Bijlage 2. Uitvoeringsprogramma asiel en integratie 2025-2028

Welkom in Nijmegen Uitvoeringsprogramma Asiel & Integratie 2025-2028 29 oktober 2024

? OPVANG

HUISVESTING

INBURGERING & INTEGRATIE

MENSEN ZONDER DOCUMENTEN

ORGANISATIE

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

4

3

INLEIDING INHOUD ACHTERGROND

7

OPGAVE 1 OPVANG VAN VLUCHTELINGEN 1.1 OPVANG VAN ASIELZOEKERS 1.2 OPVANG ONTHEEMDEN UIT OEKRAÏNE

15

OPGAVE 2 HUISVESTING VAN STATUSHOUDERS

19

OPGAVE 3 INBURGERING & INTEGRATIE 3.1 INBURGERING 3.2 WERK & INKOMEN 3.3 ONDERWIJS & ONTWIKKELING 3.4 GEZONDHEID & WELZIJN 3.5 MEEDOEN

33

OPGAVE 4 MENSEN ZONDER DOCUMENTEN 4.1 OPVANG EN ONDERSTEUNING VAN MENSEN ZONDER DOCUMENTEN

36

ORGANISATIE 5.1 ORGANISATORISCHE INBEDDING 5.2 SAMENWERKING 5.3 FINANCIËN 5.4 MONITORING EN EVALUATIE

Inhoudsopgave

2.1 WOONRUIMTE VOOR STATUSHOUDERS

4

Als gevolg van oorlogen, natuurrampen of persoon-

Tot slot is in hoofdstuk 5 de organisatie van de uitvoer-

lijke vervolging zijn jaarlijks verschillende groepen

ing van dit programma beschreven, onder meer waar

mensen op de vlucht. Zij zijn in eigen land hun leven

het gaat om de interne organisatie, de samenwerking

niet zeker en laten alles achter op zoek naar veiligheid.

binnen het netwerk en de financiële inzet.

Het beleidskader Asiel & Integratie in Nijmegen laat op hoofdlijnen de uitgangspunten en ambities zien

In het vervolg van dit hoofdstuk beschrijven we

van Gemeente Nijmegen op het gebied van Asiel &

tegen welke achtergrond onze inzet in de komende

Integratie. Het beschrijft op welke wijze we een veilige

vier jaar plaatsvindt. We staan stil bij de huidige

plek en perspectief willen bieden aan mensen die als

maatschappelijke en politieke ontwikkelingen en

vluchteling tijdelijk of nieuw in Nijmegen zijn. Het

duiden hoe we in dat kader onze inzet bezien.

college heeft het lange termijn beleidskader vertaald naar concrete activiteiten en maatregelen die we in gezamenlijkheid met partnerorganisaties en de doelgroep in de komende vier jaar verder uitwerken en

Achtergrond

inzetten om de ambities uit het beleidskader te

Maatschappelijke discussie

realiseren. Deze activiteiten en maatregelen staan

De opvang van vluchtelingen zorgt in Nederland

beschreven in dit Uitvoeringsprogramma Asiel &

voor veel discussie. Aan de ene kant is er sprake van

Integratie 2025-2028.

solidariteit met vluchtelingen, die te maken hebben met oorlog, schaarste of vervolging. Aan de andere

Inhoud Het uitvoeringsprogramma is gestructureerd op basis

kant maken mensen zich zorgen over de impact van de komst van vluchtelingen op beschikbare voorzieningen, zoals onderwijs, gezondheidszorg en de woningvoorraad, waar sprake is van krapte.

van de vier gemeentelijke opgaven op het vlak van Asiel & Integratie, zoals we deze in het integrale beleidskader

Nijmegen is een sociale stad. We zien veel initiatieven

hebben vastgesteld.

in onze stad om mensen in nood te helpen. Veel

Inleiding

bevlogen, betrokken en ervaren mensen en organisa• Opgave 1: Opvang van vluchtelingen

ties zetten zich in om vluchtelingen te ondersteunen

• Opgave 2: Huisvesting van statushouders

en de afstand tussen nieuwe en oude Nijmegenaren te

• Opgave 3: Inburgering en integratie

verkleinen. Tegelijkertijd hebben we ook in Nijmegen te

• Opgave 4: Ondersteuning van mensen zonder

maken met woningtekort en tekorten van personeel in

documenten

onder meer het onderwijs en de zorg. We moeten oog blijven houden voor draagvlak en draagkracht in de

In het uitvoeringsprogramma staat per opgave

stad, ook in relatie tot de keuzes die we maken voor al

beschreven hoe deze opgave er wettelijk en

onze inwoners.

maatschappelijk uitziet, hoe we er op dit moment voor staan in onze gemeente en regio, wat we de komende

Landelijk strenger asielbeleid

jaren willen bereiken en welke acties we daarvoor

Het kabinet Schoof heeft in haar regeerprogramma een

inzetten. Daarbij hebben we de lange termijn ambitie

breed pakket aan maatregelen opgenomen waarmee

en doelen van het beleidskader vertaald naar gerichte

zij de instroom van vluchtelingen wil beperken. Het

doelstellingen en concrete activiteiten voor de

gaat daarbij onder meer om een strengere asiel-

komende vier jaar. Bijlage 1 bevat een totaaloverzicht

procedure, het intrekken van de Spreidingswet, het

van de doelstellingen en activiteiten uit het

versoberen van de opvang, aanscherping van eisen

uitvoeringsprogramma.

voor naturalisatie en maatregelen gericht op een

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

sneller vertrek van uitgeprocedeerde vluchtelingen. Deze maatregelen zullen invloed hebben op onze gemeentelijke verantwoordelijkheden en de budgetten die de komende jaren vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld voor de uitvoering van deze verantwoordelijkheden. Zo wordt er gesproken over een beperking van de (financiering van) gemeentelijke opvang en bezuiniging op het budget voor inburgering. Duidelijk is al dat vanaf 1 januari 2025 de bed-bad en brood-opvang niet meer zal worden gefinancierd. Tegelijkertijd is er ook nog veel onduidelijk. Het realiseren van een deel van de plannen vraagt om het activeren van noodrecht en aanpassing/afwijking van bestaande (Europese) regels en richtlijnen. Het is onduidelijk of dat gerealiseerd kan worden en zo ja op welke termijn. Daarnaast is ook met deze maatregelen de vraag wat de impact zal zijn op de komst van vluchtelingen en terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers. Het aantal vluchtelingen en asielaanvragen is in het algemeen sterk veranderlijk en afhankelijk van ontwikkelingen in oorlogen, conflicten en geopolitiek. Eerder is gebleken dat aanscherpingen vanuit het Rijk op het gebied van vluchtelingenbeleid er niet voor zorgen dat deze groep kwetsbare mensen – die vaak geen andere optie hebben dan te vluchten – kleiner wordt en er minder asielaanvragen komen.

Dit zou ertoe kunnen leiden dat er juist meer knelpunten ontstaan in de asielketen, wanneer de centrale coördinatie en spreiding in opvang en de lokale mogelijkheden voor het organiseren van huisvesting wel afnemen. Richting in uitvoering Juist tegen de onzekere achtergrond ervaren we als gemeente de noodzaak om gericht en integraal invulling te geven aan de verantwoordelijkheden die we als gemeente hebben op het vlak van Asiel & Integratie. Daarbij houden we rekening met het wettelijke, financiële en maatschappelijke kader van waaruit we opereren en zorgen we dat we flexibel zijn waar er ontwikkelingen zijn. Dat kan betekenen dat we in het uitvoeringsprogramma opgenomen activiteiten moeten herzien, uitstellen of juist versnellen. Of we er als lokale overheid nu wel of geen invloed op hebben, het is onze verantwoordelijkheid om op veranderingen in te spelen en er rekening mee te houden in onze dienstverlening.

5

Opgave 1 Opvang van vluchtelingen

6

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

7

Gemeente Nijmegen vindt dat vluchtelingen op een veilige

Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor?

en gezonde manier in een opvanglocatie moeten kunnen ver-

In Gelderland is besloten om de PRT samen te stellen op basis

blijven. Hiertoe organiseren we in regionale samenwerking

van sub-regionale vertegenwoordiging. Namens de sub-regio

tijdelijke opvangplekken voor asielzoekers en ontheemden

Rijk van Nijmegen neemt onze burgemeester deel aan het over-

uit Oekraïne. We vangen vluchtelingen altijd humaan op, we

leg van de PRT. De sub-regio Rijk van Nijmegen heeft in oktober

zorgen voor een leefbare situatie en bieden perspectief.

