B37 d.d. 13 juli 2021 van de GGD Gelderland Zuid inzake Opmerkingen zienswijzen

Gelderland-Zuid

Aan de raden van de gemeenten die participeren in de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid

ons kenmerk: GGD/DIR/21/2404/MP/JvW uw kenmerk: datum: 13 juli 2021 onderwerp: Opmerkingen zienswijzen jaarstukken GGD 2020, begrotingswijziging 2021 VT en programmabegroting GGD 2022

afdeling: Directiebureau contactpersoon: Jules van Wijngaarden Wijngaarden doorkiesnummer: (088) 144 7245 e-mail: ivanwiinaaarden@aqdqelderlandzuid.nl

Geachte Raad, Op ons verzoek heeft u dit voorjaar uw zienswijze geleverd op onder andere de Jaarstukken GGD 2020, de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis en op de Programmabegroting GGD 2022, waarvoor onze hartelijke dank. Graag reageren wij hieronder op een aantal opmerkingen van verschillende gemeenten. Daarnaast delen wij in deze brief de besluiten van het Algemeen Bestuur (d.d. 1 juli 2021) aan u mee met betrekking tot de Jaarrekening GGD 2020, de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis (VT) en de Programmabegroting GGD 2022. Vanzelfsprekend gaat de GGD aan de slag met de uitvoering van de genomen besluiten.

Ontwikkelingen oandemie Coronavirus COVID-19 Allereerst danken wij u hartelijk voor de waardering die u uitspreekt voor de werkzaamheden die de GGD verricht in deze crisistijd. Op het moment van opstellen en vaststellen van de jaarrekening 2020 en begroting 2022 volgen de ontwikkelingen ten aanzien van testen, bron- en contactonderzoek en vaccineren, ter bestrijding van het Coronavirus COVID-19, zich nog steeds in snel tempo op. Wederom duidelijk is dat de GGD, vanwege haar rol in deze crisis, ook voor 2021 hogere lasten zal hebben dan verwacht en dat er sommige werkzaamheden later worden afgerond dan gepland. De GGD zal deze lasten proberen op te vangen door, net als in 2020, een beroep te doen op de regelingen die het Rijk hiervoor beschikbaar stelt en door, daar waar nodig, gebruik te maken van de financieringsprocedures die de Wgr en de GR GGD Gelderland-Zuid haar bieden. In de managementrapportage t/m juni, die u te zijner tijd ter kennisname ontvangt, zullen we verslag doen van de kosten en baten t/m juni en het verwachte resultaat over 2021.

Jaarrekening GGD 2020 Het Algemeen Bestuur (AB) heeft in de vergadering van 1 juli jl. de Jaarstukken GGD 2020 vastgesteld en ingestemd met de resultaatbestemming, te weten: het toevoegen van € 760.000 aan de algemene

Centraal postadres

Hoofdvestigingen

Postbus 1120

GGD Gelderland-Zuid

6501 BC Nijmegen www.ggdgelderlandzuid.nl

Regio Nijmegen (Nijmegen)

info@ggdgelderlandzuid.nl

Rivierenland (Tiel)

Bezoekadres

Regio Nijmegen Groenewoudseweg 275 6524 TV Nijmegen T: (088) 144 71 44 F: (024) 322 69 80

BIC /SWIFT: RABONL2U IBAN: NL56.RABO.030.73.24.826 BTW: NL8003.34.930.B01 KvK: 09212724

datum: 13 juli 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/21/2404/MP/JvW pagina 2 van 5

reserve van de GGD. Hierdoor stijgt de algemene reserve tot € 1.547.000 wat overeenkomt met 85% van de streefwaarde van € 1.821.000. De algemene reserve dekt daarmee 56% (was 34%) van de gekwantificeerde risico's af. In de vergadering van 1 juli jl. heeft het Algemeen Bestuur ook besloten tot het instellen van een ambtelijke werkgroep om de P&C-documenten te vereenvoudigen. We constateren dat de P&Cdocumenten de afgelopen jaren fors uitgebreid zijn. Dat geldt onder andere voor de bijlagen in de jaarrekening en begroting, maar ook voor diverse financiële tabellen die erin opgenomen zijn. Daarnaast zal deze werkgroep ook de methodiek tot het vormen van het weerstandsvermogen van de GGD evalueren.

Zienswijzen In bijlage 1 vindt u het overzicht van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de Jaarstukken 2020. Hierin ziet u een zeer grote mate van overeenkomst; het overgrote deel van de gemeenten (9) kan instemmen met de jaarrekening en de resultaatbestemming. Drie gemeenten zijn van mening dat de GR-en geen grote algemene reserve hoeven te hebben en vragen het positief resultaat terug te storten naar gemeenten.

