B2 d.d. 16 september 2024 van GGD Gelderland Zuid over Besluiten AB
Tekst van het document
Lasten
1.308
1.224
1.287
1.996
Baten
-1.322
-1.224
-1.287
-1.917
-13
0
0
79
Werkveld specifiek (facultatief) Realisatie Primaire Gewijzigde begroting begroting
Realisatie
Resultaat na belasting
Veilig Thuis
2022
2023
2023
2023
Lasten
242
216
226
465
Baten
-276
-216
-226
-463
Resultaat na belasting
-34
0
0
2
Overhead GGD Realisatie Primaire Gewijzigde begroting begroting
Realisatie
Overhead GGD
2022
2023
2023
2023
Lasten
636
347
355
521
Baten
-577
-347
-355
-530
Vennootschapsbelasting
0
0
0
8
Resultaat na belasting
59
0
0
0
Jaarrekening 2023
119
6.11
Verantwoording subsidies op basis van voorschotten
Subsidie: JGZ
Restant uit 2022
Beschikking
Realisatie
Restant naar 2024
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Attentiewijken
0
169609
169609
0
0
0
Nijmegen Kijk op Kleintjes
0
205.620
205.620
0
0
0
-3.324
92.809
92.809
0
0
0
Nijmegen Schoolverzuim
0
77.624
81.233
0
0
0
Nijmegen Voorzorg
0
75.174
75.174
0
0
0
Nijmegen Jeugdarts en verpleegkundige onderwijs 2023
0
107.225
143.588
0
0
0
Nijmegen Versterking in kwetsbare wijken 2023
0
199.056
199.056
0
0
0
Berg en Dal Kansrijke Start
0
48.000
48.000
0
0
0
Berg en Dal Informatie en Advies
0
13.680
13.680
0
0
0
Beuningen facultatief JGZ
0
23.940
24.115
0
0
0
Neder-Betuwe facultatief JGZ
0
71.592
58.890
0
0
12.702
Nijmegen Inzet BSOT en extra inzet jeugdarts
Tiel Logopedie
Subsidie: AGZ
0
60.007
60.007
0
0
0
-3.324
1.144.336
1.171.780
0
0
12.702
Restant uit 2022
Beschikking
Realisatie
Restant naar 2024
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Nu niet Zwanger
0
73.002
73.002
0
0
0
Nijmegen Kennisnetwerk in Sekswerk en Seksualiteit
0
120.860
118.619
0
0
2.241
Nijmegen Regionaal Netwerk Seksueel Geweld
11.400
57.025
68.425
0
0
0
Nijmegen Toezicht WMO
95.000
219.156
275.589
38.567
0
0
0
18.400
5.673
12.728
0
0
106.400
488.443
541.308
51.295
0
2.241
Restant uit 2022
Beschikking
Realisatie
Restant naar 2024
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Centrale Toegang MO & BW
0
1.419.557
1.419.557
0
0
0
Nijmegen Centrale Toegang MO & BW aanvullende subsidie
0
86.450
37.050
0
0
49.400
Nijmegen Nazorg ex-gedetineerden
0
15.444
15.444
0
0
0
Nijmegen Housing First
0
57.634
57.634
0
0
0
Nijmegen Buitenzorg
0
56.900
56.900
0
0
0
Nijmegen Zorgaanpak straatsekswerkers
0
53.174
45.732
0
-7.442
0
Nijmegen Coördinatie Zorgwoningen
0
69.992
68.561
0
0
1.431
Nijmegen Flexibel Budget
0
60.000
4.878
0
0
55.122
0
1.819.151
1.705.756
0
-7.442
105.953
Restant uit 2022
Beschikking
Realisatie
Restant naar 2024
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Gezondheidsmakelaar
0
558.077
522.723
0
0
35.354
Nijmegen Gezonde Gids
0
99.500
104.749
0
0
0
-654
188.810
188.810
-654
0
0
11.982
58.974
51.677
19.279
0
0
Nijmegen Beweeg Je Fit
0
60.687
54.499
0
0
6.188
Nijmegen Kansrijke start
0
35.260
35.260
0
0
0
West Betuwe Leefstijlspreekuur
0
35.200
0
35.200
0
0
2.761
169.943
155.095
0
0
17.609
Valpreventie regio Nijmegen e.o.
