Ambitiedocument Stadseiland
Tekst van het document
STADSEILAND Ambitiedocument oktober 2021 1
Colofon Nijmegen, oktober 2021 Ambitiedocument Stadseiland Afdeling Stadsontwikkeling Foto verantwoording: Aerophoto cover Jeroen Bosch 2 John Davids 7, 35 Mathieu Schouten 8, 10, 16, 32, 47, 48, 52, 53 Thea van den Heuvel 14, 18, 31, 41 Gelders archief 20 Regionaal Archief 21 Flip Franssen 24 Collage, Isa Schipperheijn 27, 49 Rutger Hollander 33, 39, 60 Bart Kouwenberg 51 Stan Schouten 55 Nuon/Jorrit Lousberg 59 Afbeeldingen Gemeente Nijmegen Vormgeving: Colet Falke Gemeente Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Postbus 9105 6500 HG Nijmegen www.nijmegen.nl
2
Inhoud 1. 2. 3. 4.
5.
Inleiding Stad in beweging
4 12
Omgevingsvisie Nijmegen
13
Samen met de stad
15
Het hart van Nijmegen
19
Een rijke geschiedenis
20
Aansluiten op Rivierpark
25
Natuur
26
Veur-Lent en Hoge Bonger nu
27
Toelichting kansenkaart
29
Stedenbouw
30
Hoogbouw
32
Hoge Bongerd
34
Veur-Lent
36
Uniek gemengd programma
38
Iconische uitstraling
40
Inclusieve en vitale stad
43
Duurzame mobiliteit
45
Beweegvriendelijke stad
48
Duurzame stad
53
Samen met de stad Stad aan de rivier
Stad van de Toekomst
3
14 18
42
1 INLEIDING
4
4
Stadseiland Nijmegen is het sluitstuk van Nijmegen omarmt de Waal. Na de realisatie van Waalsprong, de Oversteek, Ruimte voor de Waal en renovatie Waalkade, Waalbrug en transformatie Waalfront is het project Stadseiland Nijmegen de ‘kers op de taart’. Nijmegen in zijn geheel, en de Waalsprong in het bijzonder, hebben de afgelopen jaren een enorme kwaliteitsslag gemaakt. Dat zetten we voort in Stadseiland. Maar Stadseiland biedt nog veel meer kansen. De afgelopen jaren is het Rivierpark en omgeving snel erg geliefd geworden bij veel Nijmegenaren en heeft het Nijmegen bekendheid tot over de grenzen opgeleverd. De nu al hoge kwaliteit van het gebied biedt geweldige kansen maar legt tegelijker de lat voor de verdere ontwikkeling hoog. Nieuwe toevoegingen moet de bestaande kwaliteiten benutten en versterken. Stadseiland wordt een visitekaartje van Nijmegen.
Ambities Stadseiland
ontwikkeling op Veur Lent sluit aan op de hoge kwaliteit van
Voor Stadseiland zijn we op zoek naar een stedenbouwkundige invulling die als geheel bijdraagt aan het voltooien van de Waalsprong. De bijzondere ligging in de stad en de aanwezige kwaliteit vraagt om een architectonisch, stedenbouwkundig en landschappelijk ontwerp van hoog niveau.
de openbare ruimte en het omliggende landschap zoals die er
Een groen, iconisch, levendig en afwisselend stadsgebied met een openbaar karakter
nu al is en voegt daar een eigen dimensie aan toe.
Hoge Bongerd In deelgebied Hoge Bongerd staat het wonen centraal. We zoeken een woonprogramma voor verschillende doelgroepen dat goed aansluit bij, en complementair is aan, het aanbod in de omgeving. Aan de kade zoeken we een stedelijke invulling, met hogere dichtheden en, aanvullend op het woonprogramma,
Voor Stadseiland streven we naar de hoogst mogelijke leef- en
een mix aan voorzieningen in de plint langs de kade om een
verblijfskwaliteit en toegevoegde waarde voor de stad, binnen
levendig gebied te stimuleren. In het noorden van het deelge-
de financiële kaders.
bied wordt juist meer de aansluiting gezocht bij de bestaande
Stadseiland zelf resulteert in twee verschillende deelgebieden.
woonwijk in Hoge Bongerd.
Ieder met een andere, sfeer, beleving, uitstraling, dichtheid en We vragen niet om van Stadseiland een door alle Nijmegena-
functies.
ren geliefde plek te maken; dat is het al! We vragen juist om
Veur Lent
een invulling die de bestaande kwaliteiten aanvult, verder
Bij de ontwikkeling op Veur Lent staat de gecombineerde func-
versterkt en van het gebied een plek maakt waar Nijmegenaren
tie van het eiland als woongebied en verblijfs- en recreatiege-
nog trotser op kunnen zijn
bied voor de hele stad centraal. We zoeken een invulling die gebruik maakt van de unieke ligging in een groen Rivierpark en
Binnen de gebiedsontwikkeling Stadseiland etaleert Nijmegen
bijdraagt aan een groen, iconisch, levendig en afwisselend
haar ambities uit de Omgevingsvisie. Waarbij een compacte,
deelgebied met een openbaar karakter. Dat vraagt om een ge-
dynamische en toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling
mengd programma bestaande uit woningbouw en andere (bij-
wordt gecombineerd met duurzame mobiliteit, een groene en
zondere) functies zoals horeca, recreatie en cultuur. De nieuwe
gezonde stad en circulariteit.
5
Gemeente Nijmegen wil met deze gebiedsontwikkeling toonaangevend zijn op het gebied van integrale stadsontwikkeling. Dit in navolging op de reeds gerealiseerde projecten in het gebied rondom de Waal waarbij (inter)nationale prijzen in de
Leeswijzer
wacht zijn gesleept. We willen dat het gebied wordt ontwikkeld in goede samenwerking tussen gemeente en marktpartij. De omgeving en de stad worden betrokken bij de planvorming. Aan de hand van de uitgangspunten in de Omgevingsvisie over participatie wordt een participatieplan opgesteld voor de ontwikkeling van Stadseiland.
Plangebied
HOGE BONGERD
Stadseiland bestaat uit de deelgebieden Hoge Bongerd en Veur Lent. De ontwikkelgebieden zijn hieronder in het paars weergegeven op de luchtfoto. Het ontwikkelgebied binnen Hoge Bongerd is circa 8 hectare groot en het ontwikkelgebied binnen Veur Lent is circa 3,5 hectare groot.
Ambitiedocument Dit ambitiedocument beschrijft de doelen die de gemeente
VEURLENT
nastreeft bij de ontwikkeling van Stadseiland. Het gaat daarbij zowel om fysiek-ruimtelijke kwesties als ook thema’s in het sociale domein. Ook wordt ingegaan op de samenwerking.
6
6
Dit ambitiedocument is opgebouwd uit 4 pijlers: Stad in Beweging, Samen met de Stad, Stad aan de rivier en Stad van de Toekomst. Daarin komen alle belangrijke thema’s en ambities aan bod. We starten in hoofdstuk 2 ‘Stad in Beweging’ met onze integrale (omgevings)visie op de ontwikkeling van Nijmegen tot 2040.
HOGE BONGERD
Hoofdstuk 3 ‘Samen met de Stad’ gaat over het betrekken van de stad bij en tijdens de ontwikkeling van Stadseiland. Vervolgens gaat hoofdstuk 4 ‘Stad aan de rivier’ in op de huidige kenmerken van het gebied en onze stedenbouwkundige en programmatische ambities voor Stadseiland. In hoofdstuk 5 ‘Stad van de Toekomst’ gaan we gericht in op de thema’s en ambities die van belang zijn bij de vraag hoe de opzet en het programma vervolgens toekomstbestendig kunnen worden ingevuld. Denk hierbij aan thema’s zoals duurzame mobiliteit, inclusieve en gezonde wijken, en natuur.
VEURLENT
In de paragrafen zijn tekstkaders opgenomen waarin we kernachtig omschrijven wat we bij een thema verwachten van de partner, en wat een aantal van de belangrijkste randvoorwaarden zijn waar aan moet worden voldaan. 77
8
Participatie
Wat wij verwachtenn
Randvoorwaarden
Kansen
Stadseiland wordt ontwikkeld voor en met de stad.
In de Omgevingsvisie heeft de gemeenteraad eisen
Stadseiland lééft. Ongeveer 2000 mensen hebben de
Samenwerking met de omgeving en andere stake-
vastgesteld waaraan de participatie met de omgeving
stadspeiling ingevuld, er is een betrokken klankbord-
holders biedt de grootste kans op het beste plan. Wij
moet voldoen.
groep en in verschillende media is aandacht geweest
verwachten dat de ontwikkelende partij zich verdiept
voor de ontwikkeling; deze input kan gebruikt wor-
in het gebied en een heldere visie heeft op het parti-
den in de planvorming. Een geslaagd participatiepro-
cipatieproces met de omwonenden, de professionele
ces kan een positieve invloed hebben op besluitvor-
stakeholders en de stad.