2023 in het ‘Gelders plan’ haar bijdrage aan de realisatie van de taak- en doelstellingen rond opvang vastgesteld en ingebracht.

1.1 Opvang van asielzoekers

Daarbij is afgesproken om de opgave van de Spreidingswet als uitgangspunt te hanteren voor de komende twee jaar.

Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

De huidige opgave voor de Gemeente Nijmegen van 817 plekken

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vangt namens

is nog niet volledig gerealiseerd. In Nijmegen zijn er op dit mo-

de Nederlandse overheid asielzoekers op, biedt basisvoorzie-

ment (peildatum: 1 augustus 2024) 520 opvangplekken beschik-

ningen en begeleidt hen. Dat doen zij in ontvangstlocaties, zoals

baar. Nijmegen heeft 400 reguliere, structurele opvangplekken

Ter Apel, en in reguliere Asielzoekerscentra (AZC’s), zoals in

op de locatie Dommer van Poldersveldtweg en 120 tijdelijke

Nijmegen aan de Dommer van Poldersveldtweg. Er is al langere

opvangplekken in het voormalige belastingkantoor aan de Stielt-

tijd sprake van een fors tekort aan opvangplekken. Het landeli-

jesstraat. Deze noodlocatie sluit in september 2027. Er moeten

jk benodigde aantal opvangplekken fluctueert jaarlijks, maar

voor de streefdatum van 1 juli 2025 op basis van de huidige

de afgelopen jaren is er sprake van een toenemend tekort. Dat

prognose dus nog 297 extra plekken worden gerealiseerd. Op

komt deels door een hogere instroom van vluchtelingen, maar

dit moment is nog geen opvang van AMV-ers voorzien. In onze

vooral door minder beschikbare opvangplekken, vertraging in

regio wordt deze groep momenteel vooral opgevangen in de

de asielprocedure als gevolg van achterstanden bij de IND en

gemeente Berg en Dal.

vertraging in de uitstroom van statushouders naar passende huisvesting. Hierdoor blijven beschikbare opvangplekken te lang

De verantwoordelijkheid bij de organisatie van opvang ligt bij

bezet. Om tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger

COA, maar gemeente Nijmegen pakt haar rol waar dat gevraagd

verdeling van asielzoekers over provincies en gemeenten te

wordt of nodig is. We hebben inmiddels veel ervaring opgebou-

komen, hebben gemeenten met de Spreidingswet vanaf 1 febru-

wd met het realiseren en exploiteren van Tijdelijke Gemeenteli-

ari 2024 de wettelijke taak gekregen om een bijdrage te leveren

jke Opvang (TGO) of crisisnoodopvang. We hebben in het ver-

aan opvangplekken. Op basis van onder andere inwoneraantal

leden al meerdere malen crisisnoodopvang mogelijk gemaakt,

en sociaaleconomische factoren wordt er iedere twee jaar een

uitgevoerd door het COA in Heumensoord en in eigen organisatie

raming gemaakt om het benodigde aantal opvangplekken per

in Brakkenstein en de Winkelsteeg. Momenteel faciliteert de

gemeente vast te stellen. Aan Provinciale Regietafels (PRT) vindt

gemeente TGO in de Koudenhoek in Lent.

overleg plaats over de verdeling en regionale samenwerking

In de gemeentelijke opvang wordt extra aandacht gegeven aan

bij het realiseren van de opvang-opgave. Het kabinet-Schoof

de plaatsing van kwetsbare personen, waaronder alleengaande

heeft in het hoofdlijnenakkoord opgenomen dat de Spreiding-

vrouwen, kinderen en LHBTIQ+ personen.

swet wordt ingetrokken. Het is nog onduidelijk of dit inderdaad doorgaat en zo ja op welke termijn. Tot die tijd blijft de wet

Opvang van vluchtelingen betekent wat ons betreft niet alleen

van kracht. De taakstelling voor 2025 dient dus gerealiseerd te

het bieden van een veilige plek, maar ook het bieden van

worden. Op grond van de huidige raming betreft de taakstelling

perspectief en benodigde ondersteuning, vanuit de menselijke

voor de Gemeente Nijmegen in totaal 817 plekken per 1 juli

maat. We zien dat vluchtelingen in de opvang nog niet altijd

2025. Indicatief is daarbij ook een taakstelling gegeven voor de

goed de weg weten te vinden naar hulpverleners. Soms komt

groep Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV). Binnen

dat doordat voor hen onduidelijk is waar ze heen kunnen, soms

de totale taakstelling gaat het om 69 AMV-ers voor Gemeente

doordat er wachtlijsten zijn en vaak vormen taal en cultuur een

Nijmegen.

barrière. Consequenties zijn onder andere dat vluchtelingen

8

met mentale problemen veel overlast veroorzaken op locaties

2. Binnen de bredere opvang van vluchtelingen leveren we

waar men dicht op elkaar woont. Opvang van vluchtelingen

zowel lokaal als regionaal een bijdrage aan de opvang van

betekent ook dat we oog hebben voor de wijk/omgeving waar

alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV)

de opvang plaatsvindt. We informeren en betrekken inwoners

• Op basis van de indicatieve taakstelling.

bij de komst van een nieuwe locatie, daar waar mogelijk en

• Jongeren onder de 18 jaar die zonder hun ouders of voogd naar

redelijk geven we gehoor en uitvoering aan wensen en/of zorgen

Nederland komen hebben extra bescherming en begeleiding

van omwonenden en bevorderen we sociale participatie tussen

nodig.

inwoners en bewoners van de opvang. 3. We streven naar zo min mogelijk verplaatsingen van We zien veel negatieve gevolgen van verplaatsingen van asie-

asielzoekers in Nederland en onze stad/regio.

lzoekers, en in het bijzonder asielkinderen, tijdens de asie-

• We willen dat asielzoekers in een AZC in onze regio zoveel mo

lprocedure. Het bemoeilijkt integratie in de maatschappij en

gelijk worden gekoppeld aan een gemeente in onze regio.

verhoogt het risico op psychosociale problemen zoals angst,

• We willen statushouders die aan Nijmegen of aan een

onthechting en depressie. Vele verplaatsingen leiden ook tot

gemeente in de regio Rijk van Nijmegen zijn gekoppeld zo

verspilling van arbeid, tijd en geld in de zorg en het onderwijs.

spoedig mogelijk naar Nijmegen en/of de regio komen in afwachting op een woonruimte.

Doelstellingen: wat willen we bereiken? 1. Gemeente Nijmegen biedt het benodigde aantal opvang-

4. We geven opvanglocaties een open karakter om sociale

plekken van 817 (op basis van de Spreidingswet) voor lange

integratie en participatie van bewoners van de opvang en

termijn aan.

inwoners van de wijk te bevorderen.

• Daarmee leveren we kwalitatief en kwantitatief een evenredige

• We streven bij nieuwe opvanglocaties voor een mix van

bijdrage aan de opvang van asielzoekers in het samenwerk-

bewoners; we bouwen niet alleen voor asielzoekers en

ingsverband van de regio Rijk van Nijmegen.

vluchtelingen, maar ook voor doelgroepen als Nijmeegse

• We willen locaties voor minimaal vijf jaar inrichten om

spoedzoekers en jongeren. Dit kan bijdragen aan integratie

fluctuaties in het aanbod van opvangplekken tegen te gaan en

van doelgroepen en maatschappelijk draagvlak voor nieuwe

hoge kosten en extra inzet voor de organisatie en exploitatie

ontwikkellocaties.

van crisisnoodopvang of tijdelijke gemeentelijke opvang te

• We stimuleren gemeenschapsvorming en wederzijdse

voorkomen

uitwisseling van activiteiten en ruimten.

• We willen nieuw te ontwikkelen opvanglocaties zoveel mogelijk

• Meer mogelijkheden voor (arbeids-)participatie en integratie

flexibel kunnen inzetten.

van asielzoekers en in het bijzonder statushouders vanuit

▫ Het benodigde aantal opvangplekken fluctueert. Dat geldt

opvanglocaties.

ook voor andere (opvang)opgaven in de gemeente zoals de opvang van dak- en thuislozen. ▫ We willen locaties die geschikt zijn (te maken) voor verschillende doelgroepen, afgestemd op de actuele behoefte en vraag. ▫ We willen locaties ook qua bestemming flexibel kunnen inzetten: bijvoorbeeld het omzetten van opvang naar (tijdelijke) huisvesting. ▫ We accepteren dat locaties niet altijd volledig bezet zijn en we bij wijziging van functie/ bezetting korte periodes van leegstand hebben.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

9

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Tijd:

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

- Een geschikt pand

Start eind 2024

tijdelijke noodopvang

- Huurovereenkomst

Gereed 1 juli 2025

op initiatief van het COA

- Bestuursovereenkomst

(i.v.m. Spreidings

voor de duur van

- Omgevings-management

wet) Einddatum

minimaal 3 jaar

- Inzet partners (welzijn,

2028

A. We werken mee aan

Asielzoekers

COA

zorg, onderwijs) B We verkennen de mogelijkheid om opvang

Asielzoekers, andere

COA

2025-2028

doelgroepen

van verschillende doelgroepen te combineren onder een dak 2.

