B20 d.d. 11 november 2021 van het UWV inzake Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

November 2021

Inhoudsopgave

Voorwoord

2

1. Arbeidsmarkt op niveau van voor corona 1.1. Economie veert terug uit coronacrisis 1.2. Beperkt verlies van banen in Rijk van Nijmegen tijdens corona 1.3. Publieke sector groeit tijdens corona 1.4. Werkloosheid Rijk van Nijmegen op niveau van voor corona 1.5. Steunmaatregelen dempten verlies werknemersbanen

3 3 3 4 4 6

2. Arbeidsmarkt Rijk van Nijmegen herstelt verder in 2022 2.1. Economie herstelt boven verwachting, maar onzekerheden blijven 2.2. In Rijk van Nijmegen meer vacatures dan voor corona 2.3. In 2022 sterkste banengroei bij uitzendbureaus en horeca 2.4. Behalve corona ook structurele ontwikkelingen relevant

8 8 8 9 11

3. Divers en omvangrijk arbeidsaanbod in Rijk van Nijmegen 3.1. Kwetsbare groepen vertegenwoordigd in alle typen uitkering 3.2. Meervoudige uitdaging arbeidsbeperkten vereist maatwerk 3.3. Niet alle jongeren even hard geraakt, ongelijkheid neemt toe 3.4. Veel concurrentie voor grote groep administratief werkzoekenden

14 14 15 18 19

4. Krapte en kansen op de arbeidsmarkt 4.1. Krapte flink hoger dan voor corona 4.2. In bijna alle beroepsklassen (weer) sprake van krapte 4.3. Neemt de spanning de komende jaren verder toe? 4.4. Kansen kwetsbare groepen vergroten via skills en maatwerk

21 21 22 23 24

5. Uitdagingen en oplossingsrichtingen voor de regionale arbeidsmarkt 5.1. Nauwe samenwerking met werkgevers en brancheorganisaties 5.2. Leven Lang Ontwikkelen 5.3. Intensieve begeleiding 5.4. Stimuleren arbeidsparticipatie

26 26 28 28 29

Bronnen

31

Begrippen

32

Colofon

34

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

1

Voorwoord Voor u ligt de editie 2021 van Regio in Beeld Rijk van Nijmegen. In de vorige Regio in Beeld bleek dat de coronacrisis de arbeidsmarkt in Rijk van Nijmegen in korte tijd flink op zijn kop zette. Nu, een jaar later, ziet de wereld er anders uit. Halverwege 2021 zijn er in Rijk van Nijmegen meer vacatures en minder werkzoekenden dan voor corona. Daarmee is ook de krapte op de arbeidsmarkt sterker dan voor corona. Met de verwachte groei van de economie en werkgelegenheid staan werkgevers voor de uitdaging om aan voldoende geschikt personeel te komen. Die uitdaging wordt groter nu steeds meer werkenden de komende jaren met pensioen gaan. Ook personeel vasthouden blijkt in steeds meer sectoren zoals de zorg en onderwijs een flinke uitdaging. De krapte op de arbeidsmarkt en toenemende vraag naar personeel bieden steeds meer en steeds beter kansen op werk voor wie (meer) werk zoekt. Die toenemende kansen op werk gelden echter niet voor iedereen. Zo vervallen veel administratieve taken door de voortgaande digitalisering. Corona heeft dit proces in sommige gevallen zelfs versneld. Daarnaast vragen ontwikkelingen zoals de energietransitie andere kennis van werkenden. Ook voor mensen met een lagere opleiding, een arbeidsbeperking en voor een deel van de jongeren blijft het lastiger om werk en inkomenszekerheid te vinden.

Voor een aantal van hen werd de afstand tot de arbeidsmarkt het afgelopen jaar nog groter. De uitdaging is dan ook om personeelstekorten te verminderen en daarbij zoveel mogelijk mensen duurzaam aan het werk te krijgen. Regio in Beeld analyseert deze vraagstukken en ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt. Dit biedt gemeenten, werkgevers(organisaties), werknemersorganisaties, onderwijsinstellingen, UWV, sectororganisaties en regionale samenwerkingsverbanden een gemeenschappelijk startpunt voor regionale initiatieven en arbeidsmarktbeleid. Petra Molenaar, wethouder van Nijmegen met portefeuille werk en inkomen, zegt hier over: ‘De arbeidsmarkt is volop in beweging. En dat biedt volop kansen voor mensen die - al langere tijd - aan de kant staan. Als je het mij vraagt: goed nieuws! Want we gunnen iedereen die wil en kan werken een mooie baan. Een baan levert immers niet alleen financieel iets op, maar zorgt ook voor sociale contacten en het gevoel bij te kunnen dragen aan de samenleving. Helaas is het vinden van een baan niet voor iedereen vanzelfsprekend. In de regio werken we daarom graag samen met zowel het onderwijs als het bedrijfsleven om hen die dat nodig hebben te ondersteunen. Want samen kunnen we nog beter de uitdagingen op onze arbeidsmarkt het hoofd bieden.’ In deze Regio in Beeld leest u wat er speelt op de arbeidsmarkt in Rijk van Nijmegen.

Hoofdstuk 1 blikt terug op de impact van de coronacrisis op de regionale arbeidsmarkt. Het tweede hoofdstuk kijkt vooruit naar de vraag van werkgevers in 2022 en andere verwachte ontwikkelingen. Hoofdstuk 3 beschrijft het arbeidsaanbod in de regio, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen. In hoofdstuk 4 staan huidige en toekomstige personeelstekorten en kansen op de arbeidsmarkt centraal. Afsluitend schetst hoofdstuk 5 de uitdagingen op de regionale arbeidsmarkt en manieren waarop samenwerkende partijen de mismatch (kunnen) overbruggen. We staan voor grote uitdagingen om de spanning op de arbeidsmarkt het hoofd te bieden en zullen meer dan ooit moeten denken in creatieve oplossingen. Aan ons als UWV en gemeente de schone taak om zo veel mogelijk mensen met arbeidspotentieel, inzichtelijk en vindbaar te maken. Meer dan ooit moeten we ons expliciet richten op de kwaliteiten en de talenten van deze werkzoekenden. De overeenkomst van de mensen uit het doelgroepregister van de banenafspraak is niet dat ze een beperking hebben, maar dat ze arbeidsvermogen hebben. Het is aan ons om dat in kaart te brengen. Wanneer een werkgever interesse heeft in iemand met bepaalde kwaliteiten, gaan we kijken of de functie passend gemaakt kan worden.

Hiervoor is het belangrijk dat we de mogelijkheden en aandachtspunten van de kandidaat in kaart hebben gebracht en dat we kijken hoe de werkomstandigheden en/of taken daarop kunnen worden aangepast. Vervolgens blijven de begeleidingsaspecten over. Deze gaan we organiseren en borgen. Juist vanuit samenwerking. Dan spreek je van een match! We kunnen de werkgever hier natuurlijk prima bij helpen. Met een inclusieve arbeidsmarktanalyse, waarbij deze functies opnieuw gecreëerd worden, kan er een betere match ontstaan tussen de werkgever en de mensen die werk zoeken. Laten we gezamenlijk elke kans verzilveren en daarmee nog meer mensen duurzaam aan het werk helpen of houden! Wij wensen u veel leesplezier en inspiratie om gezamenlijk de uitdagingen op de arbeidsmarkt aan te gaan. Antoinette Verveen Rayonmanager UWV Rayon Arnhem-Nijmegen

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

Petra Molenaar Wethouder Nijmegen portefeuille: werk en inkomen

2

1. Arbeidsmarkt op niveau van voor corona Het uitbreken van de coronapandemie en de daaropvolgende overheidsmaatregelen hebben grote invloed op economie en arbeidsmarkt in Rijk van Nijmegen. Een groeiende economie en een krappe arbeidsmarkt kwamen met de coronauitbraak in het voorjaar van 2020 abrupt tot stilstand. De economie kromp fors in de maanden na de eerste coronauitbraak, herstelde zich in de loop van 2020, om vervolgens aan het eind van dat jaar opnieuw te vertragen. In het tweede kwartaal van 2021 is de economie in veel regio’s weer op of boven het niveau van voor de coronacrisis. Sectoren reageren verschillend op deze crisis. Wat betreft de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zijn de coronajaren 2020 en 2021 met geen enkel ander jaar te vergelijken. Ondanks de turbulente maatschappelijke en economische situatie nam de dynamiek in de werkgelegenheid in 2020 af. Zowel het aantal nieuwe als het aantal beëindigde banen daalde tijdens de coronacrisis. De steunmaatregelen van de overheid hebben tot nu toe een dempende werking op het verlies aan werkgelegenheid en het ontstaan van werkloosheid en slagen daarmee in de opzet om de arbeidsmarkt over de coronacrisis heen te tillen.

