B9 d.d. 20 september 2022 van GGD Gelderland-Zuid inzake Opmerkingen zienswijzen jaarstukken 2021, begrotingswijziging 2022 en programmabegroting 2023

BBS

Gelderland-Zuid

Aan de raden van de gemeenten die participeren in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid

ons kenmerk: GGD/DIR/22/2513/MP/JvW uw kenmerk: 20 september 2022 datum: onderwerp: Opmerkingen zienswijzen jaarstukken GGD 2021, begrotingswijziging 2022 en programmabegroting GGD 2023

afdeling: Directiebureau contactpersoon: Jules van Wijngaarden doorkiesnummer: (088) 144 7245 e-mail: ivanwiinaaarden@aadaelderlandzuid.nl

Geachte Raad, Op ons verzoek heeft u dit voorjaar uw zienswijze geleverd op onder andere de Jaarstukken GGD 2021, de begrotingswijziging 2022 en op de Programmabegroting GGD 2023, waarvoor onze hartelijke dank. Graag reageren wij hieronder op een aantal opmerkingen van verschillende gemeenten. Daarnaast delen wij in deze brief de besluiten van het Algemeen Bestuur (in de vergaderingen van 30 juni en 1 september 2022) aan u mee met betrekking tot de Jaarrekening GGD 2021, de begrotingswijziging 2022 en de Programmabegroting GGD 2023. Vanzelfsprekend gaat de GGD aan de slag met de uitvoering van de genomen besluiten. Ontwikkelingen Coronavirus COVID-19

Allereerst danken wij u hartelijk voor de waardering die u uitspreekt voor de werkzaamheden die de GGD heeft verricht in deze crisistijd. De situatie met betrekking tot de coronabestrijding is momenteel rustig. Na een toename van het aantal besmettingen vanaf eind juni, is het aantal coronatesten weer gedaald. De testorganisatie is grotendeels afgeschaald, al houdt de GGD rekening met het scenario dat een ziekmakende coronavariant kan ontstaan. Als zelftesten onvoldoende blijken te werken, zal de GGD - op verzoek van de minister van VWS - weer opschalen. Er zijn tussen de GGD'en en het Ministerie van VWS afspraken gemaakt over omvang van dienstverlening en opschalingssnelheid, waarbij een voorbehoud bestaat ten aanzien van de beschikbaarheid van personeel. Vanaf juli bereidt de GGD zich voor op het zetten van herhaalvaccinaties. De planning is dat op 19 september de eerste prikken met een vernieuwd coronavaccin worden gezet. De door COVID-19 ontstane hogere lasten in 2021 zijn vanuit het Rijk gecompenseerd. Ook voor 2022 zal het Rijk alle kosten vergoeden via de meerkostenregeling.

Centraal postadres

Postbus 1120

Hoofdvestigingen GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderlandzuid.nl

Rivierenland (Tiel)

/iso\ rgooiy

Bezoekadres

Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC/SWIFT: RABONL2U

(HKZ>

IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

datum: 20 september 2022 ons kenmerk:GGD/DIR/22/2513/MP/3vW pagina 2 van 5

Jaarrekening GGD 2021

Het Algemeen Bestuur (AB) heeft in de vergadering van 30 juni jl. de Jaarstukken GGD 2021 vastgesteld en ingestemd met de resultaatbestemming, te weten: het toevoegen van € 149.000 aan de algemene reserve van de GGD. Hierdoor stijgt de algemene reserve tot € 1.696.000 wat overeenkomt met 50% van de streefwaarde. De algemene reserve dekt daarmee 45% van de gekwantificeerde risico's af. In de vergadering van 30 juni jl. heeft het Algemeen Bestuur besloten het uitgangspunt om het positief resultaat toe te voegen aan de algemene reserve als deze nog niet de streefwaarde heeft bereikt te hanteren conform afgesproken spelregels. Een ambtelijke werkgroep buigt zich met de GGD in 2022 over de opbouw van de P&C documenten en de methodiek van het vormen van weerstandsvermogen. Het advies van deze werkgroep zal t.z.t. worden besproken in het Algemeen Bestuur. Zienswijzen In bijlage 1 vindt u het overzicht van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de Jaarstukken 2021. Hierin ziet u een zeer grote mate van overeenkomst. Drie gemeenten zijn - in de zienswijzen - niet akkoord met het toevoegen van de algemene reserve aan het weerstandsvermogen. Resultaten per gemeente In het inhoudelijk jaarverslag 2021 wordt toegelicht welke werkzaamheden GGD Gelderland-Zuid in 2021 heeft verricht voor de 14 gemeenten en welke resultaten ze daarbij heeft geboekt.

Eén gemeente mist de behaalde resultaten op gemeenteniveau en verzoekt dit in te toekomst weer toe te voegen. Ook verzoekt deze gemeente om in het vervolg op beknopte wijze meer duiding aan te brengen in de cijfers. GGD Gelderland-Zuid wil het inhoudelijk jaarverslag beknopt houden en zal om deze reden niet apart de behaalde resultaten vermelden per gemeente. Wel worden de facultatieve taken (per subsidie) aan de betreffende gemeente apart (inhoudelijk en financieel) verantwoord. Rapportage van de facultatieve taken In het jaarverslag en de jaarrekening worden de uniforme taken van de GGD verantwoord. De GGD kan op verzoek facultatieve taken verrichten voor één of meerdere gemeenten. Drie gemeenten verzoeken (in de zienswijze) om ook de resultaten van de facultatieve taken te rapporteren in het jaarverslag/jaarrekening, met name met betrekking tot MMK/Omgevingswet. De inhoudelijke en financiële resultaten van facultatieve taken/projecten worden aan de betreffende gemeente(n) verantwoord per subsidie. Het vormt geen onderdeel van het jaarverslag en de jaarrekening. Interne dienstverlening Drie gemeenten volgen de Adviesfunctie in de opmerking over de manier waarop over de interne dienstverlening verslag wordt gedaan. In de facultatieve taken wordt de interne dienstverlening niet apart gepresenteerd maar is deze verwerkt in de post 'personeel'.