A. We werken aan een

AMV-ers

COA / NIDOS

- Een geschikt pand

Start begin 2025

locatie voor opvang van

- Huurovereenkomst

Duur 2 jaar, tot

12 AMV-ers die extra

- Bestuursovereenkomst

eind 2026

individuele begeleiding

- Omgevings-management

nodig hebben 3.

4.

A. We verkennen mogelijk-

Statushouders

COA / VWN

- Voldoende opvan-

heden om statushouders

gplekken

die aan Nijmegen zijn

- Afspraken met COA

gekoppeld maar elders

- Mogelijkheden om te

verblijven, in onze

starten met inburgering

opvang te plaatsen

& integratie

A. We ontsluiten het bestaande aanbod in

Vluchtelingen en in-

COA / gemeente / zorg-

woners van de buurt

AZC’s beter. Bijvoorbeeld

2025/2026

- Een meer open karakter

Doorlopende

en welzijns-instellingen

van opvanglocaties;

ontwikkeling

/ VWN

- Samenwerking partners,

op het vlak van sociale

asielzoekers en

integratie, taallessen,

omwonenden

(vrijwilligers)werk, zorg-

- Verbinding met inburger-

en welzijn

ing en integratie (opgave 3)

B. We faciliteren mogelijk-

Vluchtelingen, in het

Werkbedrijf / werk-

Pilot 2024-2025

heid voor asielzoekers

bijzonder statushoud-

gevers / gemeente /

Op basis van

om eerder te beginnen

ers in opvanglocaties

COA / UWV

uitkomsten

met werk, vanuit de opvang

vervolg

10

1.2 Opvang ontheemden uit Oekraïne

de ontheemde mensen zelf – de vraag wordt gesteld waar men zich permanent wil en kan gaan vestigen. Op basis van onder-

Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

zoek is de inschatting dat een groot deel (minimaal 50%) van de

In februari 2022 startte de Russische invasie van Oekraïne. Dit

ontheemden uit Oekraïne ervoor zal kiezen om hier te blijven.

leidde tot de grootste vluchtelingencrisis in Europa sinds de

Het is nog onduidelijk of deze mogelijkheid er komt, onder welke

Tweede Wereldoorlog, met meer dan 6,5 miljoen Oekraïners die

voorwaarden en welke verantwoordelijkheden gemeenten dan

als vluchteling werden geregistreerd en 3,7 miljoen Oekraïners

krijgen, bijvoorbeeld ten aanzien van huisvesting en inburgering.

die ontheemd raakten in eigen land. Met de Regeling Tijdelijke Bescherming (RTB) hebben EU-lidstaten vastgelegd dat onth-

Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor?

eemden uit Oekraïne recht hebben op tijdelijke bescherming

De gemeenten in de regio Rijk van Nijmegen werken samen bij

in de EU. Zij hoeven daarmee geen asiel aan te vragen, zoals

de realisatie van opvanglocaties voor ontheemden uit Oekraïne.

dat bij andere vluchtelingen het geval is. Ontheemden uit

Daarbij is breed gedragen overeenstemming over doelen en

Oekraïne mogen zich vrij vestigen en hebben recht op opvang,

inzet van opvang en een bereidheid tot samenwerking. Alle

leefgeld, onderwijs en zorg. In Nederland heeft de Rijksoverheid

gemeenten hebben naar vermogen en omvang opvanglocaties

de verantwoordelijkheid om ontheemden uit Oekraïne op te

opgezet en delen daarbij kennis en ervaringen. Met inwerking-

vangen belegd bij gemeenten, in eerste instantie op grond van

treding van de TWOO heeft gemeente Nijmegen de regietaak

een tijdelijke Regeling opvang ontheemden Oekraïne en sinds

voor de spreiding van ontheemden over de regio Gelderland-

1 juli 2024 met de Tijdelijke Wet Opvang Ontheemden Oekraïne

Zuid (Rijk van Nijmegen en Rivierenland) overgenomen van

(TWOO). De kosten die gemeenten bij de opvang maken, bijvoor-

de veiligheidsregio. In afwachting op meer landelijke regie en

beeld bij het verbouwen of openstellen van gebouwen, worden

duidelijkheid over de toekomst hebben de gemeenten in regio

door de Rijksoverheid vergoed. Er geldt geen verplichting om

Rijk van Nijmegen afgesproken het huidige aantal opvangplek-

(een specifiek aantal) noodopvangplekken voor ontheemden uit

ken in onze regio zo lang als nodig te handhaven op het huidige

Oekraïne te realiseren. Wel heeft de Rijksoverheid een uitgebrei-

aantal en niveau. Dat betekent dat er in de huidige situatie geen

de prognose opgesteld voor de instroom van Oekraïense onth-

extra opvangplekken zullen worden gerealiseerd, maar er ook

eemden voor 2023 en verder. Op basis van het aantal Oekraïense

niet wordt afgeschaald.

ontheemden is de meest recente verwachting dat er in 2024 97.000 opvangplekken nodig zijn. Wanneer we dit vertalen naar

In Nijmegen hebben we op dit moment 785 beschikbare opvang-

een opgave voor Nijmegen gaat het om 1.319 opvangplekken.

plekken, op schepen in de Waalhaven en in een locatie aan de

Er is landelijk een hoge druk op de beschikbare opvang, met

Tarweweg, bij het CWZ, Tweede Walstraat en de Prins Hendrik-

een zeer hoge bezettingsgraad, maar het bleek tot nu toe steeds

straat 7 (PH7). Daarnaast doen we ook een beroep op mensen

voldoende. Op dit moment zijn er 90.880 beschikbare opvang-

die voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen. Ruim 200 Ontheemde

plekken in de noodopvang waarvan 90.640 plekken in gebruik

Oekraïners maken gebruik van particuliere opvang.

zijn. Daarnaast wordt een deel van de ontheemden uit Oekraïne opgevangen in particuliere opvangplekken. De verwachting is

Veel opvang is nu opgezet vanuit een crisissituatie en bedoeld

dat het aantal vluchtelingen uit Oekraïne in de komende periode

als tijdelijke oplossing. Met uitzondering van de onlangs

zal toenemen, als gevolg van intensivering van het conflict en de

geopende locatie PH7 is de kwaliteit van de opvanglocaties nog

koude wintermaanden.

niet afgestemd op langdurig verblijf. Dat geldt ook voor het gebruik en de huur van locaties, dat eindig is. Meer duurzame

Het lijkt erop dat de oorlog in Oekraïne voorlopig nog zal

inzet van de opvanglocaties vraagt om inspanningen.

aanhouden en daarna wordt gevolgd door aan lange periode van wederopbouw. De Europese RTB is inmiddels tweemaal

Er is in de afgelopen twee jaar veel kennis en ervaring opgedaan

verlengd en eindigt van rechtswege op 4 maart 2026. Het is nog

in het opvangen van grote groepen ontheemden. Van het binnen

onduidelijk hoe hier vervolg aan zal worden gegeven, maar er

twee weken operationeel hebben van een crisisnoodopvang in

gaat een moment komen dat – zowel door overheden als door

de Jan Massinkhal en het transformeren van (kantoor-)panden

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

11

naar een leefbaar pand met een verblijfsfunctie; tot het 24/7

2. We houden bij de opvang oog voor specifieke onder-

beheren en beveiligen van locaties en het regelen van inschrijven

steunings-/ zorgbehoeften en veiligheid van de verschillende

in het BRP, bankrekeningen, de verstrekking van leefgeld en

bewoners.

het bieden van passende zorg. Deze kennis en knowhow is met

a. Passende opvang bij ernstige zorgproblematiek / ernstig

vallen en opstaan verworven, door ‘learning by doing’. Deze

problematisch/overlast gevend gedrag

knowhow is ook van grote waarde geweest bij de crisisnood-

b. Aandacht voor kwetsbare groepen, zoals LHBTIQ+, vrouwen,

opvang van asielzoekers in eigen beheer.

vluchtelingen met beperkingen en eenoudergezinnen.

