Ambitiedocument “Kinderdorp Neerbosch (Verborgen parel aan de rand van Nijmegen)”

objecten zoals de gemeentelijke monumenten aan het ‘historische laantje’ en het rijksmonument waar nu ‘Van ‘t Lindenhout museum’ is gevestigd. Het betekent ook dat er aandacht en zorg is voor andere waardevolle historische elementen en structuren zoals bijvoorbeeld de begraafplaats Weezenkerkhof Neerbosch en de unieke ­paviljoens die de jeugdzorg uit de jaren ’60 van de ­vorige eeuw typeren. We gaan dit erfgoed beter beschermen en zullen hier een separaat beschermingsvoorstel voor opstellen.​​ Daarnaast betekent dit uitgangspunt o ​ ok dat cultuurhistorische elementen altijd een centrale rol innemen bij het beheer van de openbare ruimte en bij nieuwe vastgoedontwikkelingen. H ​ et gaat dan niet alleen om behoud en ontwikkeling van het aanwezige erfgoed, maar ook om de geschiedenis als inspiratiebron te gebruiken bij toekomstige ontwikkelingen. Zo leeft er bij een deel van de bewoners en de directie van het museum de wens om de voormalige muziekkapel uit 1911 op de oorspronkelijke plek terug te plaatsen op het terrein voor de kapel. De mogelijkheid en wenselijkheid hiervan moet nog onderzocht worden. Historisch grondgebruik, bijvoorbeeld waar boomgaarden waren, kunnen inspiratie bieden voor nieuw gebruik. Ook kan de architectuur van historische bebouwing uitgangspunt zijn voor nieuwe gebouwen.

Toekomstige (vastgoed)ontwikkelingen en bescherming van cultuur­ historische waardevolle elementen worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd.

29

Historisch grondgebruik kan inspiratie bieden voor de planontwikkleing, collectie Van’t Lindenhout museum

De centrale rol die we de historie van het gebied hier geven betekent echter niet dat het historische belang altijd prevaleert boven andere belangen. Er zal namelijk altijd sprake moeten zijn van een integrale be­langenafweging. Het betekent wel dat het historische element in dit gebied zwaar weegt en altijd meege­ wogen moet worden.

Behouden en versterken van het Dorpse karakter

Om het opzichzelfstaande en dorpse karakter te kunnen behouden, moeten de bestaande waardevolle historische en landschappelijke karakteristieken die bepalend zijn voor de beleving van Kinderdorp Neerbosch worden vastgelegd. Dit kan door een ruimtelijk raamwerk te definiëren van de cultuurhistorisch en landschappelijk waardevolle dragers in het gebied. Het raamwerk zorgt er voor dat waardevolle karakteristieken worden behouden en versterkt en dat nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden binnen en/ of aansluitend op het raamwerk. De historische orthogonale hoofdopzet, de historische bebouwing en de begeleidende laanstructuren en bospercelen vormen het vertrekpunt bij het bepalen van dit raamwerk. Hierbij speelt de groene pleinruimte voor de kerk een belangrijke rol als centrale plek in het Kinderdorp. De kerk ligt duidelijk als het belangrijkste

30

gebouw aan de noordwestzijde van deze ruimte maar aan de zuidoostzijde ontbreekt het aan een duidelijke begrenzing. Hier ligt een geasfalteerde parkeerplaats en loopt de ruimte over in de strook met opzichzelf­ staande paviljoenachtige gebouwen. De groene ­plein­ruimte zou hier aan kracht kunnen winnen door deze duidelijker te definiëren en te begeleiden met een aantal gebouwen. De parkeerplaats en de huidige ­geitenweide bieden hiervoor goede mogelijkheden. Door op deze twee locaties nieuwe gebouwen toe te voegen, passend bij de maat en schaal van de ­bestaande gebouwen in Kinderdorp, kan de groene pleinruimte een heldere ruimtelijke opzet krijgen en duidelijk de centrale plek van het Kinderdorp Neerbosch zijn. Deze plek is ook uitstekend geschikt om ontmoeten, spelen en bewegen te stimuleren. Naast een helder raamwerk waarin de historische en landschappelijke kwaliteiten zijn vastgelegd is het voor het behouden van het dorpse karakter van belang dat het opzichzelfstaande karakter van Kinderdorp Neerbosch wordt behouden en/of versterkt. Daarvoor is de vrije ligging van het Kinderdorp in het landschap van groot belang voor de beleving. Door de groene omzoming van Kinderdorp te reserveren voor agrarisch gebruik, stadslandbouw, duurzame opwek van ­energie, of andere groene functies kan het dorpse karakter ­worden behouden en versterkt. De relatief moeilijke

Passende programmering – focus op maatschappelijk en collectief

De historische o­ rthogonale hoofdopzet, de historische ­bebouwing en de begeleidende laanstructuren en bospercelen vormen het vertrekpunt bij het bepalen van dit raamwerk.