Natuur
ming planologische procedures.
Stadseiland respecteert de natuur zoals deze nu in
De bestaande beschermde natuurgebieden, zoals
Gezien de ligging aan de Europese natuurnetwer-
en om het gebied is gelegen. De ontwikkelgebieden
Natura 2000 en gelderse natuurnetwerk worden
ken en in het hart van de stad zou Stadseiland een
leveren een positieve bijdrage aan de versterking van
gerespecteerd en de effecten op deze gebieden ge-
nadrukkelijke voorbeeldfunctie kunnen hebben als
de biodiversiteitdoor middel van natuurinclusief bou- minimaliseerd. Planvorming houdt rekening met de
natuurvriendelijke ontwikkeling met integratie en
wen en de realisatie van divers groen in de gebieden.
versterking van de biodiversiteit.
beschermde status van de kolk op het eiland (Provinciaal natuurnetwerk)
Cultuurhistorie Stadseiland respecteert en versterkt de historie van / Archeologie het gebied en de omgeving door er zorgvuldig mee
De Waalbrug en kazematten zijn rijksmonumenten en Archeologie en cultuurhistorie kennen een brede dienen als zodanig behandeld te worden.
belangstelling onder Nijmegenaren. Stadseiland kent
om te gaan en het verleden te gebruiken als inspi-
De contouren van het fort Knodsenburg dienen op
een lange geschiedenis met veel kansen voor verbeel-
ratiebron en kwaliteitsimpuls voor de ruimtelijke
een nader te bepalen wijze herkenbaar te blijven in
ding naar de toekomstige situatie.
ontwikkeling.
het gebied.
In Hoge Bongerd heeft vroeger Kasteel Lent gestaan; hierop kan aangehaakt worden.
Sport / Recreatie
Stedenbouw
Stadseiland benut de bestaande kwaliteit en aantrek-
Bestaande waarden dienen zoveel als mogelijk
Stadseiland wordt door de Nijmegenaar gezien áls de
kingskracht van het gebied voor o.a. sport, recreatie
behouden te worden en waar mogelijk versterkt.
groene long van de stad en ook als zodanig gebruikt.
om een unieke en uitnodigende plek te creëren voor
Denk aan de kaders van het Gelders Natuur Netwerk,
In de zomer is het dé plek in Nijmegen om buiten te
(nieuwe) bewoners en bezoekers.
de recreatieve mogelijkheden en de evenementen /
verblijven. Plannen die hierop aanhaken zijn in onze
overig bezoek aan Stadseiland.
ogen kansrijk.
Stadseiland moet stedenbouwkundig /landschap-
Het is van belang om twee duidelijk onderscheiden-
De unieke plek en de wens om een gebied met inter-
pelijk iconisch worden; passend bij de uitstraling en
de gebieden te creëren; Hoge bongerd als stedelijke
nationale allure te creëren bieden enorme kansen. Er
potentie van het gebied en betekenisvol voor de stad. afronding van de Waalsprong en het eiland Veur Lent als landschappelijk gebied met unieke bebouwing
is een duidelijke wens om in aansluiting op het succesvolle innovatieve project Ruimte voor de Waal een
De te realiseren voorzieningen moeten een aanvulling middenin de rivier.
vernieuwende, onderscheidend “icoon” te creëren,
zijn op de voorzieningen die nu in de stad aanwezig
Hoogbouw is op bepaalde locaties voorstelbaar.
op het gebied van architectuur en/of functies en/of
zijn
Voorstellen voor hoogbouw dienen vergezeld te gaan
duurzaam/circulair bouwen.
van een grondige analyse of visie naar de stedenbouwkundige en ruimtelijke implicaties (zichtlijnen,
9
10
Wat wij verwachtenn
Randvoorwaarden
Kansen
skyline, windhinder, bezonning etc.). De kwaliteit van de openbare ruimte sluit aan bij de huidige hoogwaardige inrichting rondom de Spiegelwaal.
Programma
Stadseiland is een plek voor de hele stad. Het woning- In het project Stadseiland dienen minimaal 350 wo-
De ligging van Stadseiland maakt de plek voor een
bouwprogramma in Stadseiland sluit daarom aan bij
ningen en maximaal 500 nieuwe woningen gereali-
breed publiek interessant. Er liggen veel kansen om
de woningbehoefte in Nijmegen en biedt een mix van
seerd te worden. Hiervan dienen 40 woningen in de
een gedifferentieerd toekomstbestendig stadsgebied
woonmilieus, woningtypen en prijsklassen.
sociale huur gerealiseerd te worden, verdeeld over
te realiseren.
beide deelgebieden. We verwachten een visie op hoe de functie van
Het eiland fungeert als stedelijke trekker voor de stad
Stadseiland als stedelijke trekker nog verder kan
Nijmegen. De ontwikkelaar dient een heldere strate-
worden versterkt.
gie uit te werken op hoe invulling voor een bijzonder programma wordt gezocht met ook ander functies dan wonen. De voorzieningen dienen in sterke mate aanvullend c.q. betekenisvol te zijn voor de stad.
Mobiliteit
Het Stadseiland bevordert duurzame mobiliteit en is
Onderdeel van de uit te werken plannen moet een
De ligging nabij de binnenstad, 2 fietssnelwegen,
verbonden met bestaande wandel- en fietsnetwerk
mobiliteitsvisie zijn gebaseerd op het STOMP-princi-
Station Lent, en snelbushaltes maakt dat er heel veel
en OV voorzieningen. Dit biedt kansen voor een auto-
pe. Bouwfasering-, logistiek, en verkeer alsmede de
kansen liggen voor innovatieve oplossingen rondom
luw gebied dat aantrekkelijk is voor voetgangers en
bereikbaarheid van de bestaande woningen in het
duurzame mobiliteit.
fietsers en met gebouwde parkeervoorzieningen voor ontwikkelingsgebied zijn aandachtspunten; ook hier bewoners en bezoekers.
dient een visie voor te komen in de planuitwerking.
Een befietsbare aansluiting vanuit Hoge Bongerd
De realisatie van een goede langzaamverkeersverbin-
naar de snelbinder.
ding richting Station Lent moet onderdeel zijn van de plannen.
Beweegvriendelijke stad
Stadseiland stimuleert bewoners en bezoekers tot
In Hoge Bongerd willen we graag een groene ont-
Stadseiland is nu al dé plek voor bootcampen, omme-
spelen, bewegen en ontmoeten en biedt daarvoor
moetingsplek maken voor jong en oud waar zowel de
tjes, watersport en roeien. Hierop kunnen de ontwer-
voldoende ruimte. Het is daarmee een voorbeeld van
nieuwe wijk als de bestaand wijk gebruik van kunnen
pen goed aanhaken en het gebied voor deze functies
de gezonde stad.
maken.
zelfs verder versterken.
Duurzaamheid
Stadseiland is een gebiedsontwikkeling waarbij
Stadseiland levert een goed woon- en verblijfsklimaat Alle randvoorwaarden voor een duurzame ontwikke-
duurzaamheid vanzelfsprekend is. Doordat vanaf het
op, dat voorbereid is op verdergaande klimaatver-
ling op Stadseiland zijn aanwezig.
begin bij het ontwerp en de (openbare) inrichting
anderingen in de komende decennia. Uitgangspunt:
Duurzaamheid biedt ook grote kansen om de gewens-
rekening wordt gehouden met materiaalgebruik, kli-
natuur inclusief bouwen en ontwikkelen Waalsprong,
te iconische ontwikkeling te realiseren.
maatverandering, natuur en energieneutraliteit ont-
gebruikmaken van de warmteconcessie van Vattenfall
staat een duurzaam en toekomstbestendig gebied.
en minimaliseren van de energievraag.
11
2 STAD IN Nijmegen bouwt aan een economisch veerkrachtige, sociale en gezonde, aantrekkelijke en duurzame stad
BEWEGING
12
Omgevingsvisie Nijmegen
Focusgebieden
voor een aantrekkelijke en gezonde stad vanwege de bijdrage
Nijmegen ontwikkelt zich als een compacte en leefbare stad, zodat mensen zich gemakkelijk lopend, fietsend of met het OV kunnen verplaatsen. Het groene omliggende landschap blijft intact.
