Beeldkwaliteitsplan Waalkwartier
Tekst van het document
Waalk kwartie er OPTIMISME & OVERMAAT
DAKLANDSCHAP
LOFT LIVING
MATERIALISATIE EN VARIATIE
ADRESSEN
INDUSTRIEEL
Waalkwartier Nijmegen [NL] Beeldkwaliteitsplan Juni 2019
NEUTRALE GRID
STRUCTUREN
Opdrachtgever Ontwikkelingsbedrijf Waalfront KCAP Architects&Planners
KCAP Architects&Planners
Waalkwartier Nijmegen [NL] Beeldkwaliteitsplan Mei 2019 Opdrachtgever Ontwikkelingsbedrijf Waalfront KCAP Architects&Planners
4
KCAP Architects&Planners
Leeswijzer Voor u ligt het Beeldkwaliteitsplan (BKP) Waalkwartier. Het BKP is onlosmakelijk verbonden met het Stedenbouwkundig Plan Waalkwartier (KCAP, september 2018). Het BKP stelt het kader voor de uitwerking van de architectuur van gebouwen en de identiteit van het kwartier. In het document worden de samenhang van het Waalkwartier formuleert en ook de ruimtelijke uitwerking van het Stedenbouwkundig Plan verbeeld. De principes en ambities voor de uitwerking zijn geïllustreerd met diagrammen, referentiebeelden en tekeningen. Deze illustraties zijn bedoeld om te inspireren en te enthousiasmeren, maar ook om te sturen in de uitwerking en te oordelen bij toetsing van ruimtelijke voorstellen. Het BKP beschrijft welke algemene en specifieke ruimtelijke kwaliteiten worden nagestreefd. In dit document worden als eerste de hoofdlijnen het stedenbouwkundig plan toegelicht. Daarna volgt een beschrijving en toelichting van de uitgangspunten voor de beeldkwaliteit per thema. Deze dienen als leidraad voor verdere uitwerking voor ontwerpers. In dit document worden referenties en diagrammen soms voorzien van rode en groene markeringen: De groene vinkjes markeren wat gewenst is. Een rood kruis geeft aan wat ongewenst is.
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
5
6
KCAP Architects&Planners
Inhoud 09
Process
11
Stedenbouwkundig plan & Openbare Ruimte
43
Beeldkwaliteit Waalkwartier
44
De dragers van de Beeldkwaliteit
46
Leidende principes
48
Samenhangend en specifiek
50
Inspiratie
63
Optimisme & loft living & overmaat
67
Neutrale grid structuren
73
Adressen
83
Materialisatie en Variatie
101
Daklandschap en Buitenruimtes
109
Industrieel Kenmerken
115
Beeldkwaliteit en romeinse verleden
127
Beeldkwaliteit Honigcomplex
130
Inspiratie
132
Juweel in de stad
133
Collage oud en nieuw
134
Accent hoeken
135
Daklandschap
136
“Achter de muur”
138 140
Duurzaamheid en Beeldkwaliteit Bijlage ‘Handvat natuurinclusief bouwen’
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
7
8
KCAP Architects&Planners
Proces Waalkwartier
Kwaliteitscontrole Kwaliteitsbegeleider en Ruimtelijk Kwaliteitsteam (RKT) Het BKP zal een belangrijke rol spelen bij de begeleiding van bouwinitiatieven door de Kwaliteitsbegeleider en het RKT. Daarbij hebben zij niet alleen de formeel toetsende rol, maar is het BKP ook de basis om uit te dagen en te inspireren richting initiatiefnemers. Dit met de intentie om tot een zo goed mogelijke kwaliteit te komen. Het ambitiedeel van het BKP speelt hierbij een belangrijke rol. De manier van samenwerking en de onderlinge coördinatie tussen RKT en kwaliteitsbegeleider moet nog verder besproken worden. Afwijkingen Afwijkingen ten opzichte van het BKP blijven mogelijk, mits de ontwerper / de architect de afwijking overtuigend presenteert en de kwaliteitsbegeleider en het RKT hiermee kunnen instemmen. Een heldere onderbouwing is vereist (tekst, diagram, plan, ruimtelijke verbeelding, referenties). Ook de Kwaliteitsbegeleider kan –in overleg met het RKT- gemotiveerd afwijken van de principes van het BKP, als dit in het belang is van de ruimtelijke kwaliteit en het past in de geest van het plan.
Selectiecriteria en selectie architecten De volgende criteria zijn van belang voor de architectenselectie: 1 Ervaring met het maken van gebouwen in een stedelijke context; 2 Ervaring met het ontwerpen van gebouwen met hogere dichtheid, functie menging en Parkeren; 3 Het maken van onderscheidende kwalitatief hoogwaardige architectuur; 4 Compleet en alzijdig kunnen ontwerpen; 5 Integraal ontwerp architectuur en buitenruimte; 6 Integraal ontwerp constructie, detail en material; 7 Ervaring in het werken in teamverband met een kwaliteitsbegeleider. Om te komen tot een selectie zal er een longlist worden samengesteld per –nog nader te bepalendeelgebied. Deze lijst komt tot stand in een dialoog met de Kwaliteitsbegeleider en het RKT. Met wederzijdse goedkeuring wordt deze lijst een shortlist. Het Ontwikkelbedrijf Waalfront (OBW) bepaalt in samenwerking met de opstalontwikkelaar en de supervisor de definitieve keuze van de architect / de architectenteams.
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
9
10 KCAP Architects&Planners
Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
11
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Visie en Ambities Waalkwartier
Stedelijke stadswijk Het Waalkwartier wordt een stedelijke stadswijk in het Waalfront met ongeveer 750 woningen, diverse commerciële, culturele en productie ruimtes en voorzieningen, met name in en rond het te transformeren Honigcomplex. Waalkwartier voorziet in een stedelijke, open en bruisende buurt om te wonen, te werken, te ontmoeten en te verblijven. In Waalkwartier wordt wonen gecombineerd met werken, en oud met nieuw. Hierdoor ontstaat een diversiteit in gebouwen - oud en nieuw - en gebruikers – bewoners, werkers, bezoekers. Deze mix vormt een interessante gemeenschap die elkaar treft in sprekende bebouwing en mooie verblijfruimte, maar vooral in hun gedeelde interesse in stedelijkheid en karaktervolle plek. Rijke geschiedenis als basis het voor nieuwe Het Waalkwartier wordt getekend door het verleden. De rijke geschiedenis van de plek in stad en bijzonderheden van de locatie en de omgeving zijn bijeengebracht en productief vertaald naar een stedenbouwkundige opzet. Het plangebied kent vier verschillende gebruikslagen in de tijd. We hebben deze rijke geschiedenis gebruikt om het plan mee te maken. Niet als nostalgisch doel op zich maar inspirerend en wervend voor de toekomst van dit gebied.
Door het wegzagen van een groot deel van het Honigcomplex komt de oude verbindingsweg (Romeinse weg) vrij en als nieuwe Fabriekstraat wordt deze de ruggengraat voor de nieuwe ontwikkeling.
Deze Fabriekstraat krijgt op de uiteinden twee pleinen - een waterplein en een uitzichtplein. Het waterplein (Thermenplein) bevindt zich boven op het begraven Romeins badhuis en koppelt de Fabriekstraat aan de laan van Oost-Indië. Het uitzichtplein (Waalplein) – uitzicht over de Waal - bevindt precies daar waar het oorspronkelijke entreegebied van het fort Kraaijenhof was gesitueerd. Dus naast een mooie plein aan de Waal voorziet het tegelijkertijd in een entreeplein naar het nieuwe Park Fort Kraaijenhof, een hele mooie winwinsituatie.. Naast de Fabrieksstraat stellen we voor een park te maken van het gebied tussen het voormalige Slachthuis en Waalhaven en de Waal zelf: Handelshavenpark. Dit bijna 500 meter lange, langgerekte park wordt ruimtelijk opgespannen tussen de Lunet op de kop van de Handelskade en de hoek van het Honigcomplex aan de Waal. Ook transformeren we de Havenweg tot een mooi plein op de kop van de Waalhaven, een mooie en uitnodigende plek om naar toe te gaan wanneer je vanuit de binnenstad het Waalfront betreedt. Waterkering 2.0 Het Waalkwartier voorziet bovendien in een nieuwe waterkering. De huidige waterkering is naar verwachting in de iets verder toekomst toch nog te lag. De huidige 15,7 meter zal op termijn moeten worden opgehoogd naar 16,7 meter. De huidige damwanden en keermuren kunnen slechts tegen aanzienlijke kosten worden opgehoogd.