Nu de opvang langer duurt, komen opgelopen trauma’s en/of

3. We willen ontheemden uit Oekraïne, die ervoor kiezen om te

al aanwezige psychische problematiek meer naar boven. Ook

blijven in Nederland en Nijmegen, optimaal ondersteunen bij

de onzekerheid over de toekomst heeft invloed op het mentale

het integreren in de Nederlandse en Nijmeegse samenleving.

welzijn. Dat brengt niet alleen een groeiend aantal zorgvragen

We willen voorkomen dat er ‘verloren tijd’ ontstaat (zie

met zich mee, maar soms ook overlast op locaties waar men

opgave 3).

dicht op elkaar woont. Er is behoefte aan extra inzet van zorg en begeleiding. De maatschappelijke acceptatie van de opvang van ontheemden uit Oekraïne staat in toenemende mate onder druk, met name als het gaat over de gratis toegang daarvan. Met ingang van 1 juli 2024 is het voor gemeenten verplicht om aan ontheemden uit Oekraïne een bijdrage te vragen voor opvang. Doelstellingen: wat willen we bereiken? 1. Regionaal en lokaal houden we het huidige aantal opvangplekken voor ontheemden op peil, zowel kwantitatief als kwalitatief. • Dat betekent geen uitbreiding van het huidige aantal van de 785 beschikbare opvangplekken, maar wel noodzakelijke vervanging van een deel daarvan. • Bij landelijke ontwikkelingen in het aantal benodigde opvangplekken bezien we wat er regionaal nodig is. • We willen opvanglocaties maximaal integreren in de buurt door een open karakter en wederzijdse uitwisseling. • We willen -net als bij locaties voor asielopvang- nieuw te ontwikkelen opvanglocaties zoveel mogelijk flexibel kunnen inzetten: ▫ Locaties die geschikt zijn (te maken) voor verschillende doel groepen afgestemd op de actuele behoefte en vraag. ▫ Locaties die ook qua bestemming kunnen veranderen van opvang naar (tijdelijke) huisvesting.

12

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Tijd:

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

• Geschikte vervangende

Start in 2025

A. We realiseren vervan-

Ontheemden uit

Gemeentelijke afde-

gende opvanglocatie(s)

Oekraïne; bewoners

lingen (stadsontwik-

locatie(s)

Streefdatum

voor:

van de betreffende

keling/ stadsrealisatie,

• Eventueel optie tot

realisatie: uiterlijk

• De schepen in de Waal-

opvanglocaties

bureau vastgoed, team

tijdelijke verlenging

31-12-2025

VO) ODRN, brandweer

huidige contract met

haven per 1-3-2025 • Locatie Tarweweg per

rederij locatie Waal-

31-12-2025

haven en locatie Tarweweg

B. Op termijn realiseren we

Ontheemden uit

Gemeentelijke afde-

Geschikte vervangende

Start in 2025

vervangende opvang-

Oekraïne; een deel van

lingen (stadsrealisatie,

locatie(s)

Streefdatum

locatie voor:

de huidige bewoners

bureau vastgoed) /

realisatie: uiterlijk

• Locatie Tweede

Tweede Walstraat en de

ODRN / brandweer

31-12-2026

Walstraat

huidige bewoners van

8 Locatie CWZ

CWZ

C. We realiseren een

2.

Ontheemden uit

Regiogemeenten die

Inrichten van een

Start onderzoek/

regionale opvangorgan-

Oekraïne in een

daarin willen partici-

uitvoeringsorganisatie

voorbereiding

isatie voor het Rijk van

opvanglocatie in de

peren in het Rijk van

inclusief een passende

najaar 2024,

Nijmegen

regio

Nijmegen

governance

Realisatie 2025

A. We realiseren een

Ontheemden uit

Organisatie voor

• Samenwerking met

Start in 2025

zelfstandige regionale

Oekraïne, die vanwege

maatschappelijke

en bekostiging van

Streefdatum

zorglocatie, bij voorkeur

zorgproblematiek en/of

opvang

een organisatie voor

realisatie: uiterlijk

als onderdeel/locatie

ernstig overlast gevend

Gemeentelijke

Maatschappelijke

31-12-2025.

van een organisatie voor

gedrag niet handhaaf-

afdelingen (stad-

Opvang

Maatschappelijke

baar zijn op reguliere

sontwikkeling/

• Kennis uit het land:

Opvang. Dat betekent

locatie

stadsrealisatie, bureau

(Rol en taak verdui-

dat we de bestaande

vastgoed) /

delijking van J&V)

0-vleugel Tarweweg

ODRN / brandweer

opheffen 3.

A. We onderzoeken de

Deel van de ontheem-

Gemeentelijke

• Kennis uit het land

mogelijkheden en

den uit Oekraïne in de

afdelingen

vergaren: (Rol en taak

impact van huisvesting

opvang en de samen-

(en dus vestiging) en

leving

verdere integratie van Oekraïners

verduidelijking van J&V)

Start in 2025

Opgave 2 Huisvesting van statushouders

14

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

15

We streven ernaar dat statushouders zo snel als mogelijk een

wettelijk vastgelegde medebewindstaken niet (juist) worden

passende woonruimte hebben. Een eigen plek is van belang

uitgevoerd aan de hand van de ‘Bestuurlijke interventieladder

voor een goede integratie en participatie. We bundelen

taakverwaarlozing’.

de krachten in de Regio Rijk van Nijmegen om voldoende woonruimte te realiseren en houden daarbij rekening met

Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor?

evenredige spreiding, benodigde woonruimte voor andere

Eind 2023 had Nijmegen een achterstand van 100 personen bij

inwoners en het beperken van onnodige verplaatsingen

de realisatie van de taakstelling (de totale taakstelling bedroeg

van personen. Waar nodig zoeken we naar alternatieve en

393). Dat betekent dat deze achterstand boven op de huisvest-

creatieve oplossingen.

ingstaakstelling van 2024 (364) wordt opgeteld en daarmee de totale huisvestingsopgave voor 2024 in Nijmegen 464 status-

2.1 Woonruimte voor statushouders Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

houders bedraagt. Op peildatum 1 oktober zijn er 291 plaatsingen gerealiseerd. De provincie heeft als toezichthouder aangegeven dat van Gemeente Nijmegen wordt verwacht dat we op 1 januari 2025 de volledige taakstelling, inclusief achterstand 2023 hebben gerealiseerd.

Op het moment dat asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen, spreken we over statushouders. Gemeenten hebben de

De achterstand in de huisvestingstaakstelling kent verschillende

wettelijke taak om te zorgen voor passende woonruimte voor

oorzaken:

statushouders. Elk half jaar bepaalt de Rijksoverheid, naar rato

• Er is sprake van een mismatch tussen de gevraagde

van inwoneraantal, hoeveel statushouders iedere gemeente

type woningen en het beschikbare aanbod van woningen.

moet huisvesten: de gemeentelijke taakstelling. De afgelopen

Momenteel zijn meer dan de helft van alle statushouders die

jaren is de huisvestingstaakstelling flink opgelopen. In 2020 werd

we moeten huisvesten alleenstaanden. Dit terwijl er juist

van gemeente Nijmegen verwacht dat zij 120 statushouders zou

relatief weinig woningen voor alleenstaanden beschikbaar

huisvesten. In 2024 bedraagt de taakstelling woonruimte voor

zijn. Daarnaast bestaat voor veel alleenstaanden de kans dat

364 statushouders.

ze in de nabije toekomst herenigd worden met hun nareizende gezin, waarbij een andere woning nodig zou zijn.

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) koppelt statush-

• Sinds 2023 ontbreken bij een aanzienlijke groep

ouders aan gemeenten. De gemeente heeft de wettelijke taak

statushouders de noodzakelijke persoonsgegevens die nodig

om statushouders, binnen 10 weken na koppeling een passende

zijn bij huisvesten. Denk aan het ontbreken van een BSN en

woonruimte aan te bieden (Huisvestingswet 2014). Gemeenten

IBAN-nummer. Dit heeft diverse oorzaken waaronder lange

beslissen zelf wat voor soort woning ze aanbieden. Het kan een

wachttijden bij de IND in het afgeven van de BSN.

zelfstandige (huur)woning zijn, een flexwoning of een gedeel-

• Ook Nijmegen heeft te maken met krapte op de

de woning met meer mensen. De meeste gemeenten, zo ook

woningmarkt, waardoor er langere wacht- en zoektijden zijn

Nijmegen, doen een beroep op sociale huurwoningen en werken

voor alle woningzoekenden. Zo ook voor statushouders

hiervoor samen met woningcorporaties. In de praktijk lukt het

De Werkgroep Bijzondere Bemiddeling (WBB) is een samen-

door diverse redenen zelden om binnen 10 weken een passende

werking van diverse Nijmeegse woningcorporaties die zich

woning te vinden. De gemiddelde wachttijd varieert vaak tussen

inzet om voor statushouders passende woonruimte te vinden.

