

van partners in te bren-

inburgering en wmo-

gen, voor vroegtijdige

consulent/buurtteams

2026

signalering en goede verwijzing bij ondersteuningsvragen 2.

A. Met zorg-, welzijns- en

Alle vluchtelingen

GGD / VWN / Sterker

• In meerdere talen

2025/2026

Rijk van Nijmegen /

• Inzet sleutelfiguren

In aanbesteding

ing over) gezondheid &

Inburgerings-scholen /

• Koppelen aan taallessen

met start 1 april

welzijn aan inburgering

GGD / VWN en Bind-

ervaringsdeskundigen

2025

(in de intake en inbur-

kracht10

• Bewustwording

Start 2026

vluchtelingenorgani-

Bindkracht10 / Pharos /

saties ontsluiten we

Gemeente

informatie over zorg en hulpverlening in een sociale kaart B. We verbinden (voorlicht-

Statushouders

geringsaanbod) 3.

A. We onderzoeken hoe

Alle vluchtelingen

Zorg- en hulpverleners

het huidige (preven-

en vluchtelingen(organ-

zorgverleners

tieve) zorgaanbod meer

isaties)

• Stimuleren inzet tolken

cultureel sensitief kan worden ingericht

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

3.5 Meedoen Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit? Integratie is meer dan het leren van de taal en participeren op de arbeidsmarkt. Het betekent dat je de mogelijkheid hebt om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Daarbij gaat het ook om het hebben van een sociaal netwerk, het wegwijs zijn in je wijk en stad en toegang tot cultuur, sport en andere vrijetijdsbesteding. Volwaardig meedoen is geen vanzelfsprekendheid voor vluchtelingen. Op het moment dat vluchtelingen hier komen, hebben ze doorgaans nog geen binding met Nederland en de gemeente waar zij terecht komen. Zij moeten hun weg vinden op een nieuwe plek die vaak op veel vlakken verschilt van het land waar ze vandaan komen en waar ze de taal nog niet spreken. Dat kost tijd en gaat niet vanzelf. Het vraagt inzet van twee kanten. Van de vluchteling in het leren van de taal, in het zoeken van contact in de samenleving en het opbouwen van een nieuw leven. Maar ook vanuit de maatschappij die openstaat voor contact en kansen aan vluchtelingen wil bieden. Op grond van de Inburgeringswet 2021 hebben gemeenten de wettelijke taak om statushouders en hun gezin in de eerste periode van hun verblijf maatschappelijke begeleiding aan te bieden.

Daarbij gaat het om praktische hulp bij het regelen van basisvoorzieningen (zoals werk, wonen en inkomen), hulp bij het starten van de inburgering en het stimuleren van participatie en integratie door begeleiding en coaching en kennismaking met maatschappelijke organisaties. Daarnaast bieden gemeenten als verplicht onderdeel van de inburgering het Particatieverklaringstraject aan. Naast deze specifieke verantwoordelijkheden voor statushouders en gezinsmigranten heeft de gemeente de bredere verantwoordelijkheid om alle inwoners mee te laten doen in de samenleving. Dat doen gemeenten onder meer met beleid gericht op sport, cultuur en inclusie. Een van de belemmeringen die bij meedoen voor inwoners kan spelen, ook voor veel vluchtelingen, is een tekort aan financiële middelen. Voor mensen met een minimuminkomen hebben gemeenten regelingen voor extra financiële ondersteuning. Bijvoorbeeld met algemene bijstand en een individuele inkomenstoeslag. Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor? Nijmegen is een stad van en voor iedereen. De gemeente houdt er rekening mee dat niet iedereen hetzelfde is en heeft aan-

29

dacht voor mensen die belemmeringen ervaren om volwaardig mee te kunnen doen. De gemeente ondersteunt vluchtelingen om ervoor te zorgen dat zij dezelfde kansen krijgen als andere inwoners. • VluchtelingenWerk (VWN) biedt in opdracht van Gemeente Nijmegen maatschappelijke begeleiding aan alle statushouders die aan Nijmegen worden gekoppeld. Daarbij is aandacht voor verschillende leefgebieden (wonen, kinderen, financiën, sociaal netwerk, maatschappelijke participatie, zorg/gezondheid en huiselijke relaties) om de zelfredzaamheid en participatie van vluchtelingen in de Nederlandse samenleving te vergroten en bevorderen. De maatschappelijke begeleiding is 8 maanden beschikbaar. Voor wie dat nodig heeft wordt deze verlengd naar 12 maanden. • In het Participatieverklaringstraject in de inburgering verbindt bureau Wijland de kernwaarden van de Nederlandse samenleving aan de rijke cultuur van onze stad om vluchtelingen kennis te laten maken met Nijmegen en te informeren over de sociale kaart. • Om het sociale netwerk van asielmigranten te versterken kennen we verschillende buddy-initiatieven, zoals Buddy to Buddy en het maatjesproject van Huis van compassie. • In Nijmegen zijn er ook veel zelforganisaties van migranten groepen, zoals vader-of moedergroepen, die gericht zijn op emancipatie, participatie en verbinding van hun leden met andere Nijmegenaren.