In de uniforme taken wordt de totale interne dienstverlening gepresenteerd, samen met de overhead van de uniforme taken. GGD Gelderland-Zuid neemt het advies van de Adviesfunctie ter harte en zal de interne dienstverlening in de toekomst transparanter verwerken. Veilig Thuis Eén gemeente merkt op dat, hoewel deze gemeente zeer content is met het resultaat dat Veilig Thuis presenteert, dit hoger had kunnen liggen uitgaande van pxq realisatiecijfers en kostprijzen. Mocht dit een structurele ontwikkeling blijken, dan zal deze gemeente voorstellen de Veilig Thuis-begroting aan te passen naar reële aantallen tegen vaste kostprijzen. In reactie hierop geeft Veilig Thuis aan te begroten op basis van reële aantallen en kostprijzen. Begrotingswijziging 2022

In de vergadering van 30 juni jl. is het Algemeen Bestuur akkoord gegaan met de begrotingswijziging 2022. Deze bestaat uit een aantal onderdelen, te weten: ■ Verhoogde instroom bij Bijzondere Zorg (€ 295.669); ■ Concerntroller (€ 60.000); ■ Prenataal huisbezoek (€ 64.474);

datum: 20 september 2022 ons kenmerk:GGD/DIR/22/2513/MP/JvW pagina 3 van 5

■

Toezicht Kinderopvang/gastouderopvang (€ 120.349).

Daarbij moet worden opgemerkt dat de post 'verhoogde instroom bij Bijzondere Zorg' alleen incidenteel gehonoreerd is voor 2022 (begrotingswijziging) en 2023. Voor 2022 neemt centrumgemeente Nijmegen de kosten voor haar rekening; zij bekostigt dit vanuit de doeluitkering Beschermd Wonen. Zienswijzen In bijlage 2 vindt u het overzicht van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de begrotingswijziging 2022. Het gaat om een aantal posten, die ook opgenomen zijn in de conceptbegroting 2023. Met de kosten voor de concerncontroller gaan alle 14 gemeenten akkoord. Ook m.b.t. het Prenataal huisbezoek gaan alle gemeenten die het betreft akkoord, tot het maximum van de Rijksbijdrage voor iedere betrokken gemeente. Ook gaan alle gemeenten akkoord met het ophogen van de inspecties van de gastouderopvang van 5 naar 50%, incl. de bijbehorende kosten tot het maximum van de Rijksbijdrage voor iedere betrokken gemeente. Ten aanzien van de verhoogde instroom Bijzondere Zorg zien we de volgende zienswijzen: • 3 gemeenten gaan akkoord met de structurele budgetophoging; • 10 gemeenten willen het extra budget dat gemoeid is met deze stijging enkel voor de jaren 2022 en 2023 toekennen; • 1 gemeente onthoudt zich van stemming, omdat zij dit product niet afneemt van de GGD. Proarammabearotina GGD 2023

Het Algemeen Bestuur heeft in de vergaderingen van 30 juni en 1 september jl. ingestemd met de Programmabegroting GGD 2023, met uitzondering van: ■ Informatiegestuurd werken. De bijdrage van € 175.000 is alleen voor 2023 toegekend. • Structurele doorwerking begrotingswijziging 2022 Bijzondere Zorg van € 295.669; de bijdrage is incidenteel voor 2023. ■ Versterken inkoopfunctie € 67.000 om te voldoen aan wet- en regelgeving (waaronder rechtmatigheid). Het Algemeen Bestuur heeft in de vergaderingen van 30 juni en 1 september jl. ingestemd met: * Een indexering van 0,45% in 2023; dit komt overeen met een stijging van de lasten van € 113.330; ■ Het verminderen van het inwonersaantal gemeente Beuningen en de financiële consequentie hiervan (€ 28.000) te verdelen over alle deelnemende gemeenten; ■ Een daling van de kosten in 2023 als gevolg van besparingen van € 155.000; ■ Een daling van de lasten van Veilig Thuis met € 314.079; ■ Een stijging van de lasten van Veilig Thuis met € 312.376; ■ Een daling van de lasten t.b.v. het Rijksvaccinatieprogramma van € 59.490; » Een daling van de lasten t.b.v. Toezicht Kinderopvang van € 47.739; ■ Stijgende lasten t.b.v. informatiebeveiliging en Arbo ten bedrage van circa € 89.000. De bovengenoemde besluiten van het Algemeen Bestuur (dd.

30 juni en 1 september 2022) zijn verwerkt in de bijgaande herziene Programmabegroting GGD 2023 (versie 2.0), die vastgesteld is door het Algemeen Bestuur. Zienswijzen In bijlage 3 treft u het overzicht aan van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de Programmabegroting GGD 2023. Hierin ziet u een grote mate van overeenkomst. De zienswijzen zijn door het Algemeen Bestuur betrokken bij de behandeling en vaststelling van de Programmabegroting 2023 in de AB-vergaderingen van 30 juni en 1 september jl.

datum: 20 september 2022 ons kenmerk:GGD/DIR/22/2513/MP/JvW pagina 4 van 5

Begroting Veilig Thuis 12 gemeenten geven in hun zienswijze aan niet akkoord te gaan met de begroting Veilig Thuis. Ze zijn van mening dat de GGD/Veilig Thuis moet uitgaan van de realisatie 2021, ook bij de meldingen. In de door het Dagelijks Bestuur voorgelegde begroting 2023 is voor alle diensten (waaronder adviezen, Voorwaarden&Vervolg, Onderzoek) uitgegaan van de realisatie 2021, met uitzondering van de dienst meldingen. Hiervoor zijn twee argumenten: • 2021 was een bijzonder jaar als gevolg van corona. In de maanden oktober en november was in het aantal meldingen een trendbreuk te zien. Hierdoor eindigde het aantal meldingen in 2021 uiteindelijk lager. Deze trendbreuk was niet verklaarbaar. • Op verzoek van de gemeenten investeert Veilig Thuis in voorlichting aan het onderwijs over de meldcode, aangezien het aandeel 'onderwijs' slechts 4% van het aantal meldingen bedraagt. Verwacht wordt dat bij een hogere bewustwording in het onderwijs het aantal meldingen zal stijgen. Het Dagelijks Bestuur is daarom voor de conceptbegroting 2023 voor het onderdeel Veilig Thuis uitgegaan van het aantal meldingen in de begroting 2022 (en niet van de realisatie 2021). De door de Adviesfunctie voorgestelde - en in de zienswijzen van 12 gemeenteraden overgenomen wijziging van de begroting zou resulteren in een feitelijke bezuiniging van ruim €300K.