6 en 18 maanden. Als de gemeente een woning heeft gevonden,

De gemeente werkt samen met de WBB, VluchtelingenWerk

hebben vergunninghouders 2 weken de tijd om te verhuizen.

(WVN) en COA om de huisvesting in goede banen te leiden.

Vluchtelingenwerk (VWN) verzorgt het verhuistraject voor sta-

Momenteel verkennen we samenwerking en inzet van de WBB

trushouders als onderdeel van maatschappelijke begeleiding.

op regionaal niveau.

De Provincie fungeert als toezichthouder van de huisvest-

De gemeente heeft met de corporaties een algemene prestatie-

ingstaakstelling. Indien nodig kan de Provincie ingrijpen als

afspraak gemaakt over het realiseren van de taakstelling. Deze

16

is opgenomen in de Samenwerkingsagenda Wonen 2021 –

4. We willen meer sturing op de koppelingen en kenmerken

2025: “Omdat de omvang van de taakstelling varieert, spreken

van statushouders die gekoppeld worden aan onze gemeente

partijen af dat de huisvesting van deze personen (statushouders)

om de juiste inzet te kunnen plegen voor wat betreft

geschiedt door gezamenlijke inzet van gemeente en corporaties

huisvesting.

waarbij rekening wordt gehouden met overige volkshuisvestelijke

• We pakken problematiek rondom onvolledige persoons-

opgaven en afspraken.” In de strijd tegen het woningtekort zoe-

gegevens zo veel als mogelijk aan zodat het geen belemmering

ken we gezamenlijk naar creatieve oplossingen, zoals de bouw

vormt voor tijdige huisvesting.

van flexwoningen aan de Nieuwe Dukenburgseweg 21 (NDW21).

• We houden rekening met kenmerken van statushouders

In de Woonzorgvisie Nijmegen (2024) zijn statushouders daar-

(leeftijd, samenstelling huishouden, beperkingen, sekse en

naast als aandachtsgroep genoemd voor huisvesting. Als het

seksuele voorkeur) in de matching van personen aan

aantal beschikbare woningen lager is dan de woonbehoefte

(gedeelde) huisvesting.

van de aandachtsgroepen is prioritering binnen deze groep noodzakelijk. Statushouders zijn daarbij één van de drie groepen welke prioriteit krijgen voor het toewijzen van woonruimten. Jaarlijks gaat gemiddeld ongeveer 4% van de vrijkomende sociale huurwoningen naar statushouders. Het huidige kabinet-Schoof heeft aangekondigd een verbod te willen afgeven op het geven van voorrang bij de huisvesting van statushouders. Dat zou het tijdig vinden van passende woonruimte voor statushouders verder problematiseren. Aandacht voor draagkracht en draagvlak in de stad en wijken blijft belangrijk. Statushouders worden veelal gehuisvest in wijken met veel sociale huurwoningen met relatief minder draagkracht. Dit heeft invloed op de draakvlak in deze wijken. Doelstellingen: wat willen we bereiken? 1. We willen de jaarlijkse huisvestingstaakstelling statushouders behalen • Indien nodig met creatieve oplossingen waarbij we zoveel mogelijk rekening houden met de (toekomst van de) statushouders en de draagkracht in de wijken. 2. We voldoen aan onze indicatieve huisvestingstaakstelling AMV voldoen. • Inclusief het bieden van de juiste ondersteuning voor AMV-ers bij de stap naar een eigen woning/zelfredzaamheid. 3. We willen de huisvesting van statushouders beter bezien binnen de bredere huisvestingsopgave voor woningzoekenden binnen Nijmegen.

• We communiceren hierover, samen met de woningcorporaties, richting inwoners en geven daarbij ook aan wat de specifieke wettelijke taak is voor huisvesting van statushouders.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

17

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Tijd:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

2.

3.

4.

A. We ontwikkelen doorstroomlocaties

Met name alleengaanden (die wachten op gezinshereniging). / Alleenstaande statushouders / Jongvolwassenen (ex AMV-ers)

Gemeente / VWN / Woningcorporaties / COA / Beheerorganisatie / Vastgoedeigenaren

• Geschikte locaties • Inzet Doorstroomlocatieregeling • Ingerichte woningen met eigen voordeur • (Sociaal) beheer • Systeem instroom / doorstroom

Start najaar 2024 Doorlooptijd 2025-2027

B. We bouwen 300-500 flexwoningen (zoals NDW21) waarin woningzoekenden kunnen wonen, waaronder statushouders

Diverse woningzoekenden, waaronder statushouders

Gemeente / VWN / Woningcorporaties / COA

• Kleinschalige locaties • Inzet Flex- en transformatie-woningen.

Start voorbereiding najaar 2024

A. We ontwikkelen tenminste 12 AMV-woningen in Nijmegen, zodat we aan onze indicatieve huisvestingstaakstelling AMV voldoen

AMV-ers met status

YOIN Lindenhout/ Corporaties / Gemeente / Sterker-R75

• Geschikte locaties • Aanvullende financiering voor de coördinatie en ondersteuning van deze doelgroep

2025/2026

B We zorgen voor ondersteuning van ex-AMVers bij de stap richting zelfstandigheid/ zelfstandige huisvesting

Ex-AMVers

Gemeente / Sterker-R75

• Structurele financiering vanaf 2025

A. We maken meer concrete en meetbare prestatieafspraken met de woningcorporaties over huisvesting statushouders waarin we opnemen dat we statushouders zo lang als mogelijk met prioriteit blijven huisvesten

Statushouders

Gemeente / Woningcorporaties

• Wederzijdse instemming tussen gemeente en corporaties over de te behalen prestaties voor prestatieafspraken 2026-2030

Start najaar 2024

B. We maken een communicatieplan, om inwoners in wijken beter te informeren over huisvesting van statushouders

Alle inwoners

Gemeente / Woningcorporaties / VWN / doelgroep zelf

• Verhalen ervaringsdeskundigen • Onderdeel van bredere communicatie over beleid Asiel & Integratie (Hst 5)

2025-2028

A. We zorgen voor extra ambtelijke capaciteit om de benodigde (ontbrekende) persoonsgegevens van statushouders te verzamelen

Statushouders

Gemeente (IZ&L)

• Geld • Personeel

2025

B. We ontwikkelen een dashboard met belangrijke data rondom huisvesting, zodat we meer grip krijgen op het sneller en passend huisvesten van statushouders

Statushouders

Gemeente (IZ&L) / COA / VWN

• ICT

2025

Opgave 3 Inburgering & Integratie

18

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

19

Gemeente Nijmegen streeft ernaar dat statushouders,

Nederlandse arbeidsmarkt. Het PVT en de MAP worden door de

gezinsmigranten en ontheemden (uit Oekraïne) zo snel en

gemeente gefaciliteerd.

volwaardig als mogelijk mee kunnen doen in de samen-

• Van gezinsmigranten wordt (meer) zelfredzaamheid

leving. Daarbij kijken we naar de totale mens. We vragen

op basis van het sociale netwerk verwacht. Zij worden ook

inspanning van de vluchteling (om de taal te leren en mee

door de gemeente begeleid op basis van een ‘brede intake’ en

te doen), maar ook van andere inwoners in onze gemeente

vaststelling van een leerroute, maar gezinsmigranten betalen

(om vluchtelingen te verwelkomen en ondersteunen). We

hun inburgering zelf. Hiervoor kunnen zij een lening afsluiten.

stimuleren en faciliteren participatie en (sociale) integratie

Gezinsmigranten kunnen kosteloos gebruikmaken van de door

en zorgen dat vluchtelingen toegang hebben tot basisvoor-

de gemeente gefaciliteerde MAP en het PVT.

zieningen in onze gemeente, zoals onderwijs, passende zorg

• Van inburgeraars die nog onder de oude Wet

en ondersteuning.

Inburgering vallen, wordt verwacht dat zij zelf regie hebben over hun inburgering. Wel is afgesproken dat gemeenten deze

3.1 Inburgering

groep kunnen helpen, bijvoorbeeld met persoonlijke begeleiding.

Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor?