Maar bovenal is het de vraag of het ruimtelijk aantrekkelijk is achter een muur aan
Honigcomplex
Thermenplein Fabriekstraat Waalhaven
Handelshavenpark
Fortpark Honigtoren Waalplein
Vogelvlucht Waalkwartier
12 KCAP Architects&Planners
de Waal te wonen, te werken of te verblijven. Deze veiligheidsopgave is opgepakt en verkend op mogelijkheden om veiligheid en ruimtelijke kwaliteit te integreren. Een nieuwe waterkering wordt voorgesteld. Deze valt samen met de nieuwe Fabriekstraat ten zuiden en ten oosten van het gehandhaafde Honigcomplex. Het Waalhaven park, het Waalhavenplein, de Nieuw Fabriekstraat met op het uiteinde het Waalplein komen allen op 16,7 meter hoogte. Dit biedt een nieuwe duurzaam bestendige waterkering voor Nijmegen en achterland. Sterke Ruimtes De nieuwbouw in Waalkwartier krijgt veel kwaliteit door deze openbare ruimtes. Nieuwbouw met uitzicht over de Waal. Nieuwbouw met de voeten aan een park of met uitzicht over het park. Nieuwbouw met mooi uitzicht over haven en Handelskade aan de overzijde. Het Park biedt natuurlijk mooi uitzicht en een fijne plek om te verblijven. Het Handelshavenpark koppelt de Honig via de nog te bouwen brug en de reeds gerealiseerde passage ter plaatse van de Lunet, met de Waalkade ten oosten van het spoor en de Benedenstad van Nijmegen. Ter plaatse bieden deze nieuwe openbare ruimte mogelijkheden tot een fraai rondje om de Waalhaven. Maar de mooiste en meest typische ruimte in het Waalkwartier is de coole nieuwe Fabriekstraat waarlangs het Honigcomplex (met toren) opnieuw in de stad komt te staan.
Het bestaande hart van het Honigcomplex, het plein achter waterkering, met zijn sublieme ‘niet /wel’ oriëntatie op de Waal, blijft vanzelfsprekend.
Romeinse tijd
Tijd van de Forten
Specifieke ontwikkelingszones Waalkwartier wordt binnen dit raamwerk van openbare ruimtes ingevuld in drie deelgebieden. Twee deelgebieden bestaan elk uit 3 blokken nieuwbouw in de vorm van stoere loft woningen rond groene binnenhoven. Alle woningen krijgen duidelijke adressen aan de mooie stedelijke ruimtes rondom – laan, fortpark, haven, oeverpark, fabrieksstraat – of aan de meer intieme hoven en straten tussen de blokken. Het derde deelgebied is het Honigcomplex. Deze wordt verkleind en staat heel uitgesproken aan de Waal en met de nieuwe Fabriekstraat in de stad. De twee deelgebieden met ieder 3 blokken nieuwbouw wordt ‘traditioneel’ ontwikkeld als nieuwbouw. Weliswaar met een sterk ‘industrieel’‘loft thema in aansluiting op de 2 laatste gebruikslagen van het gebied. Maar het betreft nieuwbouw op een leeg gemaakte locatie. De bebouwing komt op een gebouwde parkeervoorzieningen te staan. Door slim gebruik te maken van hoogteverschillen kunnen we deze ónzichtbaar’ vanuit de openbare ruimte realiseren. De parkeervoorzieningen worden via een paralleweg in de Laan van Oost Indië ontsloten. Niet alleen staan alle auto’s uit het zicht, ze rijden ook niet door het gebied. Hierdoor wordt het Waalkwartier één groot autoluw gebied. Het kan optimaal worden ingericht voor voetgangers.
In tegenstelling tot de reguliere en relatief snelle ontwikkeling van de 2x3 nieuwbouwblokken wordt het Honigcomplex ontwikkelt in een ander tempo en via een alternatief proces.
Industriële tijdperk
Culturele en creatieve industrie
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
13
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Locatie in de stad Dichtbij het centrum
Waalkwartier in het netwerk van de stad
14 KCAP Architects&Planners
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Raamwerk Robuust en specifiek
relatief onafhankelijk profileren met specifiek profiel en identiteit.
Het Waalkwartier is na het Dijkkwartier het laatste deelgebied binnen het Waalfront en kan enorm bijdragen aan samenhang en uitstraling van het Waalfront. Je zou zelfs kunnen spreken dat het Waalkwartier misschien wel de bewijslast levert van het Waalfront.
Waalkwartier wordt binnen dit raamwerk van openbare ruimtes ingevuld in drie deelgebieden. Twee deelgebieden bestaan elk uit 3 blokken nieuwbouw in de vorm van stoere loft woningen rond groene binnenhoven. Alle woningen krijgen duidelijke adressen aan de mooie stedelijke ruimtes rondom – laan, fortpark, haven, oeverpark, fabrieksstraat – of aan de meer intieme hoven en straten tussen de blokken. De appartementen krijgen super uitzicht op stad, haven park of Waal. Het derde deelgebied is het Honigcomplex. Deze wordt verkleind en staat heel uitgesproken aan de Waal en met de nieuwe Fabriekstraat in de stad.
In de planopzet hebben we gekozen de blokstructuur aan weerszijden van de Laan van Oost-Indië door te zetten. Koningsdaal en Dijkwartier worden zo opgenomen in een groter stedelijk gebied met een overkoepelende samenhang en vanzelfsprekende continuïteit over de lange lijn. De opbouw van blokken met kopse kanten aan weerszijden van de Laan heeft een sterke interne samenhang en biedt vanzelfsprekende continuïteit. Handelshaven en park Fort Kraaijenhof zijn als openbare ruimte in deze structuur uitgespaard. Koningsdaal, Waalkwartier en Dijkkwartier kunnen zich binnen deze samenhang
Waal Waalplein
Fab
riek
Fortpark
Waalkwartier West Laan van Oost-Indië
Handelshavenpark
De Honig stra
at
Waalkwartier Oost
Haven
Thermenplein
Koningsdaal Dijkkwartier
Stad Framework Concept
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
15
Masterplan
+15,70
14%
Waalplein
Honigcomplex
+13,50 +16,70
+16,70
+13,50
+15,70
+14,70
+16,70
+16,70
+13,50 +14,50
+16,70
Fabr
ieks
+16,70 +16,70
Waalkwartier West
+14,50
t
+13,50
+16,70
+16,70 +16,70
Fortpark +16,70 +14,50
11%
11%
11%
+14,50
+14,50
+14,50
Laan van Oost-Indië
+14,50
+12,00
Nijmegen Waalkwartier schaal 1:500 A0 KCAP
traa
N
+12,50 +13,50
Handelshavenpark
+16,70
+14,50 +14,50
+16,70
+16,70 +16,70
+16,70
Waalkwartier Oost +16,70
+10,20 +16,70
+14,50
11%
Thermenplein
11%
+13,50
Waalhaven
+14,50
+14,50
+16,70
+14,50
Vogelvlucht Waalkwartier
18 KCAP Architects&Planners
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
19
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimtes Samenhangend, divers en veelzijdig
Het Waalkwartier wordt op de kaart gezet door een krachtig raamwerk van sprekende openbare ruimtes. De mooie openbare ruimtes zorgen voor samenhang en context en verbindingen met de stad. Samenvattend: Aan de kop van de Haven komt een mooi stedelijk plein (Havenpromenade). Langs de Waal wordt het landhoofd doorontwikkeld tot een 500 meter lang lommerrijk
oeverpark (Handelshavenpark). Het park biedt een fraai uitzicht en een fijne plek om te verblijven. Het Park koppelt ook de Honig via de nog te bouwen voetgangersbrug en de reeds gerealiseerde passage ter plaatse van de Lunet (Handelshavenkade) met de Waalkade ten oosten van het spoor en de Benedenstad van Nijmegen. Ter plaatse bieden deze nieuwe openbare
Waal
Waalplein
Park Fort Kraaienhof
De Honig
Fab
riek
stra
at
Thermenplein Laan van Oost-Indië
Koningsdaal
20 KCAP Architects&Planners
ruimte mogelijkheden tot een fraai rondje om de Waalhaven. Een uitnodigend groen Park fort Kraayenhof markeert de westzijde. De statige Laan van Oost-Indië is de ruggengraat van de ontwikkeling. Een waterrijk Thermenplein op de plaats van het Romeinse badhuis aan deze laan is en een belangrijke schakel tussen oud, bestaand en nieuw.
Ook een plein aan de rivier de Waal (Waalplein)! Maar de mooiste en meest typische ruimte in het Waalkwartier is de coole nieuwe Fabriekstraat waarlangs het Honigcomplex opnieuw in de stad komt te staan. Het bestaande hart van het Honigcomplex, het plein achter de waterkering, met zijn sublieme ‘niet /wel’ oriëntatie op de Waal, blijft vanzelfsprekend.