De consequenties van deze bezuiniging zouden de volgende zijn: • Afschalen van de personele capaciteit in 2022 met 4 fte om de bezuiniging in 2023 te kunnen realiseren. Door de reeds strakke formatie/bezetting van Veilig Thuis zal onvoldoende geanticipeerd kunnen worden op ontwikkelingen, zoals hogere instroom van meldingen en adviezen. • Een lagere formatie zal leiden tot oplopende doorlooptijden, (verdere) overschrijding van wettelijke termijnen en een stijgende werkvoorraad. Hiermee wordt het risico op onveilige situaties verhoogd. • Opschalen boven de begroting zal leiden tot begrotingsonrechtmatigheid. Dit kan worden ondervangen door een begrotingswijziging, maar dit lost niet op dat tussentijds moet worden afgeschaald, omdat de begrotingswijzigingsprocedure een lange doorlooptijd kent. Realisatie 2022: stijging van aantal meldingen In het eerste kwartaal 2022 was de instroom t.o.v. 2021 meldingen minus 2%, maar daarna is het aantal meldingen t.o.v. 2021 gestegen: in april +11%, in mei +24%, juni + 27%, juli +10%. Vanwege bovengenoemde argumenten is het Algemeen Bestuur in de vergadering van 1 september jl. akkoord gegaan met de oorspronkelijke begroting 2023 van Veilig Thuis, te weten: • Een stijging van de lasten van € 312.376 (met name veroorzaakt door meer meldingen); • Een daling van de lasten van € 314.079, doordat Veilig Thuis gaat sturen dat er op 26% i.p.v.

28% van de meldingen een vervolgdienst wordt ingezet. Met andere woorden: overall is er geen uitzetting van de begroting Veilig Thuis 2023 t.o.v. de begroting 2022.

Bijzondere Zorg Bij Bijzondere Zorg is er sprake van autonome groei van zwaardere trajecten én een forse groei van lichte trajecten. De GGD is het vangnet en heeft geen invloed op de instroom van trajecten. De gemeenten hebben dat wel. Geen van der partijen verwacht de stijging volledig terug te kunnen dringen. In de zienswijzen gaan 4 gemeenten geheel akkoord, 5 alleen voor het jaar 2023 (dus niet structureel); 4 gemeenten gaan niet akkoord en 1 gemeente onthoudt zich van stemming, omdat ze het product niet afneemt van de GGD. Een aantal gemeenten is van mening dat de eigen lokale structuur in het voorveld de stijging zal gaan beperken. In de zienswijzen wordt aangedrongen in het eerste kwartaal van 2023 met een analyse van de meldingen te komen en financieel te onderbouwen wat minimaal noodzakelijk is. Mede op grond van de zienswijzen, heeft het Algemeen Bestuur besloten om de bijdrage ten behoeve van Bijzondere Zorg incidenteel toe te kennen voor het jaar 2023 en na evaluatie in het eerste kwartaal van 2023 een besluit voor het vervolg te nemen.

datum: 20 september 2022 ons kenmerk: GGD/DIR/22/2513/MP/JvW pagina 5 van 5

Informatiegestuurd werken Bij de begrotingsbespreking 2022 vroeg de GGD akkoord te gaan met een financieringsperiode van 2 jaar. Dat is toen niet gehonoreerd. In de huidige begrotingscyclus gaat één gemeente akkoord met de structurele begroting informatiegestuurd werken, één niet en stellen 12 gemeenten voor de begroting voor 2023 (incidenteel) toe te kennen, met een evaluatie in het eerste kwartaal van 2023. Daarbij is het verzoek de meerwaarde voor de gemeenten duidelijk aan te geven. Om als GGD door te kunnen ontwikkelen op dit vlak is, naar de mening van het Dagelijks Bestuur, een structurele investering in data-specialistische kennis en infrastructuur van belang. Voor de begroting 2024 zullen wij nader afstemmen met gemeenten en inzicht geven in de ontwikkelrichting van informatiegestuurd werken. En bovenal welke resultaten voor de gemeenten hiermee geboekt kunnen worden. Hierdoor vertrouwt het Dagelijks Bestuur erop het strategisch thema 'Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven' uit de meerjarenstrategie van de GGD voor de gemeenten (structureel) te kunnen neerzetten en ontwikkelen. Inkoopfunctie Tien gemeenten geven in de zienswijzen aan niet akkoord te gaan met de uitzetting van de kosten voor de doorontwikkeling/professionalisering van de inkoopfunctie.

De accountant heeft aangegeven dat de inkoopfunctie uitgebreid zou moeten worden om te kunnen voldoen aan wet- en regelgeving (zoals rechtmatigheid). Het Algemeen Bestuur is niet akkoord gegaan met de versterking van de inkoopfunctie en wacht hiervoor de constateringen van de concerncontroller af. Het Dagelijks Bestuur geeft in reactie aan dat de inkoopfunctie, mede n.a.v. het advies van de accountant, doorontwikkeld moet worden om rechtmatigheidsrisico's te beperken. Hierbij zal worden ingezet op signalering en betere vastlegging van gekozen procedures. Dit kan niet, zoals enkele gemeenten opperden, belegd worden bij de concerncontroller omdat deze toetst op de naleving van procedures en omwille van functiescheiding (en tijd) niet uitvoerbaar is. Gezien het belang van de inkoopfunctie zal dit onderwerp wederom terugkomen in de Kaderbrief 2024.