Veronderstelde afspraak 'bijstorten tot 70%' Twee gemeenten geven aan dat, volgens hen, het AB GGD in december 2017 heeft besloten dat de deelnemende gemeenten bijstorten tot 70% van het benodigde weerstandsvermogen. Deze gemeenten verzoeken de GGD de algemene reserve aan te vullen met het positieve resultaat tot 70% van de streefwaarde en het restant terug te storten aan de gemeenten. In 2017 was sprake van een verhoogde productie van Veilig Thuis door een sterke stijging van de instroom. Het Algemeen Bestuur heeft toen besloten om de extra productie voor te financieren uit het weerstandsvermogen, in plaats van te werken met een begrotingswijziging. De algemene reserve is niet bedoeld als voorfinanciering, maar bedoeld voor het opvangen van bedrijfsfluctuaties c.q. bedrijfsvoeringsrisico's. Op 14 december 2017 heeft het Algemeen Bestuur besloten om het weerstandsvermogen actief aan te vullen tot 70% van het normbedrag bij de jaarrekening van 2017 en bij de jaarrekening 2018 te evalueren of de aanvullende 30% nodig is. Bij vaststelling van de jaarrekening 2017 is dit geëffectueerd en is aangevuld tot 70% van de streefwaarde door gemeenten. Bij de vaststelling van de jaarrekening 2018 heeft het AB besloten om het weerstandsvermogen op dat moment niet aan te vullen met de resterende 30%.

Concluderend heeft het Dagelijks Bestuur vastgesteld dat de 70% benoemd in het besluit van 2017 te maken had met een gedeeltelijke restitutie van de voorfinanciering. De streefwaarde van het weerstandsvermogen is niet aangepast. Derhalve houdt het DB vast aan de bestuurlijke werkwijze om positieve resultaten toe te voegen aan de algemene reserve tot de streefwaarde van de norm is bereikt.

Meer duiding bij 'resultaten per gemeente' Een gemeente vraagt om in het vervolg op beknopte wijze meer duiding aan te brengen in de cijfers die in het hoofdstuk'resultaten per gemeente' zijn opgenomen, zodat de cijfers de gemeente meer inzicht bieden in behaalde resultaten en in de ontwikkelingen dan nu het geval is. In het inhoudelijk jaarverslag 2020 wordt toegelicht welke werkzaamheden GGD Gelderland-Zuid in 2020 heeft verricht voor de 14 gemeenten en welke resultaten ze daarbij heeft geboekt. In het hoofdstuk 'resultaten per gemeente' worden per gemeente de resultaten per werkveld op hoofdlijnen in beeld gebracht. Dat gebeurt middels pictogrammen, tabellen en grafieken. De ruimte ontbreekt om meer data en duiding te geven dan we nu al doen.

Rapportage van de facultatieve taken In het jaarverslag en de jaarrekening worden de uniforme taken van de GGD verantwoord. De GGD kan op verzoek facultatieve taken verrichten voor één of meerdere gemeenten. Een gemeente verzoekt (in de zienswijze) om ook de resultaten van de facultatieve taken te rapporteren in het jaarverslag/jaarrekening. De inhoudelijke en financiële resultaten van facultatieve taken/projecten worden aan de betreffende gemeente(n) verantwoord per subsidie. Het vormt geen onderdeel van het jaarverslag en de jaarrekening.

datum: 13 juli 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/21/2404/MP/JvW pagina 3 van 5

Begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis Het Algemeen Bestuur heeft in de vergadering van 1 juli jl. unaniem de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis vastgesteld ter grootte van € 371.827. Structurele financiering voor dit onderdeel komt uit de Decentralisatie Uitkering Vrouwenopvang (DUVO) van Centrumgemeente Nijmegen. De raad van Nijmegen is hiermee 9 juni jl. akkoord gegaan.

Zienswijzen In bijlage 2 vindt u het overzicht van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis. Hierin ziet u dat alle 14 gemeenten kunnen instemmen met de begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis.

Gedegen onderbouwing Een groot aantal gemeenten heeft Veilig Thuis in de zienswijze op de Kaderbrief 2022 verzocht om een realistische en transparante begroting met een gedegen onderbouwing te komen. Veilig Thuis heeft hiervoor onder andere Q consult gevraagd om de cijfers van VT te vergelijken met andere Veilig Thuis­ organisaties en met een advies te komen. Mede op basis van het advies van Q consult heeft VT onder andere de normuren aangepast. Voor deze gedegen onderbouwing van de cijfers spreken deze gemeenten hun dank uit naar Veilig Thuis, hetgeen wij zeer waarderen.

Een aantal onjuistheden in de conceptbegroting De subtotalen van de bijdragen voor Maasdriel en Zaltbommel voor de begrotingswijziging Veilig Thuis 2021 stonden per abuis niet juist in de begroting. Dit is aangepast in de definitieve begroting (zie bijlage). Dit heeft geen financiële consequentie.

Behalen wettelijke termijnen Een aantal gemeenten geeft aan dat zij blij zijn dat VT, met behulp van een gespecialiseerd adviesbureau, zich inzet om de wettelijke termijnen beter te halen en te zorgen dat er op termijn geen wachtlijsten meer zijn. De voortgang van de analyse van het logistieke proces VT zal gedeeld worden in de kwartaalrapportages van Veilig Thuis, die periodiek gestuurd worden naar het Algemeen Bestuur.

Begroting Veilig Thuis aan de hand van het werkproces van VT Drie gemeenten stellen voor om bij een volgende begroting aan de hand van het landelijk schematisch gepresenteerde werkproces van Veilig Thuis het dienstenpakket van VT inzichtelijk te maken. Wij gaan bestuderen of dat dit een werkbaar model is voor ons.