Waalkade
Lunet
Handelshavenpark
spoor
Handelshavenkade
Waalhaven Havenpromenade
Dijkkwartier
Stad
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
21
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimtes Overzicht
Honigcomplex - Kloppend hart van de stedelijke stadswijk
Waalplein - Uitzichtplein - een mooie plek aan de rivier
Waalplein
Fortparkweg
Honigcomplex
Fabr
ieks
traa
Honigtorenplein
t
Thermenp Laan van Oost-Indië
Laan van Oost-Indië - Stedelijke ruggengraat en efficiënt ontsluitingssysteem
Honigtorenplein - Hoogwaardig woonlocaties met zicht op de Honigtoren
Fortparkweg - Wonen aan het park
22 KCAP Architects&Planners
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte]
Fabriekstraat - Herontdekkingen en dynamische ontmoeting van oud en nieuw
Handelshavenpark - Verbindend oeverpark met subliem Waal panorama
Handelshavenpark
Woonstraatjes West
plein
Havenpromenade
Havenpromenade - En nieuwe verblijfsplaats aan de haven
Woonstraatjes West - Hoogwaardig woonlocaties in een één groot autoluw gebied
Thermenplein - Waterplein met Romeinse flaire
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
23
6,8
3
6,8
3,8 3
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Laan van Oost-Indië Stedelijk boulevard
3,2
3,8
+16.7
kistdijk
+16.7
3,2
+13.5
begane grond en een entreezone met trapjes. Vanaf de ventweg worden alle parkeervoorzieningen ontsloten. De 3 opbouw van 7,3 het profiel ten noorden van de van de Laan van Oost Indië is als volgt: een extra 3 begane7,3 hoge grondverdieping met trapjes naar de entreezone, een ruime stoep voor voetgangers, een bomenrij met langsparkeervakken, een ventweg voor bestemmingsverkeer zowel auto’s als fietsers, een tweede bomenrij met een royale groenstrook en diagonale parkeervakken en een derde bomenrij met groenzone als afscheiding naar de rijweg van de laan van Oost-Indië.
Laan van Oost-Indië ten zuiden van het plangebied is de ruggengraat van de ontwikkeling van het Waalkwartier.
kistdijk
+13.5
Laan van Oost-Indië
+14.5
5,2
4
2
3
1
parkeren onder bomen
brede stoepzone
entree / trap
+16.7
2 2
rijbaan
6,5
+17.2
ventweg shared space
Doorsnede
+16.7
parkeren onder bomen
6,5
5,2
4
Section LvOI 1:300
2
3
binnengebied blok
+17.2
groenstrook met boomrij
+14.5
0,45 0,45 5,55 5,55
3
3 3
3
Deze laan is een stedelijk boulevard met voorzieningen, werken en wonen. Hier is ook de ontsluiting van het Waalkwartier en die is zichtbaar door een duidelijk Section Fabriekstraat 1:300 gedefinieerde rand van gebouwen, gebouwd op de rooilijn met een uniforme hoogte. Section Fabriekstraat 1:300 Het programma van deze gebouwen is wonen en werken. Deze gebouwen hebben een bijzondere relatie tussen binnen en buiten door een verhoogde, dubbel hoge
1
8,5
3,5
8,5
3,5
Section LvOI 1:300
+12,50 +15,70
+13,50
14%
+16,70
+14,50
+13,50
+14,50
+16,70
+16,70
+16,70
+13,50
+15,70
+14,70
+13,50 +16,70
+16,70
+16,70 +16,70
+13,50 +14,50
+16,70
+16,70 +16,70
+13,50
+14,50 +16,70 +16,70
+16,70
+16,70
+10,20 +16,70 +16,70
+16,70 +14,50
+14,50
11% +14,50
11%
11%
11%
11%
+14,50 +14,50
+14,50
+14,50
+14,50
+12,00
Nijmegen Waalkwartier schaal 1:500 A0 KCAP
N
Plankaart 24 KCAP Architects&Planners
+16,70
+14,50
651 Vuurplaat - Google Maps
651 Vuurplaat
Entreesituatie met trap
Prachtige bomen en trappen bij de entrees
Verhoogde entreezone, dubbel hoge plint
Ventweg
https://www.google.nl/maps/@51.9052203,4.5039227,3a,75y,219.69h,91.75t/data=!3m6!1e1!3m4!1sq66ABV
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
25
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Thermenplein Waterplein ook referentie Domplein Utrecht = inrichting van het maaiveld om historisch sporen zichtbaar te maken) . Hier evt. ook sculptuur / kunstwerk.
Een buurtplein aan de Laan van Oost-Indië en een belangrijke schakel tussen oud, bestaand en nieuw. Het plein is onderdeel van de voormalige verbindingweg van het Fort Kraaienhof naar de binnenstad van Nijmegen.De inrichting is het gevolg van het Romeinse verleden van deze plek.
Bezien vanuit het programma is het Themenplein de meest stedelijke plek van het Waalkwartier. Hier zijn voorzieningen en winkels gesitueerd in een dubbel hoge plint. Het Badhuisplein heeft een hoogteverschil van ruim 2 meter waardoor er spannende plekken en interessante zichten over het plein mogelijk zijn en er een verblijfsplek ontstaat met moderne zitbanken om hiervan te genieten.
3
3
3
De plek van het voormalige badhuis is de aanleiding voor de inrichting van het Themenplein, nl. een waterplein (referentie romeinse badhuis). Hierdoor wordt het historisch verleden van deze plek zichtbaar gemaakt. Sporen uit het verleden verdwijnen niet door deze nieuwe ontwikkeling, maar sturen juist de verschijningsvorm en identiteit van de plek. (zie
wonen
wonen
3
+13,50
+16,70
6
0
+16.7
+14.5
3
hooge plint
zit elementen
28,9
water
3
+13.4
boomgroepen
publieke functies
Doorsnede
+16,70
stenen plein
zit elementen
+13,50 +16,70
+13,50
plein 1:300 +16,70
+16,70
3,3 3,3
11%
3 3
+14,50
3,8
6,8
3
+14,50
+16.7
Plankaart
kistdijk
3,2
+14,50
+13.5
26 KCAP Architects&Planners
+13.5
Romeins badhuisplein, arcaden
Zichbaar maaken van historische sporen, Domplein Utrecht
Waterplein Rotterdam
Romeins badhuisplein, arcaden
Waterplein
De Romeinen bouwden al pleintjes met arcades, enerzijds ter beschutting tegen de zon, anderzijds tegen de regen, waaronder meestal winkels waren gevestigd, zodat de buiten uitgestalde waren goed bleven.
Bijzonderer verblijfsplaats
De Romeinen bouwden al pleintjes met arcades, enerzijds ter beschutting tegen de zon, anderzijds tegen de regen, waaronder meestal winkels waren gevestigd, zodat de buiten uitgestalde waren goed bleven.
Fountains of St. Peter's Square by Carlo Maderno and Bernini (1677)
Romeinse referenties: water en arcaden
Fountains of St. Peter's Square by Carlo Maderno and Bernini (1677)
La Fontana del Moro in Piazza Navona Fountain in front of Villa Medici
La Fontana del Moro in Piazza Navona
Fountain in front of Villa Medici
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
27
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] 3 28,9 Openbare ruimte - Fabriekstraat
3
Herleving van de historische verbinding tussen Honig complex en Waalkwartier West
Section De Badhuisplein Fabriekstraat is de1:300 voormalige route tussen de
en op het hoge niveau, d.m.v. bruggen bereikbaar. Vergelijkbaar met de Mariekenstraat in het centrum van Nijmegen. De Honig toren is het icoon van het Waalkwartier en staat zelfbewust in de straat. Hij bemiddelt tussen de verschillende niveaus. Het programma van de nieuwe bebouwing ten zuiden van de Fabriekstraat zijn vooral woon-werk units. Aansluitend bij het idee van “fabriek” kunnen hier kleinere zelfstandige bedrijven zich vestigen. De begane grond is in twee lagen georganiseerd.
binnenstad van Nijmegen en het Fort Kraaienhof echter daar is niets meer van te zien. Deze route wordt nu in ere hersteld door het opensnijden van het Honig complex en hier de Fabriekstraat te situeren.
3
3,3
Fabriekstraat
Honigcomplex
3,8
6,8
3
werk-wonen units
In de volgende fasen van het project moeten de technische en ruimtelijke mogelijkheden voor de realisatie van de verdiepte straat onderzoekt worden.