Planning jaarrekening 2022 en begroting 2024 Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid, zullen de jaarrekening 2022 en de ontwerpbegroting 2024 aan de raden van deelnemende gemeenten worden gezonden vóór 1 april 2023. Met het RAO is afgesproken een extra overleg in april in te plannen, dit voor bespreking van de conceptjaarstukken en conceptbegroting. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan het verzoek meer'in gesprek' te zijn over de concept-jaar- en begrotingsstukken. Wij vertrouwen erop u met deze informatie van dienst te zijn. Met vriendelijke groet,

Voorzitter

Bijlagen: 1. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten Jaarstukken 2021 2. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten begrotingswijziging 2022 3. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten Programmabegroting GGD 2023 4. Vastgestelde Programmabegroting GGD 2023 (versie 2.0).

Zienswijzen gemeenten - Jaarrekening 2021 d.d. 25.07.2022

Bijlage 1

Gemeente

Zienswijze

Door gemeente gemaakte opmerkingen

Berg en Dal

Akkoord

algemene reserve: In afwachting van de uitkomsten van de werkgroep het positieve resultaat voorlopig ten gunste te brengen van de algemene reserve.

Beuningen

Akkoord

algemene reserve: wanneer in de toekomst algemene reserve hoger uitvalt dan de streefwaarde, verwacht Beuningen dat het overschot teruggestort wordt naar de gemeenten. Daarnaast verzoekt de gemeente om de interne dienstverlening transparanter te verwerken.

Buren Culemborg Druten

Akkoord Akkoord Akkoord

Heumen

Akkoord

MMK/Omgevingswet: gemeente verzoekt om in 2022 duidelijk te maken wat de uniforme taken zijn vanuit MMK en wat de taken zijn op factuurbasis tbv heldere afspraken en verwachtingen.

Maasdriel

Gedeeltelijk akkoord

Niet akkoord • met toevoegen van het positieve resultaat aan de algemene reserve. Reden: principe is om geen al te grote reserves op te bouwen bij GR’en. Onderliggende redenering: gemeente meent dat de corona-gerelateerde baten niet meegenomen moeten worden in de berekeningen. Overig: • In lijn met het adviesrapport: gemeente verzoekt om met een voorstel te komen om de interne dienstverlening transparanter te verwerken. • Voor Maasdriel is het tekort op de BZ ongunstig, omdat Maasdriel dit niet afneemt. Prettig dat er bij de deelnemende gemeenten aanvullend budget is aangevraagd (begrotingswijziging 2022). • Complimenten voor het acquisitie-resultaat. • Fijn dat de gevolgen van de corona-crisis op de reguliere dienstverlening beperkt zijn gebleven.

MMK/Omgevingswet: gemeente verzoekt om, samen met gemeenten, in kaart te brengen welke MMKtaken uniform zijn en welke facultatief.

Neder-Betuwe

Akkoord

In het jaarverslag mist de gemeente behaalde resultaten op gemeenteniveau. Hierdoor geen inzicht in de behaalde resultaten en ontwikkelingen op lokaal niveau. Gemeente verzoekt dit in de toekomst weer op te nemen en om de cijfers te duiden.

Nijmegen

Akkoord

Gemeente maakt voorbehoud op de opgenomen meerjarige facultatieve subsidies. Deze worden door het college separaat vastgesteld, in afwachting van inhoudelijke verantwoording. Gemeente is zeer content met het resultaat Veilig Thuis. Gemeente merkt op dat het positieve resultaat hoger zou kunnen dan gemeld, uitgaande van p x q-berekening voor de verschillende diensten.

Tiel West-Betuwe West Maas en Waal Wijchen

Akkoord Akkoord Akkoord Gedeeltelijk akkoord

Zaltbommel

Gedeeltelijk akkoord

Niet akkoord: • Met toevoegen positief resultaat aan algemene reserve. Reden: GR’en hoeven geen grote algemene reserves te hebben. MMK/Omgevingswet: gemeente verzoekt om, samen met gemeenten, in kaart te brengen welke MMKtaken uniform zijn en welke facultatief. Niet akkoord • met toevoegen van het positieve resultaat aan de algemene reserve. Reden: principe is om geen al te grote reserves op te bouwen bij GR’en. Onderliggende redenering: gemeente meent dat de corona-gerelateerde baten niet meegenomen moeten worden in de berekeningen. Gemeente stelt voor om bestaande werkgroep, die (o.a.) de regels streefwaarde evalueert, te vragen in 2022 met een nieuw voorstel voor de berekening te komen. Overig: • In lijn met het adviesrapport: gemeente verzoekt om met een voorstel te komen om de interne dienstverlening transparanter te verwerken. • Voor Zaltbommel is het tekort op de BZ ongunstig, omdat Zaltbommel dit niet afneemt. Prettig dat er bij de deelnemende gemeenten aanvullend budget is aangevraagd (begrotingswijziging 2022). • Complimenten voor het acquisitie-resultaat. • Fijn dat de gevolgen van de corona-crisis op de reguliere dienstverlening beperkt zijn gebleven.

Zienswijzen gemeenten - Begrotingswijziging 2022 d.d. 25.07.2022

Bijlage 2

Gemeente

Zienswijze

Door gemeente gemaakte opmerkingen

Berg en Dal

Gedeeltelijk akkoord

Beuningen

Gedeeltelijk akkoord

Buren

Gedeeltelijk akkoord

Extra budget voor meldpunt BZ is incidenteel; gemeente wil uitkomsten verbetertraject afwachten alvorens te besluiten tot structurele ophoging. Daarnaast wil gemeente de begrotingswijziging 2022 mbt het meldpunt BZ niet bekostigen via inwonersbijdrage, maar via doeluitkering Beschermd Wonen. Gemeente gaat akkoord met: 1. Concerncontroller (kosten delen met VRGZ); 2. Prenataal huisbezoek: akkoord tot maximum van de Rijksbijdrage voor Beuningen; 3. Toezicht KOV: akkoord mits binnen de Rijksbijdrage voor Beuningen. Gemeente is niet akkoord met structurele uitzetting tbv BZ, wel met incidentele verhoging 2022 en 2023. Gemeente is niet akkoord met structurele uitzetting tbv BZ, wel met incidentele verhoging 2022 en 2023. Verzoek evaluatie in Q1 2023.