Hier kunnen vluchtelingen elkaar en anderen ontmoeten, ondersteunen en een netwerk opbouwen. • Met minimabeleid, zoals de Meedoen-regeling, geven we ook statushouders en gezinsmigranten toegang tot verschillende sport-, welzijns- en cultuuractiviteiten. • Via COC Nijmegen kunnen LHBTIQ+ vluchtelingen tijdens ‘Cocktail bijeenkomsten’ kennis met elkaar maken, de Nederlandse samenleving en met de LGBTIQ+ gemeenschap. Hiermee wordt bijgedragen aan het doorbreken van het isolement waarmee LHBTIQ+ vluchtelingen worden geconfronteerd. • In ons kunst- en cultuurbeleid zetten we ons in om cultuur voor iedereen toegankelijk te maken. Onder andere met voorstellingen en initiatieven gericht op culturele diversiteit en het creëren van verbinding. • Ook sport kan een belangrijke rol spelen als verbindende activiteit en het houdt lichaam en geest gezond. Sportbedrijf zet zich onder meer met buursportcoaches in om sport en beweging onder inwoners te bevorderen. Daarbij is bijzondere aandacht voor inwoners met een migratieachtergrond, die

30

minder vanzelfsprekend hun weg vinden naar sportfaciliteiten en sportverenigingen. Een sportvraag die veel voorkomt bij vluchtelingen is de behoefte aan zwemles. Vluchtelingen en migranten die gaan zwemmen, komen vaker in de problemen dan mensen met een Nederlandse achtergrond, doordat ze vaak geen zwemles hebben gehad en ze de gevaren van zwemmen in open water niet goed kennen. • Om de bewegingsvrijheid van statushouders en gezinsmigranten te bevorderen stellen we via minimabeleid fietsen ter beschikking. Mede dankzij deze initiatieven zien we dat veel vluchtelingen zich thuis voelen in onze stad. In de evaluatie begin dit jaar gaf het merendeel van de inburgeraars (84%) aan neutraal tot (zeer) tevreden te zijn met hun sociale leven. Veel inburgeraars (85%) geven ook aan zich gemiddeld tot zeer comfortabel te voelen in de omgang met de lokale bevolking in hun buurt. Maar we zien daarbij wel een grote spreiding in antwoorden. Een klein deel van de inburgeraars is helemaal niet tevreden met hun sociale leven en de omgang met de lokale bevolking. Daarbij speelt de verharding van de dialoog in politiek en maatschappij als het gaat om vluchtelingen een belangrijke rol. We zien daarnaast dat de sociale contacten van een deel van de vluchtelingen (nog) wel met name gericht is op mensen uit hetzelfde land.

Maar een aanzienlijk deel van de vluchtelingen, met name werkenden, spreekt ook af met autochtone Nederlanders. Waar er belemmeringen zijn in sociale participatie, lijken deze met name te zitten in onbekendheid van initiatieven en in taalbarrières. In sommige gevallen spelen ook culturele verschillen en gevoelens van uitsluiting een rol. Inburgeraars geven aan dat meer informatie over lokale evenementen, meer taalondersteuning en meer inclusieve evenementen kunnen helpen om sociale participatie te bevorderen. Doelstellingen: wat willen we bereiken? 1. Betere informatievoorziening voor vluchtelingen over beschikbare initiatieven voor sociale integratie. 2. We willen (de mogelijkheden voor) deelname van vluchtelingen aan (sport)activiteiten verbeteren. • Meer inclusieve evenementen.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

31

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Tijd:

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

• Toegankelijk in meerdere

2025/2026

A. We ontsluiten informatie

Asielzoekers, status-

Binkracht10 / VWN

over sociale initiatieven

houders, gezins-

talen

en mogelijkheden om

migranten en ontheem-

• Up to date

mee te doen in een

den uit Oekraïne

sociale kaart (zie opgave 5) B. We organiseren een

Statushouders

Bindkracht10 / VWN

‘welkom in de wijk’,

• Overdracht van (gegevens Vervolg 2025 van) personen

waarbij statushouders na huisvesting wegwijs worden gemaakt in hun wijk 2.