Proorammabearoting GGD 2022 Het AB heeft op 1 juli jl. ingestémd met de Programmabegroting GGD 2022, met uitzondering van: ■ Het voorstel voor de uitzetting van de nieuwbouw GGD (€ 48.650). ■ De voorgestelde uitzetting van € 300.000 voor ondersteuning van de Omgevingswet. Daarnaast is het AB gedeeltelijk akkoord gegaan met het voorstel en uitzetting van de begroting voor datagestuurd werken en informatieveiligheid (zie onder). Het AB heeft 1 juli jl. ingestemd met: ■ een indexering van 2,21% in 2022; dit komt overeen met een stijging van de lasten van € 528.766. ■ de begroting VT 2022 (€ 0 stijging t.o.v. 2021; alleen indexering). ■ een daling van de kosten in 2022 als gevolg van besparingen van € 560.000. * een incidentele uitzetting voor 2022 van € 175.275 voor data- en informatiegestuurd werken. ■ de uitzetting van € 75.000 in 2022 ten behoeve van de aanstelling van een Chief Information Security Officer (CISO) in het kader van informatieveiligheid. ■ de stijging van de lasten t.b.v. het RVP1 in 2022 (€ 103.236, incl. indexering). De bovengenoemde besluiten van het Algemeen Bestuur (d.d. 1 juli 2021) zijn verwerkt in de bijgaande herziene Programmabegroting GGD 2022 (versie 2.0), die vastgesteld is door het AB.

1 Rijksvaccinatieprogramma

datum: 13 juli 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/21/2404/MP/JvW pagina 4 van 5

Zienswijzen In bijlage 3 treft u het overzicht aan van de zienswijzen van de deelnemende gemeenten over de Programmabegroting GGD 2022. Hierin ziet u een grote mate van overeenkomst. De zienswijzen zijn door het AB betrokken bij de behandeling en vaststelling van de Begroting 2022 in de vergadering van 1 juli jl.

Nieuwbouw GGD Bij het opstellen van de begroting 2022 werd nog gedacht dat in het najaar van 2022 het nieuwe GGDpand in gebruik zou worden genomen. Dit is onder andere door de coronacrisis een halfjaar uitgesteld. Vandaar dat de uitzetting van de lasten voor de nieuwbouw niet in de begroting 2022 wordt opgenomen, maar zal worden opgenomen in de GGD-begroting 2023.

Ondersteuning Omgevingswet Slechts één gemeente was akkoord met de uitzetting voor de ondersteuning van de Omgevingswet. Dat betekent dat de overgrote meerderheid van de gemeenten de plannen van de GGD met betrekking tot de ondersteuning van de gemeenten op het terrein van de Omgevingswet niet steunde. Veel gemeenten gaven aan dat ze zelf nog aan het verkennen zijn wat de invoering van de Omgevingswet precies betekent voor henzelf en welke posities externe partners krijgen in het proces. Voor de meeste gemeenten is het nog onduidelijk welke en hoeveel ondersteuning van de GGD nodig is. Samenvattend gaf het AB aan dat het voorstel van de GGD te vroeg komt; dit kwam ook terug uit de zienswijzen van de verschillende gemeenten (zie bijlage 3). In de zienswijzen hebben veel gemeenten aangegeven dat zij van mening zijn dat een gedragen vooronderzoek naar noodzaak en omvang van de advisering van de GGD op dit onderwerp ontbreekt evenals een goede financiële onderbouwing. Naar aanleiding hiervan zal de GGD in het najaar bij de gemeenten de behoefte aan advisering en ondersteuning door de GGD inventariseren. Hiervoor zal ook contact gezocht worden met de regionale regiegroep Omgevingswet en met regionale en lokale projectleiders Omgevingswet. Mede op basis hiervan zal eventueel een onderbouwd voorstel worden gemaakt voor de GGD-begroting 2023.

Mochten gemeenten dit jaar of in 2022 advies en ondersteuning wensen van de GGD ten aanzien van (invoering van) de Omgevingswet, dan kan de GGD gevraagd worden om een offerte uit te brengen. Indien de GGD hiervoor mogelijkheden heeft, kan een projectvoorstel/offerte worden uitgebracht, op basis van de uurtarieven2 die gelden voor de facultatieve dienstverlening. Na akkoord en opdracht­ verlening door een gemeente zal uitvoering op factuurbasis plaatsvinden. In het najaar worden de gemeenten hierover nader geïnformeerd.

Data- en informatiegestuurd werken De zienswijzen van de verschillende gemeenten over het onderdeel data- en informatiegestuurd werken liepen uiteen. Zes gemeenten waren akkoord met het volledige voorstel, te weten een structurele uitzetting van € 175.275 ten behoeve van data-tooling en bijbehorende capaciteit. Drie gemeenten waren in hun zienswijze akkoord, maar slechts alleen voor het jaar 2022. Daarbij stelden zij een evaluatie voor ten behoeve van een besluit over het structureel benodigde bedrag voor 2023 en verder. Beide groepen (dus 9 gemeenten) verzochten de GGD in hun zienswijze om dit onderwerp samen met de gemeenten op te pakken. Vijf gemeenten gaven ten aanzien van dit onderwerp een negatieve zienswijze. Als argumentatie hierbij werd onder andere aangegeven dat het voor deze gemeenten onvoldoende helder is wat de investering hen oplevert en dat volgens hen de onderbouwing van de gevraagde extra middelen ontbreekt. Ook gaven enkele gemeenten aan dat zij vinden dat de ambities in het kader van de meerjarenstrategie op dit punt uitgesteld moeten worden en opnieuw bezien voor 2023. Zoals hierboven genoemd, heeft het AB op 1 juli jl. besloten tot een incidentele uitzetting voor 2022 van € 175.275 voor data- en informatiegestuurd werken.