De functies die nu aanwezig zijn in het Kinderdorp komen voort uit haar unieke geschiedenis en ligging. In het gebied zijn veel maatschappelijke functies gevestigd die gericht zijn op zorg, opvang en jeugd. Bewoners in het gebied hebben soms vanuit het verleden een relatie met de zorg of het Kinderdorp zelf. Mensen zonder jeugdzorgbinding zijn hier komen wonen nadat de projectontwikkelaar in 2000 eigenaar werd. Een ander deel van de bewoners woont in collectieve woongroepen. Bewoners, instellingen en bedrijven die in het gebied actief zijn geven aan dat het belangrijk is dat de programmering van nieuwe ontwikkellocaties aansluit bij het karakter van het gebied.

bereikbaarheid van het Kinderdorp kan deze beleving verder versterken door de “splendid isolation” te zien als karakteristiek voor Kinderdorp Neerbosch. Als je er niet toe hoeft dan kom je er ook niet door heen. Het opzichzelfstaande karakter kan er samen met de historische karakteristieken en de centrale groene pleinruimte voor zorgen dat de sociale cohesie die van oudsher in het Kinderdorp aanwezig is kan worden behouden en versterkt.

De kernwoorden voor de huidige functies zijn een focus op het ‘maatschappelijke’ en het ‘collectieve’. Deze termen sluiten aan bij de historie van het gebied en de sociale cohesie van het kinderdorp. Functies die in principe passend zijn in dit profiel zijn maatschappe­ lijke functies binnen zorg, onderwijs en opvang. Voor de woonfunctie is het logisch om een focus te leggen op bijzondere woonvormen met een collectieve aard zoals bijvoorbeeld woongroepen en CPO’s (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). We zien ook kansen voor de combinatie van wonen met werken als ver­ wijzing naar de ambachten die de weeskinderen aangeleerd kregen in de Weesinrichting. Reguliere

Wonen in het groen aan de Scherpenkampweg, foto Roger Veringmeier

Eet Meerbosch van stadsboer Siem (voorheen Moestuin Neerbosch), foto Moestuin Neerbosch

31

De bomenlaan aan de Scherpenkampweg, foto Roger Veringmeier

woningbouw zien we als mogelijkheid voor zover het bijdraagt aan onze Nijmeegse ambities voor betaalbare woningbouw. Bedrijvigheid in het gebied zal in principe een relatie moeten hebben met de maatschappelijke en collectieve aard van het Kinderdorp. We zien hierbij bijvoorbeeld kansen voor het uitbreiden en versterken van de reeds aanwezige stadslandbouw. Gezien de geïsoleerde ligging van het gebied en de beperkte capaciteit van de Scherpenkampweg zijn functies met een sterke verkeersaantrekkende ­werking niet wenselijk in het gebied. Het gebied is tevens m ­ inder geschikt voor mensen met een sterke ­afhankelijkheid van het openbaar vervoer of voor­ zieningen in de directe nabijheid zoals bijvoorbeeld het geval is voor senioren.

Behouden en versterken van Groen, Natuur en Duurzaamheid

Het Kinderdorp Neerbosch is een oase van rust en natuur aan de rand van de stad. Het behoud en versterken van deze natuurwaarden is een belangrijk uitgangspunt voor eventuele nieuwe ontwikkelingen in het gebied. We hebben de ambitie het bestaande groen te verbeteren en de biodiversiteit te beschermen en te