3,3
3
De Fabriekstraat is een unieke straat, het hart van deze ontwikkeling, waar bestaand en nieuw samenkomen. De transformatie van het Honig complex is met name hier zichtbaar gemaakt. De straat is op twee niveaus georganiseerd. Zo kunnen bestaande gebouwen, op laag niveau, behouden blijven en kan de toekomstige waterkering, op hoog niveau, op afstand van het Honig complex gerealiseerd worden. De entrees naar het Honing complex zijn op het lage,
3,2
+16.7
kistdijk
parkeergarage
3
7,3
+13.5
Principe doorsnede gebouw Oscar de Leeuw
entree / trap
Doorsnede
straat op 13.50 m
dijk constructie
Principe doorsnede nieuwbouw
straat op 16.70 m
+13.5
Section Fabriekstraat 1:300 +15,70
+1
+13,50 +13,50
+15,70
+14,70
+13,50
3
+16,70
+13,50
5,55
3
+16,70
+16,70
+17.2
+16,70
+16.7
+14.5
0,45
+13,50
+16,70
6,5
2
5,2
4
2
3
1
8,5 +16,70
Section LvOI 1:300 11%
11%
Plankaart
+14,50
+14,50
28 KCAP Architects&Planners
3,5
+16,70
Marikenstraat Nijmegen
Verdiepte (straat-) ruimte
Referentie verdiepte (straat-) ruimte
Oud en nieuw
Werken en wonen
Ateliers - Hooge ruimtes an het openbaar gebied
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
29
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Waalplein 6
Plein aan de rivier Een plein aan de rivier de Waal!
66
Het plein is volledig op de rivier gericht en wordt begrensd door de bestaande gebouwen van ‘Oscar de Leeuw’ aan de westzijde en door de nieuwe bebouwing ten zuiden van het Waalplein.
Het Waalplein heeft de verschijningsvorm van een steenachtig plein met groene inlegvlakken en losse bomengroepen. De meest westelijke kant van het Waalplein oriënteert zich op de rivier en daarnaast ook op het park van Fort Kraaijenhof.
6,8 6
66
Een duidelijke relatie van het Waalplein en de rivier de Waal is alleen mogelijk door het verleggen van de waterkering meer land inwaarts. In de huidige situatie ligt de waterkering direct naast de rivier. In dit ontwerp zal de waterkering geïntegreerd worden in de terugliggende bebouwing. Het Waalplein ontwikkelt zich trapsgewijs van een hoog
niveau van 16,70NAP naar het bestaande niveau van het Honig complex. In het Waalplein is ook de helling naar het Honig complex i.v.m. logistische verbinding geïntegreerd. De zitelementen komen voort uit het hoogteverschil en zijn topografisch geïntegreerd.
+16.70
6,8
kistdijk
+13.40
+16.70
parkeergarage
kistdijk
+13.40
3
2
2,2
3
2,2
13,5 Waal
zittreden
waterkering
Doorsnede
2
2,2
plein
plint (dubbel hoog)
+7.00
2,2
+7.00
13,5
14% +13,50 +16,70
+16,70
+15,70
+14,70
+16,70
+13,5
3
+14,50
+16,70
3
+16,70
+16,70
Plankaart 30 KCAP Architects&Planners +14.50
+16.70
+16,70 +14,50
3 6,8 3
+14,50
groen
Overgang tussen plein en park
Trappen georiënteerd naar het water
Trappenlandschap
Integreerde zitelementen
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
31
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Handelshavenpark Dijkpark langs de Waal de lager liggende rivier de Waal en maken de topografie tastbaar. De bebouwing van het Honig complex vormt de grens ten westen van het Handelshavenpark. Hier vormen een trappartij in combinatie met de bestaande bomen, platanen de verbindende schakel tussen het niveau van het Handelshavenpark, niveaus +16,7m NAP en het niveau van het Honig complex op +13,7m NAP. De zuidelijk bebouwing vormt een duidelijk grens van het Handelshavenpark. Deze bouwblokken, woningen zijn fantastisch gepositioneerd, aan het park langs de rivier.
6
6
6
Het Handelshavenpark is een stedelijk buurtpark op een schitterende locatie. Het park verbind het Honig complex met de Landtong tussen de rivier de Waal en de Waalhaven. Daardoor heeft het park naast zijn functie als dijklichaam ook een belangrijke strategische positie in het netwerk van openbaar ruimtes. Het landschap van het Handelshavenpark is door een systeem van paden langs de rivier de Waal gestructureerd. Deze paden vormen een netwerk van routes. De verschillende trappartijen creëren verbindingen met
6,8
lofts
+16.70
5,1
Doorsnede
2
Waalpromenade
22,6
dijklichaam (bestaand)
+12.50
zittreden
Handelshavenpark
zittreden
plint (dubbel hoog)
3
waterkering
park op niveau 16.70 m
entreezone wonen
+13.40
Waal +7.00
3
shavenpark 1:300
+12,50 +13,50
+16,70
+14,50 +14,50
+16,70
+13,50
+16,70 +16,70
3,50
s 1:300
+16,70 +16,70
+16,70
3
+10,20
3
3
+16,70
11%
6,8
6,8
11%
+14,50
+14,50
+16.7
+14,50
+16,70
+13.7
+14,50
Plankaart
1
32 KCAP Architects&Planners
22
1
Lineair park aan het rivier
Robuste zitelementen
Wandelroute langs de Waal
Plekken voor ontmoeting
Integratie van topography
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
33
6
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Havenpromenade Maritiem balkon
6
6
6
Het huidige functionele straat- en dijkprofiel aan de westelijke havenkant wordt getransformeerd naar een maritiem balkon. Het gehele straatprofiel wordt in één materiaal uitgevoerd. De zone voor de gebouwen is royaal in maatvoering zodat delen van de stoep door de gebruikers benut kunnen worden als Delftse stoep.
De balkons en traptreden verbreden de stoepzone over de dijk en creëren rustplekken voor verblijf met een prachtige uitzicht richting haven. Door de balkons en de traptreden word ook de bestaande helling van het Havenniveau (10m NAP) naar het Havenwegniveau (16,7 m NAP) ruimtelijk gedifferentieerd.
6,8
6
Het profiel bestaat verder uit langsparkeervakken onder een bomenrij, een rijbaan voor auto’s en fietsverkeer (shared
space) en een stoep met balkons of traptreden ten oosten van de haven.
6
havenlofts
+16.70
6,8
publieke / semi-publieke functies
+10.00
2
2-3 3
stoep zoene
5
5-6 6
shared space auto en fiets
2 parkeren onder bomen
Doorsnede
4-5 5 brede stoepzone
+16.70
6
3
+12,50
balkons
11,5
haven
8,8
traptreden kade
+10.00
11,5
8,8
+16,70
+14,50 +14,50
+16,70
+16,70
+16,70 +16,70 +10,20 +16,70
11%
11%
3
3
3
+14,50
+14,50
+16,70
6,8 3
6,8
+14,50
+14,50
+16.70
+16.70
3
3
+16.70
Plankaart
6,8
6,8
34 KCAP Architects&Planners
+13.40
+13.40
Waalplein - terrassen aan het water
Houten promenade
Eilanden aan het haven
Getransformeerde kade met zicht op het water
Haven en sfeervolle verlichting
Podium aan het water
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
35
Section Havenlofts 1:300
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Woonstraatjes Oost Buurstraatjes tussen stad en rivier De twee woonstraatjes in het Waalkwartier West verbinden de Laan van Oost-Indië met het Handelshavenpark langs de Waal. Het hoogteverschil tussen beide wordt in het zuidelijke deel van de straat opgenomen.
voor hulpdiensten, etc. ) Ook hebben de twee- tot vier-laagse gebouwen een bijzondere relatie met het openbare gebied: 1 De zone langs de woningen (Delftse stoep) is onderdeel van de privézone van de huizen en kan door de bewoner gebruikt worden (zitbank, bloempotten etc.) Wat bijdraagt aan een levendig, persoonlijk en divers straatbeeld. 2 De woningen langs de straat hebben een dubbel hoge begane grond. De gevels of grote delen van de gevels zijn openbaar. 3 6,83
6,83
3
3
3
De 10 meter brede staatjes hebben hun eigen bijzondere identiteit. Door het smalle profiel en de materialisatie van uniforme stenen, zijn de straatjes verassend verschillend van de andere openbare ruimten van het Waalkwartier. Deze straatjes zijn autovrij (wel bereikbaar
roldeur +16.70
6,8
6,8
+16.70
tuin
tuin
+13.40
+13,50
7
1,5
1,5
7
+12,50
+16.70
3
3,2
3
3,2
+13.40
overgangsgebied
Doorsnede
1,5
plantenbakken
Section Straatjes 1:300
Delftse stoep
overgangsgebied
1,5
Delftse stoep
parkeergarage
Stenen straatjes
+16.70
Section Courtyards 1:30
+16,70
+14,50
Section Straatjes 1:300
+14,50
+16,70
Section Courtyards 1:30
+16,70 +16,70
+16,70 +16,70 +10,20 +16,70
11%
11%
+14,50
+14,50
+14,50
+16,70
+14,50
Plankaart 36 KCAP Architects&Planners
Smal autovrije straat met ‘Delftse stoep’
Evendig, persoonlijk en divers straatbeeld
Openbare gevels op begane grond
De straat voortzetten binnen het gebouw
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
37
Handelshavenpark 1:300
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Woonpleintjes West Pleinen tussen oud en nieuw Honig complex aan de Waal. Het kleinere en meer westelijker liggende pleintje opent zich richting Noorden naar het Waalplein. Het tweede iets groter in zijn dimensies, oriënteert naar de Honigtoren. Beide pleintjes zijn voorzien van meerdere boomgroepen die voor een groen karakter zorgen.