Voor de begroting 2023 zullen wij nader afstemmen met gemeenten en aangeven welke resultaten voor de gemeenten geboekt kunnen worden op het terrein van data- en informatiegestuurd werken. Door samen tot een beter onderbouwd voorstel te komen voor de begroting 2023, hoopt het DB het strategisch thema 'Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven' uit de meerjarenstrategie van de GGD (structureel) te verzilveren.

2 Deze zijn bij de gemeenten bekend.

datum: 13 juli 2021 ons kenmerk: GGD/DIR/21/2404/MP/JvW pagina 5 van 5

Informatieveiligheid Bij dit onderwerp was een tweedeling in de zienswijzen. Vijf gemeenten waren akkoord met het gehele voorstel (een uitzetting van € 145.000), te weten voor de aanstelling van een CISO en voor het structureel beheer en monitoring met betrekking tot informatiebeveiliging en privacy van de vele applicaties die door de GGD gebruikt worden. Daarnaast gaven negen gemeenten in hun zienswijze aan dat ze slechts akkoord konden gaan met de kosten voor de aanstelling van een CISO; de rest van de kosten moest de GGD zelf binnen begroting oplossen, zo meenden deze gemeenten. Na discussie heeft het AB met betrekking tot dit punt op 1 juli jl. besloten tot slechts de uitzetting van € 75.000 ten behoeve van de aanstelling van een CISO en niet akkoord te gaan met de overige voorgestelde € 70.000 voor het structureel beheer en monitoring. Het DB maakt hierbij de kanttekening dat hierdoor het risicoprofiel van de GGD is verhoogd, aangezien de GGD wettelijk verplicht is om te (blijven) voldoen aan de informatiebeveiligingsnorm NEN7510.

Planning jaarrekening 2021 en begroting 2023 Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid, zullen de jaarrekening 2021 en de ontwerpbegroting 2023 aan de raden van deelnemende gemeenten worden gezonden vóór 1 april 2022. Wij vertrouwen erop u met deze informatie van dienst te zijn.

Bijlagen: 1. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten Jaarstukken 2020 2. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis 3. Overzicht zienswijzen deelnemende gemeenten Programmabegroting GGD 2022 4. Vastgestelde Programmabegroting GGD 2022 (versie 2.0).

Bijlage 1 Zienswijzen gemeenten - Jaarstukken 2020 Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente Berg en Dal

Zienswijze Deels akkoord

Beuningen

Akkoord

maar beroept zich op de 'afspraak' dat gemeenten bijstorten tot 70% van het benodigde weerstandsvermogen. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

Buren

Deels akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020.

Culemborg

Akkoord

Druten

Deels akkoord

Heumen

Deels akkoord

Maasdriel

Akkoord

Neder-Betuwe

Akkoord

Door gemeente gemaakte opmerkingen Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt niet in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD,

Gemeente stemt niet in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD; gemeente verzoekt het positief resultaat terug te storten naar gemeenten. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt niet in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD; gemeente verzoekt het positief resultaat terug te storten naar gemeenten. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt niet in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD, maar beroept zich op de 'afspraak' dat gemeenten bijstorten tot 70% van het benodigde weerstandsvermogen. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD. Gemeente is van mening dat GR-en geen weerstandsvermogen hoeven te vormen. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

Pagina 1 van 2

Bijlage 1 Zienswijzen gemeenten - Jaarstukken 2020 Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente

Zienswijze

Door gemeente gemaakte opmerkingen

Nijmegen

Akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

Tiel

Akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

West Betuwe

Akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

West Maas en Waal

Akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

Wijchen

Deels akkoord

Zaltbommel

Akkoord

Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt niet in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD; gemeente verzoekt het positief resultaat terug te storten naar gemeenten. Gemeente stemt in met jaarrekening 2020. Gemeente stemt in met het toevoegen van het positief resultaat aan de algemene reserve van de GGD.

Pagina 2 van 2

Bijlage 2 Zienswijzen gemeenten - Begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente Berg en Dal

Zienswijze Akkoord

Beuningen

Akkoord

Buren

Akkoord

Culemborg

Akkoord

Druten

Akkoord

Heumen

Akkoord

Maasdriel

Akkoord

Door gemeente gemaakte opmerkingen betreffende Veilig Thuis

Gemeente wordt graag geinformeerd over voortgang van de analyse van het logistieke proces van VT, incl. het behalen van de wettelijke termijnen en de wachtlijsten.

Gemeente bedankt VT voor de gedegen onderbouwing van de cijfers. Gemeente waardeert dat VT de normuren op basis van beschikbare data heeft aangepast. Gemeente heeft in aanbiedingsbrief en concept begroting een aantal slordigheden geconstateerd; zij vraagt hier een volgende keer scherp op te zijn.

Neder-Betuwe

Akkoord

Onder voorbehoud van financiering door centrumgemeente Nijmegen uit DUVO-middelen.

Pagina 1 van 2

Bijlage 2 Zienswijzen gemeenten - Begrotingswijziging 2021 Veilig Thuis Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente

Zienswijze

Nijmegen

Akkoord

Tiel

Akkoord

West Betuwe

Akkoord

West Maas en Waal

Akkoord

Wijchen

Akkoord

Zaltbommel

Akkoord

Door gemeente gemaakte opmerkingen betreffende Veilig Thuis

Gemeente verzoekt VT bij een volgende begroting haar dienstenpakket inzichtelijk te maken adhv het landelijke werkproces van VT (zie pag. 47 van de conceptbegroting).