32

stimuleren. Waardevolle bomen worden gespaard en waar mogelijke worden nieuwe bomen geplant. Op deze wijze dragen we bij aan de opgave in het coalitieakkoord: “We planten meer bomen dan we eerder van plan waren. We zetten de komende vier jaar in op 1000 per jaar”. Het omringende landschap van het dorp heeft een deel van zijn oude karakter verloren, omdat boomgaarden, sloten en landschapselementen verdwenen zijn door de intensieve landbouw (zie kaartje situatie 1931). Deze gronden zijn nu in private handen, maar het verdient aanbeveling om bij de transitie van intensieve landbouw naar duurzame vormen van stadslandbouw ook weer een groenblauwe dooradering terug te brengen in het gebied. Dit sluit aan bij de wensbeelden vanuit de Groene Metropoolregio (Groen-Blauw Raamwerk). Voor nieuwe vastgoedontwikkelingen geldt dat deze natuurinclusief worden uitgevoerd en dat er rekening gehouden wordt met circulaire ontwerpprincipes en biobased materialen. Dit betekent dat we bestaande gebouwen proberen te behouden. Indien er sprake is van sloop, zoals bij de sporthal waarschijnlijk het geval zal zijn, proberen we de vrijkomende materialen te hergebruiken binnen het gebied. Gebouwen ­worden uiteraard goed geïsoleerd en, waar het ruimtelijk

Groene gevel als voorbeeld voor natuurinclusief bouwen

Duurzame energie door zonnepanelen op daken

goed in te passen is, voorzien van zonnepanelen op de daken. De stadslandbouwontwikkelingen aan de noordzijde kunnen in de toekomst verder uitgebreid worden als er landbouwpercelen vrij komen wanneer agrariërs stoppen. Er is grote vraag naar percelen om nieuwe vormen van stadslandbouw te ontwikkelen. Dit gebied leent zich daar zeer toe.

kocht om te voorkomen dat er ontwikkelingen in het gebied zouden plaatsvinden die niet passen bij de ­unieke waarden van het gebied en de ambities van de stad. De door de gemeente gemaakte en te maken kosten worden verantwoord binnen de gewijzigde planexploitatie G144 Kinderdorp Neerbosch. De ­kosten omvatten de aankoop van de grondpositie van Plegt-Vos. Daarnaast veranderen, door de wijziging van de gemeentelijke rol, de kosten en opbrengsten ­aanzienlijk. Veel van de kosten die normaal gesproken door, of namens, Plegt Vos gemaakt zouden worden zijn nu onderdeel van de eigen planexploitatie. Dat geldt uiteraard ook voor de betreffende opbrengsten.

Vanwege de extensieve bebouwing en het aanwezige groen is het Kinderdorp beter bestand tegen de aan­ komende klimaatverandering dan veel andere gebieden in Nijmegen. Om ook in de toekomst bestand te zijn tegen hevige en langdurige regenval is er een waterbergingsopgave van minimaal 0,15 hectare. Verder is de ambitie om in dit gebied te werken met een duurzaam gescheiden stelsel. Dat wil zeggen dat hemelwater bovengronds wordt opgevangen en via wadi’s of g­ reppels naar het oppervlaktewater wordt afgevoerd. Op deze manier vindt er een zuivering plaats alvorens het hemelwater in de watergangen stroomt en heeft het water de kans om in de bodem te infiltreren. Dit kan ook helpen tegen droogte in de zomer. Het gebied bevindt zich niet in een grondwaterbeschermingsgebied. Dit biedt kansen om de mogelijkheid van het ontwikkelen van een WKO (warmte-koudeopslag) systeem te onderzoeken.

Nastreven kostenneutrale ontwikkeling

Eind 2021 heeft gemeente Nijmegen de regie naar zich toegetrokken en gronden in het Kinderdorp aange

De kosten die gemaakt moeten worden voor het bouw- en woonrijp maken van de aan te kopen percelen, en tevens de percelen die al onderdeel waren van de overeenkomst, zijn verwerkt in de nieuwe planexploitatie. Er is budget gereserveerd voor diverse saneringen en het bouw- en woonrijp maken van de locaties. Aangezien de gemeentelijke organisatie ook verantwoordelijk wordt voor de verder planuitwerking en begeleiding is het plankosten budget verhoogd. In de komende p ­ eriode worden de plannen nader uitgewerkt, ge­­baseerd op nauwe afstemming met de ­beoogde ­planexploitatie. De beschikbare budgetten bieden, binnen kaders, de ruimte om nadere afwe­ gingen te maken. Uitgangspunt is dat de herontwikkeling van Kinderdorp Neerbosch voor de gemeente neutraal moet verlopen.