0
14.371
14.371
0
0
0
West Betuwe Valpreventie 2023/2024
0
95.000
0
95.000
0
0
Zaltbommel Valpreventie Bommerlerwaard
0
50.000
105
49.895
0
0
Maasdriel Valpreventie Bommerlerwaard
0
50.000
0
50.000
0
0
Culemborg Valpreventie
0
35.284
0
35.284
0
0
Beuningen Buurtsportcoach
0
10.426
10.426
0
0
0
14.089
1.461.533
1.137.715
284.004
0
59.151
Restant uit 2022
Beschikking
Realisatie
Restant naar 2024
Terug betaald
Terug te betalen
Nijmegen Gezonde Leefomgeving
Subsidie: BZ
Subsidie: GL
Nijmegen SchoolsOut (2022 - 2025) Nijmegen Gezond Ouder Worden (2022 - 2025)
Nijmegen Valpreventie gezond ouder worden stad
Subsidie: VT
Nijmegen Chat 2021
10400
0
0
0
0
10.400
Nijmegen Eergerelateerd Geweld
6.316
118.378
101.233
0
0
23.461
Nijmegen Ouderenmishandeling
6.011
102.525
79.198
0
0
29.338
22.727
220.903
180.432
0
0
63.198
Jaarrekening 2023
120
6.12
Bestuur en vaststelling jaarrekening
Algemene gegevens GGD Gelderland-Zuid is de gemeentelijke gezondheidsdienst voor: Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, Zaltbommel, West-Betuwe, West Maas en Waal en Wijchen. Ook voor Mook en Middelaar verzorgen wij enkele diensten. De gemeenschappelijke regeling is gevestigd te Nijmegen. Als verlengstuk van deze gemeenten werken wij aan publieke gezondheid. Onze hoofdtaak is het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid van inwoners op alle leeftijden (-9 maanden tot 100+ jaar). Speciale aandacht gaat hierbij uit naar kwetsbare groepen. Onze dienstverlening organiseren wij zo laagdrempelig mogelijk in samenwerking met burgers en partners in de zorg, veiligheid, het onderwijs en welzijn. Het takenpakket van de GGD is divers en dus ook de expertise die wij bieden. De meeste GGDtaken liggen vast in de Wet Publieke Gezondheid. Andere relevante wetten voor de taken die wij uitvoeren zijn de Wet Kinderopvang, Wet op de Lijkbezorging, Jeugdwet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Directie Per 31 december 2023 is mevrouw M. Pieters Directeur Publieke Gezondheid (DPG). De directie verklaart hierbij dat de jaarrekening 2023 naar waarheid en in overeenstemming met de richtlijnen, zoals deze in 2023 van toepassing waren, is opgesteld.
Goedkeuring jaarrekening De jaarrekening 2023 wordt goedgekeurd door het Algemeen Bestuur nadat de gemeenteraden van de deelnemende gemeenten hun zienswijze naar voren hebben gebracht. De jaarstukken 2022 zijn in de vergadering van 7 september 2023 door het Dagelijks Bestuur vastgesteld. Per 31 december 2023 is samenstelling van het Algemeen Bestuur als volgt: AB/DB leden
Frans Houben Monique Bettink-Pierik Mischa Peters Gérard de Wildt Irma van de Scheur Rob Engels Anita Sörensen Herma van Dijkhuizen Cilia Daemen Carla Kreuk Rob Reuvers Bea Schouten Karima Bouchtaoui Frank Dillerop Jan de Geus Peter Seesing
Beuningen Buren Culemborg Druten Berg en Dal Heumen Maasdriel Neder-Betuwe Nijmegen Tiel West Maas en Waal Wijchen Zaltbommel Mook en Middelaar West-Betuwe externe adviseur
Jaarrekening 2023
AB-lid AB-lid AB-lid AB-lid / DB-lid AB-lid / DB-lid AB-lid AB-lid AB-lid AB/DB voorzitter AB-lid / DB-lid AB-lid AB-lid AB-lid agendalid AB AB-lid / DB-lid extern adviseur
121
7 Verklaring van afkortingen
Jaarrekening 2023
122
7.