Pagina 2 van 2

Bijlage 3 Zienswijzen gemeenten - Programmabegroting GGD 2022 Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente Berg en Dal

Zienswijze Deels akkoord

Beuningen

Deels akkoord

Door gemeente gemaakte opmerkingen: 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: akkoord. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord, omdat nog onduidelijk is hoeveel ondersteuning van de GGD nodig is. Gemeente heeft voorkeur om dit, net als bij de Wvggz, eerst facultatief af te nemen. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: niet akkoord, is te prematuur; er moet inzichtelijk gemaakt worden op welke manier datagestuurd werken gemeenten kan ondersteunen. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord, omdat vooronderzoek ontbreekt naar noodzaak en omvang GGD-advisering. 8. RVP: akkoord.

Buren

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: akkoord. 5. Datagestuurd werken: akkoord. 6. Informatieveiligheid: akkoord. 7. Omgevingswet: niet akkoord; gemeente stelt voor om de eerste twee jaar te factureren op daadwerkelijk gemaakte uren advies en na deze verkenningsfase kan dit alsnog structureel worden opgenomen in de begroting. 8. RVP: akkoord.

Culemborg

Deels akkoord

Druten

Deels akkoord

Heumen

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: akkoord. 5. Datagestuurd werken: akkoord (gemeente gaat ervanuit dat GGD hierbij gemeenten betrekt bij de uitvoering). 6. Informatieveiligheid: akkoord. 7. Omgevingswet: niet akkoord; al met al zijn er nog teveel onzekerheden om dit onderwerp in de begroting 2022 op te nemen als uniforme bijdrage. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: vooralsnog niet akkoord; onvoldoende helder wat de investering oplevert. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: vooralsnog niet akkoord; het is onduidelijk hoe advisering door GGD eruit moet zien; het is te vroeg om hiervoor extra financiering toe te kennen. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: niet akkoord; ambities op dit vlak uitstellen. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord; aanvullend onderzoek is nodig om te bepalen welke behoefte gemeenten hebben op dit vlak. 8. RVP: akkoord.

Maasdriel

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: akkoord. 5. Datagestuurd werken: akkoord, onder de voorwaarden dat het bedrag onderbouwd wordt, incidenteel is en niet wordt ingezet voor de OGGZ-monitor. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord; gemeente verzoekt GGD de taken op te nemen in de facultatieve bijdrage + bedrag beter te onderbouwen. 8. RVP: akkoord.

Neder-Betuwe

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: akkoord als incidenteel voor 2022 met verzoek te evalueren tbv besluit over het structureel benodigde bedrag in 2023 en verzoek om hierover nog nader te overleggen met gemeenten. 6. Informatieveiligheid alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord; onderbouwing is onvoldoende en de door gemeenten gewenste rol voor de GGD is nog niet bekend. 8. RVP: akkoord.

Pagina 1 van 2

Bijlage 3 Zienswijzen gemeenten - Programmabegroting GGD 2022 Overzicht d.d. 29 juni 2021

Gemeente

Zienswijze

Door gemeente gemaakte opmerkingen:

Nijmegen

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken niet akkoord; ambities op dit vlak uitstellen. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord; gemeente is nog zoekende naar de brede invulling van gezondheid in ruimtelijke initiatieven en naar de rol van de GGD hierin; financiele onderbouwing nog onvoldoende; voorstel dat de gemeenten een collectief meerjarige facultatieve subsidie verlenen voor in 1e instantie 2 a 3 jaar.

Tiel

Deels akkoord

West Betuwe

Akkoord

8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: akkoord. 5. Datagestuurd werken: akkoord. 6. Informatieveiligheid: akkoord. 7. Omgevingswet: niet akkoord; GGD richt je op je basistaken en daarnaast is onderbouwing van de financiele berekening onvoldoende. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: akkoord. 5. Datagestuurd werken: akkoord; verzoek om hierbij de gemeenten te betrekken en rekening te houden met de info-behoefte v. gemeenten. 6. Informatieveiligheid: akkoord. 7. Omgevingswet: akkoord; verzoek om hierbij de nodige flexibiliteit te betrachten en met regiegroep Rivierenland in gesprek te blijven. 8. RVP: akkoord.

West Maas en Waal

Deels akkoord

Wijchen

Deels akkoord

1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: akkoord, maar samen met gemeenten oppakken. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: niet akkoord; onderbouwing van de financiele berekening is onvoldoende. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: vooralsnog niet akkoord; onvoldoende helder wat de investering oplevert. 6. Informatieveiligheid: alleen akkoord met €75.000 voor CISO. 7. Omgevingswet: vooralsnog niet akkoord; het is

Zaltbommel

Deels akkoord

onduidelijk hoe advisering door GGD eruit moet zien; het is te vroeg om hiervoor extra financiering toe te kennen. 8. RVP: akkoord. 1. Index: akkoord. 2. VT: akkoord. 3. Besparingen: akkoord. 4. Nieuwbouw: niet akkoord, gezien oplevering 2023. 5. Datagestuurd werken: akkoord, onder de voorwaarden dat: a) inzichtelijk wordt gemaakt hoe bedrag is opgebouwd b) uniforme bijdrage komt ten gunste aan alle gemeenten c) bijdrage voor 2022 is incidenteel. 6. Informatieveiligheid: akkoord. 7. Omgevingswet: niet akkoord; gemeenten zijn nog niet zover en het voorstel mist flexibiliteit. Gemeente adviseert GGD om de nieuwe taken voorlopig te factureren aan de gemeenten en in gesprek te gaan met gemeenten om behoeften beter in kaart te brengen. 8. RVP: akkoord.