Wanneer asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen en

Gemeente Nijmegen heeft het inburgeringsaanbod gezamenlijk

daarmee statushouder worden, dan worden zij verplicht om in

georganiseerd met de gemeenten in het Rijk van Nijmegen. Vijf

te burgeren. Zij moeten de Nederlandse taal leren en weten hoe

onderwijsinstellingen bieden de leerroutes aan statushouders

de Nederlandse samenleving in elkaar zit. Dat geldt ook voor

aan. Het WerkBedrijf biedt de MAP aan. De PVT is per gemeente

gezinsmigranten met een niet-EU nationaliteit die naar Neder-

verschillend ingericht. In Nijmegen wordt deze door Bureau

land verhuizen om bij hun partner of ouder(s) te komen wonen.

Wijland verzorgd (zie ook 3.5). De ‘brede intake’ en individuele

Omdat Oekraïense ontheemden onder de Richtlijn tijdelijke

begeleiding van inburgeraars wordt gedaan door klantregisseurs

bescherming vallen, zijn zij vrijgesteld van de inburgeringsplicht.

van het Team Inburgering van de gemeente Nijmegen.

Gemeenten zijn sinds 2022 op grond van de Wet Inburgering

Inmiddels begeleiden we in Nijmegen ruim 1000 inburgeraars

2021 verantwoordelijk voor de begeleiding van inburgering-

(700 statushouders en 350 gezinsmigranten) onder de nieuwe

splichtigen. De taken die de gemeente onder deze Wet heeft,

wet en ongeveer 300 inburgeraars onder de oude Wet Inbur-

verschillen per doelgroep.

gering. Nu we twee jaar invulling geven aan de Wet Inburgering

• Statushouders worden vanaf het moment van

2021 en de eerste inburgeraars onder de nieuwe wet uitstromen,

koppeling begeleid door de gemeente. In een zogenaamde

kunnen we de eerste balans opmaken: wat gaat er goed, en wat

‘brede intake’ worden de capaciteiten, persoonlijke situatie en

kan er beter? In het voorjaar van 2024 hebben we als gemeente

leerbaarheid van de inburgeringsplichtige in kaart gebracht.

een tussenevaluatie uitgevoerd, waarbij we ervaringen hebben

Op basis van de intake wordt de inburgeraar aangemeld bij een

opgehaald bij inburgeraars, klantregisseurs en samenwerking-

passend inburgeringsaanbod, dat door de gemeente op basis

spartners. De eindrapportage van de tussenevaluatie is bij-

van Rijksfinanciering wordt gefinancierd. Daarbij is er aan-

gevoegd bij dit uitvoeringsprogramma (Bijlage 2).

bod in drie leerroutes (de Onderwijsroute; de B1-route en de Zelfredzaamheidsroute) en volgen alle inburgeraars verplicht

De conclusie van de evaluatie is dat de nieuwe wettelijke kaders

het Participatieverklaringstraject (PVT), waarin zij kennismak-

een goede basis bieden en dat de organisatie van inburgering

en met de rechten, plichten en waarden van de Nederlandse

in Nijmegen (grotendeels) staat, maar dat er ook meerdere

samenleving. Deelnemers aan de B1-route en Z-route volgen

knelpunten zijn in de uitvoering en er op verschillende punten

ook de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), waarin zij

nog kansen liggen voor verbetering:

worden voorbereid op bereid op deelname aan de

20

• Over het geheel zijn inburgeraars en organisaties neutraal tot

Doelstellingen: wat willen we bereiken?

positief over het inburgeringsaanbod en de begeleiding, maar

1. We optimaliseren het inburgeringsaanbod, zodat we voor

we zien een aantal groepen waarvoor het bestaande

iedereen een zo passend mogelijk aanbod hebben:

inburgeringsaanbod minder passend is:

• Meer mogelijkheden voor combinatie van werk en inburgeren.

▫ jongeren waarvoor het directe perspectief niet in het

• Een meer passend inburgeringsaanbod voor jongeren, in relatie

onderwijs ligt;

tot beschikbaar onderwijsaanbod.

▫ inburgeraars die werk willen combineren met

• Meer ruimte voor maatwerk voor individuen waarvoor het

inburgeringsaanbod;

bestaande aanbod niet passend is.

▫ hoogopgeleide vluchtelingen die (versneld) willen inburgeren naar B2-niveau;

2. We bieden meer mogelijkheden voor een vroege start van

▫ inburgeraars met cognitieve of leerstoornissen, die in het land

inburgering en integratie.

van herkomst vaak onopgemerkt zijn gebleven ▫ een deel van de gezinsmigranten is erg kwetsbaar. De

3. We versterken de capaciteit en kennis bij klantregisseurs

veronderstelde zelfredzaamheid op basis van het sociale

voor een snellere intake en meer intensive begeleiding

netwerk ontbreekt of staat onder druk. We zien dit in het

• We werken wachtlijsten weg bij de intake van inburgeraars.

bijzonder bij jonge reizigers.

• We versterken de brede intake, door expertise op het vlak van

• Bij de uitvoering van de begeleiding van inburgeraars door

het signaleren van specifieke ondersteuningsbehoeften (zoals

klantregisseurs hebben we te maken met wachtlijsten voor de

cognitieve problemen) te bevorderen.

‘brede intake’. De caseload en werkdruk bij klantregisseurs is

• We bieden vluchtelingen een meer intensieve begeleiding met

hoog. Het lukt niet om iedere statushouder tijdig uit te nodigen

voortgangsgesprekken en tussentijds contact.

(binnen 10 weken). • Door de vertraging in het vinden van woonruimte voor statushouders starten veel van hen ook later met hun inburgering. Zo ontstaat een stapeling van wachttijden, voor een verblijfsvergunning, huisvesting, gezinshereniging, intake en start met inburgering. Dat heeft negatieve gevolgen op het mentale welzijn, verbondenheid met Nederland en de motivatie tot meedoen. • De Rijksfinanciering voor de leerroutes en uitvoering van inburgering is zeer krap: ▫ ondanks herhaald verzoek vanuit gemeenten is het budget voor uitvoering niet geïndexeerd; ▫ de al krappe financiering van de leerroutes wordt in de toekomst naar verwachting met 10% gekort; ▫ het beschikbaar gestelde budget voor de MAP is aanzienlijk lager dan de begroting van het WerkBedrijf voor benodigde budget om hier naar wens invulling aan te geven. • Inburgeraars met jonge kinderen ervaren problemen met het organiseren van kinderopvang, door wachtlijsten bij de diverse kinderopvanglocaties en/of complexiteit van de kinderopvangtoeslag.

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

21

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

Rijk van Nijmegen /

• Geschikt aanbod bij

April 2025-2028

ROB / Inkoop

aanbesteding

Inburgeringsschool /

• Personeel

pilot met gastou-

Gastouderbureau /

• Begeleiding bij aanvraag

deropvang, waarbij

GGD / kin-

KOT

kinderen van inburger-

deropvang-makelaar /

aars kunnen worden

WerkBedrijf

1.

A. We organiseren meer

Statushouders

passend aanbod voor

Tijd:

jongeren en (hoogopgeleide) werkenden op basis van een nieuwe aanbesteding van de leerroutes B. We ontwikkelen een

Inburgeraars

Start in 2025

opgevangen en inburgeraars als gastouder worden opgeleid 2.

A. We bieden mogelijk-

Statushouders

Gemeente / Aanbieders

• Voldoende capaciteit

Start per 1

heden voor een vroege

van inburgerings-pro-

voor snelle intake en

januari 2025 en

start voor statushouders

gramma’s

goede begeleiding

daarna door-

die vanuit de opvang-

• Wegwerken achter-

lopend

locatie kunnen en willen

standen intake

starten met inburgering B. We onderzoeken

Vluchtelingen, ook in

mogelijkheden om

de asiel-procedure

‘taalaanbod voor ieder-

(opgave 1)

COA / Taalaanbieders

• Voldoende docenten

2026

• Financiën

een’ te organiseren. Zo maken we een vroege start mogelijk en bieden we perspectief 3.