Culemborg Druten

Akkoord Gedeeltelijk akkoord

Heumen

Gedeeltelijk akkoord

Mbt prenataal huisbezoek is gemeente akkoord tot maximum van de Rijksbijdrage voor Druten. Gemeente is niet akkoord met structurele uitzetting tbv BZ, wel met incidentele verhoging 2022 en 2023. Verzoek begin 2023 te evalueren. Gemeente is akkoord met: 1. Concerncontroller; 2. Prenataal huisbezoek, tot maximum Rijksbijdrage Heumen; 3. Toezicht KOV, tot maximum Rijksbijdrage Heumen. Gemeente is niet akkoord met de bijdrage aan BZ. Nijmegen staat als centrumgemeente garant, daarmee is verhoogde Heumense bijdrage voor MBZ vooralsnog overbodig. Opmerking: • Rivierenland en Rijk van Nijmegen zetten met Wijk GGZ/Wijk GGD in op lokale preventie. Het is hierdoor aannemelijk dat problemen van inwoners eerder gesignaleerd worden; dit effect is nog niet meegenomen in de prognose aantal meldingen.

Maasdriel

Akkoord

Hoewel Maasdriel BZ niet afneemt is gemeente positief over voorstel. Prenataal huisbezoek neemt Maasdriel af van Santé Partners. Gemeente onthoudt zich op dit punt van stemming. Tav Toezicht kinderopvang is gemeente akkoord, onder voorwaarde dat het binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde financiële kaders blijft.

Neder-Betuwe

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met structurele uitzetting tbv BZ, wel met incidentele verhoging 2022 en 2023. Verzoek begin 2023 te evalueren.

Nijmegen

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is akkoord met: 1. Uitzetting lasten tbv concerncontroller; 2. Uitzetting structurele lasten Prenataal Huisbezoek. Voor 2023 ontvangt Nijmegen minder Rijksmiddelen dan GGD begroot heeft: Nijmegen past de bijdrage daarop aan. 3. Uitzetting structurele lasten Toezicht Kinderopvang. Gemeente is akkoord met uitzetting lasten tbv BZ in 2022, maar niet structureel. In 2022 zet gemeente Nijmegen de beschikbare centrumgemeente-middelen in voor het gehele regiobedrag (€295.670).

Tiel

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is akkoord met begrotingswijziging mbt BZ, maar niet structureel (met inbegrip dat Nijmegen als centrumgemeente de kosten voor haar rekening neemt). Gemeente verzoekt om samen met de gemeenten tot een analyse te komen m.b.t. de stijging en de mogelijkheden deze om te buigen.

West-Betuwe

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is akkoord met incidentele begrotingswijziging mbt BZ (voor 2022 en 2023), maar niet structureel. Evaluatie in Q1 2023 in hoeverre het lukt om samen met gemeenten de instroom te verlagen.

West Maas en Waal Wijchen

Akkoord Gedeeltelijk akkoord

Zaltbommel

Gedeeltelijk akkoord

Mbt prenataal huisbezoek is gemeente akkoord tot maximum van de Rijksbijdrage voor Wijchen. Gemeente is niet akkoord met structurele uitzetting tbv BZ, wel met incidentele verhoging 2022 en 2023. Verzoek begin 2023 te evalueren in hoeverre het lukt om samen met gemeenten de instroom te verlagen. Gemeente is akkoord met begrotingswijziging mbt concerncontroller en toezicht kinderopvang. Gemeente onthoudt zich van stemming mbt Bijzondere zorg en Prenataal huisbezoek (deze producten neemt Zaltbommel niet af van de GGD).

Zienswijzen gemeenten - Programmabegroting GGD 2023 d.d. 25.07.2022

Gemeente

Zienswijze

Berg en Dal

Gedeeltelijk akkoord

Door gemeente gemaakte opmerkingen • • • •

Beuningen

Gedeeltelijk akkoord

Bijlage 3

• • •

Ga bij VT uit van de realisatie 2021, ook bij de meldingen. Geen structurele ophoging BZ. Wacht eerst uitkomsten verbetertraject af. De bijdrage tbv informatiegestuurd werken is in 2023 nog incidenteel en niet structureel. Begin 2023 evalueren. Gemeente verzoekt om de interne dienstverlening anders en transparanter te berekenen. Inwoneraantal Beuningen te hoog. Het moet zijn 26.354. Gemeente verzoekt het lagere getal vast te stellen voor de inwonerbijdrage van Beuningen. Bij Prenataal huisbezoek, toezicht kinderopvang, RVP en Wvggz is Beuningen akkoord tot maximum van de Rijksbijdrage Beuningen. Tav Nieuwbouw vraagt gemeente om onderzoek te doen naar alternatieve plannen die mogelijk minder risicovol en goedkoper zijn.

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT. Graag de uitgangspunten (realisatie 2021) handhaven, ook voor meldingen. Ook niet akkoord met besparing door verlaging vervolgdienst. Gemeente vindt dit onvoldoende onderbouwd. • BZ niet structureel, maar akkoord voor 2022 en 2023. • Doorontwikkeling inkoopfunctie. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken: akkoord om voor 2023 (dus incidenteel) te verstrekken. Niet structureel. In Q1 de meerwaarde evalueren. Buren

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Kosten voor structurele ophoging BZ. Wel incidenteel 2022 en 2023. Evaluatie in Q1 2023. 1

• •

Begroting 2023 VT: begroting wijkt af van de systematiek. Gemeente adviseert om realisatie 2021 te gebruiken, ook voor de meldingen. Inkoopfunctie. Buren wil eerst de bevindingen afwachten van de concerncontroller.

Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken: niet structureel, maar incidenteel voor 2023. Opmerking: Gemeente doet de oproep om nieuwbouw te realiseren binnen de eerder gestelde financiële kaders. Culemborg

Akkoord

• • • • •

Druten

Heumen

Gedeeltelijk akkoord

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente complimenteert VT met behaalde resultaat van traject ‘Kwaliteit op tijd’. Gemeente vraagt inzicht in wat er ondernomen wordt om de wettelijke termijnen te behalen en te behouden. Tav de overhead is er meer duiding nodig bij de gevraagde middelen begroting 2023. Nieuwbouw: Culemborg maakt zich zorgen over de stijgende bouwkosten, zowel financieel als m.b.t. de voortgang. Gemeente ondersteunt de initiatieven om meer samenwerking te zoeken met de lokale teams. Tav informatiegestuurd werken vraagt de gemeente om een nadere concretisering waar de gevraagde structurele middelen in 2023 op ingezet worden en welke resultaten beoogd worden.

Gemeente is niet akkoord met: • VT; deze begroting is niet gebaseerd op daadwerkelijke realisatie in 2021. Verzoek realisatie 2021 als uitgangspunt te nemen. • Doorontwikkeling inkoop. Concerncontroller heeft hierin een taak. • Structurele doorwerking begrotingswijziging BZ; alleen akkoord voor 2022 en 2023. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatie gestuurd werken: niet structureel, maar incidenteel voor 2023. Werk de meerwaarde voor de gemeenten verder uit. Gemeente is niet akkoord met : • Begroting VT. Verzoek om realisatie 2021 als uitgangspunt te nemen voor begroting 2023. Daarnaast is gemeente ook niet akkoord met besparingen VT. 2

• • •

Bijdrage tbv BZ. Bijdrage tbv inkoop. Bijdrage tbv informatiegestuurd werken. Stel de ambities op dit vlak uit.

Opmerking: Nieuwbouw: gemeente verzoekt om de nieuwbouw binnen de financiële kaders te realiseren. Maasdriel

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT; ga uit van realisatie 2021, ook bij meldingen. Gemeente stelt voor om 2% groei te hanteren. • Opgevoerde kostprijs van de chatadviezen: deze moeten tegen de kostprijs opgenomen worden (€ 99). • Inkoop: verminderen rechtmatigheidsrisico’s is ook een taak van de concerncontroller. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken. Incidenteel voor 2023 akkoord. Niet structureel. Eerst moet duidelijk zijn wat concreet de opbrengst voor de gemeenten is alvorens hierop structureel te investeren. Opmerkingen: • Prijsstijgingen bouwmaterialen zijn een risico voor de nieuwbouw. Maasdriel houdt vast aan de eerder vastgestelde financiële kaders. Als risico’s verder toenemen is planaanpassing niet ondenkbaar. • Gemeente meent dat op een aantal onderwerpen een gedegen onderbouwing ontbreekt (inkoop, informatiebeveiliging, datagestuurd werken).

Neder-Betuwe

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT; ga uit van realisatie 2021 en hanteer 2% groei van de meldingen en overdrachten voor enige marge. • Besparing VT. Neem ook hiervoor de realisatie 2021 als uitgangspunt. • Doorontwikkeling inkoop: de concerncontroller kan bijdrage leveren

3

Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Data-en informatiegestuurd werken; niet structureel, wel incidenteel. Evaluatie Q1 2023. Nijmegen

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT (aantal meldingen). Ga uit van de realisatiecijfers 2021, ook bij de meldingen; met evt. marge 2% voor meldingen en overdrachten. • Bezuinigingen VT: 26% vervolgdienst ipv 28%. Reden: percentages fluctueren, de onderbouwing voor de besparing is onvoldoende. • Kostprijs chatadviezen VT in begroting 2023. Kom met een alternatief voorstel voor de kostprijs (chat)adviezen. • Structurele doorwerking begrotingswijziging 2022 voor BZ. De gemeente verzoekt eerst een analyse van de meldingen te maken en financieel te onderbouwen wat minimaal noodzakelijk is. • Doorontwikkeling inkoopfunctie. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken. Akkoord met een a-structurele verhoging van de lasten voor 2023; niet structureel. Opmerkingen: • Gemeente verzoekt om – samen met de regiogemeenten – een analyse van de toegenomen meldingen BZ te maken en financieel te onderbouwen wat minimaal noodzakelijk is. • Stuur bij VT op wettelijke doorlooptijden.

Tiel

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT: Ga uit van realisatie 2021, ook bij de meldingen. • Structurele doorwerking begrotingswijziging 2022 BZ. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken; wel akkoord met incidentele uitzetting 2023, niet akkoord met structurele uitzetting.

4

West-Betuwe

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Doorontwikkeling inkoopfunctie; dit zit al in het takenpakket concerncontroller. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Begroting BZ, wél incidenteel in 2023; niet structureel. Evaluatie in Q1 2023. • Informatiegestuurd werken. Wél incidenteel i 2023; niet structureel. Evaluatie in Q1 2023.

West Maas en Waal

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT. Ga uit van begroting 2021 ipv begroting 2022. • Inkoopfunctie. West Maas en Waal heeft behoefte aan extra onderbouwing en vraagt of (een deel van) deze kosten uit de algemene reserve kunnen komen? Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken. Akkoord voor 2023 incidenteel. Nog niet structureel. In Q1 2023 evalueren wat de meerwaarde is.