Pagina 2 van 2

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2022

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 1 juli 2021 Directie

ons kenmerk versie status

GGD/N/DIR2369/21/MP Programmabegroting 2022 v2.0 Definitief

Inhoudsopgave 1

2

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4

1.2

PROCEDURE ............................................................................................................... 4

1.3

OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7

2.2

MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8

2.3

RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

LANDELIJKE NOTA GEZONDHEIDSBELEID 2020-2024 ...................................................10 3

4

5

6

7

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................14 3.1

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 14

3.2

WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 16

3.3

WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 34

3.4

WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 48

3.5

BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 61

PARAGRAFEN ...........................................................................................................73 4.1

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 73

4.2

KENGETALLEN .......................................................................................................... 75

4.3

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 75

4.4

FINANCIERING .......................................................................................................... 76

4.5

ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 78

4.6

VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 78

FINANCIËN ..............................................................................................................80 5.1

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 80

5.2

UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 85

5.3

VERLOOPSTAAT BEGROTINGSWIJZIGING 2021 ..................................................................... 86

BIJLAGEN ................................................................................................................88 6.1

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 88

6.2

VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 89

6.3

BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 90

6.4

BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 108

6.5

FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 109

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................115

Programmabegroting 2022

pagina 2 van 116

1 Inleiding

Programmabegroting 2022

pagina 3 van 116

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2022. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGz en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 13 oktober 2020 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2022 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het DB de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2022 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2022. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2022 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2022 1 juli 2021 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

In 2019 is de nieuwe indeling van de Programmabegroting GGD vastgesteld. Deze indeling sluit beter aan bij de behoeften van gemeenten, waaronder het inzicht in verschillende taken. Onderhavige Programmabegroting GGD 2022 is opgesteld op basis van de volgende nieuwe indeling: 1. 2. 3.

4.

(Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen.

Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen, maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2).

Programmabegroting 2022

pagina 4 van 116

Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGz/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang; • op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2022 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven.

Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2022 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Besparingen In onderhavige begroting zijn de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 met betrekking tot besparingen op het uniform deel opgenomen. Dit betreft € 560.000 en is ruim 2% van het uniform deel. De besparingen hebben een meerjarig karakten en lopen op tot circa 3% van het uniforme deel van de GGD-begroting in 2023. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2022 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2021. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2022

pagina 5 van 116

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2022

pagina 6 van 116

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid stijgt nog steeds. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De regie over het eigen leven neemt af met de leeftijd. Van de 65-plussers heeft 14% onvoldoende regie over het eigen leven. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad), maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Opvallende verschillen tussen regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen betreft het voorkomen van overgewicht bij volwassenen en kinderen (hoger in Rivierenland), de consumptie van groente en fruit (lager in Rivierenland) en de vaccinatiegraad (lager in Rivierenland).

In de steden Nijmegen en Tiel zien we hogere scores op moeite met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek dan in de andere gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidsinformatie aan de individuele gemeenten in GelderlandZuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van de monitors jeugd en volwassenen, zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers1. Impact van coronacrisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij. Zowel economisch als sociaal-maatschappelijk zijn er grote zorgen. Alle groepen (jeugd, jongeren en volwassenen) zijn minder gaan bewegen. Er wordt rekening gehouden met een groot effect op jongeren, zowel qua kansenongelijkheid in het onderwijs, als mentale gezondheid en toekomstperspectief. Verwacht wordt dat er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen zullen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen.

Onderzoek naar de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen is hard nodig. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van het) gemeentelijk gezondheidsbeleid.

1

Deze cijfers zijn verzameld vóór de coronacrisis (zie kopje ‘impact van coronacrisis’).

Programmabegroting 2022

pagina 7 van 116

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2.

Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven; 2. adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg; 3. investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid; 4. gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2022 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2022 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3.

In de Programmabegroting GGD 2022 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg en Veilig Thuis, te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD.

Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2022 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Effecten van de coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij, zowel op het gebied van gezondheid als sociaal-economisch. Bekend is, door onder andere onderzoeken van CBS, CPB, RIVM, panelonderzoeken door GGD’en, dat er door de coronacrisis achterstanden op terrein van scholing/onderwijs zijn ontstaan, werkverlies is opgetreden, armoede, problematische schulden zijn ontstaan en dat er meer eenzaamheid, stress en angst heerst onder de bevolking. Met name kwetsbaren in de samenleving zullen hier (langdurige) effecten van ondervinden. De zorg is dan ook dat gezondheidsachterstanden zullen worden vergroot. Gezondheidsachterstanden vormen een complex probleem waarvoor geen eenduidige oplossing is; het vraagt om een integrale aanpak die beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving met elkaar verbindt. De gezondheidsmonitors die de GGD uitvoeren, zullen een waardevolle gegevensbron zijn om de effecten van de coronacrisis te monitoren. Extra aandacht voor specifieke groepen, zoals jeugd, jongvolwassenen, is dan ook op zijn plaats. Belang van gezondheid en preventie - preventieakkoorden De rol van preventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet. De coronacrisis heeft het belang van gezondheid en preventie verder onderstreept.