A. We breiden het team van

Klantregisseurs,

IZ&L

• Verlaging van de caseload Tijdelijke

klantregisseurs uit en

statushouders, gezins-

• Voldoende geschikte

uitbreiding in

kijken naar mogelijk-

migranten en inburger-

kandidaten

2025, herijking

heden om taken

aars onder de oude wet

efficiënter te organiseren

formatie voor 2026 en verder

22

3.2 Werk & Inkomen Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit? Werk en andere vormen van participatie dragen sterk bij aan integratie: door te participeren in de maatschappij breiden vluchtelingen hun netwerk uit, leren ze de Nederlandse taal sneller, versterken ze hun zelfvertrouwen en eigenwaarde en wordt duidelijk waar kansen liggen voor hun loopbaan. Vluchtelingen hebben het relatief moeilijker op de arbeidsmarkt, ook ten aanzien van andere typen migranten. Taalachterstand, niet geldige diploma’s en factoren die te maken hebben met het feit dat ze zijn gevlucht (onduidelijkheid over status, mentale belasting, het ontbreken van een netwerk) zorgen voor afstand tot de arbeidsmarkt. Statushouders wachten in de beginfase ook vaak nog op huisvesting of gezinshereniging en/of zijn druk met inburgeren. Dat belemmert een snelle start met werk. Seniore statushouders (55+) stuiten vaak op aanvullende obstakels bij hun toegang tot de arbeidsmarkt. Werkgevers zijn meer terughoudend bij deze doelgroep en er is relatief vaker sprake van moeite met culturele verschillen in werkstructuren of negatieve werkervaringen in het land van herkomst. De nieuwe Wet Inburgering 2021 biedt meer mogelijkheden voor het combineren van inburgering en werk en er is binnen inburgering meer aandacht voor participatie.

We zien ook dat de arbeidsmarktparticipatie van vluchtelingen toeneemt, mede als gevolg van de krappe arbeidsmarkt waardoor er meer kansen zijn voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Maar er is nog altijd een relatief hoge werkloosheid onder deze doelgroep. Op grond van de Participatiewet is de gemeente ervoor verantwoordelijk dat mensen met afstand tot de arbeidsmarkt worden ondersteund. De meeste statushouders zonder werk hebben een bijstandsuitkering en vallen daarmee onder de Participatiewet. Dat geldt ook voor oud-inburgeraars die nog geen werk hebben gevonden. Dat betekent dat zij door de gemeente worden begeleid bij toeleiding naar werk en waar nodig instrumenten (bijvoorbeeld loonkostensubsidie, scholing, job-coaching en beschut werk) kunnen worden ingezet om te zorgen dat mensen een plek op de arbeidsmarkt kunnen vinden. Ontheemden uit Oekraïne vallen niet onder de Participatiewet. Uit onderzoek onder Oekraïense Ontheemden in Nederland blijkt dat deze groep vluchtelingen relatief sneller hun weg naar de arbeids-

markt weten te vinden. Dat heeft te maken met verschillen in landelijk beleid (zo zijn zij niet inburgeringsplichtig), een gemiddeld hoger opleidingsniveau en beheersing van de Engelse taal. Tegelijkertijd zoekt ook nog een aanzienlijk deel van deze groep werk en is er vaak sprake van kortstondige arbeidscontracten met een beperkt aantal uren en werk onder het eigen opleidingsniveau. Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor? Het Werkbedrijf voert voor de gemeenten in het Rijk van Nijmegen de re-integratietaak vanuit P-wet uit. In deze opdracht aan het WerkBedrijf en het Beleidskader Arbeidsmarkt en reintegratie Regio Rijk van Nijmegen zijn vluchtelingen (zowel nieuwkomers als oudkomers) als prioritaire doelgroep benoemd. Dat betekent dat deze groep extra aandacht krijgt bij bemiddeling, ontwikkeling en begeleiding. Vluchtelingen worden begeleid door geselecteerde consulenten met veel kennis van en ervaring met deze doelgroep. Bij de begeleiding zijn specifieke interventies beschikbaar zoals schakel-/stage-/scholingstrajecten met extra aandacht voor taal, begeleiding en het instroomniveau. Het WerkBedrijf werkt hierbij samen met partners en onderaannemers, zoals VluchtelingenWerk (VWN), Inburgeringsscholen en bedrijven die werkplekken aanbieden.

Recent is een zogenaamde ‘regionale verbinder’ bij Werkbedrijf aangesteld die contacten legt met werkgevers om meer passende werk(ervarings)plekken bij werkgevers te vinden/creëren. Ook zorgt de ‘regionale verbinder’ ervoor dat diverse initiatieven voor statushouders beter op elkaar aansluiten en bij partijen bekend zijn. Ook in Nijmegen zien we dat het voor veel vluchtelingen lastig is om hun weg te vinden naar een passende baan. Uit de evaluatie die we in de eerste helft van 2024 onder 150 Nijmeegse inburgeraars hebben uitgevoerd, blijkt dat ongeveer 25% een baan heeft. We zien dat inburgeraars die in Nederland zijn op basis van gezinshereniging vaker een baan (49%) hebben dan statushouders (9%). Het blijkt lastig om de inburgering te combineren met (het vinden van) werk. Een deel van de inburgeraars heeft ook nog geen/weinig gebruik gemaakt van diensten voor begeleiding naar werk, terwijl we wel zien dat er een positieve samenhang is tussen gebruik van deze diensten en het hebben van een baan. Er is behoefte aan een meer vroegtijdige en laagdrempelige toegang tot mogelijkheden voor (begeleiding naar) participatie/ werk. WerkBedrijf en andere partners geven aan dat hier soms

23

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

ook een mismatch zit tussen de behoeften/mogelijkheden van

komst. We onderzoeken de mogelijkheden om onze

vluchtelingen en beschikbare werkplekken bij werkgevers.

dienstverlening op armoede en schulden beter te ontsluiten voor verschillende groepen vluchtelingen. In het komende

Mede door belemmeringen in het vinden van een passende

beleidskader financiële bestaanszekerheid in de eerste helft van

baan hebben veel vluchtelingen moeite om volledig financieel

2025 werken we dit nader uit.

zelfredzaam te zijn. Zij zijn in de beginfase veelal afhankelijk van een uitkering of hebben een laag inkomen. We zien dat

Doelstellingen: wat willen we bereiken?

deze groep hierdoor kwetsbaar is voor (informele) schulden en

1. We faciliteren meer vroegtijdige en laagdrempelige toegang

armoede. Het ontbreken van een bruikbaar sociaal netwerk en

tot mogelijkheden voor (begeleiding naar) participatie/werk.

gezondheidsproblemen kunnen financiële bestaanszekerheid verder onder druk zetten. Gezinshereniging waarbij een (oud-)

2. We werken aan een betere match tussen mogelijkheden van

statushouder als referent zorgdraagt voor een of meerdere gez-

statushouders en beschikbare werkplekken en vergoten zo het

insmigranten zorgt in sommige gevallen ook voor extra uitdagin-

aantal passende werk- en participatieplekken.

gen, vanwege extra kosten en leningen voor inburgering en/of studie die drukken op een laag inkomen. Bij met name jonge

3. We stimuleren de financiële bestaanszekerheid van

statushouders zien we dat er ook sprake kan zijn van financiële

vluchtelingen door ondersteuning bij (problematische)

verplichtingen of verwachtingen van familie in het land van her-

schulden en armoede.

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Tijd:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

A. We ontwikkelen een Pilot gericht op vroege participatie en het Werkfit maken van inburgeraars en Ontheemden uit Oekraïne

Statushouders, Ontheemden uit Oekraïne

WerkBedrijf / Taalaanbieders / Werkgevers / VWN / Bindkracht10

• Kennis van doelgroep • Geschikte participatieplekken • Inzet rolmodellen

2025

B. We verkennen de mogelijkheden om Participatiecoaches van IZ&L in te zetten voor begeleiding van inburgeraars bij (vroege) participatie

Statushouders, gezinsmigranten

IZ&L / WerkBedrijf / Taalscholen

• Voldoende capaciteit bij Participatiecoaches • Kennis van doelgroep • Participatieplekken

2026

2.

A. Inzet van een regionale verbinder om meer passende werk(ervarings) plekken bij werkgevers te vinden/creëren.

Statushouders, gezinsmigranten

WerkBedrijf / Werkgevers

3.

A. We onderzoeken mogelijkheden om dienstverlenin op armoede en schulden openstellen voor groepen vluchtelingen.

Statushouders, gezinsmigranten, Ontheemden uit Oekraïne

IZ&L / VWN

Voortzetting in 2025

• Kennis van doelgroep

2025

24

tot 12 jaar die de Nederlandse taal nog niet machtig zijn, kunnen

3.3 Onderwijs

terecht bij de Bloemberg. Binnen 2 jaar stromen de kinderen door naar een reguliere basisschool of school voor voortgezet

Achtergrond: hoe ziet de opgave eruit?

onderwijs. Anderstalige jongeren in de leeftijd 12-18 jaar gaan

Kinderen en jongeren

naar de Internationale Schakelklas (ISK). Dit wordt regionaal

Elk kind en elke jongere heeft recht op goed onderwijs. Dat

georganiseerd op het Pontem College met twee locaties in

geldt ook voor kinderen en jongeren die immigreren, asiel zoek-

Nijmegen en een locatie in Berg en Dal. Als het taalniveau vol-

en of vanuit Oekraïne zijn gevlucht. Het onderwijs heeft de wet-

doende is, worden de leerlingen geschakeld naar het reguliere

telijke taak om alle kinderen die hier zijn onderwijs te bieden.