A. We bieden de mogelijk-

Vluchtelingen

Migranten-organisaties

Volwassen Vluchtelin-

Sportfondsen /

• Subsidie

stadsdelen zwemlessen

gen en andere migrant-

Sportbedrijf

• Werving

om zwemvaardigheid

en (kinderen via ISK)

2025

heid aan migrantenorganisaties om gesubsidieerd te worden voor het organiseren van themabijeenkomsten, etc B. We bieden in alle

en zwemveiligheid te bevorderen

• Aparte zwemlessen voor vrouwen

Vervolg 2025

Opgave 4 Mensen zonder documenten

32

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

33

Niemand hoeft in Gemeente Nijmegen op straat te slapen.

en eten aangeboden. Daarnaast kunnen alle mensen juridische

We bieden sobere opvang aan mensen zonder documenten

ondersteuning krijgen om hun perspectief in beeld te brengen.

met regionale binding en werken samen met hen aan

Eind 2018 hebben het Rijk en de VNG een samenwerkingsover-

duurzaam toekomstperspectief, gericht op terugkeer naar

eenkomst gesloten voor het realiseren van een Landelijke

het land van herkomst, migratie naar een ander land, of

Vreemdelingen Voorziening (LVV); een landelijk netwerk van

legalisering van het verblijf.

begeleidings- en opvangvoorzieningen voor mensen zonder documenten. Daarbij is gestart met een pilot in vijf gemeent-

4.1 Opvang en ondersteuning van mensen zonder documenten

en: Amsterdam, Eindhoven, Groningen, Rotterdam en Utrecht. Mensen zonder documenten worden, onder voorwaarde dat ze meewerken aan een eventueel vertrek, in deze LVV’s opvangen om een blijvende oplossing voor hen te vinden. Het huidige

Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

kabinet-Schoof heeft besloten om de financiering

Wanneer de asielaanvraag van een asielzoeker definitief wordt

voor de pilot te stoppen en er bestaat een kans dat na 2025

afgewezen, dan moet hij of zij binnen 28 dagen Nederland ver-

de rijksbijdrage voor de Bed-Bad-Broodregeling ook wordt

laten. We zien dat een deel van deze uitgeprocedeerde asielzoe-

beëindigd. De ondersteuning van uitgeprocedeerde asielzoekers

kers om verschillende redenen niet (meteen) het land verlaat of

lijkt in de nieuwe plannen van het ministerie beperkt te blijven

kiezen voor een verblijf zonder documenten boven terugkeer. De

tot de voorbereiding van (gedwongen) terugkeer naar het land

weg terug is een moeilijke weg en dat vraagt soms meer tijd. Er is

van herkomst. Eerder is gebleken dat aanscherpingen vanuit het

schaamte en vaak zijn er schulden gemaakt in het thuisland om

Rijk op het gebied van vreemdelingen er niet voor zorgt dat de

de reis naar Europa af te leggen. Anderen durven niet terug om-

groep kwetsbare mensen zonder documenten geen beroep meer

dat zij zich niet (meer) veilig of welkom voelen in hun land van

doet op gemeentelijke noodvoorzieningen. De kans is groter dat

herkomst. Soms is er hoop alsnog te mogen blijven. In sommige

hierdoor meer mensen op straat belanden en buiten het zicht

gevallen is er sprake van een onterechte afwijzing; een deel van

van de autoriteiten zullen vallen, waar de gemeenten de gevol-

de uitgeprocedeerde asielzoekers krijgt later alsnog een asielver-

gen voor openbare orde en veiligheid van zullen ondervinden.

gunning. Daarnaast zien we dat soms ook praktische redenen

Het ministerie laat weten dat gemeenten zelf kunnen doorgaan

een vertrek uit Nederland belemmeren, zoals het ontbreken van

met de regeling, maar zonder bijdrage van het Rijk.

de juiste papieren of medewerking van het land van herkomst. Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor? Op het moment dat een asielaanvraag wordt afgewezen vervalt

In Nijmegen vinden we dat niemand op straat hoeft te slapen.