1.1. Economie veert terug uit coronacrisis Met de corona-uitbraak in 2020 kwam de economische groei tijdelijk tot stilstand. Ruim voor het uitbreken van de coronacrisis was het tempo van de economische groei al minder hoog dan in de jaren ervoor. Door de uitbraak van de coronacrisis kromp de economie plotseling sterk in het tweede kwartaal van 2020, maar veerde daarna terug. De tweede lockdown zorgde ervoor dat de economische groei in het vierde kwartaal van 2020 en het eerste kwartaal van 2021 opnieuw nagenoeg stilviel. Over heel 2020 kromp de economie met 3,8% (zie afbeelding 1.1). Deze achteruitgang is vergelijkbaar met de krimp in 2009 als gevolg van de kredietcrisis. Ook Rijk van Nijmegen kreeg te maken met een forse economische terugslag. In het COROP-gebied Arnhem-Nijmegen kromp de economie in 2020 met 3,4%. Afbeelding 1.1 Economische groei per jaar (bruto binnenlands product) en raming CPB (september 2021) Nederland, realisatie 2001-2020, raming 2021-2022 5,0% 4,0% 3,0% 2,0%

1,0% 0,0% -1,0%

-2,0% -3,0% -4,0%

BBP (realisatie)

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

-5,0%

septemberraming CPB

Bron: UWV

De Nederlandse economie blijkt behoorlijk veerkrachtig. In het tweede kwartaal van 2021 trok de economie flink aan door de opheffing van coronarestricties en de hogere vaccinatiegraad. In veel regio’s is het bruto binnenlands product (bbp) inmiddels weer op of boven het niveau van voor de coronacrisis. In COROP-gebied Arnhem-Nijmegen was de omvang van de economie in het tweede kwartaal van 2021 weer op het zelfde niveau als in het tweede kwartaal van 2019. Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelt in de septemberraming landelijk een economische groei van 3,9% in 2021 en 3,5% in 2022. Het CPB wijst daarbij wel op de vele onzekerheden. Paragraaf 2.1 gaat hier nog nader op in.

1.2. Beperkt verlies van banen in Rijk van Nijmegen tijdens corona De corona-uitbraak en de overheidsmaatregelen om de gevolgen daarvan te beteugelen, hadden ongekende gevolgen voor de werkgelegenheid. Hoewel het aantal banen van werknemers in de maanden na de eerste corona-uitbraak in 2020 fors afnam, bleef het werkgelegenheidsverlies over dat hele jaar genomen beperkt. In 2020 liep het aantal banen terug tijdens de lockdowns van maart tot en met mei en van oktober tot en met december. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van aantallen nieuwe, hervatte en beëindigde banen blijkt dat de terugval in banen

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

3

tijdens de lockdowns vooral werd veroorzaakt doordat er minder nieuwe banen bijkwamen. In april 2020 was er bovendien een piek in het aantal beëindigde banen. Daarna werden gemiddeld per maand minder banen beëindigd dan in 2019. De crisis kwam over geheel 2020 genomen dan ook niet zozeer tot uitdrukking in een verlies van banen, maar vooral in een verlies van het aantal gewerkte uren. Landelijk daalde het aantal gewerkte uren met 3,4%. In de maanden vlak na de eerste corona-uitbraak kromp het aantal banen sterk. Alleen al in april 2020 verloren in Rijk van Nijmegen 3.900 mensen hun baan. Daarna herstelde de werkgelegenheid zich onder invloed van de versoepeling van maatregelen. Het baanverlies door corona bleek in veel gevallen van korte duur. Uit onderzoek van UWV blijkt dat landelijk 61% van de werknemers die tussen maart en oktober 2020 hun baan verloren binnen een half jaar weer werk vond. Als gevolg van het instellen van de tweede lockdown nam de werkgelegenheid aan het eind van 2020 opnieuw af. Al met al kromp de werkgelegenheid in Rijk van Nijmegen met 1.500 werknemersbanen, van 151.500 gemiddeld in 2019 naar 150.000 gemiddeld in 2020. Dit betekent een werkgelegenheidskrimp van 1,0%. Daarmee ontwikkelde de werkgelegenheid in Rijk van Nijmegen zich in 2020 iets gunstiger dan in heel Nederland, waar het aantal banen van werknemer met 1,2% afnam.

De volgende paragraaf licht toe dat dit deels te maken heeft met de regionale structuur van de werkgelegenheid in Rijk van Nijmegen waar zorg & welzijn en onderwijs sterk vertegenwoordigd zijn.

1.3. Publieke sector groeit tijdens corona De regionale werkgelegenheidsstructuur speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van banen. Sectoren reageerden namelijk verschillend op de corona-uitbraak. Afbeelding 1.2 toont de ontwikkeling van werknemersbanen in Rijk van Nijmegen in 2020 ten opzichte van 2019. Hoewel het totale aantal banden van werknemers in Rijk van Nijmegen in 2020 afnam, gold dat niet voor alle sectoren. Vooral het verlies van banen in sterk aanwezige sectoren als uitzendbureaus en horeca speelde regio Rijk van Nijmegen parten. Hoewel de uitzendmarkt zich in de loop van 2020 herstelde, verdwenen er op jaarbasis in Rijk van Nijmegen 2.500 uitzendbanen. Daarnaast verdwenen er in de sector horeca 800 banen. Maar er waren ook veel sectoren waar het aantal banen in 2020 licht toenam. Vooral in de collectieve sector (zorg & welzijn, onderwijs en openbaar bestuur) groeide het aantal banen. Dat compenseerde echter het verlies aan banen in de zwaar getroffen sectoren niet volledig. Het belang van zorg & welzijn is in Rijk van Nijmegen groter dan in vrijwel alle andere regio’s. Dit zorgde ervoor dat het verlies aan banen meer dan in diverse andere regio’s werd gedempt door de werkgelegenheidsgroei in deze sector. Afbeelding 1.2 Ontwikkeling werknemersbanen naar sector Rijk van Nijmegen, 2020 (gemiddeld) ten opzichte van 2019 (gemiddeld)

Zorg en welzijn Onderwijs Openbaar bestuur Bouw Groothandel Informatie en communicatie Specialistisch zakelijke diensten Detailhandel Financiële diensten Landbouw

Vervoer en opslag Overig zakelijke diensten Industrie Cultuur, sport, overige diensten Horeca Uitzendbureaus Totaal

-3.000

-2.500

-2.000

-1.500

-1.000

-500

0

500

1.000

1.500

Bron: UWV

1.4. Werkloosheid Rijk van Nijmegen op niveau van voor corona Niet alleen de banen, maar ook de beroepsbevolking ontwikkelden zich tijdens de coronacrisis anders dan gebruikelijk. Niet eerder zijn er binnen de beroepsbevolking zo kort op elkaar zulke sterke veranderingen geweest. De beroepsbevolking was vanwege de coronacrisis in 2020 volop in beweging. Ook was de gebruikelijke dynamiek in de seizoenspatronen anders dan in andere jaren. Door de impact van de lockdowns op de economie van Rijk van Nijmegen is de werkloosheid over geheel 2020 slechts beperkt toegenomen. In het laatste kwartaal van 2020 en het eerste kwartaal van 2021 nam de werkloosheid zelfs af.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

4

In Rijk van Nijmegen was de werkloosheid halverwege 2021 daardoor zelfs weer op het zelfde niveau als eind 2019. Het CPB geeft als oorzaak van deze beperkte werkloosheid dat veel bedrijven tijdens de coronacrisis schaarse vakmensen vast hielden ( ‘hamsterden’ of ‘labour hoarding’). Dat werd mede mogelijk gemaakt door de steunpakketten van de overheid die gericht waren op behoud van werkgelegenheid. Ook waren er veel mensen die minder uren werkten maar daarbij wel hun baan behielden. Bovendien gingen veel werknemers die hun werk tijdens de eerste corona-uitbraak tijdelijk hadden moeten neerleggen in de maanden daarna weer aan het werk. Verstoord seizoenspatroon werkzame beroepsbevolking De corona-uitbraak verstoorde de normale seizoenspatronen in de werkzame beroepsbevolking. In het tweede kwartaal van een jaar neemt het werk meestal toe in bijvoorbeeld de bouw en horeca vanwege het seizoen. Daardoor stijgt het aantal banen en daarmee het aantal werkenden. In het tweede kwartaal van 2020, tijdens de eerste lockdown, nam de werkzame beroepsbevolking in Rijk van Nijmegen juist af. In het daaropvolgende derde kwartaal nam de werkzame beroepsbevolking juist sterk toe. Het lijkt er op dat door de lockdown het seizoenswerk in 2020 later op gang kwam dan in andere jaren. Halverwege 2021 telt de werkloze beroepsbevolking in Rijk van Nijmegen 6.000 mensen (zie afbeelding 1.3).