33

6

Boven | Ontwikkelkansen voor de natuur, foto Gonnie Smedes

Rechts | Ontwikkelkansen voor stadslandbouw, foto Stichting Bodemzicht

34

In dit document hebben we het gebied aan u gepresenteerd als een uniek stukje Nijmegen, prachtig geïsoleerd gelegen in het groen maar tegelijk belast met geur en geluidshinder vanuit ­verschillende windrichtingen. Een plek waar het dorpse karakter niet alleen terug te zien is in de afgelegen ligging en de groene bufferzone tussen dorp en industrie maar ook in de bijzondere sociale cohesie tussen de ­bewoners en de instellingen ter plaatse.

Ruimtelijk raamwerk Het risico bestond dat de grootschalige bouwplannen van een particuliere projectontwikkelaar het gebied zouden veranderen op een manier die geen recht zou doen aan de unieke waarden van het Kinderdorp. Om deze reden heeft de gemeente de herontwikkeling naar zich toegetrokken met de intentie een ontwikkeling te realiseren die wel recht doet aan het dorpse karakter van het Kinderdorp en bijdraagt aan de maatschappe­ lijke ambities van de stad. Omdat we dit allemaal kostenneutraal proberen uit te voeren zijn we genoodzaakt soms moeilijke keuzes te maken. Het resultaat van deze zoektocht die we op een integrale wijze en in nauwe samenwerking met de stakeholders in het ­gebied hebben uitgevoerd kunt u in dit hoofdstuk lezen. We stellen in dit hoofdstuk een ruimtelijke raamwerk voor waarbij de focus ligt op de nieuwe ontwikkel­ vlekken voor vastgoed en het behoud en de inrichting van de groene bufferzone rond het dorp. Parallel aan dit traject wordt er in het kader van de vernieuwingsgolf openbare ruimte ook gewerkt aan de openbare ruimte en het achterstallige onderhoud in het gebied. Het hier voorgestelde raamwerk geeft de ontwikkel­ richting aan voor het gebied. Dit doen we in dit ­document op hoofdlijnen. De nadere uitwerking zal plaatsvinden in de planologische procedures die nog moeten volgen om de concrete bouwplannen juridisch vast te leggen.

Dit doen we in de vorm van wat nu nog bestemmingsplannen zijn maar na invoering van de Omgevingswet omgevingsplannen gaat heten. De aanpassing van het omgevingsplan zal vastgesteld worden door de gemeenteraad van Nijmegen.

Groene Ontwikkelzone als centraal element voor behoud van het dorpse karakter

De beleving van Kinderdorp Neerbosch als een opzichzelfstaand dorp komt vooral door de groene rand die bijna ononderbroken de historische kern omringd. ­Deze groene rand zorgt ervoor dat Kinderdorp Neerbosch niet vastzit aan andere bebouwde gebieden, met name de bedrijfsbebouwing aan de Hogelandseweg. Zo blijft het dorp herkenbaar als een eenheid met eigen karakter. De groene rand versterkt deze beleving doordat bij het benaderen van Kinderdorp Neerbosch altijd eerst een onbebouwde, groene zone wordt doorkruist. Deze groene randzone heeft daarbij uiteenlopende functies zoals agrarisch gebied, stadslandbouw en kleine boskavels.

Groene Ontwikkelzone rondom het Kinderdorp

35

In dit ambitiedocument wordt voorgesteld om de aanwezige groene rand te behouden en te ­versterken als belangrijk onderdeel van het raamwerk voor Kinder­­dorp Neerbosch. We zien hier belangrijke ontwikkelkansen voor diverse functies op het gebied van natuurontwikkeling, stadslandbouw, duurzaamheid, waterberging en klimaatadaptatie. We spreken daarom graag over de ‘Groene Ontwikkelzone’ van Kinderdorp Neerbosch. Naast de ontwikkeling van nieuwe functies speelt de Groene Ontwikkelzone een belangrijke rol als buffer tussen het Kinderdorp en de omringende ­industrie en snelweg. Het is een zone die zich kenmerkt door een landschappelijke en duurzame uitstraling waar nauwelijks bebouwing staat. Door deze zone groen te houden en te ontwikkelen, behouden we in ruimtelijke zin, het dorpse karakter van Kinderdorp Neerbosch. Bovendien blijft er afstand over tussen de bedrijven en woningen. Hierdoor voorkomen we een potentiële toename van milieuhinder voor de woningen of extra beperkingen voor de bedrijvigheid van de bedrijven.