niet alleen de tijdelijke verblijfstatus, maar ook het recht op

We hebben als doel om opvang te bieden aan inwoners uit

opvang bij het COA. Hierdoor belanden uitgeprocedeerde

Nijmegen en de regio die dakloos zijn geworden en om met

asielzoekers die niet uit Nederland vertrekken niet alleen

deze mensen te werken aan herstel. We vinden dat we deze

buiten het zicht van autoriteiten, maar veelal ook op straat. In

verantwoordelijkheid ook moeten nemen als het gaat om

Nederlan verblijven naar schatting tussen de 23.000 en 58.000

mensen zonder documenten. Daarbij passen we de principes

zogenaamde mensen zonder documenten. De situatie van deze

toe van het Nationale Actieplan Dakloosheid Eerst een Thuis. Dit

personen is doorgaans zeer complex en schrijnend. In veel geval-

plan geeft invulling aan de ambitie om dakloosheid eind 2030

len verblijven zij al jaren – soms decennialang – in Nederland.

te beëindigen. Het actieplan is niet gericht op mensen zonder

Tegelijkertijd hebben zij geen rechten en zijn ze uitgesloten van

documenten, maar de leidende principes bij het plan, vormen

sociale voorzieningen.

volgens ons ook een goed uitgangspunt voor de manier waarop mensen zonder documenten kunnen worden ondersteund:

Om mensen zonder documenten basale hulp te bieden bestaat

Huisvesting is een mensenrecht; Respect voor keuze en eigen

sinds 2014 de bed-bad-broodregeling, een sobere opvang van af-

regie van mensen; Ondersteuning is gericht op herstel.3

gewezen asielzoekers. In zogenaamde Bed- Bad- en Broodvoorzieningen (BBB-opvang) wordt onderdak, een warme douche

3.

Het Europees Comité voor Sociale Rechten bepaalde in 2014 dat dakloze irreguliere migranten niet uitgesloten konden worden van het Nederlandse opvangbeleid.

34

Al sinds 1998 faciliteren we maatschappelijke instellingen om

Doelen: wat willen we bereiken?

de noodopvang te organiseren voor mensen die nergens anders

1. Zolang we zien dat er noodzaak is voor een vorm van opvang

terecht kunnen. Vanaf 2014 heeft de gemeente Nijmegen in

voor mensen zonder documenten blijven we dit faciliteren.

samenwerking met de Stichting Noodopvang Vluchtelingen

• Daarmee waarborgen we de rechten en het welzijn van deze

Nijmegen (SNOV), Stichting Gast en Wereldvrouwenhuis speciale

kwetsbare groep en dragen we bij aan de veiligheid en de

nachtopvang opgezet voor mensen zonder documenten die in

openbare orde.

de stad woonden. In deze Bed- Bad- en Broodvoorzieningen (BBB-opvang) ontvangen mensen zonder documenten onder-

2. We werken samen met mensen zonder documenten en

dak, douchegelegenheid, ontbijt en een avondmaal. Daarnaast

partnerorganisaties aan een duurzaam toekomstperspectief,

worden bewoners ondersteund op weg naar medische hulp en

buiten of in Nederland.

krijgen zij juridische ondersteuning vanuit Vluchtelingenwerk

• Gericht op (vrijwillige) terugkeer naar het land van herkomst,

(VWN). Hiervoor werken we in een lokaal samenwerkingsover-

migratie naar een ander land, of legalisering van het verblijf.

leg (LSO) en met inzet van een Transcultureel team samen met opvanglocaties, betrokken stichtingen, vrijwilligersorganisaties,

3. We faciliteren basale zorg en ondersteuning om het welzijn

Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V), de Immigratie & Naturali-

van mensen zonder documenten te waarborgen.

satie Dienst (IND), Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie

• Door meer en beter samen te werken kunnen er meer mensen

en Mensenhandel (AVIM) en Zorginstellingen en –organisaties.

goed geholpen worden. Er zijn veel organisaties die zich, vaak

Gezamenlijk wordt er per persoon gezocht naar perspectief

door middel van vrijwilligers, inzetten voor de doelgroep. Zij

en duurzamere oplossingen. Dit doen we vanuit humanitair

weten niet altijd van elkaar wat ze doen voor de doelgroep.

oogpunt, maar ook met oog op het belang van handhaving van

Ook de dat doelgroep weet niet altijd de weg naar een passend

openbare orde, veiligheid en volksgezondheidsrisico’s.