Verklaring van afkortingen
Afkorting AB ABR AGZ AIOS ASG BBV BCI BCO BHV BZ Cao CISO CNO CTMO DB DPG DUTO EPD EPDS GAGS GGD GGIB GHOR GIZ GOR HBV-vaccinatie HIS HKZ HPV HRM ICAM ICT IKB IV IVT JGZ JOGG JZ KD+ KIP KIS KMS LPA MBTO MBZ MDA++ MIC MIM Ministerie van VWS MJOP
Betekenis Algemeen Bestuur Antibioticaresistentie Algemene GezondheidsZorg Arts In Opleiding tot Specialist Aanvullende Seksuele Gezondheid Besluit Begroting en Verantwoording Bureau Crisistoewijzing Intramuraal Bron- en ContactOnderzoek BedrijfsHulpVerlening Bijzondere Zorg Collectieve arbeidsovereenkomst Chief Information Security Officer CrisisNoodOpvang Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang Dagelijks Bestuur Directeur Publieke Gezondheid Duurzame toegankelijkheid van overheidsinformatie Elektronisch Patiëntendossier Edinburgh Postnatal (postpartum) Depression Scale Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen Gemeentelijke Gezondheidsdienst Groen, Gezond en in Beweging Nijmegen Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen Gezamenlijk Inschatten Zorgbehoefte Gezondheidsonderzoek bij Rampen Hepatitis B-vaccinatie Huisarts Informatie Systeem Harmonisatie Kwaliteit Zorginstellingen Humaan papillomavirus Human Resource Management Initiatieven Collectieven Acties Massaschade Informatie Communicatie Technologie Individueel KeuzeBudget InformatieVoorziening Interventieteam JeugdGezondheidsZorg Voorheen: Jongeren op gezond gewicht. Nu: gezonde jeugd, gezonde toekomst.
Juridische Zaken Kinddossier+ Kwaliteitsinformatiepunt Kennis in Sekswerk Kwaliteitsmanagementsysteem Lokaal Preventieakkoord MedewerkerBetrokkenheid-TevredenheidsOnderzoek Meldpunt Bijzondere Zorg MultiDisciplinaire Aanpak Melding Incidenten Cliënten Melding Incidenten Medewerkers Ministerie van Volksgezondheid en Sport MeerJarenOnderhoudsPlan Jaarrekening 2023
123
MMK MT MTV NEN OGGZ OI&A OTO PGA PGB PGO PrEP-zorg PSHi RAM RAO RBT RGG RI&E RIVM RNZS ROC ROO ROT RVP SG SiSa SPUK TBV TOC TTP VGV VIC VIR VO Vpb VRGZ VSV VT VVE VWS Wet Fido Wabpvz Wdo Wegiz WGR Wmebv WKR Wmo WNT Woo Wpg WvGGZ WW ZAT Zzp
Medische MilieuKunde Managementteam Melding Ter Verbetering Nederlands Normalisatie-Instituut Openbare Geestelijke GezondheidsZorg Onderzoek Informatie en Advies Opleiden, Trainen, Oefenen Publieke Gezondheid Asielzoekers Persoonsgebonden Budget Persoonlijke Gezondheidsomgeving Zorg voor mensen met hoog risico om hiv op te lopen Psychosociale Hulpverlening bij incidenten Random Access Memory Regionaal Ambtenaren Overleg Regionaal BeleidsTeam Rivierenland Gezond Gewicht Risico-Inventarisatie en -Evaluatie RijksInstituut voor Volksgezondheid en Milieu Regionaal Netwerk Zorg en Straf Regionaal Opleidingscentrum Register van Overheidsorganisatie Regionaal Operationeel Team RijksVaccinatieProgramma Seksuele Gezondheid Single information, Single audit Specifieke Uitkering Toegang Bescherm Wonen Territoriaal Operatie Centrum Trusted Third Party Vrouwelijke Genitale Verminking Verbijzonderde Interne Controle Verwijsindex Risicojongeren Voorontwerp Vennootschapsbelasting Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Verloskundig SamenwerkingsVerband Veilig Thuis Voor- en Vroegschoolse Educatie (Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport Wet financiering decentrale overheden Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in de zorg Wet digitale overheid Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg Wet Gemeenschappelijke regelingen Wet modernisering elektronisch bestuurlijk
verkeer Werkkostenregeling Wet maatschappelijke ondersteuning Wet normering topinkomens Wet Open Overheid Wet publieke gezondheid Wet verplichte GGZ Werkloosheidswet Zorg Advies Team Zelfstandigen zonder personeel
Jaarrekening 2023
124
GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2025
uitgave datum afdeling
GGD Gelderland-Zuid 05-09-2024 Directie
ons kenmerk versie status
Programmabegroting 2025
GGD/N/DIR2649/24/MP Programmabegroting 2025 v1.0 Definitief
pagina 1 van 112
Inhoudsopgave 1
2
3
4
5
6
7
INLEIDING.................................................................................................................4 1.1
KADERBRIEF .............................................................................................................. 4
1.2
PROCEDURE ............................................................................................................... 4
1.3
OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4
GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1
GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7
2.2
INSPIREREND KADER EN MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID ....................................... 9
2.3
RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................. 11
PROGRAMMA GGD ....................................................................................................16 3.1
OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 16
3.2
WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 18
3.3
WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 33
3.4
WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 44
3.5
BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 50
PARAGRAFEN ...........................................................................................................63 4.1
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 63
4.2
KENGETALLEN .......................................................................................................... 66
4.3