De woonpleintjes in het Waalkwartier Oost zijn kleine ‘pocket’ pleintjes als onderdeel van de NoordZuidverbindingen tussen de Laan van Oost-Indië en de Fabriekstraat. Deze verbindingen bemiddelen tussen het hoger gelegen niveau van de Fabriekstraat en het lagere niveau van de Laan van Oost-Indië. Het hoogteverschil is in de zuidelijke gedeelte van de verbinding gerealiseerd, zodat de twee autovrije pleintjes gelijkvloers komen te liggen. De Woonpleintjes zijn unieke plekken en kleine rustige oases in het stedelijk weefsel, georiënteerd naar het
3
3
3
De Randen van de pleintjes en de er naartoe leidende straten, zijn voornamelijk door een bouwprogramma met verhoogde / dubbel hoge plint gedefinieerd. Het is wenselijk dat zich op strategisch plekken, in het bijzonder rondom het Honigplein, ook publieke programma’s, bijv. buurtwinkels of cafés gaan vestigen.
6,8
wonen
6,8
wonen
+16.7
blok 2
parkeergarage tussen blok 2 en blok 3
blok 3
1
+15,70
dubbel hoge plint
Delftse stoep
boombak in pp garage
22
boomgroepen
Stenen plein
1
plantenbakken
Doorsnede
Delftse stoep
dubbel hoge plint
+13.7
14% +13,50
Pleintjes 1:300
+16,70
+16,70
+13,50
+15,70
+14,70
+13,50 +16,70
+16,70
+13,50 +14,50
+16,70 +16,70
+13,50
+14,50
+16,70
+16,70 +16,70
+16,70 +14,50
11%
11%
11%
+14,50
+14,50
+14,50
+14,50
Plankaart 38 KCAP Architects&Planners
+12,00
Autovrij en rustig
Woonplek met industrieel
Wonen aan een plein
Plek voor ontmoetingen
Zitelementen en boomgroepen
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
39
ein 1:300
[Samenvatting Stedenbouwkundig plan & Openbare ruimte] Openbare ruimte - Fortrand Wonen aan het park De meest westelijke kant van het Waalkwartier grenst aan het toekomstige Fortpark. Een kleine doodlopende straat ontsluit deze bouwblokken.
gebruikers mogelijk maakt, zoals de zone voor de woningen. Bijvoorbeeld in de vorm van bloembakken en zitelementen.
Door de nabijheid van het Fortpark heeft de straat Fortrand een heel groene uitstraling. Parkeren op straat is daarom alleen beperkt mogelijk (langsparkeren onder bomen).
Verhoogde / dubbelhoge begane grondvloeren van de woningen / woon-werkhuizen laten het park in de panden binnenstromen en benadrukken de open en sociale sfeer van Fortrand.
6,8
Fortpark
Fortrand
10,1
2,7
parkeergarage
Delftse stoep
+14.50
Doorsnede
shared surface
+16.70
langsparkeren
+16.70
dubbel hoge plint
3
3
De materialisatie van Fortrand is steenachtig en uniform. Het profiel is als een ‘shared space’ bedacht. Met een brede stoepzone die toe-eigening van bewoners en
12,5
1 +15,70
14% +13,50 +16,70
+16,70
+13,50
+15,70
rk 1:300
+14,70
+16,70
+16,70
+13,50 +14,50
+16,70
+16,70 +16,70
+13,50
+14,50
+16,70 +16,70
+16,70 +14,50
11%
11%
11%
+14,50
+14,50
+14,50
+14,50
Plankaart 40 KCAP Architects&Planners
+12,00
‘Delftse stoep’
Stoepzone en toe-eigening van bewoners
Fortpark op de stoep!
3d illustratie BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
41
42 KCAP Architects&Planners
Beeldkwaliteit Waalkwartier
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
43
Overmaat - optimisme en loft living
Adressen
Neutraale grid structuren
WAALKWARTIER
Daklandschap 2.0 en buitenruimtes
Materiaal en Variatie
Industriële kennmerken
Diagram ‘De dragers van de Beeldkwaliteit’
44 KCAP Architects&Planners
De dragers van de Beeldkwaliteit Essentiële kenmerken voor de identiteit van het Waalkwartier
Een industrieel karakter is het leidmotief van het Waalkwartier. Waalkwartier wordt een stadbuurt met een eigentijds stedelijke en loft’achtige’ uitstraling. Het wordt de Nijmegens versie van de New Yorkse buurt Greenwich Village of de Meatpakingdistrict van het Berlijnse Prenzlauerberg, of het StrijpS zoals in Eindhoven, de Houthavens en Buiksloterham van Amsterdam. Het Waalkwartier wordt de buurt waar wonen en werken zijn gemengd, waar het Honigcomplex dé identiteitsdrager is. Een stadbuurt waar wordt gewoond en gewerkt in lofts. Om het Waalkwartier in het Waalfront duidelijk te positioneren en overtuigend op de kaart te zetten, is het nodig om de karakteristieken en gezamenlijke dragers van het BKP te definiëren.
Industriële architectuur spreekt tot de verbeelding door de eenvoudige bouwvolumes met heldere structuren. De architectuur is simpel en ruig. Flexibele structuren zijn de basis voor individualiteit en verandermogelijkheid Adressen Het Waalkwartier wordt de buurt van ‘entrees’. Alle bebouwing komt ‘groots’ en ‘uitnodigend’ aan de openbare ruimte te staan. De begane grond én de eerste verdieping worden als één verdieping ontworpen, entrees, voorzones, trappen en buitenruimtes, innovatief gecombineerd. Materiaal en Variatie
Primaire vertrekpunt voor de beeldkwaliteit van het toekomstige Waalkwartier wordt door het huidige karakter van de locatie gevormd. Het industriëel verleden en de monumentale gebouwen van de 19e eeuw zijn een belangrijk uitgangspunt voor de toekomstige kwaliteit van het gebied en daardoor de basis voor het BKP.
Patina welcome! Robuuste, eenduidige materialisering met een strakke detaillering is het startpunt voor de architectuur. De natuurlijke verschijningsvorm van het materiaal staat centraal. Binnen het kwartier worden verschillende variaties van materiaalgebruik vastgelegd, juist om de verschillende karakters van deelgebieden te definiëren.
Verschillende ontwerpen / thema’s met industriële kenmerken worden de rode draad voor de verschijningsvorm. De thema’s creëren een sterke samenhang tussen de verschillende schaalniveaus en deelgebieden en vormen het DNA van dit woonkwartier. De beeldkwaliteitsaspecten voor een karakteristiek en uniek industrieel gemarkeerd Waalkwartier kunnen niet met alleen een principe worden omschreven, maar zijn de som van meerder aspecten. Beeldkwaliteit is gedefinieerd door de volgenden thema’s en regels:
Daklandschap 2.0
Optimisme & loft living & overmaat
Industriële kennmerken
De architectuur wordt bepaald door optimisme en overmaat. Appartementen en eengezinswoningen voorzien van extra hoge verdiepingen waardoor er interessante ruimtes worden gecombineerd met een entresolverdieping. In Amsterdam zijn daar in Buiksloterham en Houthavens inspirerende voorbeelden van te vinden.
Grote deuren of schuifpuien zijn karakteristiek voor het Waalkwartier. De constructie is zichtbaar en secundaire bouwelementen zoals brandtrappen of balkons worden als toegevoegde elementen ontworpen. Hergebruik van materiaal en recycling wordt gewaardeerd.
In het gebied kunnen diverse dakvormen naast elkaar bestaan. Dubbelgebruik van dakoppervlaktes is karakteristiek voor het Waalkwartier. Het gebruik/ inrichting als daktuin, maar ook duurzame maatregelen zoals groene daken en zonnepanelen / photovoltaik, dienen toegepast te kunnen worden. Regenwater wordt 100% afgekoppeld en op eigen kavel of collectief hergebruikt.