(hulp)aanbod te vinden. • We dragen bij aan betere hulpverlening door kennis van de

Hoeveel mensen zonder documenten er in totaal in Nijmegen

doelgroep te vergroten. Bij onderwijs- en zorginstellingen en

verblijven is niet met zekerheid te zeggen doordat zij niet gereg-

maatschappelijke organisaties is de doelgroep, en daarmee

istreerd staan in de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA).

ook de kennis waar mensen zonder documenten recht op

We weten dat er ongeveer 80 uitgeprocedeerde asielzoekers

hebben, soms nog onbekend.

gebruik maken van bed-bad-broodopvang. Het beeld is wel dat de groep in de afgelopen jaren stabiel is gebleven. Ondanks dat de aantallen stabiel blijven, wisselt de groep regelmatig van samenstelling doordat er personen vertrekken of alsnog een verblijfsvergunning krijgen. Mogelijk verandert dit in de toekomst als de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd verdwijnt. Dit kan zorgen voor meer personen met een verlopen verblijfsvergunning waardoor de druk op de opvang toeneemt. Medewerkers in de BBB-opvang zien daarnaast dat de zorgbehoefte van een kleine groep, vooral senioren, toeneemt. Deze groep heeft in toenemende mate te maken met gezondheidsproblemen en psychosociale uitdagingen, mede door de duur dat zij zonder documenten leven. Dit vraagt steeds meer van betrokken vrijwilligers, die daar veelal niet voor zijn toegerust. Ook de opvanglocaties zelf zijn onvoldoende toegerust voor het opvangen van een oudere populatie. Samen met de betrokken opvangorganisaties kijken we hoe we het beste kunnen omgaan met ouderen binnen de doelgroep.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

35

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Tijd:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum? Doorlopend

1.

A. We financieren sobere

Mensen zonder

SNOV/ Stichting Gast /

• Geschikte opvanglocaties

opvang voor mensen

documenten

Wereld Vrouwenhuis /

• Voldoende financiering

Stichting Inlia / VWN

• Onderlinge samen-

zonder documenten, ook als Rijksfinanciën

werking

hiervoor worden ingetrokken B. We verduurzamen de huidige opvanglocaties

Mensen zonder

SNOV / Stichting Gast /

• Samenwerking met

documenten

Wereld Vrouwenhuis

afdeling Vastgoed (VSA)

en maken deze ges-

2025-2028

van gemeente Nijmegen

chikt voor een ouder wordende populatie 2.

A. We blijven onderlinge

Stichtingen en organi-

SNOV / Stichting Gast;

samenwerking faciliter-

saties die werken met

Wereld Vrouwenhuis /

Samenwerkingsoverleg

en, ook als hier geen

de doelgroep - Mensen

Stichting Inlia / VWN /

• Opdracht aan Rijks-

landelijke opdracht

zonder documenten

AVIM / IND / DT&V

partners AVIM & IND

B. We onderzoeken of we

Mensen zonder

Gemeente / sportbedrijf

• Juridische analyse van

mensen zonder docu-

documenten

• Voorzetten Lokaal

Doorlopend

voor is

/ onderwijs-instellingen

mogelijkheden

menten toegang kunnen

/ WerkBedrijf / vrijwil-

• Onderzoek

geven tot voorzieningen

ligers-organisaties

organisatorische en

die hen helpen om regie

financiële implicaties

te nemen over hun leven

• Bereidheid om mee te

en te werken aan een

werken aan terugkeer

2026

duurzame oplossing 3.

A. We zorgen dat mensen

Mensen zonder

Gemeente / politie / OM

• Wijzen op en houden aan

zonder documenten

documenten

(veiligheids-driehoek) /

landelijke afspraken

veilig aangifte kunnen

AVIM / DT&V

doen

2025

veilig aangifte doen • 1 contactpersoon bij de politie

B. We zorgen dat mensen zonder documenten een

Mensen zonder

Gemeente / team

• 1 contactpersoon bij

documenten

Bijzondere Doel-

de gemeente

groepen

• Passende interne werk-

vast contactpersoon hebben bij burgerzaken

2025

instructies • Kennis over doelgroep

C. We faciliteren kennisuit-

Mensen zonder

Onderwijs- en zorg-

wisseling tussen organ-

documenten

instellingen /

isaties die zich inzetten

Maatschappelijke

voor de doelgroep

organisaties

• Sleutelfiguren 2025-2028

Organisatie

36

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

We werken actief samen met andere gemeenten, partnerorganisaties en ervaringsdeskundigen. We stimuleren kennisuitwisseling en samenwerking en een gezamenlijke aanpak. We zijn transparant en leggen op toegankelijke wijze uit wat we doen, waarom we dat doen en hoe dat samenhangt met de inzet voor al onze inwoners.