Dat zijn er ongeveer net zo veel als voor het uitbreken van de coronacrisis. Afbeelding 1.3. Binding van potentiële beroepsbevolking met de arbeidsmarkt Rijk van Nijmegen, 2e kwartaal 2021

15- tot 75jarigen 250.000

Beroepsbevolking

Niet-beroepsbevolking

172.000

78.000

Werkend

Werkloos

166.000

6.000

Wil meer uren werken

6.000

Beschikbaar, niet gezocht 3.000

Niet beschikbaar, wel gezocht

Niet beschikbaar, niet gezocht

3.000

73.000

Wil werken 7.000

Bron: UWV

Niet iedereen die aan het begin van de coronacrisis zonder werk raakte, wordt in de statistieken als werkloos geteld. Alleen degenen die helemaal geen werk meer hebben, op zoek zijn naar werk en direct kunnen starten worden gerekend tot de werkloze beroepsbevolking. Het totale onbenutte arbeidsaanbod bestaat behalve uit werklozen ook uit werkenden die meer uren willen werken en uit mensen zonder werk die wel willen en kunnen werken maar niet actief hebben gezocht en/of tijdelijk niet beschikbaar zijn. Dit zijn in afbeelding 1.3 de drie lichtgroene blokken ‘werkloos’, ‘wil meer uren werken’, en ‘beschikbaar, niet gezocht’ en het oranje blok ‘niet beschikbaar, wel gezocht’. Veel mensen die in het tweede kwartaal van 2020 zonder werk raakten, gingen niet op zoek naar werk omdat dat in hun perceptie (vanwege de lockdown) weinig zin had. Ook werkten in deze periode veel mensen minder uren zonder dat zij hun baan volledig verloren. De ‘underemployment’, mensen die meer uren willen werken dan ze op dat moment doen, nam hierdoor sterk toe. Officieel werden deze mensen niet werkloos, maar zij maakten wel onderdeel uit van het onbenutte arbeidsaanbod. Met het aantrekken van de economie in het derde kwartaal van 2020 boden zich weer meer mensen aan op de arbeidsmarkt.

Het gaat dan om mensen die voorheen niet tot de beroepsbevolking werden gerekend, omdat ze niet werkten en ook geen werk zochten. Een deel van deze nieuwe werkzoekenden vond direct werk. Maar het merendeel bleef in eerste instantie werkloos. Desondanks nam het totale aantal werklozen in de regio in het derde kwartaal van 2020 af. Na de gedeeltelijke lockdown volgde in december 2020 een ‘harde’ lockdown. Desondanks daalde de werkloosheid met ingang het derde kwartaal van 2020. Na anderhalf jaar met grote dynamiek in de beroepsbevolking en een verstoring van de normale seizoenspatronen, nam de potentiële beroepsbevolking in Rijk van Nijmegen toe tot 250.000 personen in het tweede kwartaal van 2021. De beroepsbevolking daalde licht naar 172.000 en de werkzame beroepsbevolking nam iets af tot 166.000. De werkloze beroepsbevolking kwam halverwege 2021 uit op 6.000, wat ongeveer gelijk is aan de stand eind 2019. Het totale onbenutte arbeidsaanbod in Rijk van Nijmegen nam af tot 18.000.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

5

Aantal geregistreerde werkzoekenden Rijk van Nijmegen lager dan voor corona Aanvullend op de informatie van het CBS over het onbenutte arbeidspotentieel geeft UWV inzicht in de Geregistreerde Werkzoekenden bij UWV, kortweg GWU. Dit zijn mensen met een WW-, Wajong-, WIA- of WAO-uitkering van UWV en/of een bijstandsuitkering van de gemeente op grond van de Participatiewet, die dienstverlening ontvangen van UWV of hun gemeente. Ook mensen die alleen een actief cv op werk.nl hebben gezet, tellen mee in het GWU. Dit GWU geeft een beeld van de dynamiek in het onbenutte arbeidsaanbod in Rijk van Nijmegen over de afgelopen periode. Bovendien biedt het dashboard GWU gedetailleerde regionale informatie over groepen mensen uit de potentiële beroepsbevolking voor zover zij bij UWV staan ingeschreven. Afbeelding 1.4 laat zien hoe het GWU zich vanaf januari 2019 in Rijk van Nijmegen ontwikkelde. Afbeelding 1.4 Geregistreerde werkzoekenden UWV (GWU) Rijk van Nijmegen, januari 2019 tot en met juni 2021 25.000 24.500 24.000 23.500

23.000 22.500 22.000

2019

jun

apr

mei

feb

mrt

jan

dec

okt

nov

sep

jul

2020

aug

jun

mei

apr

feb

mrt

jan

dec

okt

nov

sep

jul

aug

jun

apr

mei

feb

mrt

jan

21.500

2021

Bron: UWV

Na de gebruikelijke toename van het aantal GWU in december 2019 volgde in maart 2020 geen daling, zoals in andere jaren gebruikelijk was. Door de eerste lockdown volgde daarentegen een zéér scherpe stijging. Tot en met juni 2020 steeg het GWU nog iets verder, om daarna weer geleidelijk af te nemen. De toename van het GWU in het voorjaar van 2020 kwam hoofdzakelijk door een sterke toename van nieuwe WW-uitkeringen. Vooral jongeren met een tijdelijk contract of een uitzendbaan uit sectoren als horeca en detailhandel verloren toen hun baan en kwamen in de WW terecht. In de loop van 2020 nam het aantal werkzoekenden met een WW-uitkering vervolgens weer geleidelijk af. Dat kwam deels doordat mensen weer werk vonden en deels doordat de korte WW-rechten van jongeren snel afliepen. Ook het aantal geregistreerde werkzoekenden zonder recht op uitkering nam de eerste maanden na de corona-uitbraak fors toe. Het aantal werkzoekenden met bijstand op grond van de Participatiewet vertoonde in 2020 een andere ontwikkeling met een maandelijkse geleidelijke toename vanaf maart 2020. Na de gebruikelijke stijging in december en januari zette in februari 2021 wél een daling in, zoals gebruikelijk in die maand. Eind juni 2021 lag het aantal GWU met ruim dan 22.900 ruim onder het aantal van juni 2020 en zelfs onder het aantal van juni 2019.

1.5. Steunmaatregelen dempten verlies werknemersbanen Gezien de ernst en omvang van de coronacrisis bleef het banenverlies, ook in Rijk van Nijmegen, in 2020 beperkt. Het zelfde geldt voor het aantal faillissementen, dat zelfs lager lag dan de laatste jaren. De tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) heeft een belangrijke rol gespeeld om het verlies van banen te beperken. In 2020 was het verlies van gewerkte uren aanzienlijk sterker was dan het verlies van banen. Veel bedrijven die kampten met omzetverlies bleken in staat, een deel van, hun personeel te behouden doordat ze gebruik konden maken van de NOW. Veel werknemers bleven op deze manier in dienst maar werkten minder uren. Box 1.1.

Noodmaatregel Overbrugging voor Werkbehoud en Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers

Het kabinet heeft eind maart 2020 steunmaatregelen in het leven geroepen om werkgevers en zelfstandigen gedurende de coronacrisis te ondersteunen. Voor werkgevers gaat het om de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW). De NOW is bedoeld om werkgevers tegemoet te komen die omzet verliezen, zodat zij hun werknemers kunnen blijven doorbetalen. Daarmee beoogt het kabinet baanverlies te voorkomen, zodat de werkloosheid niet te sterk oploopt. Voor zelfstandigen is er de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (Tozo). De Tozo wordt uitgevoerd door gemeenten en voorziet zelfstandigen in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen door de coronacrisis op te vangen.