De extra woningen en werkgelegenheid komen vooral in de
aan het welzijn van inwoners en de kwaliteit van de leefomge-
drie zogeheten focusgebieden: 1) het groter centrumgebied,
ving.
dit gebied omvat ook het stationsgebied en gebieden waar-
Het groen van buiten wordt meer de stad in getrokken. Het
onder het stadseiland rondom de Waal, 2) de Kanaalzone en
rivierpark en het stadseiland is hier een mooi voorbeeld van.
3) de campussen, bestaande uit Heyendaal en de Novio Tech
Door deze groene verbindingen komt er ruimte voor biodiver-
Nijmegen biedt volop ruimte aan jonge startende woningzoe-
Campus.
siteit. Ook helpt het Nijmegen om de gevolgen van de klimaat-
kenden en werkt aan economische innovatie en aan banen.
Door efficiënt ruimtegebruik in de bestaande stad te benutten
verandering op te vangen.
Dit doen we door meer functies met elkaar te mengen in de
voor de verwachte groei van het aantal inwoners, werknemers
bestaande stad.
en bedrijven, kan Nijmegen een compacte stad blijven met een
Duurzame stedelijke ontwikkeling
prachtig omliggend landschap.
De transformatie naar een duurzame stad met een circulaire
In 2020 heeft Nijmegen haar Omgevingsvisie vastgesteld voor
economie en duurzaam opgewekte energie gaat door. Samen
de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Hier leest u de hoofd-
Aantrekkelijke stad
met (regio)partners, inwoners en bedrijven werkt Nijmegen
lijnen.
Door slimme combinaties van woningen, werkplekken en
aan de toekomst. Waarbij ruimte wordt geboden aan initiatie-
andere functies blijft Nijmegen aantrekkelijk om in te wonen,
ven die de kwaliteit van de stad ten goede komen. Voor alle
Nijmegen heeft een stevige groen- en waterstructuur die ervoor
werken en verblijven. Dit draagt bij aan het behouden van een
ontwikkelingen geldt dat deze in goede afstemming met de
zorgt dat Nijmegen een aangename stad is en dat de gevol-
toch al gunstig ondernemersklimaat met financieel gezonde
omgeving moeten plaatsvinden.
gen van de klimaatverandering beperkt blijven. Biodiversiteit
en innovatieve bedrijven. Nijmegen biedt ook in de toekomst
vormt een speerpunt. Met de nominatie als Unesco Werelderf-
volop ruimte aan voetgangers en fietsers en bewegen wordt
Samen met de stad
goed krijgt Nijmegen bovendien een kans om zich te laten zien
gestimuleerd. In combinatie met een sterk openbaar vervoer-
Nijmegen ontwikkelt de stad samen met onder meer inwoners,
als oudste stad van Nederland.
netwerk blijft de stad leefbaar en bereikbaar.
bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisa-
Nijmegen is één van de snelst groeiende steden van Nederland.
Groen de stad in
Tot 2040 groeit de stad met 15.000 woningen en willen we
We versterken het groen in onze stad. Zo is groen nooit ver weg
ruimte bieden voor 1.000 extra banen per jaar.
voor inwoners. Groen in verschillende vormen is belangrijk
ties. We vinden het belangrijk om belanghebbende partijen tijdig en zorgvuldig te betrekken.
13
3 SAMEN MET DE Stadseiland wordt ontwikkeld samen met de gemeente en een verscheidenheid aan mensen
STAD
14
Omgevingsvisie en participatie
Samen met de stad
van het gebied voor de stad heeft de gemeenteraad aange-
Nijmegen heeft een sterke traditie op het gebied van participatie. Het vroegtijdig betrekken van de omgeving kan waardevolle inzichten opleveren. Het kan zorgen voor betere plannen en meer draagvlak in de omgeving, waardoor ontwikkelprocessen soepeler verlopen.
geven het participatietraject te willen monitoren. Concreet betekent dit dat enkele raadsleden als toehoorder aanwezig zijn bij bijeenkomsten met de stakeholders. We hebben als gemeente Nijmegen de ambitie om Stadseiland verder te ontwikkelen tot een fantastische plek om te wonen en te verblijven. Het moet een plek worden waar de bewoners
Participatie leidt tot een betere belangenafweging en een beter
en de rest van de stad trots op zijn en waarbij ze zich betrokken
besluit. In de Omgevingsvisie zijn dan ook eisen opgenomen
voelen. We dagen marktpartijen dan ook uit om verder te gaan
voor participatie bij gebiedsontwikkeling. Iedereen die in
dan de minimale eisen voor participatie en te komen met een
Nijmegen een plan maakt voor gebiedsontwikkeling moet aan
participatieplan voor een verrassende aanpak, uitgesplitst
deze eisen voldoen (zie kader).
naar de drie onderstaande hoofdgroepen.
Stadseiland wordt het resultaat van een samenspel tussen
•
de gemeente, omwonenden, inwoners van Nijmegen, onder-
omgeving
nemers en andere partijen die geïnteresseerd zijn om in de
•
de stad / de gebruikers van het gebied
bijzondere opgaven van deze plek te investeren. Zij vinden
•
de professionele stakeholders
Stappen 1. In de voorbereidende fase moet de omgeving en de andere belanghebbenden geconsulteerd worden over de uitgangspunten en de ambities. 2. Met de opbrengst van de participatie moet de visie vervolgens worden uitgewerkt in een plan. 3. Over dit plan vraagt de initiatiefnemer opnieuw de mening van de omgeving en belanghebbenden. 4. Er moet een verslag worden gemaakt van de participatie waarin staat wat er is gedaan met de inbreng van de belanghebbenden. 5. Bij vaststelling van het besluit door de raad is het verslag over de participatie onderdeel van het raadsvoorstel.
omwonenden en bedrijven/verenigingen uit de directe
elkaar in de gezamenlijke uitgangspunten en ambities die zijn geformuleerd voor het gebied.
Participatie Stadseiland
Directe omgeving
In de Nijmeegse omgevingsvisie zijn eisen voor de participatie
Het project Ruimte voor de Waal is destijds tot stand gekomen
opgenomen waar ontwikkelaars die in Nijmegen aan de slag
in nauw overleg met de bewoners van het gebied. We vinden
gaan aan moeten voldoen. Voor de ontwikkeling van Stadsei-
het belangrijk dat deze samenwerking ook bij de verdere invul-
land leggen we de lat hoog. Vanwege de bijzondere betekenis
ling wordt voortgezet.
15
Kwaliteitseisen • Op tijd, zodat belanghebbenden een voldoende lange periode hebben om te reageren en de initiatiefnemer reacties kan verwerken in zijn plannen. • In een begrijpelijke taal, zodat alle betrokkenen het kunnen begrijpen. • Op een toegankelijke en effectieve manier; proportioneel: hoe groter de gevolgen van een idee/plan op de omgeving, hoe groter de cirkel van belanghebbenden en hoe uitgebreider de participatie dient.
De stad / de gebruikers van het gebied Stadseiland is, mede door de ligging, de afgelopen jaren uitgegroeid tot een plek waar veel mensen naar toe komen om te wandelen, te sporten of te recreëren. Om die reden vinden we het belangrijk, dat niet alleen de direct omwonenden maar ook de vele bezoekers van het gebied kunnen meepraten over de ontwikkeling van Stadseiland.
Professionele stakeholders Tot slot hebben we in het gebied te maken met een aantal professionele stakeholders zoals Rijkswaterstaat (Rijksvastgoedbedrijf), Waterschap Rivierenland en ProRail.
Omgevingsdocument Dit ambitiedocument is een weergave van de gemeentelijke wensen en beleidsuitgangspunten voor Stadseiland. Daarnaast zijn in de aanloop naar deze uitvraag de wensen, ideeën en belangen van de verschillende stakeholders opgehaald. Ook in de media is regelmatig geschreven over de ontwikkeling van Stadseiland. De input uit de omgeving is te vinden in het ‘Omgevingsdocument’, dat onderdeel uitmaakt van de stukken van de uitvraag. Het omgevingsdocument dient enerzijds ter inspiratie bij het ontwikkelen van een visie. Anderzijds geeft het informatie over te verwachten draagvlak voor bepaalde ontwikkelingen. Van de ontwikkelende partij verwachten we een visie op het
16
De belangrijkste punten uit de enquête gebied die niet alleen aansluit op de gemeentelijke ambities,
van Nijmegen, geven ze wel een goed beeld van de ideeën en
maar ook rekening houdt met de input uit de omgeving. Het
verwachtingen van de mensen die zich betrokken voelen bij
Omgevingsdocument bevat de inbreng van de klankbord-
Stadseiland.
groep, de uitkomsten van een stadsbrede participatiepeiling en een weergave van wat er in de media is verschenen over de
Professionele stakeholders
ontwikkeling van Stadseiland.