Groene Ontwikkelzone rondom het Kinderdorp

Er zijn meerdere functies die passen bij de inrichting van de groene ontwikkelzone. Deze functies hebben ­gemeen dat significante bebouwing ontbreekt en dat ze een landschappelijke, duurzame uitstraling hebben. De functies zijn van belang om de groene

Behoud van diersoorten in de wijk, zoals de steenuil foto Jaap de Leeuw/Pixabay

36

­ ntwikkelzone betekenis te geven zodat het landschap­ o pelijke karakter ook op lange termijn gewaarborgd kan blijven. In de Groene Metropool Regio is afgesproken een groene buffer om Nijmegen aan te leggen. Dit gebied zien we als onderdeel hiervan. Een exact inrichtingsplan voor de groene ontwikkelzone maakt geen onderdeel uit van dit ambitiedocument. Als onderdeel van het ruimtelijk raamwerk willen we wel duidelijk aangeven voor welke functies we kansen zien in het gebied.

Kansrijke functies in de groene ontwikkelzone:

• Stadslandbouw: In Nijmegen is steeds meer behoefte aan ruimte om lokaal voedsel te ­produceren, zodat producent en afnemer dichtbij elkaar z­ itten en er zo min mogelijk schakels tussen zitten. Daarbij levert de biologische teelt van gewassen een belangrijke bijdrage aan de verrijking van de bio­diversiteit en heeft het zichtbaar maken van de ­productie van groente en fruit een educatieve functie voor bewoners van de stad. De ruimte voor dergelijke functies is in Nijmegen erg schaars. Kinderdorp Neerbosch zou met gronden die in bezit zijn van de gemeente en vanwege geur- en geluidshinder niet geschikt zijn voor woningbouw, een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van stadslandbouw in Nijmegen. Door het verplaatsen van de huidige vervallen sporthal ontstaat er r­ uimte voor het toevoegen van extra ­stadslandbouw.

Lokaal en ecologisch telen van fruit, groenten, kruiden en bloemen in Eet Meerbosch, foto Eet Meerbosch

Gebouwen van het Kinderdorp Neerbosch in 1920, collectie Van’t Lindenhout museum

Wellicht kan een deel van deze vrijkomende ruimte gebruikt worden voor een educatief project over stadslandbouw waarbij samengewerkt wordt met de instellingen op het terrein. Ook een bescheiden boerderijwinkel voor de verkoop van biologische producten en (fruit)boomgaarden behoren hierbij tot de mogelijkheden.

• Versterken biodiversiteit: het groene karakter van Kinderdorp Neerbosch betekent dat het gebied een leef- en foerageergebied is voor uiteenlopende flora en fauna. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de steenuil, een beschermde diersoort, die in het noordelijke deel van het plangebied woont. Ook voor andere plant- en diersoorten is het gebied aantrekkelijk. Het verrijken van de biodiversiteit is in de omgevingsvisie aangemerkt als belangrijke opgave voor de stad. De groene ontwikkelzone rond Kinderdorp Neerbosch kan een belangrijke bijdrage leveren aan het behouden en versterken van de biodiversiteit. Dit kunnen we bijvoorbeeld doen door een aantal oorspronkelijke sloten terug te brengen en door nieuwe houtwallen en bos­ schages aan te leggen.

Neerbosch voldoende ruimte beschikbaar voor klimaatadaptatie. De groene invulling van de ontwikkelzone zorgt voor verkoeling (voorkomen hittestress) en door het aanleggen van sloten en/ of wadi’s kan hemelwater worden opgevangen en vastgehouden.

• Duurzame energie: de groene ontwikkelzone kan betekenis krijgen bij het opwekken van duurzame energie door middel van zonneweides. Op plekken waar de bezonning gunstig is zou het plaatsen van zonnepanelen een invulling kunnen zijn. Belang­ rijke voorwaarde hierbij is dat de zonnepanelen op een goede wijze ingepast worden in het landschap.

• Landbouw: aan de westzijde bestaat de groene rand grotendeels uit agrarisch grondgebruik. Deze gronden zijn niet in eigendom bij de gemeente. De agrarische functie heeft groene en landschappelijke kenmerken die passen bij de groene ontwikkel­ zone maar kunnen op de middellange termijn ook een invulling krijgen als één van de bovenstaande functies die nog meer bijdragen aan de maatschappelijke ambities van de stad.