Eind 2018 presenteerde staatsecretaris Blokhuis het Nationaal Preventieakkoord, ondertekend door 70 partijen waaronder de VNG en de GGD’en. Het Preventieakkoord zet in op het terugdringen van overgewicht, roken en problematisch alcoholgebruik. Doelstellingen (voor 2040) betreffen een rookvrije generatie, een kwart minder mensen met overgewicht en een halvering van het aantal mensen met problematisch alcoholgebruik. Het sluiten van regionale en lokale preventie-akkoorden wordt aangemoedigd. Het Preventieakkoord sluit goed aan op het gezondheidsbeleid van de gemeenten in Gelderland-Zuid en op de inzet van gezondheidsmakelaars van onze GGD om de integrale aanpak op de gekozen leefstijlthema’s te verbreden en te verstevigen. ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’, is een lokaal preventie-akkoord waar intussen meer dan 50 partners bij zijn aangesloten. Daarin is afgesproken dat ze actief een gezonde leefstijl bij medewerkers, leerlingen, cliënten en patiënten stimuleren. Een rookvrije omgeving, meer bewegen en gezond eten, mentale fitheid en bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zijn de prioriteiten. Het doel van het akkoord is de fysieke én mentale gezondheid van Nijmegenaren aanzienlijk te verbeteren.

Programmabegroting 2022

pagina 9 van 116

In de gezondheidszorg zien we een verschuiving van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag. Er wordt meer ingezet op persoonsgerichte preventie, en aandacht voor de leefstijl en leefwijze. Dit wordt door VWS ondersteund door onder andere in te zetten op Gecombineerde Leefstijl Interventies, waarbij huisartsen, eerstelijnszorg en specialistische zorg samenwerken met GGD en sociaal domein om ongezond gedrag van een patiënt structureel te verbeteren. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. de invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2.

het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang. Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid. Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving; 2. het verminderen van gezondheidsachterstanden; 3. het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen; 4. het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven.

De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota. Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2022 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar. Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving, die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt.

Programmabegroting 2022

pagina 10 van 116

De landelijke gezondheidsnota (zie boven) gaat uit van met prioriteit inzetten op het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Discussienota ‘Zorg voor de toekomst’ en Contourennota In de VWS-begroting 2020 stond aangekondigd dat in de zomer 2020 de Contourennota verschijnt, waarin de hoofdlijnen worden neergezet voor verbetering van de organisatie van het zorgstelsel. Door de coronacrisis is bovengenoemde planning van de Contourennota noodgedwongen gewijzigd. Het Kabinet heeft in december 2020 de discussienota ‘Zorg voor de Toekomst’ uitgebracht, die ten doel heeft om het gesprek met partijen te faciliteren, reacties te verzamelen en op basis daarvan de Contourennota verder te kunnen uitwerken. De discussienota ‘Zorg voor de Toekomst’ beschrijft in een beknopte probleemanalyse de opgave om de houdbaarheid van onze gezondheidszorg te waarborgen. Daarna wordt ingegaan op mogelijke beleidsopties op de thema’s: Preventie & Gezondheid, Organisatie & Regie en Vernieuwing & Werkplezier. Binnen deze drie thema’s worden meerdere beleidsopties voorgesteld. De planning is dat de Contourennota voorjaar 2021 zal worden aangeboden aan de Tweede Kamer. Voornemen Prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen door de JGZ Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat een kind een goede start kan maken in de eerste 1000 dagen.

Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Daarom is het belangrijk dat met name kwetsbare zwangere vrouwen en gezinnen passende ondersteuning krijgen, gericht op het wegnemen van onder andere stress en op het bevorderen van sensitief ouderschap zodat meer kinderen gezond en veilig opgroeien. Hiertoe heeft de minister van VWS het voornemen om per 1 januari 2022 in de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verplichting voor gemeenten op te nemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden. Dit voornemen komt voort uit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. In 2021 wordt het RVP uitgebreid met een meningokokkenvaccin voor 14-jarigen. In 2022 wordt het HPV-vaccin ook beschikbaar voor jongens (nu alleen voor meisjes van 12/13 jaar). Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond-, en keelkanker.

Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Jongeren die het vaccin hebben gemist, krijgen nog een keer de kans om de prik in te halen wanneer ze 14 of tussen de 16 en 17 jaar oud zijn. Ook jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar krijgen in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te halen. De exacte datum daarvan is nog niet bekend. De Gezondheidsraad zal de vaccinatie tegen het Rota-virus opnieuw beoordelen. Deze zou per 1 juni 2020 worden aangeboden aan kwetsbare kinderen. Het gaat om kinderen die bijvoorbeeld te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het Rota-virus ernstig verloopt. Uit recent onderzoek blijkt dat de vaccinatie voor deze groep kinderen niet effectief genoeg is. Ook zal de Gezondheidsraad de vaccinatie tegen meningokokken B over een paar jaar opnieuw beoordelen. Maar ook andere vaccinaties blijven in de toekomst hoog op de agenda van wetenschappers en beleidsmakers staan. Met de toenemende kennis wordt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen.