37

5.2 Samenwerking Netwerk & Informatievoorziening Er is in Nijmegen een groot netwerk aan organisaties actief in de ondersteuning van vluchtelingen, statushouders en/of mensen zonder documenten. Soms doen organisaties dit in opdracht van onze gemeente, maar vaak ook vrijwillig of met

5.1 Organisatorische inbedding Integraal werken De aanpak van Asiel & Integratie maakt onderdeel uit van de bredere inzet van gemeente Nijmegen op het werken aan een “trotse en gastvrije stad die van iedereen is”. De inzet in dit uitvoeringsprogramma raakt verschillende levensdomeinen van inwoners en bredere verantwoordelijkheden van de gemeenten. Niet alleen voor vluchtelingen zelf, maar ook waar het gaat om andere inwoners in de gemeente. Met dit uitvoeringsprogramma werken we niet alleen aan samenhang tussen de opgaven op het gebied van asiel en integratie, maar leggen we ook verbinding met het beleid en de uitvoering van de gemeente/regio op aanpalende beleidsterreinen. Onder meer waar het gaat om de Woon-Zorg-visie, de omgevingsvisie, het actieprogramma “Inclusie”, het Beleidskader Wmo & Jeugd en het Beleidskader Arbeidsmarkt en re-integratie. We maken beleid voor iedereen en houden rekening met schaarste van financiële middelen en de impact in de samenleving en draagvlak in de stad. Ambtelijk team Asiel & Integratie Als gemeente krijgen we een steeds grotere rol in de maatschappelijke opgaven rondom vluchtelingen. Ook waar de verantwoordelijkheid elders ligt, zien we dat opgaven bij elkaar komen in onze stad/regio en regelmatig een beroep wordt gedaan op de gemeente.

Tijdelijke inzet zoals opvang en ondersteuning van Ontheemde Oekraïners en organisatie van noodopvang krijgt daarbij een steeds langdurig karakter. Als gemeente willen we structureel onze verantwoordelijkheid nemen om te zorgen dat vluchtelingen veilig en gezond kunnen verblijven in onze stad en zo snel en goed als mogelijk kunnen meedoen. Hiervoor ontwikkelen we de huidige projectmatige ambtelijke crisisorganisatie door naar een integrale organisatie van Asiel & Integratie, waarin verschillende organisatieonderdelen structureel samenwerken: binnen de gemeente, binnen de regio en met verschillende samenwerkingspartners.

zelf georganiseerde financiering. Daarnaast werken we als gemeente regionaal samen met andere gemeenten en landelijk met partners als het COA, DUO en IND. Uit een evaluatie onder samenwerkingspartners blijkt dat organisaties en medewerkers elkaar nog niet altijd goed weten te vinden in kennisuitwisseling, samenwerking en een gezamenlijke aanpak. Ook bij vluchtelingen zelf zien we dat inzicht in initiatieven ontbreekt en dat men niet altijd weet waarvoor men waar terecht kan en hoe het beschikbare aanbod met elkaar samenhangt. Als gemeente zien we het als onze verantwoordelijkheid om de samenwerking in het netwerk rond Asiel & Integratie in Nijmegen te faciliteren en stimuleren. Ervaringsdeskundigheid Meedoen betekent ook meepraten. We vinden het belangrijk dat vluchtelingen zelf de mogelijkheid en ruimte hebben om mee te werken aan (sociale) integratie en beleidsontwikkeling. Verschillende zelforganisaties en cliëntenraden werken ‘van binnenuit’ in plaats ‘van bovenaf’ aan de veiligheid, gelijkheid en acceptatie van verschillende groepen vluchtelingen. We willen de inzet van ervaringsdeskundigheid verder bevorderen. Communicatie Er is veel draagvlak in Nijmegen voor het helpen van vluchtelingen, maar we zien dat de solidariteit in delen van de stad ook onder druk staat.

Dat heeft te maken met een toename van het aantal migranten in sommige woonwijken, waarbij een relatie wordt gelegd met bredere problematiek op het vlak van woningnood en druk op voorzieningen zoals onderwijs, kinderopvang en zorg door personeelstekorten. Het is van belang dat we transparant zijn en op toegankelijke wijze uitleggen wat we doen, waarom we dat doen en hoe zich dat verhoudt tot de inzet voor al onze inwoners.

38

Doelen: wat willen we bereiken? 1. We stimuleren kennisuitwisseling, samenwerking en een gezamenlijke aanpak 2. We bevorderen en benutten ervaringsdeskundigheid bij het werken aan (sociale) integratie en beleidsontwikkeling. 3. We zijn transparant en leggen op toegankelijke wijze uit wat we doen, waarom we dat doen en hoe zich dat verhoudt tot de inzet voor al onze inwoners

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

39

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Tijd:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum? Doorgaand

1.