• Klimaatadaptatie & Waterberging: Door de g­ roene ontwikkelzone in te vullen met één van de boven­staande functies blijft er voor Kinderdorp

37

38

Ontwerpschets ontwikkelplan kinderdorp Neerbosch Vlek 1: Afronden lintbebouwing

1

• 2 2/1kap woningen of 2 vrijstaande

Vlek 1: Afronden lintbebouwing woningen (evt. mix) VLEK 1 | AFRONDEN LINTBEBOUWING Vlek 1: Afronden lintbebouwing • • Vrije2sector 2/1 kap woningen of 2 vrijstaande

1 1

• 2 2/1kap woningen of 2 vrijstaande woningen (evt. woningen (evt. mix) •Vlek 2 2/1kap woningen of mix) 2boerderij vrijstaande 2:sector Woonfunctie •Vlek Vrije 1: Afronden lintbebouwing • Vrije sector woningen (evt. mix)

2

1

•• Vrije 4 à 5 sector woningen • 2 2/1kap woningen of 2boerderij vrijstaande Vlek Woonfunctie •Vlek CPO2: 1: Afronden woningen (evt. mix)lintbebouwing Vlek 2: Woonfunctie boerderij Afronden lintbebouwing •Vlek 4Vrije à 51:sector woningen • 2 2/1kap woningen of 2 vrijstaande ••Vlek CPO VLEK 2 | WOONFUNCTIE IN DE OUDE BOERDERIJ 1:woningen Afronden 4woningen à 53: (evt. mix)lintbebouwing Vlek Woningen fietspad 2 2/1kap woningen aan of 2boerderij vrijstaande 2: Woonfunctie ••Vlek CPO • 4 a 5 woningen • Vrije sector woningen (evt. mix)of 2 vrijstaande •• • 2 2/1kap woningen totCPO 10 vrijstaande woningen •• 6 Vrije 4 à 3: 5 sector woningen Vlek Woningen woningen (evt.

mix)aan fietspad • Woonwerk-panden Vlek 2: Woonfunctie boerderij CPO sector •• Vrije Vlek 3:sector Woningen aan fietspad Vrije boerderij •Vlek 6 tot2:10Woonfunctie vrijstaande woningen • 4 à 5 woningen ••Vlek Woonwerk-panden 2: Woonfunctie boerderij 6 tot 10 vrijstaande woningen • CPO4: Nieuw paviljoen 4 à 3: 5 sector woningen ••Vlek Vrije Vlek Woningen aan fietspad Woonwerk-panden VLEK 3 | RIJ WONINGEN LANGS HET FIETSPAD CPO 4 ••• • Vrije 2 àtot56sector 4woningen woningen tot 10 vrijstaande woningen 6 tot 10 vrijstaande woningen Vlek Nieuw paviljoen •• CPO CPO4: Vlek 3: Woningen aan fietspad Woon-werkpanden •• Woonwerk-panden Vlek Nieuw paviljoen • Evt.4: maatschappelijke functie sector Woningen •Vlek 2Vrije tot3: 4 woningen • Vrije sector aan fietspad • 6 tot 10 vrijstaande woningen CPO ••Vlek tot3: 4 Woningen woningen aan fietspad • 2Woonwerk-panden 5: Basketbalveldje 6 tot 10 vrijstaande woningen ••Vlek Evt. maatschappelijke functie Vlek Nieuw paviljoen • CPO Vrije4:sector Woonwerk-panden 6 tot 10 vrijstaande woningen ••• Evt. maatschappelijke functie tot sector 12 woningen •• 4 Vrije 2 tot 4Basketbalveldje woningen Vlek 5: Woonwerk-panden •Vlek Vrije sector Nieuw paviljoen CPO4:sector 4 | NIEUW PAVILIOEN • VLEK Vrije Vlek 5: Basketbalveldje Evt.