Neutrale grid structuren Kenmerkende ingenieursarchitectuur en constructieve, leesbare structuur bepaald de verschijningsvorm van het woonkwartier.
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
45
3
5
1
2 4
Onderscheidend industrieel karakter
Openbare ruimte creëert samenhang, rooijlijnen & gesloten hoeken
Groene en autovrije binnengebieden
Diversiteit aan typologieën en verschijningsvorm 46 KCAP Architects&Planners
Leidende principes voor de Beeldkwaliteit Stedenbouwkundige kernwaarden
De kernwaarden en leidende principes voor de beeldkwaliteit zijn:
zetten zich qua gevel de hoek om, zodat er geen dode hoeken ontstaan aan de openbare ruimte.
Onderscheidend industrieel karakter
Groene en autovrije binnengebieden Groene en autovrije hofjes zijn het startpunt van de binnengebieden van de bouwblokken van het Waalkwartier Oost en West. Naast kleine privé tuinen is het idee van een collectieve tuin leidend. Deze prachtige groene oases (met pioniersgroen) zijn gesitueerd op het dak van de parkeergarage. Ze worden omsloten door verschillende typologieën van bebouwing, welke ruimtelijk op een directe- of visueel op een indirecte wijze met het groen verbonden zijn. Het half omsloten binnenhof van het Honig gebouw opent en oriënteert zich volledig op de rivier de Waal. De gebouwen hebben een meer publieke functie in de getransformeerde plintzone en vormen een spectaculair podium naar het rivierenlandschap.
De locatie Waalkwartier heeft een onderscheidend karakter ten opzicht van de ander ontwikkelingen in de buurt. De sfeer van het Waalkwartier sluit structureel aan bij het industrieel verleden en het huidige karakter van het gebied. De bestaande industriële gebouwen van de 19e eeuw vormen zijn de inspiratie voor de transformatie en de verschijningsvorm het toekomstige Waalkwartier. De Kaart laat de verschillende karakters en stijlen van de buurt zien: 1. Koningsdaal: historiserend stijl, 2. Dijkkwartier: jaren 90tig, 3. Handelskade: Modern divers, 4. Jaren 50-tig naoorlogs woonwijk, 5. Waalkwartier: Industrieel karakter Openbare ruimte creëert samenhang rond de bouwblokken De openbare ruimten creëren een spannend en divers netwerk. De bouwblokken definiëren de schaal van de openbare ruimte, waarbij de vervaardigen van adressen aan het openbaar gebied een cruciaal startpunt voor de beeldkwaliteit is. Gestreefd word naar een sterke overkoepelde identiteit voor het Waalkwartier met een stoere industriële sfeer, zichtbaar in de materialisatie en de details. Daarnaast wordt, op de archeologische betekenisrijke plekken het Romeinse verleden gethematiseerd en in de openbare ruimte ervaarbaar gemaakt (bijv. Thermenplein). Naast afgestemde materialisatie is voor de openbare ruimten belangrijk om duidelijk te definiëren wat ‘bebouwd’ en wat ‘niet bebouwd’ is.
Heldere rooilijnen spelen hierbij een belangrijke rol. Bovendien is een eenduidige definitie van de hoekenoplossingen van de bouwblokken essentieel. Sterke, gesloten hoeken zijn vooral terug te vinden in dit plan in het gebied van de Laan van Oost-Indië en bij belangrijke stedenbouwkundige situaties, zie rode hoeken in het diagram rechts. In het Waalkwartier mogen er geen blinde gevels op de hoeken komen. Alzijdige gevels, ook overhoeks zijn essentieel. Zowel plint als bovenbouw
Diversiteit aan typologieën en verschijningsvorm Verschil en diversiteit van typologieën staat centraal in het ontwerp van het Waalkwartier. Afhankelijk van de ruimtelijke context en de ruimtelijke ambitie zijn er grote en minder grote bouwvolumes gepositioneerd. De rijkdom aan verschil is gekoppeld aan de al aanwezige rijkdom van het openbaar gebied en versterkt elkaar. Deze logica is essentieel en maakt de ontwikkelingen van het Waalkwartier specifiek. De materialisatie van de gebouwen en ook de variatie van het materiaalgebruik definiëren samenhang en differentiatie in het plan. Dat betekend bijvoorbeeld dat gevelmaterialen en tinten gebruikt kunnen worden om een bepaald karakter of uitstalling in een deelgebied van het kwartier te versterken. Naast een duidelijk verschil in bebouwingstypologieën, is het overkoepelende thema ‘industrieel’ en ‘loft’ voor de verschijningsvorm van de gebouwen in het Waalkwartier. Bovendien zijn ‘Overmaat’ en ‘flexibiliteit’ van ruimtes en typologieën typisch voor deze gebouwen.
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
47
Waal
Honigcomplex Waalplein
Handelshavenpark
Plein Fabr
ieks
Fortpark
traa
t
Waalhaven
Thermenplein Laan van Oost Indië
Waalkwartier West Waalkwartier Oost Diagramma "Samenhangend en specifiek"
Setting grootschalige ruimtes
• • • •
Relatie gebouwen met XL ruimtes (Rivierenlandschap, Waal, Waalhaven) Typologieën superlofts & torens Gevelbeeld met veel glas i.v.m. met uitzicht en beleving context Dubbel hoge verdiepingen, niet allen op begane grond maar ook op hogere verdiepingen
Setting met stedelijke schaal
• • • • • •
Gebouwen met stedelijk karakter Stedelijk mix van typologieën (appartement gebouwen, EGW, koop/huur ) Specifiek ontworpen straatbeeld langs Laan van Oost Indië en Thermenplein Regelmaat en continuïteit van straat gevel, weinig verbijzonderingen Een doorlopende hoogte / dakrand Kleurenpalet met sommige individuele afwijking
Setting met kleinschalige & intieme ruimtes
• • • •
Intiem ruimtes (straatjes en kleine pleintjes) Mogelijkheden voor individuele bebouwing met verschillende afmetingen (brede, hoogte, diepe) Diverse maar onderling afgestemde kleuren palette Individualiteit sterker zichtbaar
48 KCAP Architects&Planners
Samenhangend en specifiek De ‘korrel’ van het Beeldkwaliteit van het Waalkwartier
Specifieke en diverse ruimtes Het Waalkwartier is opgebouwd in een blokken structuur en wordt gekenmerkt door een helder raamwerk van vanzelfsprekende openbare ruimtes. De verschillende ruimtes zorgen voor samenhang en context en de verbindingen met de stad. De openbare ruimen zijn verschillend van typologie, schaal en oriëntatie en worden door de bouwblokken gedefinieerd. Het plan heeft een ‘korrel’ die kleiner is dan het bouwblok maar groter dan de individuele woning. De ‘korrel’ is ook afgestemd op de schaal van de openbare ruimten. Daardoor heeft een bouwblok een veelzijdige en differentieerde opbouw. Een bouwblok reageert afhankelijk van zijn positie in het plan - specifiek op de openbare ruimte welke hij definieert. Deze kunnen dus per zijde verschillen zijn. En ook mogelijk van een andere schaal. Het stedenbouwkundig plan van het Waalkwartier kent in principe 3 verschillende schaal niveaus / settings: -Setting grootschalige ruimtes -Setting stedelijke schaal -Setting kleinschalige & intieme ruimtes De karakteristieken van de verschillende settings vormen de basis voor de ‘korrel’ van de beeldkwaliteit.