A. We organiseren periodiek netwer-

Iedereen die zich inzet

Gemeente / partner-

• Gedeeld eigenaarschap

voor vluchtelingen

organisaties / Ervar-

met partnerorganisaties

kbijeenkomsten Asiel &

ings-deskundigen

Integratie en themabijeenkomsten gericht op specifieke aandachtsgebieden 2.

A. We brengen een sociale

Alle vluchtelingen

kaart in beeld rond Asiel

Gemeente / IZ&L / Bind-

• Up-to-date

2025/2026

• Informatie over diensten,

2025/2026

kracht10 / VWN

& Integratie B. We verkennen de mo-

Alle vluchtelingen /

Gemeente

gelijkheid om de sociale

Iedereen die zich inzet

opvang, juridische hulp

kaart en andere infor-

voor vluchtelingen

• Toegankelijk in meerdere

matie voor vluchtelingen

talen

en professionals digitaal te ontsluiten C. We ontwikkelen een

Statushouders

handboek voor statush-

Radboud Universiteit /

• Fysiek en digitaal

Gemeente / IZ&L / VWN

• Toegankelijk in meerdere

ouders, met informatie

2025/2026

talen

over inburgering en initiatieven in de stad 3.

A. We richten een panel van

Alle vluchtelingen

Yalla Foundation / VWN

• Diverse samenstelling,

ervaringsdeskundigen

onder meer in leeftijd,

in die ons (on)gevraagd

opleidingsniveau, land

kan adviseren t.a.v.

van herkomst, seksuele

beleid en uitvoering

voorkeur (LHBTIQ+)

B. We voeren inclusief en

2025-2028

Alle (oud) vluchtelingen

Gemeente / IZ&L

• Sleutelfiguren

Doorgaand

Alle inwoners

2025-2028

divers personeelsbeleid, en kijken naar mogelijkheden om ervaringsdeskundigheid te verbinden aan functies 4.

A We maken in onze

Gemeente / Woning-

• Eén duidelijke boodschap

communicatie duidelijk

corporaties / VWN /

met samenwerkende

wat de gemeente doet

WerkBedrijf / andere

partijen

op het gebied van asiel

partnerorganisaties

• Verschillende

& integratie en hoe deze inspanningen bijdragen aan maatschappelijke doelen.

communicatiekanalen

40

5.3 Financiën In deze financiële paragraaf beschrijven we de nu voorziene budgettaire effecten van het uitvoeringsprogramma. Daarbij gaan we in op de investeringen en extra uitgaven die benodigd zijn om de ambities en activiteiten uit het programma structureel te kunnen realiseren en de dekking daarvan. Inkomsten De gemeente ontvangt voor de organisatie van Tijdelijke Gemeentelijk Opvang (TGO), de organisatie van Opvang van Ontheemden uit Oekraïne, de bed- bad- broodopvang en de uitvoering van de wet Inburgering verschillende specifieke uitkeringen (SPUK) van het Rijk. Het gaat daarbij om losstaande bekostigingsregelingen met uiteenlopende financiële en juridische kaders. Waar het gaat om de organisatie van TGO en opvang van ontheemden uit Oekraïne zijn ze van tijdelijke (a-structurele) aard. Dit hangt natuurlijk samen met de tijdelijke aard van deze voorzieningen, maar maakt (financiële) planning voor langere termijn lastig. Daarnaast heeft het kabinet op onderdelen bezuinigingen aangekondigd: er is naar verwachting sprake van een korting op inburgering en de Rijksbijdrage voor bed-, bad- en brood wordt per 1 januari 2025 geheel stopgezet.

Investeringen In het uitvoeringsprogramma is een aantal investeringen opgenomen voor de komende jaren (2025-2026) in doorstroomlocaties, in vervangende opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden, in extra flexwoningen voor huisvesting van statushouders en in een locatie voor ISK-onderwijs. Deze zullen -waar nodig- te zijner tijd bij separaat voorstel aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Uitgangspunt is, dat voor de dekking van deze investeringen geen extra structurele budgetruimte benodigd is. Uitgaven Tot op heden was het totaal aan structurele en tijdelijke Rijksfinanciering voor de opgaven rond Asiel & Integratie voldoende om de kosten die we voor de uitvoering van deze taken maken te dekken. Daarbij hanteren we ook ten aanzien van de financiën een integrale blik. Waar nodig zetten we een surplus in financiering op onderdelen in om tekorten op andere vlakken te dekken. De uitgaven die we voor de maatregelen in dit uitvoeringspro-