Het ambitiedocument is ook voorgelegd aan een aantal professionele stakeholders. De zaken die hier uit naar voren komen
Klankbordgroep omwonenden
worden verwoord in het document Technische Uitgangspun-
In de aanloop naar deze uitvraag wordt regelmatig gesproken
ten en randvoorwaarden.
met een klankbordgroep van bewoners en ondernemers uit de omgeving. Deze groep vraagt vooral aandacht voor het behoud van zoveel mogelijk groen in hun directe leefomgeving, het
Media
tegengaan van verkeersoverlast. Daarnaast pleiten ze ervoor
De ontwikkeling van Stadseiland was ook regelmatig een
om niet te hoog te bouwen en vinden ze het belangrijk om mee
onderwerp in de media. De artikelen en columns hierover zijn
te praten bij de uitwerking van de plannen.
opgenomen in het omgevingsdocument.
Stadsbrede participatiepeiling Om inzicht te krijgen welke wensen en ideeën er in de stad leven voor de invulling van Stadseiland hebben we in september 2020 een stadsbrede peiling gehouden. Iedere geïnteresseerde kon aangeven wat hij ziet als belangrijkste kwaliteiten van het gebied, hoe de toekomstige bebouwing het beste over de beide deelgebieden kan worden verdeeld en welke functies men er graag gerealiseerd ziet in de toekomst. Ruim 2000 mensen vulden de enquête in. Hoewel de uitkomsten van de enquête strikt genomen niet representatief zijn voor alle bewoners
17
1. Het groene karakter van het hele eiland en de gebruiksmogelijkheden worden erg gewaardeerd en dat wil men zoveel mogelijk behouden. 2. Een meerderheid wil dat het accent van de nieuwe bebouwing in Hoge Bongerd komt. 3. Er is brede steun voor toevoeging van bijzondere bebouwing / een bijzondere functie op Veur Lent. Daarnaast worden verschillende ideeën genoemd voor functies in het gebied. De meest genoemde functies zijn (kleinschalige) horeca en voorzieningen die passen bij de recreatieve functie. Het rapport van de peiling is onderdeel van het omgevingsdocument.
4 STAD AAN DE In het hart van de stad, daar waar de rivier en de stad elkaar ontmoeten, komt een uitdagend en uniek gemengd gebied voor de hele stad tot ontwikkeling
RIVIER
18
Het hart van Nijmegen Stadseiland ligt in het hart van de stad. Een unieke locatie tussen het centrum en de Waalsprong en grenzend aan de rivier, nevengeul en uiterwaarden. Stadseiland vormt een bijzonder sluitstuk van ‘Nijmegen omarmt de Waal’.
Nijmegen omarmt de Waal
De gebieden rondom Stadseiland kennen een grote variëteit aan milieus. Ten zuiden van de Waal overheerst de hoogstedelijke dynamiek in de binnenstad, het Waalfront en de stationsomgeving. Daarnaast zijn er woonwijken met hun eigen karakter zoals de Biezen, Benedenstad en Hunnerberg. Tegelijkertijd ligt de ruige natuur van de Gelderse Poort op een steenworp afstand. Direct naast Stadseiland bevindt zich Hof van Holland (het centrum van de Waalsprong), de bestaande bebouwing van het dorp Lent en nieuwbouwwijken met wonen aan de dijk en aan de boomgaard. Stadseiland moet een nieuwe identiteit krijgen in een stad met diversiteit. We zijn nadrukkelijk op zoek naar een onderscheidend stadsdeel waarbij de ontwikkeling ruimtelijk aanhaakt op haar omgeving. Stadseiland biedt de kans om iets bijzonders te doen, iets dat recht doet aan de unieke positie in het hart van de stad. Een gebied waar Nijmegenaren nu en in de toekomst trots op zijn.
Wat wij verwachten
Stadseiland wordt ontwikkeld voor en met de stad. Samen met de omgeving en andere stakeholders ontstaat het beste plan. Wij verwachten een heldere visie op het participatieproces met de omwonenden, de professionele stakeholders en de stad. Tevens verwachten wij dat de ontwikkelende partij zich verdiept in het gebied door er nadrukkelijk aanwezig te zijn. 1919
Een rijke geschiedenis Het rijke verleden van Nijmegen is nog steeds door de hele stad voelbaar en in de vorm van cultuurhistorisch erfgoed aanwezig. Soms zichtbaar maar vaak ook verborgen onder de grond. In de Omgevingsvisie spreken we de ambitie uit om ons cultu-
oeververbinding met kleine boten. Veur Lent kan worden be-
Economisch knooppunt
schouwd als een Nijmeegse enclave in het Betuwse gebied. De
In 1294 was er al sprake van een veer over de Waal. Deze
tweedeling in Lent tussen het aan de rivier gelegen Veur Lent
situatie bleef, weliswaar met aanpassingen, bestaan tot de
en het verder landinwaarts gelegen oude kerkdorp, kenmerkt
opening van de Waalbrug in 1936. Veur Lent was tot die tijd
ook de economie: Veur Lent was gericht op de Waal en
een verkeersknooppunt en tevens eindhalte van de Betuw-
Nijmegen terwijl het kerkdorp Lent een uitgesproken agrari-
se Stoomtrammaatschappij, waar water- en wegvervoer op
sche betekenis had.
elkaar aansloten. Tevens was er vanaf 1611 een trekvaart ‘De
reel erfgoed niet alleen te beschermen en in stand te houden, maar ook verder te benutten, ontwikkelen, beschermen, en als inspiratiebron te gebruiken bij nieuwe ontwikkelingen. De aanwezige cultuurhistorie kan een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de omgeving en identiteit van een plek. Daarom schetsen we hier kort de geschiedenis van Stadseiland
Een blik op het verleden Vanaf de prehistorie is een relatie met de stad te herleiden. Archeologisch onderzoek bracht restanten aan het licht uit de Romeinse en vroegmiddeleeuwse periode. In de 13e en 14ᵉ eeuw werden de halfbedijkte gebieden verbonden met een doorgaande bandijk langs de Waal. De hoge dijk bleek geschikt voor de vorming van een tweede kern naast Lent: Veur Lent. Veel inwoners van Veur Lent waren vermoedelijk afkomstig uit Nijmegen. Zij dreven er rivierhandel en onderhielden de
20
Grift’ tussen Lent en Arnhem. Door alternatieve routes verloor
Militaire betekenis
van versterkingen langs de Waal en een van de eerste belangrij-
Door de bedijking van het rivierenland nam de militaire bete-
ke werken van het Oudhollandse Vestingstelsel. Vermoedelijk
trekvaart gesloten voor scheepvaart en uiteindelijk werd de
kenis van het gebied flink toe.
is toen het kasteel gesloopt, omdat het een obstakel vormde
vaart gedempt bij de aanleg van de Waalbrug.
In de middeleeuwen bouwden de heren van Lent, in het gebied
voor het fort. In 1591 nam Maurits vanuit Knodsenburg Nijme-
dat nu Hoge Bongerd is, een kasteel, strategisch gelegen
gen in. In de tweede helft van de 18e eeuw raakte de schans in
De komst van de Waalbrug vormde het definitieve einde van
tegenover Nijmegen. In 1590 bouwde Prins Maurits een nieuwe
verval.
het economische knooppunt bij de Lentse veerhaven.
schans, ‘Knodsenburg’, die onderdeel was van een lange linie
In de 19de eeuw werd rondom Nijmegen een nieuwe reeks
deze geleidelijk aan economische betekenis. In 1742 werd de
forten aangelegd, aan Lentse zijde waren dit Fort Boven-Lent, nu het Wijnfort, en Fort Beneden-Lent. In de jaren dertig van de 20e eeuw werd aan de Lentse zijde nog een drietal betonnen rivierkazematten gebouwd ter verdediging van de spoorbrug en de Waalbrug. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stonden in het strategische gebied tussen de twee bruggen geschut, luchtafweer en mitrailleuropstellingen zowel van de Duitsers als de geallieerden. Ten tijde van de Koude Oorlog was het gebied onderdeel van de ‘IJssellinie’.
Offers van de bevolking Het wonen en werken langs de dijk in Veur Lent was niet zonder risico’s, zo leert de geschiedenis. Watersnood en oorlogsge-weld eisten regelmatig grote offers. Het gebied was regelmatig het slachtoffer van dijkdoorbraken en overstromingen. Telkens weer verloren de bewoners hun bezittingen en steeds moesten zij opnieuw beginnen.