Wijchen

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • VT; deze begroting is niet gebaseerd op daadwerkelijke realisatie in 2021. Verzoek realisatie 2021 als uitgangspunt te nemen. • Doorontwikkeling inkoop. Concerncontroller heeft hierin een taak. • Structurele doorwerking begrotingswijziging BZ; alleen akkoord voor 2022 en 2023. Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken: niet structureel, maar incidenteel voor 2023. Werk de meerwaarde voor de gemeenten verder uit. Opmerkingen: • Daling RVP is zorgelijk. Gemeente verzoekt mogelijkheden te verkennen om de opkomst te verhogen.

Zaltbommel

Gedeeltelijk akkoord

Gemeente is niet akkoord met: • Begroting VT. Maar: a) Uitgaan van realisatie en verhoudingen over 2021, b) Voor meldingen en adviezen 2% groei te calculeren en c) Chatadviezen conform huidige kostprijs te waarderen ipv als regulier advies. 5

• •

Inkoopfunctie: verminderen rechtmatigheidsrisico’s is ook een taak van de concerncontroller. Opgenomen bedrag voor informatiebeveiliging; bedrag is niet goed onderbouwd.

Gemeente is gedeeltelijk akkoord met: • Informatiegestuurd werken. Incidenteel voor 2023 akkoord. Niet structureel. Eerst moet duidelijk zijn wat concreet de opbrengst voor de gemeenten is alvorens hierop structureel te investeren. Gemeente onthoudt zich van stemming bij BZ; gemeente neemt dit product niet af van de GGD.

6

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2023

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 01-09-2022 Directie

ons kenmerk versie status

Programmabegroting 2023

GGD/N/DIR2483/22/MP Programmabegroting 2023 v2.0 Definitief

pagina 1 van 110

Inhoudsopgave 1

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3

2

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1 2.2 2.3

3

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 74 UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 79 VERLOOPSTAAT BEGROTINGSWIJZIGING 2022 ..................................................................... 80

BIJLAGEN ................................................................................................................82 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

7

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 68 KENGETALLEN .......................................................................................................... 70 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 70 FINANCIERING .......................................................................................................... 71 ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 72 VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 72

FINANCIËN ..............................................................................................................74 5.1 5.2 5.3

6

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 15 WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 17 WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 34 WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 46 BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 58

PARAGRAFEN ...........................................................................................................68 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

5

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7 MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8 RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................15 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4 PROCEDURE ............................................................................................................... 4 OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 82 VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 83 BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 84 BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102 FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 103

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................109

Programmabegroting 2023

pagina 2 van 110

1 Inleiding

Programmabegroting 2023

pagina 3 van 110

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2023. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGz en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 14 oktober 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2023 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2023 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2023. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2023 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2023 30 juni 2022 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

In 2019 is de nieuwe indeling van de Programmabegroting GGD vastgesteld. Deze indeling sluit beter aan bij de behoeften van gemeenten, waaronder het inzicht in verschillende taken. Onderhavige Programmabegroting GGD 2023 is opgesteld op basis van de volgende nieuwe indeling: 1. 2. 3.

4.

(Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen.

Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen, maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGz/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd.

Programmabegroting 2023

pagina 4 van 110

Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2023 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Conform verzoek van de deelnemende gemeenten hebben we in onderhavige begroting de uitvoering van de Wvggz-taken opgenomen als uniforme taak. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven.

Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2023 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Besparingen In onderhavige begroting zijn de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 met betrekking tot besparingen op het uniform deel opgenomen. Dit betreft € 715.000 en is circa 3% van het uniform deel. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2023 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2022. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2023

pagina 5 van 110

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2023

pagina 6 van 110

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid stijgt nog steeds. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De regie over het eigen leven neemt af met de leeftijd. Van de 65-plussers heeft 13% onvoldoende regie over het eigen leven. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad), maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Opvallende verschillen tussen regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen betreft het voorkomen van overgewicht bij volwassenen en kinderen (hoger in Rivierenland), de consumptie van groente en fruit (lager in Rivierenland) en de vaccinatiegraad (lager in Rivierenland).

In de steden Nijmegen en Tiel zien we hogere scores op moeite met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek dan in de andere gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidsinformatie aan de individuele gemeenten in GelderlandZuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van de monitors jeugd en volwassenen, zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers1. Impact van coronacrisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij. Zowel economisch als sociaal-maatschappelijk zijn er grote zorgen. Alle groepen (jeugd, jongeren en volwassenen) zijn minder gaan bewegen. Er wordt rekening gehouden met een groot effect op jongeren, zowel qua kansenongelijkheid in het onderwijs, als mentale gezondheid en toekomstperspectief. Verwacht wordt dat er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen zullen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen.

De GGD’en voeren extra monitors uit om de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen in beeld te brengen. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van het) gemeentelijk gezondheidsbeleid.

1

Deze cijfers zijn verzameld vóór de coronacrisis (zie kopje ‘impact van coronacrisis’).

Programmabegroting 2023

pagina 7 van 110

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie 2020-2023 is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2.

Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. Informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven. 2. Adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg. 3. Investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid. 4. Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3.

In de Programmabegroting GGD 2023 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg en Veilig Thuis, te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD.

Programmabegroting 2023

pagina 8 van 110

Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2023 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Effecten van de coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij, zowel op het gebied van gezondheid als sociaaleconomisch. Bekend is, door onder andere onderzoeken van CBS, CPB, RIVM, panelonderzoeken door GGD’en, dat er door de coronacrisis achterstanden op terrein van scholing/onderwijs zijn ontstaan, werkverlies is opgetreden, armoede, problematische schulden zijn ontstaan en dat er meer eenzaamheid, stress en angst heerst onder de bevolking. Met name kwetsbaren in de samenleving zullen hier (langdurige) effecten van ondervinden. De zorg is dan ook dat gezondheidsachterstanden zullen worden vergroot. Gezondheidsachterstanden vormen een complex probleem waarvoor geen eenduidige oplossing is; het vraagt om een integrale aanpak die beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving met elkaar verbindt. De gezondheidsmonitors die de GGD uitvoeren, zullen een waardevolle gegevensbron zijn om de effecten van de coronacrisis te monitoren. Extra aandacht voor specifieke groepen, zoals jeugd, jongvolwassenen, is dan ook op zijn plaats. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de (ziekenhuis)zorg, de Veiligheidsregio’s en de GGD’en zullen lessen trekken uit de (vele evaluaties en onderzoeken die volgen uit de) coronacrisis, zoals het belang van samenwerking, ontschotting en nieuwe (digitale) werkvormen.