Uit een berekening van de Rabobank blijkt dat de steunmaatregelen van de overheid tijdens de coronacrisis naar schatting landelijk 5.300 faillissementen en 230.000 extra werklozen hebben voorkomen. CPB schat dat laatste aantal

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

6

lager in, met tussen de 65.000 en 180.000 mensen die in 2020 hun baan hebben kunnen behouden door het steunpakket voor bedrijven. Sinds de corona-uitbraak zijn zes perioden gepasseerd waarin bedrijven een beroep konden doen op de NOW. Elke aanvraagperiode kent zijn eigen voorwaarden, waardoor deze niet één-op-één vergelijkbaar zijn. Meer gedetailleerde informatie is te vinden in het dashboard NOW. Dit dashboard bevat ook regionale gegevens en wordt periodiek bijgewerkt met de meest actuele data. Afbeelding 1.5 laat zien aan hoeveel bedrijven in rijk van Nijmegen NOWuitkeringen zijn verstrekt en hoeveel werknemers deze bedrijven hebben. In Rijk van Nijmegen nam het aantal bedrijven dat een beroep deed op deze loonkostensubsidie in de loop van de tijd af van 2.300 naar 800. Vooral in de eerste maanden na de corona-uitbraak maakten veel bedrijven gebruik van de NOW. Veel werkgelegenheid die anders verloren zou zijn gegaan, bleef hierdoor behouden. Het aantal bij de NOW betrokken werknemers daalde van 35.400 naar 11.800. Opvallend is de afgenomen animo onder bedrijven om gebruik te maken van de NOW-regeling in de vijfde aanvraagperiode. Ook bleef de herkomst van de goedgekeurde aanvragen in de vijfde aanvraagperiode grotendeels beperkt tot horecabedrijven, cateraars, overige commerciële dienstverlening en detailhandel.

Hieruit blijkt dat veel bedrijven inmiddels op eigen kracht uit de coronacrisis kunnen komen. Een deel van de bedrijven moet na de afrekening van de NOW een deel van de ontvangen voorschotten terugbetalen, een ander deel krijgt juist na afloop nog een nabetaling. Afbeelding 1.5 Aantal verstrekte NOW-uitkeringen Rijk van Nijmegen, maart 2020 – juni 2021 Aanvraagperiode

Bedrijven

Medewerkers

NOW-1

maart - mei 2020

2.300

35.400

NOW-2

juni - september 2020

1.000

18.400

NOW-3

oktober - december 2020

1.300

16.800

NOW-4

januari - maart 2021

1.300

16.400

NOW-5

april - juni 2021

800

11.800

Bron: UWV

UWV maakt op landelijk niveau een inschatting van banen die wel geraakt worden door de coronacrisis, maar niet verdwenen zijn omdat een bedrijf NOW ontvangt; de ‘ondersteunde’ banen. Daarbij is de aanname gedaan dat het percentage verwacht omzetverlies een indicatie geeft van het aantal banen dat geraakt wordt door de crisis. Uit het onderzoek blijkt dat in Nederland de sectoren luchtvaart, reisbureaus, horeca, cultuur, sport & recreatie en personenvervoer het hoogste aandeel ‘ondersteunde’ banen hebben. Vooral tijdens NOW-1 werd in deze sectoren meer dan de helft van de werknemersbanen ondersteund door de NOW. In Rijk van Nijmegen, met een kleiner aandeel banen in de luchtvaart en de reisbranche, maakten vooral bedrijven in horeca & catering, detailhandel, overige commerciële dienstverlening en zorg & welzijn in de afgelopen anderhalf jaar gebruik van de NOW-regeling. De economie is in 2020 en 2021 tijdelijk fors afgeremd door de coronacrisis. Toch bleef de daling van de werkgelegenheid binnen de perken, steeg de werkloosheid niet (fors) en bleef het beroep op uitkeringen beperkt. Er zijn wel grote verschillen tussen bedrijven, beroepen en sectoren in de mate waarin zij getroffen zijn. De steunmaatregelen hebben gezorgd voor een overbrugging van de werkgelegenheid tijdens de coronacrisis.

Het merendeel van de bedrijven die in de eerste fase van de corona-uitbraak gebruikmaakten van steunmaatregelen, probeert inmiddels op eigen kracht uit de coronacrisis te komen. Vanaf het moment dat de steunmaatregelen worden afgebouwd, moet blijken hoe sterk de economie en de arbeidsmarkt werkelijk zijn. Dit vraagt de komende tijd – naast aandacht voor de schuldenpositie van het bedrijfsleven en soepele terugbetalingsregelingen - alertheid voor de positie van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt, zoals jongeren, arbeidsbeperkten, mensen zonder startkwalificatie, zzp’ers en mensen die afhankelijk zijn van flexibele contracten.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

7

2. Arbeidsmarkt Rijk van Nijmegen herstelt verder in 2022 Door de veerkracht van de Nederlandse economie en versoepelingen van coronamaatregelen trok de economie vanaf het tweede kwartaal van 2021 weer aan. Deze groei werkt ook door op de arbeidsmarkt. In Rijk van Nijmegen is dat terug te zien in het aantal vacatures, dat flink hoger is dan voor corona. De werknemersbanen in de regio nemen tussen 2020 en 2022 iets minder sterk toe als landelijk, nadat de daling in 2020 beperkter was dan landelijk. Wel zijn er grote verschillen tussen de diverse sectoren. Deze zijn deels te verklaren vanuit corona, maar ook deels door structurele onderliggende factoren.

2.1. Economie herstelt boven verwachting, maar onzekerheden blijven De Nederlandse economie toonde zich behoorlijk veerkrachtig tijdens de coronacrisis en in de eerste periode van herstel. Vanaf het tweede kwartaal van 2021 trekt de economie, als gevolg van versoepeling van coronamaatregelen, aan. In de septemberraming voorspelt het CPB economische groei van 3,9% in 2021 en 3,5% in 2022 (zie ook afbeelding 1.1). Omzetverwachtingen bij de producenten zijn gunstig, bedrijfsinvesteringen in Nederland nemen toe, overheidsinvesteringen en consumentenuitgaven dragen bij aan deze groei. Omdat huishouders veel gespaard hebben sinds de corona-uitbraak, is er de komende kwartalen ruimte voor herstel van de consumptie. Daarnaast profiteert Nederland ook van het economisch herstel elders in de wereld. Hoewel de ontwikkelingen er dus positief uitzien, blijven er ook een aantal onzekerheden. De inflatie in de eurozone loopt op, onder meer als gevolg van de gestegen olie- en gasprijzen en het prijspeil van overige grondstoffen. Door de toenemende vraag naar specifieke grondstoffen, halffabricaten en computerchips ontstaan er mondiale leveringsproblemen. Het is nog onzeker of consumenten hun tijdens de coronacrisis gevulde spaarpotjes gaan gebruiken om extra uitgaven te doen. De grootste onzekerheid blijft echter nog steeds de vraag hoe de coronapandemie zich verder zal ontwikkelen.

Nieuwe besmettingsgolven kunnen leiden tot nieuwe restricties door overheden en voorzichtigheid bij huishoudens en bedrijven, met negatieve economische gevolgen. Ondanks de economische groei verwacht het CPB dat de werkloosheid in 2022 licht oploopt. Dit komt doordat het arbeidsaanbod sterk toeneemt en doordat mensen die al een baan hebben meer uren gaan werken. Dat laatste komt mede door het afbouwen van het steunpakket per 1 oktober 2021. Ook kunnen sommige bedrijven daardoor alsnog in de problemen komen. Het CPB verwachtte in september dat de werkloosheid in Nederland in 2021 gemiddeld 3,4% van de beroepsbevolking bedraagt en licht toeneemt tot 3,5% in 2022. Dit is echter wel veel minder dan in eerdere ramingen van het CPB.

2.2. In Rijk van Nijmegen meer vacatures dan voor corona De groei van de economie werkt ook door op de arbeidsmarkt. In de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen vertaalt dit herstel zich in een flinke toename van het aantal openstaande vacatures. Vacatures hoger dan voor corona De ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures in Rijk van Nijmegen (afbeelding 2.1) laat zien dat de vraag naar personeel weer fors is toegenomen. In het begin van de coronacrisis kromp de vacaturemarkt sterk, maar vanaf het eerste kwartaal 2021 nam het aantal openstaande vacatures weer toe. Met ruim 6.100 openstaande vacatures telt de vacaturemarkt in Rijk van Nijmegen in het tweede kwartaal van 2021 zelfs meer vacatures dan eind 2019 (+55%). De impact van de coronacrisis verschilt sterk tussen sectoren en beroepen in Rijk van Nijmegen. Dat is goed te zien in de vacaturemarkt naar beroepsrichting. Het aantal openstaande vacatures in Rijk van Nijmegen overtrof in het tweede kwartaal van 2021 die van het tweede kwartaal van 2019 voor technische beroepen, bedrijfseconomische & administratieve beroepen, transport & logistieke beroepen en pedagogische beroepen. De vacatures voor technische beroepen betreffen een breed scala aan technisch personeel in de bouw en industrie.