2121
Archeologie randvoorwaarden In Hoge Bongerd is de plek van Kasteel Lent aangewezen als locatie waar nog archeologisch onderzoek moet worden gedaan indien er graafwerkzaamheden plaatsvinden. De overige delen van het deelgebied zijn vrijgegeven, hoewel toevalsvondsten mogelijk zijn. Voor Veur Lent geldt in principe dat de te ontwikkelen gebieden op het eiland zijn vrijgegeven voor archeologie. Er zijn weliswaar nog belangrijke archeologische waarden in de bodem aanwezig, zoals bij fort Knodsenburg, die in situ behouden moeten blijven, maar die bevinden zich diep onder het huidige maaiveld, op ca. 10 m +NAP (maaiveldhoogte is ca. 16 m +NAP).
Ook de vele grote ruimtelijke ingrepen, enerzijds om de
omringd met een gracht van 17 meter breed en drie meter
wateroverlast te bedwingen, anderzijds om de infrastructuur
diep. Het eerste bouwwerk stamt uit de 11e eeuw. In de loop
te moderniseren, zijn ingrijpend geweest voor Lentenaren.
van de 15e eeuw raakte het in verval en werd uiteindelijk
Dijkverleggingen, de aanleg van de Grift, de spoordijk, de
tijdens de slagen rondom de schans Knodsenburg ontmanteld
komst van de Waalbrug met rijksweg en de recente aanleg van
en de grachten gedempt.
de Spiegelwaal zijn hiervan de belangrijkste voorbeelden. Nadien maakte Hoge Bongerd deel uit van het agrarische deel
De geschiedenis als inspiratie
van Lent en heeft cultuurhistorische waarde als voormalige
Nijmegen gaat voor behoud door ontwikkeling. De ontwikke-
kasteellocatie en omdat het gebied in naam en vroegere func-
ling van Stadseiland zien we als kans om de cultuurhistorische
tie de herinnering aan de boomgaarden en agrarische econo-
identiteit te versterken. Deze kan tegelijkertijd dienen als inspi-
mie levend houdt. De (glas)tuinbouwcultuur was de laatste
ratie bij planvorming. Het herkenbaar laten terug komen van
eeuwen het boegbeeld van het sociaaleconomische leven in
verdwenen of vervaagde cultuurhistorische relicten, vertaald
Lent.
naar eigentijdse functies en vormen is daarbij essentieel. Om de talrijke archeologische vondsten en het aanwezige erfgoed in de Waalsprong een plek te geven in de ontwikkelingen is het verhaal van de Waalsprong onderzocht. Dit verhaal is opgeschreven in ‘Erfgoed Handboek Waalsprong’, dat dient als bron van inspiratie bij nieuwe ontwikkelingen (zie bijlage). Hierin is tevens een tijdlijn opgenomen met de historische ontwikkeling van het gebied.
Hoge Bongerd In Hoge Bongerd ter hoogte van de hoek Parmasingel-Griftdijk Zuid werd in 2012 Kasteel Lent opgegraven. Het terrein was
22
Wat wij verwachten
Stadseiland respecteert en versterkt de historie van het gebied en de omgeving door er zorgvuldig mee om te gaan en het verleden te gebruiken als inspiratiebron en kwaliteitsimpuls voor de ruimtelijke ontwikkeling.
Veel van de historie is verdwenen, maar ingrediënten ervan
een zeer bijzondere skyline op heeft geleverd en in Nederland
zoals de rijke plavuizenmozaïekvloer en contouren van het
uniek is.
kasteel, kunnen dienen ter inspiratie bij het ontwerp.
Het is van groot belang dat de beschermde skyline vanuit het noorden zichtbaar en beleefbaar blijft. Nieuwe bebouwing op
Veur Lent
Veur Lent dient hier rekening mee te houden. Vanuit dat
Langs de dijk op Veur Lent vinden we vele plekken die het
oogpunt is hoogbouw een aandachtpunt.
verhaal vertellen van de gebeurtenissen in het verleden. Veur Lent is een van de twee middeleeuwse kernen van het dorp
Het plangebied kent diverse gemeentelijke monumenten, allen
Lent en heeft als zodanig cultuurhistorische waarde. Veur
gelegen aan de Oosterhoutsedijk.
Lent, van oudsher de locatie van de veerstoep met schip-brug wordt gekenmerkt door gevarieerde dijkbebouwing van cafés,
Stadseiland valt binnen gebiedstype 3, dit is de een na hoogste
villa’s, boerderijtjes en een dijkmagazijn.
waarde van de gemeentelijke cultuurhistorische beleidskaart. Cultuurhistorische waarden zijn hier een middel om ruimtelij-
Veur Lent heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de stra-
ke ontwikkelingen kwaliteit te geven. Ze maken de identiteit
tegische ligging pal tegenover de Nijmeegse binnenstad
van een gebied herkenbaar en het verleden zichtbaar.
tussen de Waalbrug en de spoorbrug. Het landelijke Veur Lent
Het gaat dan om zowel de grotere schaal, zoals het steden-
vormde geruime tijd een contrast met de dichtbebouwde
bouwkundige plan en/ of historische structuren, als om spe-
Nijmeegse benedenstad.
cifieke objecten en om de samenhang tussen de structuren, bebouwing en/of cultuurlandschap.
Monumenten en bescherming De Waalbrug met landhoofden en de drie brugkazematten op
In gebiedstype 3 is er veel aandacht nodig voor cultuurhisto-
Veur Lent zijn rijksmonumenten. Veur Lent zelf is geen
rie bij de uitwerking van ruimtelijke plannen, zodat plannen
beschermd stadsgezicht, maar is wel gelegen pal tegenover
zijn afgestemd op het karakter van het gebied. Hiervoor moet
het van rijkswege beschermd stadsgezicht Nijmegen-beneden-
een cultuurhistorische analyse worden opgesteld waarin de
stad. Die status heeft de Benedenstad onder andere omdat de
kansen en beperkingen met betrekking tot cultuurhistorie zijn
historische benedenstad tegen de heuvel is opgebouwd, wat
benoemd.
23
24
Aansluiten op Rivierpark Stadseiland is omgeven door water en natuur. Hier beleef je midden in de stad de weidsheid en de natuur, maar evengoed cultuur(historie) en de stedelijke dynamiek. Die unieke beleving, gecombineerd met de centrale ligging maakt het voor veel mensen een geliefde plek. Veur Lent en de Lentse Warande zijn al een groot succes en worden drukbezocht en gebruikt. Het heeft een aantrekkings-
stadsstrand en zwemplek geworden van Nijmegenaren.
ruimte of andere ideeën die kunst en cultuur in dit gebied
In de Hoge Bongerd concentreert het recreatieve gebruik zich
beleefbaar maken.
momenteel langs de Lentse Warande. Voor alledaags gebruik door sporters en wandelaars, maar ook als plek voor evene-
De (sport)evenementen zorgen voor positieve energie en le-
menten. Waarbij de kade o.a. dienst kan doen als tribune.
vendigheid, variërend van de Regatta roeiwedstrijd en
De toekomstige ontwikkeling draagt bij aan de beleving van
triatlons tot culturele evenementen zoals de
één groot recreatiegebied.
Vierdaagsefeesten (Veur Lent), concerten (Lentse Warande) en het Democratiefestival (Veur Lent).
Kunst en cultuur horen bij een levendig en aantrekkelijk
Naast de spoorbrug, aan de Lentse Warande en nabij stadsbrug
gebied. Wij zien dan ook kansen voor kunst in de openbare
De Oversteek zijn gebieden waar evenementen mogelijk zijn.
kracht op de hele stad, van jong tot oud. Er wordt gewoond, ontspannen, gesport, gespeeld en genoten. We willen dat de ontwikkeling van Stadseiland de huidige kracht en kwaliteit van het gebied benut en verder uitbouwt. Zo ontstaat een uitnodigende plek waar (nieuwe) bewoners en bezoekers zich welkom voelen en waar het nieuwe en bestaande elkaar versterkt.
Sport, recreatie, kunst, cultuur en evenementen Met name het eiland Veur Lent, is een gemengd gebied waar wordt gewoond, gesport, gerecreëerd, evenementen plaatsvin-den, en de natuur wordt beleefd. Zo is het is een gewilde plek voor hardlopers, bootcampclubs, yogascholen en watersport-verenigingen. Tijdens de zomerdagen is deze plek een favoriet
2525
Natuur In Stadseiland komen stad en rivier samen. De natuur van de uiterwaarden (Natura 2000 gebied) komt er letterlijk de stad in en vormt zo een interessant contrast met de stedelijke omgeving. De veranderende waterstand maakt de dynamiek van het weer en de seizoenen sterk zichtbaar. Het zorgt ervoor dat het gebied steeds anders beleefd wordt. Met als resultaat een bijzonder landschap dat het een leefgebied is voor vele planten en dieren, maar ook een grote aantrekkingskracht heeft op bewoners en bezoekers. Het gehele eiland Veur Lent is vele malen groter dan het ontwikkelgebied dat behoort tot het project Stadseiland. Het overgrote deel van het eiland is natuurgebied en blijft dan ook onaangetast. Ook bij de ontwikkeling van Stadseiland vormt de aanwezige en omliggende natuur een integraal onderdeel. Door vanaf het begin rekening te houden met de natuur ontstaan er kansen om de biodiversiteit en ecologische waarde van het gebied te vergroten. De gebiedseigen landschapselementen zoals boomgaarden, knotwilgen, kolk en kruidenrijk grasland dienen als inspiratiebron. Bestaande bomen blijven zoveel mogelijk behouden en verharding komt alleen daar waar het echt nodig is.