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 66
4.4
FINANCIERING .......................................................................................................... 67
4.5
ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 69
4.6
VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 69
FINANCIËN ..............................................................................................................71 5.1
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 71
5.2
UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 76
5.3
BEGROTINGSWIJZIGING 2024 ....................................................................................... 77
BIJLAGEN ................................................................................................................79 6.1
INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 79
6.2
VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 80
6.3
BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 81
6.4
BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102
6.5
THEMATABEL .......................................................................................................... 103
6.6
FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 105
LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................111
Programmabegroting 2025
pagina 2 van 112
1 Inleiding
Programmabegroting 2025
pagina 3 van 112
1
Inleiding
Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2025. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Rijk van Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/Openbare Geestelijke Gezondheidszorg en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.
1.1
Kaderbrief
Op 12 oktober 2023 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2025 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de ontwikkelingen voor het jaar 2025 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2025. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.
1.2
Procedure
Conform de Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2025 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2025 begin september 2024 vaststellen.
1.3
Opzet begroting
De onderhavige Programmabegroting GGD 2025 is opgesteld op basis van de indeling: 1. (Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. 2. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. 3. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. 4. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen. Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2).
Programmabegroting 2025
pagina 4 van 112
Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de WPG of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGZ/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur:
• Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2025 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2024-2027 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven. Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2025 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2025 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2024.
Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente, zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.
Programmabegroting 2025
pagina 5 van 112
2 Gezondheid in Gelderland-Zuid
Programmabegroting 2025
pagina 6 van 112
2 2.1
Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid
Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd en het percentage is na de coronacrisis afgenomen. Ook verschilt de ervaren gezondheid per opleidingsniveau; theoretisch geschoolden voelen zich vaker gezonder dan praktisch geschoolden (81% tegen 56%) t.o.v. 85% en 66% in deze groepen in 2020 1. De levensverwachting in Gelderland-Zuid (81,4 jaar) ligt iets lager dan gemiddeld in Nederland (81,7 jaar). Door de coronapandemie kwam er een eind aan de jarenlange stijging. Meer ziekten worden chronisch. Ook door de dubbele vergrijzing (groep ouderen wordt groter en gemiddelde leeftijd wordt hoger) neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. In Gelderland-Zuid geeft 27% van de 18-64-jarigen aan 1 of meer langdurige ziekten of aandoeningen te hebben, waar dit door 47% van de 65-plussers wordt genoemd. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad) maar ook zijn er grote verschillen in religie, politieke kleur en opleidingsniveau.
In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn voor de twee subregio’s (Rijk van Nijmegen en Regio Rivierenland) regiobeelden gepubliceerd op https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden/#nijmegen. Binnen deze regiobeelden worden de verschillen doorgaans ook per gemeente gepresenteerd om zo de opgaven en knelpunten in de regio inzichtelijk te maken. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, het bestaan van kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en (financiële) positie in de maatschappij. Zo is er sprake van een toename in problematiek bij kwetsbare doelgroepen, bijvoorbeeld zorgen over bestaanszekerheid, lage gezondheidsvaardigheden en ongezonde leefstijl. Binnen Gelderland-Zuid geeft 18% van de volwassenen aan dat zij de afgelopen 12 maanden moeite hadden met rondkomen. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. Echter, kansenongelijkheid ontstaat al tijdens de zwangerschap. Zo kunnen roken en stress invloed hebben op de ontwikkeling van het kind. Wanneer een gezin moeite heeft met rondkomen, is het lastiger om kinderen gezond en gelukkig te laten opgroeien, waardoor intergenerationeel overdracht ontstaat.