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
49
Optimisme en loft living Referenties en Inspiratie
50 KCAP Architects&Planners
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL] 51
Neutrale grid structuren Referenties en Inspiratie
52 KCAP Architects&Planners
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
53
Adressen Referenties en Inspiratie
54 KCAP Architects&Planners
beeld titel
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL] 55
Daklandschap 2.0 en buitenruimtes Referenties en Inspiratie
56 KCAP Architects&Planners
Daklandschap 2.0 en buitenruimtes Referenties en Inspiratie
Langs de rand van de binnentuin ligt een zone van tussen 1,5 m en 3 m breed waarin privéterrassen gesitueerd zijn. Eventuele afscheidingen tussen de terrassen worden meeontworpen en zijn maximaal 1,5m hoog. Om extra privacy te creëren kunnen buitenruimten ook (deels) verdiept in de gevel worden uitgevoerd (‘nis’/loggia). Tussen terras en binnentuin is geen afscheiding hoger dan 0.7 m, waardoor interactie met de binnentuin behouden blijft. Bovenstaande zal in een kettingbeding worden geregeld als garantie dat er in de toekomst geen schuttingen tussen de terassen worden geplaatst. 1.5 - 3m
sen’ langs
1.5 - 3m
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL] 57
Terras is van de binnentuin afgescheiden met hek
Terras is van de binnentuin afgescheiden met een muur
Industrieel kenmerken Referenties en Inspiratie
58 KCAP Architects&Planners
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
59
Materiaal and variatie Referenties en Inspiratie
60 KCAP Architects&Planners
Baksteen
Beton
Metaal
Glas
4.5 Materialens
Baksteen
Beto
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
61
62 KCAP Architects&Planners
Beeldkwaliteit Loft living Optimisme en overmaat
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
63
Loft living - Optimisme en overmaat Wonen 2.0
In het Waalkwartier wordt wonen gecombineerd met werken, en oud gecombineerd met nieuw. Hierdoor ontstaat diversiteit in gebouwen, oud en nieuw en gebruikers, bewoners, werkers en bezoekers. Deze mix vormt een interessante gemeenschap die elkaar treft en ontmoet in een stedelijke en karaktervolle ruimte. Het loft living concept is de stedenbouwkundige opzet voor de vorming van een open en bruisende buurt om te wonen, te werken, te ontmoeten en te verblijven. Waalkwartier wordt een stadbuurt met een eigentijdse stedelijke en loft’achtige’ uitstraling. Het wordt de Nijmegens versie van het New Yorkse Greenwich Village of Meatpakingdistrict, het Berlijns Prenzlauerberg of het Eindhovens StrijpS. Ook in Amsterdam zijn daar in Buiksloterham en Houthavens inspirerende voorbeelden van te vinden. De architectuur is getekend door optimisme en overmaat. Alle gebouwen - ook appartementen en eengezinswoningen - krijgen
64 KCAP Architects&Planners
extra hoog verdiepingen waardoor er interessante hoge ruimtes worden gecombineerd met een entresolverdieping De flexibiliteit van ruimtegebruik neemt toe als er overmaat wordt gerealiseerd: in extra hoogte en in de plattegrond. Deze flexibiliteit is een veel gewaardeerde kernkwaliteit van industriële gebouwtypologieën – de inspiratiebron voor het Waalkwartier. Individualiteit is een ander aspect van flexibiliteit. Bewoners hebben de mogelijkheid een eigen manier van wonen specifiek en ‘tailormade’ toe te passen. Flexibel indeelbare vloeren en schakelbare ruimtes maken individuele woonwensen en andere manieren van samenleven mogelijk. Maar ook is deze verhandelbaarheid van flexibel indeelbare woningen met overmaat een aspect van duurzaamheid.
plattgrond met mogelijkheden
plattgrond fix
Flexibel plattegrond Veranderbaar Overmaat
Kleine ruimtes Niet inpasbare indeling Lange gangen
doorsnede, h = 2 verdiepingen
doorsnede h = 1 verdieping
Diagrammen loft living
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
65
66 KCAP Architects&Planners
Beeldkwaliteit Neutrale grid structuur
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
67
Neutrale grid en structuur Constructie bepaald!
Industriële architectuur wordt gekenmerkt door eenvoud en leesbaarheid van de constructie. Dit speelt ook in het Waalkwartier een belangrijke rol. Robuustheid en eenvoudige geometrieën van de bouwvolumes vormen de basis voor de beeldkwaliteit. Daarbij kunnen de types van constructie heel divers zijn en een gevarieerde uitdrukking en karakter hebben. Verschillende grids (bijv. verticaal of horizontaal) kunnen naast elkaar staan. De materialisatie van de constructie is niet voorgeschreven. Ook houten gebouw met een zichtbare constructie zijn welkom. Stoerheid is de kern van de verschijningsvorm!
De gridstructuur is alzijdig, zodat de verschijningsvorm van een gebouw geen differentiatie van voor en achtergevel kent. Complexe, versnipperde geometrie van de bouwvolumes, veelvormigheid en achterkanten zijn niet gewenst.
Voorbeelden van grid en structuur
Solid 18b by Claus en Kaan Architecten, Amsterdam, NL 68 KCAP Architects&Planners
Woningbouw Hemelrijken by Terhaarvanling Architecten, EIndhoven, NL
Gebouwen uit een stuk Stoere volumes
Heldere vormen van individuelen gebouwen staan naast elkaar en vormen een samen een bouwblok. De individuele gebouwen zijn uit een stuk met een eigen grid ontworpen. De opstallen hebben een eigende simpel logica in hun opbouw en verschijningsvorm onafhankelijk van de gebouwen die er links en rechts naast staan. Dit creëert een gewenste diversiteit van gebouwen naast elkaar en tegelijk een bepaalde samenhang van eenvoud.
midden- en boven zones) zijn niet wenselijk. Ook is het niet wenselijk als verticale ontsluitingen (traphuizen) zichtbaar zijn in de gevel. Behalve als ze integer zijn vormgegeven in de structuur van het grid. Ditzelfde geldt ook voor horizontale ontsluitingsstructuren zoals galerij ontsluitingen.
Samengestelde gebouwen, composities van gevels en opsplitsen van de gevelvlakken in verschillende en duidelijk accentueerde horizontale zones (plint-,
Mogelijk
Superlofts by Marc Koehler Architects, Amsterdam, NL
Niet mogelijk
P.C. Hooftstraat by Marc Prosman, Amsterdam, NL BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
69
Definitie blokrand Gebouwen staan op de rooilijn
De straten van het Waalkwartier zijn helder door de bouwblokken gedefinieerd. De verschillende blokken van de gebouwen staan in de rooilijn (of in een duidelijke offset van deze rooilijn). Belangrijk is dat alle gebouwen in een straat dezelfde positie ten opzicht van het openbare ruime / straat ruimte hebben. Terugspringen, indrukken of afsnoeien van de begane grond zijn niet wenselijk. De hoofdvolumes blijven in hun heldere geometrie onaangetast. Gebouwen staan goed op de grond met een duidelijke aansluiting op het maaiveld.
Gebouw op rooilijn
Helden van de Ruyter by Bokkers van der Veen Architecten, Rotterdam, NL 70 KCAP Architects&Planners
Niet mogelijk
Building setbacks at the Wandeloord 2e block, Rotterdam, NL
Toren als onderdeel van de structuur Zorgvuldig en integraal ontworpen
De torens in het Waalkwartier zijn landmarken met belangrijke stedenbouwkundige ‘opgaven’. Ze definiëren en accentueren de grote openbare ruimtes en daarnaast positioneren zij het Waalkwartier binnen de stad. De torens in het Oostelijke- en het WestelijkeWaalkwartwier staan niet vrij, maar zijn zoals de andere panden onderdeel van het bouwblok. De relatie tussen een toren en de laagbouw van de bouwblok is op verschillende manieren denkbaar en is van het ontwerpidee afhankelijk. De toren kan uit het blok ontwikkelen, of boven op het blok staan of direct op de grond staan.
Mogelijk
The Standard New Orleans by Morris Adjmi Architects, New Orleans, USA
De torens moeten integraal ontworpen worden. Wat betekend dat het ontwerp moet voldoen aan comfort- en klimaat aspecten. Bijvoorbeeld wind, mag geen belemmering zijn voor een comfortabele entree situatie. Dwz dat luifels en/of andere technische wind beschermende onderdelen van de gevel, integraal moeten worden mee ontworpen.
Mogelijk
Mogelijk
De Verkenner Tower by Mei architects and planners, Utrecht, NL BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
71
72 KCAP Architects&Planners
Beeldkwaliteit Adressen
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
73
Adressen in het Waalkwartier Adressen aan de openbare ruimte
Het Waalkwartier wordt de buurt van de ‘entrees’. Alle bebouwing komt ‘groots’ en ‘uitnodigend’ aan de openbare ruimte te staan. De openbare ruimtes verschillen in karakter en beïnvloeden direct de setting van een entree. Entrees liggen bijv. aan een plein, aan een straat of aan een park. Divers en kleurrijk. De entree situaties maken gebruik van karaktervolle plekken. De buitenruimte is onderdeel van de leefruimte zoals die
ook in de industriële tijd werd gebruikt als werkruimte. Binnen en buiten lopen in elkaar over en bevorderen interactie. Dit geld voor verschillende programma’s: wonen, werken maar ook commercieel en voorzieningen. Om dit effect van interactie te optimaliseren is het in het Waalkwartier niet gewenst dat auto parkeren, bergingen of slaapkamers direct achter de gevels van de entreezones komen te liggen.
WONEN
WERKEN
VOORZIENINGEN
PARKEREN
SLAAPKAMER
Wonen
Werk / werk-wonen
Commerciel / voorzieningen
Auto parkeren / berging
Saapkamer
Superlofts Blok Y by Marc Koehler Architects, Utrecht, NL 74 KCAP Architects&Planners
Vodelweg, Rotterdam, NL
Dubbelhoge en verhoogde begane grond > 3,5 meter!