26
Wat wij verwachten Veur Lent en Hoge Bongerd nu
onderdeel uitmaakt van het watersysteem van de Waalsprong.
Stadseiland bestaat uit de deelgebieden Veur Lent en een gedeelte van Hoge Bongerd.
een woonbuurt met een dorps karakter. Hier is ook een kinder-
Het gehele eiland Veur Lent is zo’n 3 kilometer lang en bestaat grotendeels uit de natuur van de uiterwaarden. Verder zijn er
Het bestaande deel van Hoge Bongerd bestaat grotendeels uit opvang en een scouting te vinden. Verder zijn er verschillende bedrijven en horeca gevestigd, met name langs de Griftdijk Zuid.
gebieden die meer zijn gericht op recreatie (evenemententerrein, zwemwater, watersport) en is er het bestaande woongebied. Het woongebied is gelegen aan en rondom de dijk en bestaat uit zo’n 30 gebouwen, voornamelijk woningen. Variërend van historische bebouwing tot moderne vrijstaande villa’s en appartementengebouwen. Met Café Waalzicht en Café de Zon beschikt Veur Lent over twee horecagelegenheden. Dorpsschuur Lent biedt ruimte aan exposities, culturele- en verenigingsactiviteiten. Onder de Verlengde Waalbrug wordt een watersportcentrum gevestigd. Veur Lent beschikt verder over een aanlegsteiger voor een veerpont (fiets en voetgangers) waar onder andere tijdens de Vierdaagsefeesten gebruik van wordt gemaakt met een veerdienst. Er is geen vaste veerdienst . Veur Lent is voor autoverkeer ontsloten via de Lentloper. Behalve de 6 woningen aan de Parallelweg zijn er op dit moment geen woningen of gebouwen in het zuidelijke deel van Hoge Bongerd. Wel bevindt zich hier een watersingel die
2727
Stadseiland benut de bestaande kwaliteit en aantrekkingskracht van het gebied voor o.a. sport, recreatie en natuur om een unieke en uitnodigende plek te creëren voor (nieuwe) bewoners en bezoekers.
Kansenkaart
28
28
Toelichting kansenkaart
de bestaande dorpen met vergelijkbare bebouwingspercentage.
Waalstad Nijmegen. Op de oostelijke punt van het eiland is een
Het project Stadseiland is uniek en biedt vele kansen voor een iconografische ontwikkeling. Op de bijgevoegde kaart is een reeks aan kansen aangeduid. Of deze kansen op de aangeduide plek verzilverd kunnen worden is onderwerp van studie in de volgende fase. In deze fase wordt er een stedenbouwkundig plan en een bestemmingsplan gemaakt. Deze kaart vormt dus geen plan of blauwdruk maar een inspiratie- of kansenkaart.
Op de grote kavels kunnen indien gewenst enkele bijzondere
bijzondere functie of een iconisch gebouw of een combi daar-
woningen gebouwd worden. De kavels kunnen gezien worden
van kansrijk. De raad heeft de wens uitgesproken om de kop
als mini-landgoederen en maken een combinatie van wonen,
van het eiland vrij te houden van bebouwing of slechts beperkt
werken, zorg en recreatie mogelijk.
een horeca of educatie functie toe te voegen.
Kans stedelijke voorziening
Groen/blauwe watersingel
Tussen de Waalbrug en de Lentloper zijn kansen voor een pas-
De watersingel heeft groene oevers. De ambitie is om dit in de
sende voorziening, een stedelijke trekker of een commerciële
plannen te versterken. Deze watersingel vormt een binnen-
functie.
dijkse ecologische verbinding tussen de groene wijken aan weerszijden van Hoge Bongerd.
Kansen horeca/ hotel Aan weerszijden van de Lentloper, aan de Lentse Warande en
Zoekgebied ontmoetingsplek
Aan weerszijden van de Waalbrug ter hoogte van het Bastion
op de oostelijke punt van het eiland zijn mogelijk kansen voor
Op de plek bij de watersingel staan enkele grote bomen. Deze
zijn mogelijkheden voor een gemengd stedelijk woonmilieu.
horeca en een middelgroot hotel (max 30 kamers).
worden bij voorkeur ingepast in een groene ontmoetingsplek
Gemengd stedelijk woonmilieu
in de wijk, die uitnodigt om te bewegen.
Wonen aan de kade
Knodsenburg
De kade biedt mogelijkheden voor stoere bebouwing met een
Fort Knodsenburg blijft beleefbaar door een wandeling bo-
Verbindingen
levendige plint waarbij het parkeren is opgelost in het hoogte-
venop de wal die om het fort ligt. Indien er wordt gekozen om
De openbare ruimte kan verbonden worden met station
verschil tussen de kade en het achterliggende maaiveld.
bebouwing toe te voegen op het Fort vormt de bebouwing die
Lent door een langzaamverkeersverbinding. Ook kan er een
vroeger in het Fort heeft gestaan hiervoor een mooie inspiratie.
doorsteek naar de Weverstraat met de bestaande wijk gemaakt
Ontspannen woonmilieu’s
worden. Het is ook een wens/uitdaging om de Snelbinder
In aansluiting op de bestaande wijk Hoge Bongerd en op het
Kop van het eiland
(fietsbrug aan de spoorbrug) rechtstreeks te verbinden met
eiland tussen de Lentloper en de Waalbrug zijn kansen voor
De oostelijke punt van het eiland biedt een fantastisch pano-
deze ontwikkeling.
ontspannen woonmilieus Deze voegen zich in de “korrel” van
rama op de rivier de Waal richting Duitsland en zicht op de
29
Stedenbouw Het ontwikkelgebied Stadseiland wordt gezien als een stedenbouwkundige “stepping stone” die middels zijn vorm en ruimtelijke invulling een belangrijke bijdrage levert aan de verbinding van de bestaande stad met de Waalsprong. Het gebied staat voor het samenkomen van mensen, levendige functies, gezellig, alledaags maar ook energiek. Nijmegen kiest voor een geleidelijke ontwikkeling van Stadseiland tot een uniek en levendig stadsdeel waar wonen, werken, recreëren en cultuur gecombineerd worden. Karakter bouw je niet in een dag, karakter moet groeien en voortbouwen op
het bestaande. Het tot leven brengen van de geschiedenis,
We richten ons op stedenbouw met voor iedereen passende,
het versterken van bestaande functies en het zoeken naar
bereikbare en goed toegankelijke voorzieningen. Een kwali-
unieke nieuwe programma’s. Nijmegen wil graag organisch en
tatief goede openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting,
divers bouwen. Ondernemers, bewoners en bezoekers worden
spelen en bewegen is het uitgangspunt. Groen, water, natuur,
uitgenodigd om te komen met goede initiatieven. Dat maakt
ecologie en groene verbindingen zijn hierbij de sleutelbegrip-
Stadseiland uniek en spannend.
pen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in de stad staan leefbaarheid, welbevinden en gezondheid van mens en dier centraal.
In het gebied zijn nu al diverse initiatieven geland zoals bij-
We houden hierbij goed rekening met invloeden zoals het
voorbeeld het Watersportcentrum, Festival op ’t Eiland, festival
geluid van de het spoor, de Waalbrug en de Prins Mauritssingel.