gramma voorzien kunnen we ook in 2025 incidenteel bekostigen uit een surplus op de exploitatie van opvanglocaties. Voor 2026 en verder is de Rijksfinanciering zoals nu te voorzien op onderdelen onvoldoende om de taken en verantwoordelijkheden binnen asiel & Integratie naar behoren en passend bij onze ambities voort te zetten. Extra budgettaire ruimte Om de ambities uit het programma structureel te kunnen realiseren, is dus extra budgettaire ruimte noodzakelijk. Dat brengen we hierna in beeld. Dit zal door ons worden meegenomen bij de integrale afweging tussen nieuwe claims en beschikbare ruimte in de meerjarenbegroting 2026-2029. In onderstaand overzicht zijn de extra uitgaven opgenomen die verbonden zijn aan de maatregelen in het uitvoeringsprogramma. De nummering van de maatregelen komt overeen met de hoofdstukindeling en de aanduiding per opgave van doelstellingen en activiteiten. Voor grijs gearceerde uitgaven is dekking voorzien vanuit de Rijksbijdragen. Voor zwart gearceerde uitgaven is extra beschikbare budgettaire ruimte nodig vanaf 2026. Of deze nieuwe claims ook daadwerkelijk in deze omvang nodig zijn, zal afhangen van de keuzes die het kabinet in de komende tijd maakt en de wijzigingen die dit met zich meebrengt in bekostiging en op welke termijnen.

Zo is nog onduidelijk of de Spreidingswet inderdaad zal worden ingetrokken en hoe de bekostiging van opvang er in de tussentijd uit zal zien. Daar waar het gaat om de inburgeringsbudgetten is een financieel haalbaarheidsonderzoek in 2025 aangekondigd, omdat gemeenten collectief hebben aangegeven dat budgetten ontoereikend zijn. Dit zou ook van invloed kunnen zijn op beschikbare middelen. In de begrotingscyclus voor 2026 en verder informeren we de gemeenteraad over deze ontwikkelingen. Waar er inderdaad extra budgettaire ruimte nodig is, leggen we dit voor bij de begrotingsbehandeling. Er worden tot die tijd geen aanvullende verplichtingen aangegaan voor 2026 en verder.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

41

Verwachting benodigde budgettaire ruimte (x €1.000) MAATREGEL 2025

2026

2027

2028

50

100

100

100

60

90

90

90

250

250

25

250

3.1 1.A Passend inburgeringsaanbod (tekort Rijksfinanciering)

200

200

200

2.B Taalaanbod voor iedereen

100

100

100

1. OPVANG 1.1 4.B Participatie/werk vanuit opvang 2. HUISVESTING 2.1 2.B Ondersteuning ex-AMV bij huisvesting 4.A Instandhouding en uitbreiding ambtelijke capaciteit 3. Inburgering & Integratie

3.A Instandhouding en uitbreiding ambtelijke capaciteit

750

750

750

750

200

200

200

220

220

220

60

60

60

50

10

10

10

3.A Panel ervaringsdeskundigen

15

10

10

10

4.A Communicatie over Asiel & Integratie

30

10

10

10

1.645

2.000

2.000

2.000

3.2 1.B Inzet participatiecoaches 3.4 3.A Onderzoek culturele sensitiviteit zorgaanbod

75

4. MENSEN ZONDER DOCUMENTEN 4.1 1.A Voortzetting sobere opvang

210

1.B Verduurzamen opvanglocaties

20

2.B Faciliteren toegang tot basale zorg

60

2.B Onderzoek toegang tot basisvoorzieningen

75

5. Organisatie 5.2 2.A Ontwikkeling en ontsluiting sociale kaart

Totaal

5.4 Monitoring en Evaluatie

De inzet op het vlak van Asiel & Integratie is in de gemeentelijke begroting opgenomen in het programma Welzijn, wijkontwikkeling en zorg. De inzet is beschreven onder het doel “Vluchtelin-

Om tussentijds te controleren of we de goede dingen doen en

gen verblijven op een veilige en gezonde manier in onze regio en

de dingen goed doen, evalueren we periodiek de voortgang van

zo goed als mogelijk meedoen in de samenleving”. We informeren

de activiteiten in het uitvoeringsprogramma en het bereik van

de gemeenteraad bij de begrotingscyclus over de voortgang van

onze ambities. Met behulp van een dashboard monitoren we

activiteiten en het bereik van doelstellingen.

kengetallen, zoals het bereik van taakstellingen voor opvang en huisvesting en de doorlooptijden bij inburgering. Daarnaast evalueren we periodiek met partnerorganisaties onze gezamenlijke inzet tijdens netwerkbijeenkomsten.

nijmegen.nl