Ook factoren zoals opleidingsniveau van de ouders, het al dan niet hebben van 1000 euro voor onverwachte noodzakelijke uitgaven of een 1-ouder gezin zijn van invloed op de gezondheid van de jeugd. De effecten van moeite met rondkomen op kinderen en gezinnen zijn te lezen in de factsheet kwetsbare gezinnen. Moeite met rondkomen is gerelateerd met verhoogd risico op andere gezondheidsproblemen, zoals roken, overgewicht en overmatig alcoholgebruik, maar ook is er een sterke associatie met stress, eenzaamheid en risico op angststoornis of depressie. Voor regio Rivierenland zien we dat 9,5% van de inwoners (zeer) ernstig eenzaam is; voor de groep personen zonder moeite met rondkomen, was dit 6,1%, terwijl 26,8% uit de groep personen met enige/grote moeite met rondkomen aangeeft (zeer) ernstig eenzaam te zijn. Mentale gezondheid Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Mentale gezondheid is ook één van de thema's in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In Gelderland-Zuid heeft 21% van de inwoners van 18 jaar en ouder psychische klachten ervaren in het najaar van 2022. Dit is gelijk aan Nederland. Vooral volwassenen tot 35 jaar hebben psychische 1
https://onderzoek.ggdgelderlandzuid.nl/gezondheidsmonitor-volwassenen-2020-2021/gezondheid/
Programmabegroting 2025
pagina 7 van 112
klachten. Vrouwen hebben vaker psychische klachten dan mannen (23% t.o.v. 18%). Een matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie zien we voor 49% van de volwassenen, uitgesplitst naar geslacht is dit voor 55% van de vrouwen t.o.v. 43% van de mannen. Bovendien heeft 11% van de inwoners van de regio een enkele keer of zelfs vaak, serieus nagedacht over suïcide. Risicogroepen: kwetsbare jongeren van 10-30 jaar en blanke mannen van middelbare leeftijd. Veerkracht is een nieuw speerpunt in beleid en sluit aan bij het concept Positieve Gezondheid. Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Van de volwassen inwoners heeft 15% een lage veerkracht, dit komt vaker voor bij inwoners met een l(b)o/mavoopleiding. Tenslotte komt eenzaamheid veel voor. In de regio voelt 44% van de inwoners zich matig tot (zeer) sterk eenzaam, waarbij we ook grote verschillen naar opleidingsniveau zien. Leefstijl Bij positieve gezondheid staat niet de ziekte, maar een betekenisvol leven centraal. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. En niet op de beperkingen of ziekte zelf 2. Een gezonde leefstijl is hierin een belangrijke pijler.
Overgewicht blijft een groot probleem: na roken is het de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. In de regio heeft 49% van de inwoners van 18 jaar en ouder overgewicht: 34% matig overgewicht en 15% ernstig overgewicht. Dit is gelijk aan Nederland (50%)3. Daarnaast voldoet 48% van de volwassen inwoners aan de Nederlandse Beweegrichtlijn. Overgewicht, problematisch alcoholgebruik en roken zijn de speerpunten van het Nationaal Preventieakkoord. 15% van de inwoners van de regio rookt tabak. Dit is gedaald ten opzichte van 2020. Mannen en jongvolwassenen roken vaker. Naarmate de leeftijd stijgt, neemt het aantal rokers af. Er is een sterke relatie met het opleidingsniveau: mensen met een lo/lbo/mavo- opleiding roken meer dan twee keer zo vaak dan mensen met een mbo/havo/vwo-opleiding. 41% van de inwoners in de regio van 18 jaar en ouder drinkt helemaal niet of niet meer dan één glas alcohol per dag en voldoet hiermee aan de huidige richtlijn. Tenslotte vormt voeding een belangrijke pijler binnen leefstijl. In de regio eet 44% van de inwoners van 18 jaar en ouder elke dag groente en 39% eet elke dag fruit. In vergelijking met 2020 is het dagelijks eten van groente (46%) en fruit (41%) gelijk gebleven4. Vitaal ouder worden Er is een dalende trend te zien in het percentage inwoners dat regie heeft over het eigen leven, wat leidt tot meer zorgconsumptie.