Bij vacatures voor bedrijfseconomische & administratieve beroepen gaat het vooral om transportplanners & (administratieve) logistiek medewerkers, medewerkers klantenservice en postbezorgers. De arbeidsmarkt voor administratief medewerkers is minder gunstig. Vacatures voor transport & logistieke beroepen betreffen voornamelijk vrachtwagenchauffeurs binnenland. Chauffeurs voor personenvervoer worden minder gevraagd. Bij vacatures voor pedagogische beroepen gaat het niet alleen om leraren in het basisonderwijs en docenten voortgezet onderwijs, maar ook om leiders kinderopvang. Meer informatie en actuele cijfers zijn te vinden in het dashboard Vacaturemarkt van Rijk van Nijmegen.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

8

Afbeelding 2.1 Openstaande vacatures Rijk van Nijmegen, per kwartaal 2019 – 2021 7.000 6.000 5.000

4.000 3.000 2.000 1.000 0 kw. 1

kw. 2

kw. 3

kw. 4

kw. 1

2019

kw. 2

kw. 3 2020

kw. 4

kw. 1

kw. 2 2021

Bron: UWV

Overigens verschillen de kansen op werk voor werkzoekenden en de moeite die werkgevers moeten doen om aan voldoende geschikt personeel te komen nog steeds sterk tussen (specifieke) beroepen. Hoofdstuk 4 gaat hier verder op in.

2.3. In 2022 sterkste banengroei bij uitzendbureaus en horeca In 2020 waren er in de arbeidsmarktregio Rijk van Nijmegen gemiddeld 150.100 werknemersbanen. In paragraaf 1.2 is al kort verwezen naar de sectorstructuur van de regio en hoe hierdoor het banenverlies iets minder sterk was dan het landelijk gemiddelde. Deze paragraaf gaat hier nader op in, omdat de sectorstructuur uiteraard ook bepalend is voor de wijze waarop in 2021 en 2022 de werkgelegenheid weer groeit. Zorg en onderwijs zijn belangrijke sectoren in Rijk van Nijmegen De vijf belangrijkste sectoren in Rijk van Nijmegen zijn, in volgorde van het aantal banen van werknemers, zorg & welzijn, onderwijs, detailhandel, uitzendbureaus en industrie (zie afbeelding 2.2). Zorg & welzijn biedt met 39.900 banen niet alleen in absolute zin, maar met 27% van de werkgelegenheid ook relatief veel banen. Landelijk biedt deze sector 17% van het totale aantal banen. Ook het onderwijs (van primair tot universitair onderwijs) biedt met 11% van de regionale werkgelegenheid aanzienlijk meer banen in Rijk van Nijmegen dan landelijk (6%). Afbeelding 2.2 Werknemersbanen naar sector Rijk van Nijmegen, gemiddelde 2020

Zorg en welzijn Onderwijs Detailhandel Uitzendbureaus Industrie Specialistisch zakelijke diensten Horeca

Groothandel Openbaar bestuur Cultuur, sport, overige diensten Bouw Overig zakelijke diensten Vervoer en opslag

Informatie en communicatie Financiële diensten Landbouw 0

5.000

10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000 40.000 45.000

Bron: UWV

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

9

Aantal werknemersbanen groeit weer in 2022 In juni 2021 stelde UWV op basis van de CPB-ramingen van maart 2021 prognoses op voor de werknemersbanen naar arbeidsmarktregio. In september stelde het CPB de ramingen voor de economische ontwikkelingen in positieve zin bij. Die bijstelling betekende feitelijk dat een deel van het herstel dat in de maart-ramingen pas voor 2022 werd verwacht al in 2021 zichtbaar wordt. De UWV-prognoses zijn dan wel gebaseerd op de maart-ramingen, maar deze geven desondanks een goed beeld van de sectorale ontwikkelingen in Rijk van Nijmegen over het geheel van de jaren 2021 en 2022. Afbeelding 2.3 geeft deze ontwikkeling van het aantal verwachte banen van werknemers per sector voor de periode van 2020 tot en met 2022 in Rijk van Nijmegen. In Rijk van Nijmegen groeit het totale aantal bananen tussen 2020 en 2022 met 500 (0,3%). Deze groei is lager dan de landelijke groei van 1.0% in deze periode. Voor een groot deel komt dat doordat de werkgelegenheid in het voorgaande jaar ook minder hard is gekrompen. Sectorstructuur bepalend voor banenontwikkeling Rijk van Nijmegen Hoe de banen zich in Rijk van Nijmegen ontwikkelen, hangt samen met de sectorstructuur van de regio. Ook andere factoren, zoals bevolkingsontwikkeling, ligging ten opzichte van economische centra en opleidingsniveau van de beroepsbevolking spelen een rol.

Voor de vijf grootste sectoren en de voor Rijk van Nijmegen belangrijke sector horeca worden de ontwikkelingen kort geschetst. Afbeelding 2.3 Prognose groei werknemersbanen Rijk van Nijmegen, 2020-2022

Totaal Uitzendbureaus Horeca

Detailhandel Onderwijs Informatie en communicatie Openbaar bestuur

Zorg en welzijn Vervoer en opslag Industrie Specialistisch zakelijke diensten Overig zakelijke diensten Groothandel Landbouw Bouw Cultuur, sport, overige diensten

Financiële diensten -10%

-8%

-6%

-4%

-2%

0%

2%

4%

6%

8%

10%

12%

Bron: UWV

 De sector zorg & welzijn heeft in Rijk van Nijmegen met 27% het grootste aandeel in de regionale werkgelegenheid en ook een groter aandeel dan in andere regio’s. Met 39.900 banen is dit de grootste sector in de regio. Deze sector krimpt in 2021 en 2022 in totaal zeer licht met nog geen 1%. Dat volgt echter wel op de groei van bijna 3% in 2020. Aan de ene kant zorgden coronapatiënten voor een grote vraag naar acute zorg, aan de andere kant lag een deel van de planbare zorg stil. Het aantal uitgestelde behandelingen is groot en zal ook de komende tijd voor veel werk zorgen. Vooral in de verpleging, verzorging & thuiszorg (VVT) groeit het aantal banen. De welzijnsbranche bestaat uit sociaal werk, jeugdzorg en kinderopvang. Tijdens de coronacrisis sociale problematiek toegenomen. Het aantal banen in sociaal werk en de jeugdzorg blijft echter redelijk stabiel. Met de beëindiging van de lockdown en toenemend aantal werkenden neem het werk in de kinderopvang weer toe.  Het onderwijs is met 17.300 banen qua omvang de tweede sector in de regio. Met 11% van de regionale werkgelegenheid is deze sector bijna twee keer zo groot als landelijk (6%). Voor 2021 en 2022 wordt een zeer lichte groei van nog geen 1% verwacht. Het onderwijs in Rijk van Nijmegen bestaat uit een breed scala van werkgevers in basisscholen tot en met de universiteit.

 In de detailhandel als geheel is in 2021 gemiddeld genomen nog sprake van banenverlies. Dit komt vooral door het doorlopen van de tweede lockdown in het eerste kwartaal van 2021. Vooral in de non-food sector moesten veel fysieke winkels, zoals kleding- en schoenenzaken, interieurwinkels en kringloopwinkels, tijdelijk de deuren sluiten. Supermarkten hadden het gedurende de gehele coronacrisis echter zeer druk. Hierdoor loopt de ontwikkeling van de werkgelegenheid tussen de detailhandel food en non-food sterk uiteen. Voor 2022 wordt een lichte banengroei voor de detailhandel als geheel verwacht, maar het is nog onduidelijk wat het effect op langere termijn is van de verschuiving naar het onlinekanaal. Ook de ontwikkeling van banen bij fysiek en online winkels lopen namelijk sterk uiteen.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

10

 De uitzendbureaus laten in 2021 en 2022 een krachtig herstel zien in Rijk van Nijmegen. Logisch, want dit was met de sector die tijdens de coronacrisis het hardst is geraakt (zie afbeelding 1.2). De werkgelegenheid bij uitzendbureaus betreft vanzelfsprekend grotendeels uitzendbanen. Het feitelijke werk verrichten uitzendkrachten overwegend in andere sectoren. Meestal profiteren uitzendbureaus als eerste van economisch herstel. Werkgevers zijn in onzekere tijden voorzichtig met het aannemen van personeel en kiezen bij voorkeur nog voor uitzend- en tijdelijke contracten.  Ook de industrie speelt, met 12.700 banen en 8% van de werkgelegenheid, een belangrijke rol in de werkgelegenheid van Rijk van Nijmegen. Voor deze sector is het moeilijk te voorspellen hoe het aantal banen zich ontwikkelt, temeer omdat de ontwikkelingen tussen subsectoren kunnen verschillen. De industrie werd in het begin van de crisis flink geraakt, onder andere doordat de ketens van productie en transport verstoord raakten. Het herstel in deze sector gaat echter sneller dan verwacht. Een onzekere factor voor verder herstel is een mogelijk tekort aan grondstoffen, halffabricaten en chips. Op de langere termijn kunnen er minder banen nodig zijn doordat de arbeidsproductiviteit toeneemt. Daardoor zijn er steeds minder mensen nodig om dezelfde productie te realiseren.