(voortgezet) onderwijs of het MBO. Sinds schooljaar 2023-2024

Scholen ontvangen extra bekostiging voor het vormgeven van

werken het Pontem College en het ROC Nijmegen samen om

het onderwijs aan nieuwkomers, waaronder vluchtelingen.

de doorstroom te verbeteren van 16+ leerlingen. Zij krijgen

Vanaf oktober 2023 is de Wet Tijdelijke Nieuwkomersvoorzie-

nu ISK-onderwijs bij het ROC en stromen daarna door naar

ningen in het onderwijs van kracht. Hiermee krijgen school- en

vervolgonderwijs of een van de leerroutes van de inburgering.

gemeentebesturen meer mogelijkheden om in een noodsituatie

We zien dat jongeren in deze leeftijd soms extra kwetsbaar zijn.

tijdelijke onderwijsvoorzieningen voor nieuwkomers te

Ze hebben vaker te maken met sociaal-psychische problematiek

organiseren. Als gemeente faciliteren we het onderwijs op basis

en hebben relatief kort de tijd om tot een voldoende taalniveau

van verschillende wettelijke taken. De gemeente is verantwoor-

te komen en doordat we in Nederland verschillende systemen

delijk voor onderwijshuisvesting, leerlingenvervoer en toezicht

(leerplicht, jeugdzorg, etc.) kennen voor 18- en 18+ dreigen

en naleving van de leerplichtwet. Daarnaast heeft de gemeente

ze tussen wal en schip te raken. Er is daarbij in het bijzonder

de verantwoordelijkheid om de aansluiting van zorg en onder-

zorg ten aanzien van Oekraïense jongeren, die weinig gemo-

wijs goed vorm te geven en onderwijsachterstanden bij kinderen

tiveerd lijken voor (voortgezet) onderwijs of het aanleren van

tegen te gaan.

de Nederlandse taal. Dit laatste vanwege mogelijke terugkeer.

1

2

Deze jongeren worden niet inburgeringplichtig als ze 18 zijn, Volwassenen

maar hoeven vanaf die leeftijd ook niet meer naar school. Deze

Ook voor (jong) volwassenen kan onderwijs de beste manier zijn

jongeren dreigen daarmee uit beeld te geraken. Het risico van

om te integreren. Inburgeringsplichtige statushouders kunnen

een ‘verloren jeugd’ is voor hen reëel.

(tijdelijk) worden vrijgesteld van inburgering als zij in plaats hiervan onderwijs volgen op mbo-2 niveau of hoger. Voor niet

Door de toename aan asielmigranten en de komst van een grote

inburgeringsplichtige volwassenen heeft de Rijksoverheid bij

groep Oekraïense jongeren is de druk op het nieuwkomers-

gemeenten op grond van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs

onderwijs hoog. De Bloemberg en het Pontem College hebben

(WEB) de verantwoordelijkheid belegd om volwassenenedu-

op momenten te maken met wachtlijsten, mede als gevolg van

catie te organiseren gericht op het bevorderen van basisvaar-

een tekort aan personeel en beschikbare ruimte op locaties.

digheden. Sinds 2023 ontvangen gemeenten met een decentrale

De gemeente is in gesprek met de betrokken schoolbesturen

uitkering specifieke gelden voor Nederlands taalaanbod aan

om te kijken welke mogelijkheden er zijn om ervoor te zorgen

Oekraïense vluchtelingen. Het kabinet-Schoof heeft aangekon-

dat alle nieuwkomers tijdig, voldoende en passend aanbod

digd dat er vanaf 2025 zal worden bezuinigd op het budget voor

hebben. Daarbij wordt onder meer gekeken naar mogelijkheden

taalaanbod aan Oekraïense vluchtelingen en het bredere budget

voor nieuwe onderwijshuisvesting dat kan worden op- en

voor bevordering van basisvaardigheden.

afgeschaald. Voor een oplossing op korte termijn kijken we naar mogelijkheden die de nieuwe Wet tijdelijke nieuwkomersvoor-

Ontwikkelingen: hoe staan we ervoor?

zieningen biedt om het bestaande ISK-aanbod uit te breiden met

Kinderen en jongeren

tijdelijk onderwijs. Momenteel wordt er al onderwijs gegeven

In Nijmegen volgen kinderen en jongeren die de Nederlandse

voor kinderen en jongeren in de Tijdelijke Gemeentelijke Opvang

taal nog niet voldoende beheersen om aan het reguliere onder-

(TGO). Voor inwoners van de TGO-Noord is ook een zomerschool

wijs deel te kunnen nemen Nieuwkomersonderwijs. Kinderen

georganiseerd. Naast specifiek nieuwkomersaanbod worden er

1. 2.

Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind. (Bron: Verdrag, artikel 28). Dit recht is vervat in een Europese Richtlijn. Voor alle kinderen van 5 tot 18 jaar die in Nederland wonen, geldt dezelfde wet- en regelgeving op het gebied van leer- en kwalificatieplicht, dus ook voor asielzoekerskinderen van deze leeftijd en Oekraïense kinderen

UITVOERINGSPROGRAMMA ASIEL & INTEGRATIE 2025-2028

25

ook veel activiteiten georganiseerd rond de school, gericht op

Doelstellingen: wat willen we bereiken?

mentale en fysieke gezondheid en bevordering van

1. We zorgen dat er voldoende passende onderwijsplekken

gelijkwaardige kansen.

voor nieuwkomers zijn. • Een snelle en laagdrempelige start met onderwijs

Volwassenen

• Toegang tot volwaardig nieuwkomersonderwijs

Gemeente Nijmegen werkt regionaal met de andere gemeenten binnen Rijk van Nijmegen en met partnerorganisaties samen

2. We verbeteren de overgang van nieuwkomersonderwijs

aan de bevordering van basisvaardigheden. Niet inburgerings-

naar vervolgonderwijs/inburgering.

plichtige inwoners kunnen gebruikmaken van volwassenenedu-

• Aandacht voor jongeren die tussen wal- en schip dreigen

catie dat in opdracht van de gemeenten wordt uitgevoerd door

te vallen

ROC Nijmegen. Het aanbod bestaat uit taaltrajecten, maar ook

• Aandacht voor Oekraïense jongeren die niet leerplichtig en

cursussen gericht op rekenen, arbeidsmarktpositie en digitale

inburgeringsplichtig zijn.

vaardigheden. Ook bij het aanbod van volwasseneneducatie zorgen personeelstekorten (bij intake) voor wachtlijsten, met

3. We verbeteren de aansluiting van inburgering en

name bij lessen in de avonduren. In opdracht van de gemeente

volwasseneneducatie.

Nijmegen biedt ROC Nijmegen ook specifiek taalonderwijs aan volwassen Oekraïners.

ACTIES: WAT GAAN WE DOEN? Doel:

Activiteit:

Doelgroep:

Organisatie(s):

Randvoorwaarden:

Tijd:

Hoe ziet de actie eruit?

Op wie is de actie gericht?

Wie zijn er betrokken?

Wat is er nodig om

Wat is de start-

de actie te laten slagen?

en eind datum?

1.

2.

3.

A. Ontwikkeling van een nieuwe locatie voor ISK - meer ruimte voor op- en afschaling

Jonge nieuwkomers (12-18 jaar)

Gemeente / ISK

• Inzet budget vanuit exploitatie opvang

Start 2025

B. Overleg met het onderwijs over ontwikkeling van Tijdelijk nieuwkomers-onderwijs dat kan worden ingezet bij wachtlijsten (instroomaanbod)

Jonge nieuwkomers (6 tot 12 jaar en 12-18 jaar)

Gemeente / ISK

• Samenwerking met het onderwijs

Voortzetting 2025

A. Actieve monitoring van Oekraïense jongeren in de leeftijd 18-23 vanuit het doorstroompunt

Oekraïense jong-volwassenen

Doorstroompunt / ISK / Jongerenwerk / Bindkracht10 / Sterker

• Overdracht jongeren van ISK naar Doorstroompunt

Start 2025

B. Verkenning Entree+ aanbod: MBO Entree-onderwijs met extra taal en begeleiding

Uitstromende ISK-leerlingen 16-18 jaar