Wanneer mensen in staat zijn om voor zichzelf te zorgen hebben ze minder behoefte aan professionele medische zorg of ondersteuning. Eenzaamheid en daarmee samenhangende psychische problemen spelen een grote rol bij vitaal ouder worden. Hierbij geldt dat de aanwezigheid van een sociaal netwerk informele zorg of mantelzorg mogelijk en makkelijker maakt.
https://ggdgelderlandzuid.nl/gezond-leven/leefstijl/positieve-gezondheid/ Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM 4 Zie noot 3 2 3
Programmabegroting 2025
pagina 8 van 112
2.2
Inspirerend Kader en Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid
2.2.1 Inspirerend Kader Voorafgaand aan de meerjarenstrategie presenteren we het Inspirerend Kader van GGD GelderlandZuid, waarin de missie van de GGD is geconcretiseerd in beloften die we doen aan onze inwoners, medewerkers, gemeenten en samenwerkingspartners. In de meerjarenstrategie 2024-2027 beschrijven we op welke manier we de komende vier jaar vorm en inhoud en inhoud geven aan dit Inspirerend Kader. Alle inwoners van Gelderland Zuid verdienen een gezond en veilig leven. De GGD is er voor alle inwoners van Gelderland-Zuid, zonder uitzonderingen. Door onze inzet en deskundigheid, verkleinen we de gezondheidskloof. En vergroten we de kans op een gezond en veilig leven voor jong en oud. Mensen met een kwetsbaarheid krijgen onze extra aandacht. Hiermee bedoelen wij mensen die, om welke reden dan ook, het verst afstaan van een gezond en veilig leven. Zij hebben ons namelijk het hardst nodig. Wij monitoren de gezondheid en sociale veiligheid van alle inwoners. Zo weten wij waar onze inzet het meest nodig is. En zo kunnen wij onze preventiemaatregelen richten op specifieke groepen inwoners. Met als doel dat iedereen kan meedoen en zo gezond en veilig mogelijk kan leven. Onze belofte aan de inwoner Wij zijn er voor alle (tijdelijke) inwoners van Gelderland-Zuid, ook voor jou. We ondersteunen je graag op een manier die bij jou en jouw situatie past.
We vinden het belangrijk dat jij zo lang mogelijk zelf je eigen gezondheid en veiligheid bepaalt. We kijken ook naar de omgeving waarin je leeft. Deze proberen we zo in te richten dat gezond en veilig gedrag normaal en natuurlijk is. Wij willen voor jou een herkenbaar en vertrouwd aanspreekpunt zijn. Ons hogere doel is om jou te ondersteunen zo lang mogelijk een gezond en veilig leven te leiden. Daar zetten wij ons maximaal voor in. Onze belofte aan de medewerker Wij vragen van jou om te werken vanuit jouw drijfveren, talenten en motivatie. Zodat je bijdraagt aan een gezonder en veiliger leven voor de inwoners van Gelderland-Zuid. Samen bouwen we aan een stimulerende en ondersteunende werkomgeving waarin je kunt groeien. Wij bieden een werkplek waar je jezelf kunt ontwikkelen op het gebied van kennis, vaardigheden, houding en gedrag. Wij zijn duidelijk in wat we van jou verwachten en geven aan binnen welke kaders jij jouw werk kunt uitvoeren. Wij willen dat jij de regie op jouw eigen werk en werkgeluk kunt vergroten. Wij geven leiding vanuit vertrouwen. En staan voor een veilig werkklimaat waarin we het beste in elkaar naar boven halen. Dat betekent dat we het geven en ontvangen van feedback aanmoedigen. Dit draagt bij aan jouw persoonlijke en professionele groei en het continu verbeteren van onze organisatie.
Zo maken we samen een omgeving waarin iedereen zich gehoord en gewaardeerd voelt. En waarin je jezelf kunt zijn. Onze belofte aan de gemeenten Samen met jullie werken wij aan een sterke publieke gezondheid in Gelderland-Zuid. Wij ontwikkelen samen met de gemeenten de financiële en kwalitatieve kaders die ons in staat stellen om ons maximaal in te zetten voor gezonde en veilige inwoners. Ons werk sluit altijd aan op gemeentelijk beleid. We pakken kansen en luisteren goed naar de behoeften van inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners. We zijn laagdrempelig en werken vanuit vertrouwen. We streven naar open en reflectieve dialogen, om samen tot opdrachten te komen die ertoe doen. Hierbij werken we informatiegestuurd en van daaruit geven we geven gevraagd en ongevraagd deskundige en betrouwbare adviezen. Om deze te kunnen geven, bouwen we expertise en specialisme op vanuit de laatste wetenschappelijke inzichten. Ook in crisissituaties kunnen jullie op ons rekenen. We zijn flexibel en doelgericht, bewegen mee en anticiperen op de omgeving.