De Oversteek. Initiatieven en groepen die nu al actief zijn in het gebied vormen netwerken die bij de uitwerking van het
Binnen het project Stadseiland worden twee van elkaar ver-
stedenbouwkundig plan actief betrokken kunnen worden. Om
schillende gebieden ontwikkeld met een geheel eigen karakter
lokaal eigenaarschap te realiseren werken we als gemeente
maar die natuurlijk wel in samenhang ontwikkeld dienen te
met placemaking en ondersteunen we tijdelijke functies en
worden Het te ontwikkelen gedeelte Hoge Bongerd zal zich
initiatieven.
stedenbouwkundig tussen het bestaande dorp en als gezicht van de Waalsprong aan de Spiegelwaal manifesteren. Een “passtuk” dat precies past op deze plek en aansluit op de omgeving zoals een laatste stukje in een puzzel. Hierbij hoort een uniek woonprogramma met een compacte stedenbouw aan de kade die zich naar het dorp toe “ontspant”. Het eiland Veur Lent vormt van oudsher al een eigenstandige enclave en wordt ook zo verder ontwikkeld. Hier is het (cultuurhistorische) landschap met daarin het bestaande dijkdorp leidend voor de ontwikkeling. De bebouwing manifesteert zich hier als objecten in een groene setting. Het accent ligt op het creëren van een aantrekkelijk woonprogramma in combinatie met horeca, cultuur, sport en voorzieningen.
30
3131
Hoogbouw
nen vanuit het landschap op de bruggen en de stad gerespec-
De unieke bocht van de Waal zorgt er samen met het buitendijkse gebied voor dat het historische stadssilhouet en de bruggen van Nijmegen samen een subliem decor vormen.
teerd dienen te worden. Voor hoogbouw zien we voornamelijk kansen bij de Lentse kade (Hoge Bongerd). De eventualiteit van hoogbouw op Veur Lent vraagt een zorgvuldige afweging tussen het aanzicht van
Het historische stadscentrum van Nijmegen heeft de status
de historische stad, de technische mogelijkheden, andere
van beschermd stadsgezicht. Het project Stadseiland mag dit
hoogbouw en de gewenste uitstraling. Ook de mogelijkheid om
beeld en de unieke landschappelijke ligging van Nijmegen
hoogbouw te vergroenen door middel van verticale beplanting
niet aantasten maar moet dit versterken. Hoogbouw (= vanaf
wordt daarbij meegenomen.
8 woonlagen / 25 meter) is daarom een belangrijk aandachtspunt in het project Stadseiland. Rondom de rivier de Waal zijn belangrijke stedelijke locaties met hoogbouw in ontwikkeling. Het gaat om de volgende locaties: •
Stationsomgeving Nijmegen Centraal
•
Waalfront
•
Waalhoven Waalsprong
•
Station Lent
Stadseiland past in deze opbouw in de binnenbocht van de Waal en Spiegelwaal. Hierdoor ontstaat een spannend contrast rondom de Waal, met in een wijdere kring hoogbouw en dicht bij de bestaande stad meer compacte bouw zonder al te hoge uitschieters. De ontwikkeling van het stadseiland dienen zich te voegen in het stedelijke landschap rondom de Waal waarbij de kwaliteiten van het historische stadssilhouet en de zichtlij-
32
Wat wij verwachten
Als de visie van de ontwikkelaar voorziet in hoogbouw, vragen wij ook een visie/analyse op te stellen voor hoogbouw op de schaal van de stad, het project stadseiland en op de schaal van de directe woonomgeving. Hierbij moet in elk geval worden ingegaan op zichtlijnen, historisch stadssilhouet, bezonningstudie etc.
3333
Hoge Bongerd
hoeven worden gemaakt en in de openbare ruimte niet zo’n
grote aantallen parkeerplaatsen nodig zijn. De nieuwe ontwikkeling van Hoge Bongerd sluit enerzijds naadloos aan op het dorpse karakter van De rand van het dorp Lent wordt in Hoge Bongerd afgezoomd het bestaande Lent en anderzijds presenteert de Waalsprong zich aan de Lentse kade met aanspre- met de watersingel. De watersingel heeft nu groene oevers en de ambitie is om dit in de plannen te versterken. Een mogekende kade bebouwing.
Openbare ruimte De openbare ruimte in Hoge Bongerd sluit wat betreft materialisering en uitstraling aan op de Lentse Warande. Straten in het plan richten zich op het verbinden van de kade met het woonmilieu. Het hoogteverschil is een bijzonder kenmerk van het gebied, dit kan worden ingezet om een positieve bijdrage te
lijkheid hiervoor is om de doorgaande verkeersweg te combi-
leveren aan de beleving van de openbare ruimte en menselijke
neren met deze groene zone. Hierdoor krijgt de weg een meer
maat. Daarmee onderscheidt het zich van andere woonwijken
slingerend verloop. Dit heeft als voordeel dat het te hard rijden
in de omgeving.
lage dichtheid, vrije verkaveling en woningen met tuinen.
hiermee wordt tegengegaan. Bovendien kan de ontwikkelba-
Als het parkeren ondergronds wordt opgelost heeft de wijk
re ruimte efficiënter worden ingedeeld. Ook kan hierdoor de
een autoluw karakter zodat er volop mogelijkheden zijn voor
Binnen het ontwikkelgebied zijn er mogelijkheden voor gevari-
steile oprit naar de kade minder steil worden gemaakt.
spelen op straat en ontmoeting.
Het gebied bevat compact stedelijke woonmilieus aan de kade, maar ook naar het dorp toe ontspannen woonmilieus, met een
eerde woonvormen die niet te strak als één geheel zijn vormgegeven. Daarnaast is er de wens voor stadswoningen met op de begane grond een niet-woonfunctie zoals een kantoor of atelier.
Parmasingel
Door efficiënt gebruik te maken van de hoogteverschillen in het gebied is de kade geschikt voor gestapelde bouw in de vorm van
Lentse Warande
appartementen met levendige, andere functies in de plint . Een slanke woontoren van 60-70 meter, behoort tot de mogelijkheden. Het hoogteverschil tussen de Lentse kade en het gebied daarachter kan tevens worden ingezet om het parkeren in gebouwde voorzieningen op te lossen. Wenselijk is om parkeergarages uit het zicht te houden en de
Spiegelwaal
daken te benutten ten behoeve van de bewoners. In de parkeergarages zien we graag een combinatie van bewoners en bezoekersparkeren zodat er in totaal minder parkeerplaatsen
Impressie mogelijke opbouw Hoge Bongerd 34
3535
Wat wij verwachten
Stadseiland zal stedenbouwkundig/ landschappelijk iconisch moeten worden; Het is van belang om twee duidelijk onderscheidende gebieden te creëren; passend bij de uitstraling van het gebied en betekenisvol voor de stad. de Hoge Bongerd als stedelijke De te realiseren voorzieningen zullen in afronding van de Waalsprong en het belangrijke mate een nieuwe aanvulling eiland Veur Lent als landschappelijk moeten zijn ten opzichte van de reeds in gebied met unieke bebouwing de stad aanwezige voorzieningen. middenin de rivier.
Veur Lent Het landschap wordt hier als uitgangspunt genomen. De opgave is in eerste instantie om een aantrekkelijk landschapsbeeld te ontwerpen. Dit “nieuw” gecreëerde landschap vormt het casco voor de bebouwing en openbare ruimte die hier toegevoegd gaan worden. Het karakter van de Oosterhoutse dijk in Lent bestaat uit diverse vrijstaande kavels aan de buitendijkse Nijmeegse kant. De villa’s zijn zowel historisch als modern. Deze kavels reageren ieder individueel op de hoogteverschillen van de dijk naar de
Voorstellen voor hoogbouw dienen vergezeld te gaan van een grondige analyse c.q. visie naar de stedenbouwkundige en ruimtelijke implicaties (zichtlijnen, skyline, bezonning etc.). De kwaliteit van de openbare ruimte sluit aan bij de huidige hoogwaardige inrichting rondom de Spiegelwaal.
De unieke plek en wens om een gebied met internationale allure te creëren biedt enorme kansen. Er is een duidelijke wens om in aansluiting op het succesvolle innovatieve project Ruimte voor de Waal een vernieuwende, onderscheidende “icoon” te creëren, op het gebied van architectuur en/of functies en/of duurzaam/circulair bouwen.
uiterwaarden. De noordelijke zijde van de dijk bevat nog twee karakteristieke dijkwoningen op terpachtige grondwallen. Veur Lent wordt gekenmerkt door een informeel gebruik van de buitenruimte en is duidelijk onderdeel van de doorgaande dijkroute voor wandelaars en fietsers langs de Waal. De dijkroute heeft op het eiland een aantal attracties langs de dijk. Fort Knodsenburg is herkenbaar gemaakt in grondvormen waarover een openbare wandeling te maken is. De sfeer is intiem met doorsteken naar de rivier en doorsteken naar de Spiegelwaal. Juist deze doorkijken geven je als bezoeker oriëntatie op de omgeving. Je ziet de Waalbrug, de Lentloper of de Sint Stevenskerk. Door de woningbouw en het behoud van de
36
luwe omgeving ten opzichte van de immense rivier krijgt het eiland een menselijke schaal. Het casco is zo sterk dat zeer uiteenlopende bebouwingselementen zich hierin kunnen nestelen. Het eiland Veur Lent herbergt hele verschillende plekken en gebieden. Te noemen zijn Fort Knodsenburg, de Kolk van Wijk de punt van het eiland, de omgeving nabij het Bastion/watersportcentrum en uiteraard de bestaande bebouwing en het ensemble rondom de Veerstoep met de twee cafés. De toe te voegen gebouwen met hun gedifferentieerde functies versterken deze verscheidenheid. Hierbij is er steeds een wisselwerking tussen het gebouw en haar directe omgeving. Het gebouw en de omgeving vormen een samenhangend ensemble dat als eenheid is vormgegeven. Naast de bebouwing is het landschap wat erbij hoort zorgvuldig ontworpen. Zoals dat het geval is bij landgoederen en forten. In deze zin voegt het eiland Veur Lent zich in het groene lint dat gevormd wordt door dijkzone van de gehele Waalsprong waar landschappelijke elementen en bebouwing als ensembles elkaar opvolgen. Binnen het groene lint onderscheidt Veur Lent zich als “stedelijke stepping stone” die wordt gevormd door het landschap en de natuur.