maatschappelijke functie Nieuw paviljoen •Vlek 4• tot4: 12 woningen 2 tot 4 woningen • 2 tot 4 woningen ••Vlek Vrije sector 4: Nieuw paviljoen tot6: 12Geitenweitje woningen CPO • 4• CPO Vlek 2 tot 4Basketbalveldje woningen ••Vlek sector • Vrije Evt.5: maatschappelijke functie • Eventueel maatschapelijke functie •• CPO 2 tot 420 woningen •• 12 tot appartementen Evt. maatschappelijke functie 4 tot 12 woningen Vlek 6: Geitenweitje •• CPO Betaalbaar Vlek 5:sector Basketbalveldje • Vrije Evt.6: maatschappelijke Vlek Geitenweitje functie 5: 20 Basketbalveldje •Vlek 12 tot appartementen • 4 tot 12 woningen ••Vlek Betaalbaar 5: Basketbalveldje 12 tot 20 • VLEK Vrije7:sector 5 woningen |appartementen HET BASKETBALVELDJE Vlek Sporthal • Betaalbaar 4 tot 6:12Geitenweitje •Vlek 4-12 woningen •• • Vrije sector tot 12 woningen • 4 Sporthal Vrije sector 12 tot 20 appartementen Vlek 7: Sporthal •• • Vrije Optie maatschappelijk Vlek 6:sector Geitenweitje • Betaalbaar Vlek 7: Sporthal 6: Geitenweitje •Vlek Sporthal • 12 tot 20 appartementen Optie 6:maatschappelijk Geitenweitje ••Vlek Sporthal • Betaalbaar 12 tot 20 appartementen 7:maatschappelijk Sporthal ••Vlek Optie •• VLEK Betaalbaar 6 |appartementen GEITENWEITJE 12 tot 20 • • Sporthal 12 tot 20 appartementen Betaalbaar Vlek 7: maatschappelijk Sporthal • • Optie Betaalbaar

2

1

2

1 1

2 3 2 2 3 2 3 4

7

3

7 7

5

7

5

6 5

6 6

7 7

6

5

7 5

6

5

6

5

6

4 34 3 34 4 46 4 6 6 7 6 7 6 7 6

Klankbordgroep Kinderdorp 6 7 Neerbosch | 31 mei 2023 Klankbordgroep Kinderdorp N Klankbordgroep Kinderdorp 7 Neerbosch 31 mei 2023 Vlek 7: | Sporthal • Sporthal Vlek 7: | Sporthal Neerbosch 31 mei 2023 7N • Optie maatschappelijk • Sporthal Klankbordgroep Kinderdorp 7N schaal 1:1000 • Optie maatschappelijk

• Sporthal Neerbosch |7 | DE31 mei 2023 • VLEK Optie maatschappelijk SPORTHAL Klankbordgroep Kinderdorp N • Sporthal Klankbordgroep Kinderdorp Neerbosch | maatschappelijk 31 mei 2023 • Optie Klankbordgroep Kinderdorp Neerbosch | 31 mei 2023 N | 31 mei 2023 Neerbosch N schaal 1:1000 schaal 1:1000

schaal 1:1000

N

schaal 1:1000 schaal 1:1000 schaal 1:1000

39

Kansen voor vastgoedontwikkeling

In de vorige paragraaf hebben we het belang van de ‘Groene Ontwikkelzone’ beschreven als cruciaal ­element in het behoud van het dorpse karakter van Kinderdorp Neerbosch. In deze paragraaf gaan we ­nader in op de mogelijkheden voor vastgoedontwik­ keling in het gebied. Hierbij nemen we u eerst mee in het proces om te komen tot een keuze voor de ver­ schillende ontwikkelvlekken. Daarna staan we uitgebreider stil bij de kansen, ambities en beperkingen van elke afzonderlijke ontwikkelvlek. Voor de meeste locaties geldt dat een nieuwe planologische procedure de ontwikkeling ook juridisch mogelijk moet maken. Voor alle locaties gelden de normale wettelijke regels en vastgesteld beleid zoals bijvoorbeeld het parkeerbeleid dat toeziet op het inrichten van voldoende parkeerplaatsen en laadpalen voor de nieuwe ontwikkelingen.

Selectie van ontwikkelvlekken: een integraal en participatief proces

De eerste stap in het proces om te komen tot mogelijke vastgoedontwikkelingen was het selecteren van potentieel geschikte ontwikkellocaties, ook wel ‘ontwikkelvlekken’ genoemd. De definitieve keuze voor de ontwikkelvlekken die in dit document wordt beschreven is het resultaat van een intensief en integraal proces waarbij verschillende disciplines van de gemeente nauw hebben samengewerkt met belanghebbenden in Kinderdorp Neerbosch. Hierbij zijn we steeds uitgegaan van de centrale waarden van het gebied, de Nijmeegse ambities en de vijf centrale uitgangspunten en de vijf uitgangspunten voor behoud, versterken en ontwikkelen in Kinderdorp Neerbosch (zie respectievelijke hoofdstukken 3, 4 en 5).