Overigens betekent dat niet dat werkgevers geen moeite hebben om aan personeel te komen. Er zijn in toenemende mate tekorten aan technisch personeel.  Net als de detailhandel laat ook de horeca in 2021 gemiddeld genomen nog banenverlies zien in Rijk van Nijmegen. Dit komt vooral doordat veel horecagelegenheden in het eerste kwartaal (deels) gesloten waren. In de loop van 2021 en in 2022 zet het herstel echter zeer duidelijk in. De sector krabbelt op nu horecagelegenheden weer klanten mogen ontvangen en de contactbeperkende maatregelen zijn afgeschaald. Wel blijft het moeilijk exact te voorspellen hoe (snel) de horeca zich volledig herstelt nadat de steunmaatregelen zijn afgebouwd. De horeca is een van de sectoren waar relatief veel banen ondersteund werden door de NOW. Het is ook een van de sectoren die als eerste wordt geraakt als er weer contactbeperkende maatregelen worden ingesteld. Het wordt voor de sector een uitdaging om de personeelsleden die tijdens de coronaperiode elders zijn gaan werken weer terug te winnen voor de sector.

2.4. Behalve corona ook structurele ontwikkelingen relevant De coronapandemie schudde de arbeidsmarkt in Rijk van Nijmegen in zeer korte tijd flink door elkaar. In veel sectoren gingen (tijdelijk) banen verloren. Dat komt echter niet alleen door corona; er spelen ook altijd andere ontwikkelingen die het werk veranderen. Deze paragraaf beschrijft een aantal van deze structurele ontwikkelingen. Corona heeft enkele van deze ontwikkelingen versterkt en versneld. De verschillen tussen regio’s, onder andere in werkgelegenheidsstructuur en bevolkingsopbouw, zorgen ervoor dat de impact van die ontwikkelingen per regio verschilt. Veel banen veranderen en stonden al onder druk In eerste instantie gingen door de coronacrisis veel banen verloren in met name de uitzendbureaus, horeca en vervoer & opslag. De steunmaatregelen hebben veel extra werkloosheid in deze sectoren voorkomen. Deze steun heeft echter ook banen overeind gehouden die om andere redenen dan corona onder druk stonden. Dan gaat het enerzijds om werkgelegenheid bij bedrijven die mogelijk bij het beëindigen van de steunmaatregelen niet meer levensvatbaar blijken, en anderzijds om de gevolgen van digitalisering en robotisering. Verandering in gevraagde skills en vaardigheden maakt dat bepaalde beroepen in de toekomst (extra) kwetsbaar zijn.

Een goed voorbeeld zijn de administratieve banen, die in vrijwel alle sectoren onder druk staan. Op administratieve beroepen wordt in paragraaf 3.4 verder ingegaan. Een ander voorbeeld is de logistieke sector waar steeds vaker robots en cobots worden ingezet die taken van logistiek medewerkers (gedeeltelijk) overnemen. Door corona zijn mensen nog meer artikelen online gaan kopen. Dat gewijzigd koopgedrag heeft waarschijnlijk een blijvend effect op de winkelstraat wat betreft omvang van het aantal banen maar ook op de eisen die aan winkelmedewerkers worden gesteld. Door corona kwamen ook de ontwikkelingen van thuiswerken en hybride werken in een stroomversnelling. Dat heeft gevolgen voor facilitaire beroepen als beveiligers, receptionisten, medewerkers bedrijfsrestaurant en schoonmakers. Door deze ontwikkelingen zullen andere eisen aan werknemers worden gesteld bij werk in bijvoorbeeld schoonmaak, receptie en bedrijfsrestaurant. Veel technische banen en werk in de zorg en onderwijs blijken juist zeer toekomstbestendig Voor de coronapandemie was de regionale arbeidsmarkt krap voor beroepen in de ICT, techniek en zorg. Werkgevers kregen hun vacatures moeilijk vervuld, omdat er relatief weinig aanbod van werkzoekenden was.

De arbeidsmarkt bleef tijdens de coronacrisis krap voor beroepen als installatiemonteurs, netwerkbeheerders, verzorgenden-ig en (gespecialiseerd)verpleegkundigen. Dit zal op de (middel)langere termijn ook niet snel veranderen. Veel zal afhangen van het verloop van de pandemie en de snelheid waarmee de economie herstelt, maar alle signalen duiden op verder oplopende personeelstekorten. De vergrijzing van de beroepsbevolking en de daarmee gepaard gaande vervangingsvraag versterkt de krapte op de arbeidsmarkt. Daarbij zullen de energietransitie en klimaatmaatregelen zorgen voor extra vraag naar personeel, met name naar technici zoals installateurs. In hoofdstuk 4 wordt de krapte op de arbeidsmarkt van Rijk van Nijmegen in 2021 verder beschreven. Enerzijds zijn er dus banen zoals administratieve medewerkers, receptionisten, winkelpersoneel, beveiligers, medewerkers bedrijfsrestaurant en schoonmakers die al onder druk staan, anderzijds zijn er banen in de techniek, ICT,

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

11

zorg en onderwijs die juist toekomstbestendig blijken te zijn. De impact per regio varieert echter door verschillen in werkgelegenheidsstructuur. Veranderende eisen aan werkzoekenden en werkenden Digitalisering en robotisering leiden niet alleen tot verlies van banen. Door deze technologische ontwikkelingen komen er ook veel nieuwe functies bij en veranderen veel bestaande functies. Daardoor veranderen de kennis en competenties die gevraagd worden. Ook maatschappelijke ontwikkelingen zoals veranderende voorkeuren van consumenten en veranderende wet- en regelgeving zorgen voor er voor dat de vraag naar kennis en vaardigheden wijzigt. UWV onderzocht welke kennis en vaardigheden werkgevers de komende vijf jaar belangrijk vinden bij het aannemen van medewerkers. Afbeelding 2.4 laat zien dat niet alleen vakkennis relevant is, maar ook vaardigheden die gebaseerd zijn op algemene kennis, houding en gedrag. Vaak zijn vaardigheden uit het oude beroep daarom bruikbaar in andere beroepen waar veel vraag naar is. Afbeelding 2.4 Werkgevers vinden deze vaardigheden belangrijk Nederland, 2021

Bron: UWV

Werkgevers zien onderstaande vaardigheden als de vijf belangrijkste, waarbij er uiteraard verschillen zijn tussen sectoren en beroepen. Communicatieve vaardigheden worden hier niet apart benoemd, omdat die onderdeel vormen van andere vaardigheden, zoals klantgerichtheid en samenwerken.  Klantgerichtheid. Mondige patiënten, kritische ouders en veeleisende consumenten; dit vraagt een vriendelijke, geduldige, empathische maar vooral servicegerichte houding van werknemers richting klanten. Het is belangrijk dat zij zien waar mensen behoefte aan hebben en daarop inspelen.  Probleemoplossend vermogen. Van werknemers wordt steeds vaker gevraagd om problemen te signaleren, te snappen wat er misgaat, en vervolgens met een oplossing te komen.  Samenwerken. Om het werk goed te kunnen doen, is samenwerken belangrijk. Het gaat nu niet alleen meer om samenwerken met directe collega’s, maar ook om samenwerken met andere organisaties of afdelingen buiten het eigen vakgebied.  Digitale vaardigheden. Er zijn nog maar weinig beroepen waar mensen niet werken met computers, tablets of andere mobiele apparaten. Digitale vaardigheden en het begrijpen van data spelen daarom een steeds grotere rol, ook in banen buiten kantoor.  Aanpassingsvermogen. Werknemers moeten meegaan met nieuwe ontwikkelingen, hun kennis actueel houden en zien wat er verandert in hun werkveld.