Gezamenlijk maken de bovengenoemde organisaties zich klaar voor toekomstige gezondheidscrises door versterking van de pandemische paraatheid en de inrichting van een landelijke functionaliteit infectieziektebestrijding (LFi). Wat dit precies gaat betekenen voor de toekomstige omvang, organisatie, aansturing en financiering van de (infectieziektebestrijding binnen de) GGD is momenteel nog onduidelijk. Belang van gezondheid en preventie - preventieakkoorden De rol van preventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet. De coronacrisis heeft het belang van gezondheid en preventie verder onderstreept. Eind 2018 presenteerde de staatsecretaris van VWS het Nationaal Preventieakkoord, ondertekend door 70 partijen waaronder de VNG en de GGD’en. Het Preventieakkoord zet in op het terugdringen van overgewicht, roken en problematisch alcoholgebruik. Doelstellingen (voor 2040) betreffen een rookvrije generatie, een kwart minder mensen met overgewicht en een halvering van het aantal mensen met problematisch alcoholgebruik. Daarnaast wil het Kabinet het Preventieakkoord verbreden met het thema ‘mentale gezondheid’.

Programmabegroting 2023

pagina 9 van 110

Het Preventieakkoord sluit goed aan op het gezondheidsbeleid van de gemeenten in Gelderland-Zuid en op de inzet van gezondheidsmakelaars van onze GGD om de integrale aanpak op de gekozen leefstijlthema’s te verbreden en te verstevigen. ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’, is een lokaal preventie-akkoord waar intussen meer dan 50 partners, waaronder de GGD, bij zijn aangesloten. Daarin is afgesproken dat ze actief een gezonde leefstijl bij medewerkers, leerlingen, cliënten en patiënten stimuleren. Een rookvrije omgeving, meer bewegen en gezond eten, mentale fitheid en bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zijn de prioriteiten. Het doel van het akkoord is de fysieke én mentale gezondheid van Nijmegenaren aanzienlijk te verbeteren. Naast ‘Groen, gezond en in beweging’ zijn er in de verschillende gemeenten in Gelderland-Zuid lokale preventie-akkoorden vastgesteld, waaraan de GGD een bijdrage levert. In de gezondheidszorg zien we een verschuiving van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag. Er wordt meer ingezet op persoonsgerichte preventie, en aandacht voor de leefstijl en leefwijze.

Dit wordt door het Ministerie van VWS ondersteund door onder andere in te zetten op Gecombineerde Leefstijl Interventies, waarbij huisartsen, eerstelijnszorg en specialistische zorg samenwerken met GGD en sociaal domein om ongezond gedrag van een patiënt structureel te verbeteren. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van VWS de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. De invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2. Het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang. Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid.

Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. Samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. Het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving. 2. Het verminderen van gezondheidsachterstanden. 3. Het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen. 4. Het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven. De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota.

Programmabegroting 2023

pagina 10 van 110

Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2023 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar. Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving, die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt. De landelijke gezondheidsnota (zie boven) gaat uit van met prioriteit inzetten op het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Kansrijke Start Het Kabinet wil in elke gemeente het programma Kansrijke Start invoeren. Op die manier worden vrouwen en pasgeborenen ondersteund bij de eerste 1000 dagen die cruciaal zijn voor gezondheid, welzijn en latere ontwikkeling.

Voor de invoering van Kansrijke Start in elke gemeente wordt landelijk 23 miljoen euro structureel extra beschikbaar gesteld vanaf 2023. Nu Niet Zwanger (NNZ) is een onderdeel van Kansrijke Start. Het Ministerie van VWS heeft voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gesteld om NNZ te borgen en regionaal uit te rollen. Het regio breed aanbieden van NNZ is kosteneffectief en voorkomt veel maatschappelijk leed. De GGD doet een dringend beroep op de gemeenten om de beschikbaar gestelde middelen in te zetten om Kansrijke Start/NNZ structureel te borgen. De GGD adviseert de gemeenten graag over een samenhangende aanpak. Dit is ook van belang voor de follow-up van prenataal huisbezoek JGZ. Prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen door de JGZ Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat een kind een goede start kan maken in de eerste 1000 dagen. Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Hiertoe heeft het Kabinet besloten om per 1 juli 2022 in de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verplichting voor gemeenten op te nemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden.

Deze wijziging van de Wpg komt voort uit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start en is erop gericht om in een vroegtijdig stadium van de zwangerschap, na signalering door de verloskundig zorgverlener, hulp en ondersteuning door de jeugdverpleegkundige aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie. Hierbij staat voorop dat het een prenataal huisbezoek op basis van vrijwilligheid is. De gemeente moet deze taak opdragen aan c.q. inkopen bij dezelfde organisatie die voor de gemeente de jeugdgezondheidszorg uitvoert. Dit betekent dat GGD Gelderland-Zuid het prenataal huisbezoek per 1 juli 2022 gaat aanbieden in de gemeenten waar zij de 0 tot 4-jarigenzorg uitvoert, dat wil zeggen in het Rijk van Nijmegen, Neder-Betuwe en West Maas en Waal. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. In 2022 is het RVP uitgebreid met het HPV-vaccin voor jongens. Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond- en keelkanker.

Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Daarnaast krijgen jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te halen. De vaccinatie tegen het Rota-virus zou per 1 juni 2020 worden aangeboden aan kwetsbare kinderen die te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het Rota-virus ernstig verloopt. De Gezondheidsraad heeft de vaccinatie tegen het Rotavirus opnieuw beoordeeld. Naar aanleiding hiervan kan het RVP worden uitgebreid.