Programmabegroting 2022

pagina 11 van 116

Doordecentralisatie Beschermd wonen / Maatschappelijke Omvang De doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang van de centrumgemeente naar individuele gemeenten is voorzien per 1 januari 2022. Dat betekent dat niet alleen de centrumgemeente Nijmegen, maar alle regiogemeenten verantwoordelijk worden voor deze taak en daarover regionale samenwerkingsafspraken maken. Vanaf 1 januari 2023 komt er een nieuwe financiële verdeling over gemeenten. In 2021 zal de GGD zich zo goed mogelijk voorbereiden op deze doordecentralisatie, in samenwerking met centrumgemeente Nijmegen en de gemeenten in Gelderland-Zuid. Op dit moment is Nijmegen centrumgemeente voor heel Gelderland-Zuid (excl. de gemeenten Maasdriel en Zaltbommel). Beschermd wonen stelt mensen met psychische beperkingen in staat om, met begeleiding en behandeling in de thuissituatie, zoveel mogelijk hun eigen leven te leiden. Uitgangspunt hierbij is dat ook zij dezelfde wensen en levensbehoeften hebben als ieder ander. Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang Centrumgemeente Nijmegen heeft aan de GGD de vraag gesteld om de Centrale Toegang voor de Maatschappelijke Opvang uit te voeren. Deze taak wordt, indien daartoe wordt besloten, toegevoegd aan het team Toegang Beschermd Wonen.

In het voorjaar van 2021 zal dit vraagstuk bestuurlijk geagendeerd worden en zal er bestuurlijke besluitvorming plaatsvinden over inbedding van deze taak bij de GGD, inclusief de financiële consequenties van uitvoering van deze nieuwe taak. Openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGz) Door de ambulantisering van de GGZ wordt de doelgroep psychisch kwetsbare burgers voor gemeenten groter. De ontwikkelingen rond een sluitende aanpak voor ‘personen met verward gedrag’, heeft de netwerksamenwerking tussen de GGZ, Verslavingszorg, OGGz (Bijzondere Zorg), politie en partners in het sociaal domein versterkt. Sterkere verbinding tussen zorg en veiligheid Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat op gemeentelijk niveau zorg en veiligheid steeds sterker met elkaar in aanraking komen. Door de decentralisaties van zorgtaken naar gemeenten, het streven om inwoners langer in de wijk te laten wonen en de beweging van gespecialiseerde intramurale zorg naar ambulante ondersteuning, wonen kwetsbare groepen steeds langer in de wijk. Dit geldt behalve voor bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, ook voor personen die overlast gevend gedrag veroorzaken en/of voor zichzelf of anderen een gevaar kunnen zijn. Zowel bij Bijzondere Zorg, Veilig Thuis, crisisdiensten GGZ als het Veiligheidshuis zien we de complexiteit van casuïstiek toenemen.

Dit vraagt om een goede samenwerking tussen zorgpartners, gemeenten, politie en justitie om samen een integrale aanpak te hanteren. Toekomstige wijziging in de Jeugdbeschermingsketen Hoewel er meer kinderen in beeld zijn dan voorheen, ontvangen zij niet altijd op tijd de hulp die ze nodig hebben. Het Rijk en de VNG werken aan een wetsvoorstel voor een betere organisatie van specifieke vormen van jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering en Veilig Thuis. Ook zal bezien worden of het nodig is om kwaliteitsstandaarden c.q. landelijke eisen voor sociale wijkteams in de wet of in nadere regelgeving vast te leggen. De bovenstaande ontwikkeling kan mogelijk leiden tot intensievere samenwerkingsvormen tussen de gecertificeerde instellingen, de Raad voor de Kinderbescherming en de Veilig Thuis-organisaties in Gelderland.

Programmabegroting 2022

pagina 12 van 116

3 Programma GGD

Programmabegroting 2022

pagina 13 van 116

3 3.1

Programma GGD Overzicht programma

Programmabegroting 2022

pagina 14 van 116

Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.

Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.

Programmabegroting 2022

pagina 15 van 116

3.2

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD

3.2.1

Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)

Het programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA) ontwikkelt een data- en informatiegestuurde aanpak. Vanuit gemeenten zien we een groeiende vraag aan informatie en duiding van data om bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke opgaven/vraagstukken en voor het op te stellen lokale gezondheidsbeleid. De GGD levert hiervoor actuele cijfers over de gezondheid van de inwoners van Gelderland-Zuid. Deze data komen momenteel voornamelijk uit monitor-onderzoeken en registraties. Er is echter een groeiende hoeveelheid aan data en meer mogelijkheden om data te ontsluiten, te verwerken, te verrijken en te presenteren. Door data te combineren en te analyseren ontstaan kansen om verbanden tussen verschillende (gemeentelijke) domeinen inzichtelijk te maken. Bijvoorbeeld door het koppelen van gegevens over de gezondheid en de ontwikkeling van de jeugd (jeugdgezondheidszorg) aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Door expertise uit te bouwen op het gebied van data-analyse, de bestaande infrastructuur van monitoren te benutten en waar relevant te versterken, samen te werken met gemeenten en partners, zoals zorgverzekeraars, huisartsen, ziekenhuizen, universiteiten en met de burger als databron en ‘onderzoeker’ (citizen science), kan de GGD op meer integrale en ‘moderne’ manier informatie verzamelen en duiden.