Werken met skills biedt betere kans op een goede match Door deze veranderende eisen die aan werknemers worden gesteld, is het voor werkzoekenden en werkenden van belang dat zij open staan voor scholing en training en bereid zijn zich te ontwikkelen. Voor werkzoekenden zijn vaardigheden uit hun oude beroep vaak ook bruikbaar in andere beroepen waar veel vraag naar is. Veel van hun vaardigheden zijn nog steeds waardevol op de arbeidsmarkt. Door niet alleen naar iemands diploma’s en beroep te kijken, maar ook naar skills, wordt de kans op een match tussen vacatures en werkzoekenden vergroot. Deze benadering biedt meer kansen voor werkgevers die personeel zoeken én voor werkzoekenden die werk zoeken, vooral wanner werkzoekenden niet het gevraagde diploma hebben. Een match op basis van skills biedt ook kansen wanneer werkzoekenden geen werkervaring hebben in een bepaald beroep of sector, maar wel relevante vaardigheden hebben opgedaan in een ander beroep.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

12

In dit kader is het belangrijk dat er een gemeenschappelijke ‘skills-taal’ komt. Dat is belangrijk voor werknemers en werkzoekenden, zodat zij daarmee een goed beeld kunnen krijgen van hun capaciteiten. De skills-taal is ook belangrijk voor werkgevers om de skills en vaardigheden te kunnen definiëren die hun huidige en toekomstige personeel moet hebben. In het onderwijs kan deze skills-taal gebruikt worden om de gewenste inhoud van het opleidingsaanbod vast te stellen en definiëren. Daarom werkt UWV met CBS en TNO samen aan CompetentNL: een eenduidige en gemeenschappelijke skillsontologie voor Nederland. CompetentNL bevat op marktstandaarden gebaseerde overzichten en indelingen van beroepen, opleidingen, vak- en gedragsvaardigheden. De toepassing is gericht matchen op competenties door professionals die werkzaam zijn in de bemiddeling. Een eerste resultaat van CompetentNL is beschikbaar gesteld in het dashboard Skills. Dit dashboard geeft inzicht in taken en skills die bij enkele kansrijke beroepen horen, en laat ook zien welke skills van minder kansrijke beroepen overlappen met skills van kansrijke en overstapberoepen. Dit dashboard is in ontwikkeling en wordt in de toekomst aangevuld. Taak voor zowel werkgevers als werkzoekenden Om vraag en aanbod optimaal op elkaar te laten aansluiten zijn zowel werkzoekenden als werkgevers in Rijk van Nijmegen aan zet.

Werkzoekenden moeten een goed beeld hebben van hun skills en vaardigheden en bereid zijn zich verder te ontwikkelen. Daarbij is het goed als werkzoekenden breder zoeken dan alleen naar beroepen die ze eerder uitoefenden, zeker wanneer daar minder werk in is. Ook werkgevers hebben een belangrijke taak in het verbeteren van de match. Om in de toekomst over voldoende en juist gekwalificeerde werknemers te beschikken, is het belangrijk dat werkgevers kritisch kijken welke vaardigheden essentieel zijn voor een functie en welke vaardigheden zijn aan te leren. De krapte op de arbeidsmarkt zal er voor veel functies namelijk niet minder op worden. Door meer naar skills en minder naar diploma’s en beroepen te kijken, kunnen werknemers uit sectoren waar de banen onder druk staan gemakkelijker overstappen naar een ander beroep. Daarmee worden tegelijkertijd personeelstekorten verminderd.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

13

3. Divers en omvangrijk arbeidsaanbod in Rijk van Nijmegen Niet alleen de vraag naar personeel van werkgevers, maar ook het aanbod van werkzoekenden op de arbeidsmarkt ontwikkelde zich tijdens de coronacrisis anders dan gebruikelijk. Het beschikbare arbeidspotentieel in Rijk van Nijmegen is omvangrijk en bestaat uit mensen met diverse achtergronden. Kwetsbare groepen komen voor bij alle typen uitkeringsgerechtigden. De afstand tot de arbeidsmarkt binnen en tussen groepen varieert sterk. Zo zijn er grote verschillen tussen mensen met een arbeidsbeperking. Ondanks de meervoudige uitdaging op de arbeidsmarkt waar zij voor staan, zijn er aanknopingspunten om hen aan werk te helpen. Verder nam de ongelijkheid tussen jongeren tijdens de coronacrisis toe. Tot slot er zijn groepen mensen die werken of werk zoeken in een beroep dat onder druk staat, zoals administratief personeel. Dit hoofdstuk beschrijft deze groepen werkzoekenden.

3.1. Kwetsbare groepen vertegenwoordigd in alle typen uitkering Eind juni 2021 telt Rijk van Nijmegen 22.900 geregistreerde werkzoekenden UWV (GWU), 6% minder dan een jaar eerder. Het GWU geeft een goed beeld van de omvang van het beschikbare arbeidspotentieel in de regio. Het omvat personen met een diverse achtergrond: mensen met een WW-, WAO-, WIA- of Wajonguitkering van UWV, mensen met bijstand op grond van de Participatiewet van de gemeente, en mensen met een actief cv op werk.nl. Afbeelding 3.1 Geregistreerde werkzoekenden UWV naar achtergrond Rijk van Nijmegen, juni 2021

Participatiewet

WW

Cv op werk.nl, geen uitkering

Wajong

WIA/WAO 0

2.000

4.000

6.000

8.000

10.000

12.000

14.000

Bron: UWV

De samenstelling van het GWU in Rijk van Nijmegen ziet wat betreft de uitkeringssituatie als volgt uit.  12.500 mensen met een bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet, waarvan 48% geen startkwalificatie heeft;  4.000 mensen met een WW-uitkering, waarvan 47% 50 jaar of ouder is;  2.600 mensen zonder uitkering die hun cv op werk.nl hebben geplaatst;  2.500 Wajongers met dienstverlening van UWV, waarvan 12% jonger dan 27 jaar is;  1.200 mensen met WIA/WAO-dienstverlening van UWV, waarvan 55% 50 jaar of ouder is. Tot het volledige GWU in Rijk van Nijmegen behoren 2.700 jongeren tot 27 jaar, 9.500 mensen van 50 jaar of ouder en 9.400 mensen zonder startkwalificatie. Van de mensen die tot het GWU behoren, hebben 6.400 personen een dienstverband, waarvan 800 een dienstverband van minder dan 16 uur. De getallen van GWU met en zonder dienstverband hebben betrekking op maart 2021. Box 3.1.

Geregistreerde werkzoekenden UWV (GWU)

In het dashboard GWU kan door gebruik te maken van ‘Filter op GWU’ gekozen worden voor een specifieke uitkeringsgroep, eventueel gecombineerd met één of meerdere persoonskenmerken, zoals geslacht, leeftijd, beroep en opleiding. Zie het dashboard GWU voor de regio Rijk van Nijmegen. Van de personen die tot het GWU behoren kan ook worden bepaald of ze beschikken over een dienstverband, de omvang daarvan en de contractvorm. Omdat de gegevens over dienstverbanden ongeveer vier maanden later beschikbaar komen dan het basisbestand van het GWU zijn deze gegevens minder actueel.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

14

Het is niet zozeer de uitkering die bepaalt of een werkzoekende een kwetsbare of sterke positie heeft op de arbeidsmarkt, maar veel meer de specifieke combinatie van persoonsgebonden factoren, zoals opleiding, leeftijd, beroep, werkervaring en eventuele arbeidsbeperking. De uitkering die een werkzoekende heeft, bepaalt echter wel de hoeveelheid informatie die UWV beschikbaar heeft over een specifieke groep. Werkzoekenden die, om wat voor reden dan ook, geen uitkering ontvangen zijn meestal helemaal niet in beeld. Maar ook voor hen geldt dat diezelfde persoonsgebonden factoren bepalend zijn voor hun kansen op de arbeidsmarkt. Ook werkenden kunnen een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben, waardoor zij bij (dreigend) verlies van werk moeilijk weer aan ander werk komen of met relatief veel anderen moeten concurreren voor beschikbare banen. Het is dus te eendimensionaal om de arbeidsmarkt te benaderen vanuit een tweedeling ‘werkend versus werkloos’, ‘beroepsbevolking versus nietberoepsbevolking’ of ‘WW’er versus bijstandsgerechtigde’. Daarvoor is de differentiatie op de arbeidsmarkt te groot. Specifieke groepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt komen voor bij alle soorten uitkeringen en ook in andere categorieën volgens andere indelingen. Wie zijn dan de kwetsbare groepen? In het rapport Neem iedereen mee.

Kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt definieert de Sociaal Economische Raad (SER) een aantal kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt. Deels overlappen deze groepen elkaar. Hoewel deze groepen worden genoemd omdat hun kansen op de arbeidsmarkt tijdens de coronacrisis zijn verslechterd, lopen veel van deze groepen altijd al meer risico op langdurige werkloosheid. De groepen die de SER noemt zijn onder meer de volgende.  Mensen met grote afstand tot arbeidsmarkt, arbeidsbeperkten/specifieke groepen. Paragraaf 3.2 geeft informatie over de arbeidsmarktpositie van werkzoekenden met een arbeidsbeperking in Rijk van Nijmegen.  Nieuwe en recente arbeidsmarkttoetreders. Bij nieuwe toetreders op de arbeidsmarkt gaat het voornamelijk om jongeren. Paragraaf 3.3 beschrijft de arbeidsmarktpositie van jongeren.  Werkenden met algemene onzekerheden over de toekomst van hun werk. In paragraaf 2.4 is al aandacht geweest voor onderliggende structurele ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Als voorbeeld van één van deze groepen kijkt paragraaf 3.4 naar werkzoekenden met een administratief beroep.  Financieel kwetsbare/verarmde werkenden. Naar schatting lijden in Nederland 300 duizend tot 800 duizend werkenden door de coronacrisis kortere of langere tijd verlies aan inkomsten. Dat kan komen door het wegvallen van opdrachten voor zzp’ers of het afnemen van werkuren bij oproepkrachten.

Regelingen als Tozo en TOFA voorzagen in enige financiële compensatie, maar er zijn ook specifieke groepen die daar niet voor in aanmerking kwamen en bijvoorbeeld terugvielen op het inkomen van een partner. Op regionaal niveau zijn hier nauwelijks gegevens over beschikbaar.  Met ontslag bedreigde werkenden. Voor de met ontslag bedreigde werkenden zijn op regionaal niveau de Regionale Mobiliteitsteams (RMT) ingericht. Door de dempende werking op verlies van werkgelegenheid van de algemene steunmaatregelen die in oktober 2021 aflopen (zie paragraaf 1.5), is bij het schrijven van Regio on Beeld nog niet aan te geven hoe omvangrijk deze groep uiteindelijk zal zijn.  Net werkloos geworden. Van werknemers die recent werkloos zijn geworden is veel informatie bekend. Maandelijks publiceert UWV via de Regionale Nieuwsflits en de Regionale Maandcijfers Arbeidsmarktinformatie actuele cijfers over deze groep. Ook is het mogelijk via het dashboard WW Rijk van Nijmegen de laatste gegevens in te zien. Niet van al deze groepen is voldoende informatie beschikbaar om de exacte aard van hun problematiek te duiden. Niet iedereen is in beeld en niet van iedereen is voldoende informatie beschikbaar, al helemaal niet op regionaal niveau.

Van een aantal groepen weten we iets meer en die worden in dit hoofdstuk dan ook verder beschreven: werkzoekenden met een arbeidsbeperking, jongeren en administratief personeel. De laatste groep is een voorbeeld van werkenden met onzekerheden over het werk.

3.2. Meervoudige uitdaging arbeidsbeperkten vereist maatwerk Werkzoekenden met een arbeidsbeperking staan voor een meervoudige uitdaging op de arbeidsmarkt. Voor veel WIA/WAO’ers speelt niet alleen hun arbeidsbeperking en de overstap naar ander passend werk een rol, maar vaak ook hun leeftijd. Veel Wajongers zijn aangewezen op lagere functies of op speciaal voor hen gecreëerde functies. De helft van de werkgevers geeft aan dat hun bedrijf niet geschikt is voor deze ‘kwetsbare’ groepen. Toch zijn er aanknopingspunten bij werkgevers om werkzoekenden met een arbeidsbeperking aan een baan te helpen. Bijvoorbeeld door maatwerk te bieden bij functie-inhoud en de soort taken, het aantal uren en de werkplek. Ook zijn er initiatieven om de positie op de arbeidsmarkt van werkzoekenden met een arbeidsbeperking te verbeteren, zoals de banenafspraak, omscholing of functiegerichte training en technologie die werkenden ondersteunt bij het uitvoeren van werkzaamheden. Meervoudige uitdagingen en onderlinge verschillen Werk biedt een kans om deel te nemen aan de maatschappij. Werkzoekenden met een arbeidsbeperking zonder werk staan voor een meervoudige uitdaging. Enerzijds gaat het daarbij om het omgaan met en overwinnen van de persoonlijke beperkingen, anderzijds gaat het om het bemachtigen van een nieuwe baan.

Maar dat niet alleen: daarbij moet ook een werkgever gevonden worden die de kwaliteiten van de werkzoekende ziet en kansen wil creëren. Eind maart 2021 ontvangen in Rijk van Nijmegen 1.431 bij UWV geregistreerde werkzoekenden (GWU) zonder dienstverband Wajong-dienstverlening en nog eens 1.031 WIA-WAO-dienstverlening van UWV. Afbeelding 3.2 laat zien dat beide groepen van elkaar verschillen in samenstelling:  67% van de GWU’ers zonder dienstverband met een Wajong-uitkering heeft ten hoogste een mbo-1 diploma (geen startkwalificatie); bij werkzoekenden met een WIA-WAO-uitkering is dat 42%.

Regio in Beeld Rijk van Nijmegen

15

 22% van de GWU’ers zonder dienstverband met een WIA-WAO-uitkering heeft een hbo- of wo-diploma; bij Wajongers is dat 7%.  56% van de GWU’ers zonder dienstverband met een WIA-WAO-uitkering is 50 jaar of ouder; het merendeel van de Wajongers is tussen 27 en 50 jaar. De groep met WIA-WAO-dienstverlening is eind maart 2021 met 20% gegroeid ten opzichte van voor corona (februari 2020). De groep met Wajong-dienstverlening is met 2% iets afgenomen. Flexibele arbeidscontracten maakten ook werkenden met een beperking kwetsbaar in de pandemie. Corona zorgde er echter vooral voor dat werkzoekenden zonder dienstverband met een arbeidsbeperking moeilijker aan de slag kwamen. Afbeelding 3.2 Geregistreerde werkzoekenden UWV zonder dienstverband met WIA-WAO en Wajong Dienstverlening Rijk van Nijmegen, maart 2021

Tot 27 jaar

Basis, vmbo, mbo-1

27 tot 50 jaar

Havo, vwo

50 tot 60 jaar

Mbo-2, -3, -4

60 jaar en ouder

Hbo, wo 0

500

WIA - WAO

1.000

Wajong

1.500

0

200

400

WIA - WAO

600

800

1.000

Wajong

Bron: UWV

Opleidingsniveau en leeftijd beïnvloeden in sterke mate de kans op werk. Eenvoudig en routinematig werk waarvoor elementair of lager onderwijsniveau nodig is (ISCO beroepsniveau 1) is slechts in beperkte mate beschikbaar. In Rijk van Nijmegen is nog geen tiende deel van de werkzame beroepsbevolking werkzaam in een functie op dit niveau. De meeste beroepen vereisen minimaal een mbo-2 diploma. Werkzoekenden met Wajong-dienstverlening, die vaak geen startkwalificatie hebben, ondervinden hierdoor relatief vaker nadeel dan WIA-WAO’ers. Voor beide groepen geldt dat ze veel concurrentie ervaren van andere werkzoekenden. Om aan persoonlijke beperkingen tegemoet te komen kan jobcarving een optie zijn. Hierbij wordt een aangepast takenpakket samengesteld uit bestaande werkzaamheden. Een deel van de werkzoekenden met WIA-WAOdienstverlening heeft naast hun arbeidsbeperking te maken met terughoudendheid bij werkgevers om ouderen in dienst te nemen. Om werkgevers te stimuleren mensen met een arbeidsbeperking een kans te geven zijn diverse regelingen beschikbaar. Voorbeelden daarvan zijn de proefplaatsing, de no-risk polis en het loonkostenvoordeel.