Attractief leven en werken op de begane grond is startpunt in het Waalkwartier! De plinten zijn levendig en afwisselend in gebruik en de ontmoeting tussen privé en openbaar is met alle aandacht ontworpen. De begane grond én de eerste verdieping worden in principe als één verdieping ontworpen, entrees, voorzones, trappen werk en buitenruimtes zijn innovatief gecombineerd. Minimaal heeft de begane grond een verdieping hoogte van 3,5
meter. Daardoor is flexibel gebruik mogelijk - functies kunnen veranderen. Het Waalkwartier wordt zo een gebied wat zich in toekomst kan aanpassen aan modificatie.
verdiepingshoogte
3,5m
4m
4m
Hoogte begane grond > 3,5 meter
De plint heeft een hogere verdiepingshoogte van minimaal 4 meter (bruto) hetgeen zorgt voor een hoogstedelijke uitstraling en flexibiliteit voor verschillende oplossingen zoals voorzieningen, restaurant met splitlevel, woningen of bedrijfsruimte opgetild voor privacy of woningen gekoppeld met werken in de plint. De gevel wordt hiermee tevens onderbroken en zorgt voor een goede aansluiting met de openbare ruimte. De hoogte van de plint, mits minimaal 4 meter huis. Het 3,5m (bruto) mag verschillen per Hoofddorps 3,5m verschil in hoogtes in de plint versterkt de differentiatie en versterkt de identiteiten van de verschillende Hoofddorpse huizen. Voorkomen moet worden dat de plint als een band Dubbel hoge begane grond Hoogte begane grond < 3,5 meter in het hele bouwblok lijkt door te lopen.
Superlofts Blok Y by Marc Koehler Architects, Utrecht, NL
Hoge plint
Lage plint
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
75
Entree woningen max. Directe entree vanuit de openbare ruimte
gane grond woningen met eigen entree De bebouwingsdichtheid in het Waalkwartier is relatief hoog en stedelijk. Om deze dichtheid en differentiatie te kunnen maken dient er sprake te zijn van menging van grondgebonden en gestapelde woningtypen. De begane grond verdieping van een gestapelde woningtypen (appartementen) heeft altijd een directe entree vanuit de openbare ruimte. Daardoor wordt het aantal van “voordeuren aan de openbare ruimte” gemaximaliseerd - dit is de basis voor een levendig straatbeeld. Entrees van de bovenverdiepingen van appartementen
hebben een uitnodigend karakter en zijn als ruimtelijk aantrekkelijke lobby’s ontworpen. Ze zijn goed herkenbaar in het straatbeeld. Entrees in het Waalkwartier mogen niet aan de achterkant van gebouwen gesitueerd worden, Legenda entrees lobby grondgebonen woning woon / werk commerciële / voorzieningen
W dig toe Kle ma de
Br wo ov
Standaard: elke woning op BG met eigen entree
begane grond hebben hun eigen entree
Niet wenselijk: woning BG met entree via trappenhuis
Woningen op de begane grond hebben geen eigen entree
Superlofts Blok Y by Marc Koehler Architects, Utrecht, NL
76 KCAP Architects&Planners
Entrees fiesenberging Veilig en comfortabel
De entrees naar de fietsenstallingen liggen direct aan de openbare ruimte en zijn goed zichtbaar van buiten. Sociale veiligheid en comfort voor de fietser staat centraal in het Waalkwartier.
Anonieme toegangen naar de fietsenstalling en ‘verstopte’ fiets garages in de kelderverdieping zijn in het Waalkwartier niet gewenst.
Fietsenbergingen zijn op meerdere plekken binnen een blok centraal geclusterd.
Diagrammen fietsenberging
An indoor bicycle parking is visible from the outside
An indoor bicycle parking is not visible from the outside BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
77
Entree zones - Delftse stoep Ontmoeting tussen privé en openbaar
De relatie tussen privé en openbaar is een belangrijke ontwerpopgave in het Waalkwartier. Bijzonder wonen op de begane grond vraagt om goede ontmoeting tussen privé ruimtes en het openbaar gebied. Om actieve bewoning aan de straat te realiseren wordt een 1 meter brede ‘stoep’ geïntroduceerd. De stoep kan gelijkvloers zijn of met met een kleine opstap. Dit geldt voor alle grondgebonden woningen.
one Overzicht Delftse stoep
Terras in zone langs de gevel
Het is wenselijk dat rond het bouwblok een encroachmentzone loopt. Dit is een margestrook van 0,5 m breed die gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld planten of bankjes en daarmee de interactie tussen de straat en de bewoners/ gebruikers van de plint bevordert. De uitwerking/ reservering van de encroachment zones wordt nader uitgewerkt in het Openbare Ruimte Ontwerp. De encroachmentzones worden alleen als ruimtereservering in het ontwerp opgenomen. In de uitwerking van de Openbare Ruimte wordt er rekening gehouden met een zoneringskaart van welke zones (naar verwachting) als verblijfsplek gebruikt zullen worden en welke vooral voor bijvoorbeeld een paar potten met planten.
Voortuinen met afrastering
78 KCAP Architects&Planners
35
Entree zones - Delftse stoep verhoogd Specifielke situatie Laan van Oost Indië - entreezone met trapjes
De entree zone van de woongebouwen aan de Laan van Oost Indië worden gekarakteriseerd door een verhoogde Delftse stoep. De woningentrees zijn door trappen met een verhoogde voorzone van maximaal 50 cm bereikbaar. Op deze manier worden de woningen licht verheven ten opzichte van de parkeervoorzieningen langs de ventweg en de relatief drukke laan.
De woningen moeten toegankelijk zijn voor mindervaliden. Hoe deze toegang is georganiseerd en vormgeven is onderdeel van het ontwerp.
one Overzicht Delftse stoep verhoogd
Terras in zone langs de gevel
Het is wenselijk dat rond het bouwblok een encroachmentzone loopt. Dit is een margestrook van 0,5 m breed die gebruikt kan worden voor bijvoorbeeld planten of bankjes en daarmee de interactie tussen de straat en de bewoners/ gebruikers van de plint bevordert. De uitwerking/ reservering van de encroachment zones wordt nader uitgewerkt in het Openbare Ruimte Ontwerp. De encroachmentzones worden alleen als ruimtereservering in het ontwerp opgenomen. In de uitwerking van de Openbare Ruimte wordt er rekening gehouden met een zoneringskaart van welke zones (naar verwachting) als verblijfsplek gebruikt zullen worden en welke vooral voor bijvoorbeeld een paar potten met planten.
Voortuinen met afrastering BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
79
35
Entree zones - Groene voortuinen / Geveltuinen Stenen eruit, groen erin!
Nijmegen stimuleert bewoners om hun tuinen zo groen mogelijk te maken met de campagne Operatie Steenbreek: stenen eruit, groen erin! Meer groen zorgt voor minder wateroverlast, minder hittestress en meer biodiversiteit. Ook bij nieuwe woningen is de boodschap zo min mogelijk tegels in de tuin. Zie de inspiratiebeelden voor geveltuinen in een hoog stedelijk gebied zoals het Waalkwartier.
Inspiratiebeelden 80 KCAP Architects&Planners
Positie en locatie entrees parkeren auto Parkeren geïntegreerd
Het gebouwde parkeerprogramma dient geïntegreerd te worden met het bouwblok. Vanuit de publieke ruimte mag de parkeergevel enkel zichtbaar zijn over een minimale geveloppervlakte. Het parkeerprogramma wordt maximaal ingepakt door plintruimte met actief programma of anders ondergronds opgelost. De toegangen tot parkeergarages worden geïntegreerd in de onderbouw, langs de ventweg van de Laan van Oost Indië. De inritten zijn volledig geïntegreerd in de structuur van de gebouwen.
Overzicht entrees parkeergarages
Parkeergarages niet aan gevel
Parkeergarages aan gevel
Integratie van entrees is gevel structuur van de gebouwen
Entrees niet afgestemmt met gevel structuur
Parking entree at Superlofts Buiksloterham
Parking entree at Wandeloord 2e block, Rotterdam, NL BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
81
82 KCAP Architects&Planners
Beeldkwaliteit Materialisatie en Variatie
BKP Waalkwartier Nijmegen [NL]
83
Materialisatie Patina welcome!
Voor alle opstallen dienen natuurlijke materialen te worden toegepast. Een robuuste en eenduidige materialisering en strakke detaillering is startpunt voor de architectuur van het waalkwartier. De natuurlijke verschijningsvorm van het materiaal staat centraal en word zo veel als mogelijk in tact gelaten. De gekozen materialen en detaillering hebben een duurzame uitstraling en moeten mooi verouderen.