3737
Openbare ruimte
inspirerende stedelijke omgeving. De reuring en de diversiteit
Naast het vervullen van de woonbehoefte voorziet Stadsei-
De openbare ruimte sluit aan op de publieke functie die het
aan mogelijkheden maakt gemengde gebieden voor een brede
land zodoende ook in werkgelegenheid en kansen voor lokale
eiland vervult voor de stad en op het natuurlijke karakter van
doelgroep aantrekkelijk.
ondernemers.
Ze wordt gekenmerkt door groen, toegankelijkheid, weinig
Gemengde gebieden zijn leefbaarder omdat complementaire
Nieuwe functies zoeken aansluiting bij het huidige karakter en
verharding, robuuste materialen en nodigt uit om op avontuur
functies zorgen voor meer levendigheid in een gebied. Over-
gebruik van het gebied, en zijn bovendien aanvullend op het
te gaan in de omringde gebieden. De bestaande dijk vormt een
dag, maar ook buiten werktijden en in het weekend. Dat maakt
bestaande aanbod in de omgeving.
ontwerpopgave waarbij de wens is om deze als eenheid vorm
een wijk sociaal veilig en prettig om door heen te lopen. De
Er is ruimte voor unieke functies en blurring functies die niet
te geven met hoogwaardige duurzame materialen. De
wijken in Nijmegen die al een goede menging kennen, scoren
te vangen zijn binnen een traditionele sector. Zo kan een bij-
aantrek-kingskracht van Veur Lent kan verstrekt worden door
hoger in de leefbarometer dan de wijken die meer monofunc-
zondere combinatie ontstaan van bijvoorbeeld werk, horeca,
toevoe-ging van kunstobjecten in de openbare ruimte.
tioneel zijn ingericht. Gemengde gebieden zijn bovendien
recreatie en cultuur.
het eiland, de uiterwaarden en de oevers van de Spiegelwaal.
flexibeler en toekomstbestendiger.
Uniek gemengd programma
Wonen
Functiemix
De realisatie van nieuwe woningen is een belangrijk onderdeel
Momenteel vinden de activiteiten op, en de bezoeken aan, het
van de ontwikkelopgave voor Stadseiland. Door de veelzijdig-
De ontwikkeling van Stadseiland voegt nieuwe functies toe die het gebied iedere dag en elk seizoen tot een interessante en levendige plek maken. Hier is voor eenieder iets te vinden om naar toe te gaan; een aaantrekkelijke bijdrage voor het stadshart van Nijmegen.
eiland en de Lentse Warande vooral plaats in het voorjaar-zo-
heid van het plangebied biedt Stadseiland mogelijkheden voor
mer en in de weekenden.
een gevarieerd woonprogramma, waarbij het zwaartepunt van
De Nijmeegse Omgevingsvisie bevat de ambitie om daar waar mogelijk functies als wonen en werken te combineren. Die ambitie is gebaseerd op de maatschappelijke en economische meerwaarde van functiemening en op de behoefte aan een
het programma is voorzien in Hoge Bongerd aansluitend op de Voor Stadseiland zijn we daarom nadrukkelijk op zoek naar
al bestaande woonbebouwing.
een combinatie van functies die het gebied activeren en
Veur Lent kenmerkt zich door het openbare en groene
uitnodigend maken voor bewoners en bezoekers. De Lentse
karakter van het eiland. Dat biedt kansen voor een bijpassend
Warande is zo’n plek waar de functiemenging belangrijk is. Een
gemengd programma waar ook wonen onderdeel van
levendige plint kan het gebied activeren. Hier is een stedelijk
uitmaakt.
programma denkbaar met bijvoorbeeld horeca, commerciële functies of voorzieningen ondersteunend voor bezoekers en
In totaal voorziet het project Stadseiland in 350 tot 500 nieuwe
bewoners.
woningen, waarvan 40 woningen in de sociale huur, verdeeld over Hoge Bongerd en Veur Lent.
38
Wat wij verwachten
Stadseiland voorziet in een gemengd en veelzijdig programma welke het gebied gedurende het gehele jaar, de dag activeert en qua uitstraling en aantrekkingskracht past bij de unieke ligging. 39
Iconische uitstraling Gezien de unieke kansen van Stadseiland zijn we van mening dat Stadseiland de potentie heeft om een iconisch gebied te worden voor Nijmegen. We zijn daarom op zoek naar een gebiedsontwikkeling die deze potentie benut. Het iconische kan voortkomen uit de architectuur, de functies, een thema, innovatieve concepten/technieken of een combinatie hiervan. Stadseiland is een unieke locatie in Nijmegen. Niet alleen vanwege de kwaliteit en ligging in het hart van de stad, maar ook vanwege het project Ruimte voor de Waal.
Geïnteresseerden uit de hele wereld hebben het gebied en de
Die bijzondere positie en de reeds aanwezige kwaliteit vraagt
aanleg van de Spiegelwaal bezocht als een uitstekend voor-
om een architectonisch, stedenbouwkundig en landschappe-
beeld van klimaatadaptatie en watermanagement in combina-
lijk ontwerp van hoog niveau.
tie met gebiedsontwikkeling. Het gebied is een schoolvoorbeeld van een integrale benade-
De nieuwe ontwikkeling zien we als kans om kwaliteit toe te
ring waarbij heel veel waarden zoals waterveiligheid, natuur,
voegen en innovatieve ideeën toe te passen. Aan de Lentse
recreatie, gezondheid, stedelijk wonen, duurzaamheid en
kade en op Veur Lent zien we kansen om zowel programma-
mobiliteit etc. te combineren zijn in een gebiedsontwikkeling.
tisch als ruimtelijk elementen toe te voegen die passen bij
Deze benadering willen we terugzien in de ontwikkeling van
deze internationale uitstraling.
Stadseiland. Te denken valt hierbij aan het innovatief landschapsontDaarmee is het gebied nu al een showcase voor Nijmegen om
werp, vernieuwende architectuur maar ook aan bijvoorbeeld
zich te laten zien in Nederland en daarbuiten, en om opgedane
beeldende kunst waarbij verschillende hedendaagse thema’s
ervaringen te delen.
(bijvoorbeeld klimaatadaptatie met cultuurhistorie) worden gecombineerd.
Wat wij verwachten
We willen met deze opgave werken aan de ‘geschiedenis van morgen’. Concreet betekent dit aandacht voor een ontwikkeling die cultureel bepalend is voor Nijmegen. 40
4141
5 STAD VAN DE De ontwikkeling van Stadseiland draagt bij aan een kwalitatieve, duurzame en gezonde leef omgeving
TOEKOMST
42
Inclusieve en vitale stad Stadseiland onderscheidt zich duidelijk van andere woongebieden in de Waalsprong of het Waalfront. Het is de bedoeling dat Stadseiland iets nieuws toevoegt aan de woonmilieus rondom het centrum en daardoor ook andere doelgroepen aanspreekt. Nijmegen wil een inclusieve en vitale stad zijn. Daarom streven we als stad naar een goede mix van woningtypen en woonmilieus met huur en koop in het sociale, middeldure en dure segment. Dit in combinatie met de daarbij passende voorzieningen. We zetten in op gemengde wijken en buurten, waar mensen zich thuis voelen en waar ze mensen met verschillende leefstijlen en achtergronden tegenkomen. Nijmegen kent een bijzondere dubbele demografische groei, waarbij niet alleen het aantal ouderen toeneemt maar zich ook meer jongeren vestigen in de stad. Dat vraagt om inventiviteit bij de inrichting van onze toekomstbestendige stad.