Programmabegroting 2025
pagina 9 van 112
Onze belofte aan de samenwerkingspartners Wij geloven dat we samen meer bereiken dan alleen. We beseffen dat gezondheid, preventie en veiligheid niet alleen thema’s van de GGD zijn. Het zijn belangrijke thema’s waar meer organisaties zich hard voor maken. Ons belangrijkste doel is altijd de inwoner verder helpen. Daarom stellen we het belang van de inwoner boven het belang van organisaties. Je zult ons zien samenwerken in alle situaties waarbij dit van meerwaarde is voor onze inwoners. Werk je met ons samen? Dan kun je verwachten dat wij werken vanuit een gezamenlijk doel en onze deskundigheid maximaal inzetten, om het voor onze inwoners gezonder en veiliger te maken.
2.2.2 Meerjarenstrategie 2024-2027 De geactualiseerde meerjarenstrategie 2024-2027 wordt in april 2024 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2024–2027. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. De GGD is als gemeentelijke gezondheidsdienst van de 14 gemeenten in Gelderland-Zuid het gezicht van de publieke gezondheid in onze regio. De publieke gezondheidszorg richt zich op het bevorderen van gezond en vitaal leven van haar inwoners, het verminderen van risico’s, het bieden van ondersteuning en bescherming aan kwetsbare groepen. Deze taken sluiten aan bij de maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan. Uit de landelijke, regionale en lokale preventieakkoorden, het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is er veel aandacht voor het bevorderen van de volksgezondheid.
Er is een steeds groter besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving met aandacht voor onderliggende factoren, zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Hiervoor is een aanpak vereist met een andere benadering doordat veel oorzaken buiten het individuele domein en zorgdomein liggen. Voor de uitvoering van de taken, werkt de GGD daarom vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten, waarbij gemeenten zowel opdrachtgever zijn als netwerkpartner. De GGD is de gezondheidsdienst van en voor gemeenten, waarbij lokale nabijheid een vereiste is. 2. Netwerkaanpak, waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners, op lokaal, regionaal en landelijk niveau, centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2024 – 2027. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2024 - 2027 op inzet zijn: 1.
Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering 2. Adviseren over preventie en vormgeven groepsgerichte preventie 3. Versterken samenwerking zorg en veiligheid ten behoeve van betere inwonerondersteuning 4. Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein.
Programmabegroting 2025
pagina 10 van 112
Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2025 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2025 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven (GL) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3. In de Programmabegroting GGD 2025 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg (BZ) en Veilig Thuis (VT), te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD. Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2025 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.
2.2.3 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2024-2027. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine beschikbaar over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.
2.3
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen Pandemische paraatheid Globalisering, klimaatverandering en intensief dier-mens contact verhogen de kans op nieuwe introducties van infectieziekten. Het Kabinet heeft geld vrijgemaakt om de pandemische paraatheid van GGD'en te versterken. Het Ministerie van VWS, GGD GHOR Nederland en de GGD'en hebben hiervoor een plan opgesteld. De capaciteit en expertise van GGD’en wordt versterkt. Werkwijzen worden uniformer ingericht om landelijke opschaling te vergemakkelijken. De bovenregionale samenwerking wordt versterkt. Daarnaast is in 2023 de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) opgericht binnen het RIVM. De LFI heeft de landelijke regie tijdens pandemieën en is verantwoordelijk voor een adequate voorbereiding (paraatheid) op toekomstige infectiecrises. Vaccinatievoorziening bij de GGD Als stap naar een flexibel en toekomstbestendig vaccinatiestelsel heeft het Kabinet het principebesluit genomen om een publieke vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD'en te organiseren. De vaccinatievoorziening voorziet in eenduidige voorlichting over vaccinaties en een
Programmabegroting 2025
pagina 11 van 112