In de zoektocht naar geschikte ontwikkellocaties ­hebben het behouden van het dorpse karakter en de aanwezige milieucontouren een belangrijke structu­ rerende rol gehad. Al snel werd duidelijk dat randen van het Kinderdorp te zwaar belast zijn met milieu­ hinder en dat daar bouwen tevens afbreuk zou doen aan het dorpse karakter. De door de gemeente voorziene vestiging van een bedrijfslocatie in het zuidelijke deel van het plangebied is milieutechnisch mogelijk. Toch is deze ontwikkelvlek geschrapt omdat het afbreuk doet aan het dorpse karakter zoals beleefd vanuit de snelfietsroute maar ook omdat er vanuit het partici­patietraject veel bezwaar was op deze ontwikkeling. Dit had onder andere te maken met de negatieve ­impact die de bedrijvigheid zou hebben op de aan­wezige begraafplaats voor weeskinderen van de voormalige weesinrichting. Ook de ruimtelijke inpasbaarheid met een laaghangende hoogspanningslijn en de ontsluiting van het perceel zijn problematisch. Ook de locatie voor de nieuwe Sporthal is verplaatst na participatie met de stakeholders in het gebied. In de onderstaande kaart is de definitieve keuze voor de ontwikkelvlekken te zien.

De ontwikkelvlekken nader bekeken

In deze paragraaf ‘zoomen we in’ op de geselecteerde ontwikkelvlekken. We bekijken hierbij welke functies potentieel kunnen landen op de vlek, wat de ruimtelijke randvoorwaarden zijn en welke andere relevante aandachtspunten er zijn.

Vlek 1 | Afronden lintbebouwing Aan de noordzijde van de Scherpenkampweg tussen de Nederheidseweg en de oude boerderij is sprake van

Ontwikkelplekken Vlek 1 | Afronden lintbebouwing Vlek 2 | Woonfunctie in de oude ioerderij Vlek 3 | Rij woningen langs het fietspad Vlek 4 | Voormalig pavilioen Vlek 5 | Het basketbalveldje Vlek 6 | Geitenweitje Vlek 7 | De sporthal Overzicht kansrijke ‘ontwikkelvlekken’ voor vastgoed

40

Links vlek 1 | Afronden lint­bebouwing Rechts vlek 2 | Woonfunctie in de oude boerderij

lintbebouwing met 2-onder-1-kapwoningen. Op deze plek is nu een gat tussen de bestaande rij 2-onder-1kap woningen en de boerderij. Er is in het verleden altijd rekening gehouden met het ‘afmaken’ van deze lint met extra woningen. De mogelijkheid hiervoor is ook al opgenomen in het vigerende bestemmingsplan. Voor deze ontwikkelvlek zien we geen reden om af te wijken van de plannen in het verleden. Het op een logische wijze ‘afronden’ van de lintbebouwing met 2 twee-onder-1-kapwoningen of een paar vrijstaande woningen in de vrije sector is hier de meest voor de hand liggende optie. De exacte afmeting en positionering kan later bepaald worden. Uitgangspunt is om de bestaande rooilijn aan te houden en dat de architectuur aansluit bij de reeds aanwezige woningen in de laan. Bij het ontwerpen van de uitrit van de woningen moet rekening gehouden worden met de bestaande bomen langs de Scherpenkampweg. Een ambitie van de gemeente is om, indien mogelijk, ergens op de percelen ruimte te reserveren voor houtwallen of andere groenvoorzieningen die bij kunnen dragen aan de biodiversiteit van het gebied.

Vlek 2: woonfunctie in de oude boerderij Direct ten oosten van ontwikkelvlek 1 staat een oude boerderij. Aangezien het pand cultuurhistorische waarde heeft en belangrijk is voor de identiteit van het Kinderdorp, wordt deze behouden. Het huidige pand kan een nieuwe functie krijgen. Het ‘voorhuis’ van de boerderij heeft op dit moment al een woonfunctie. Deze blijft in de toekomstige plannen ongewijzigd. Hierbij zien we verschillende mogelijkheden die aansluiten bij het collectieve en maatschappelijke karakter

van Kinderdorp Neerbosch. De omvang en ligging maken het een geschikte locatie voor het ontwikkelen van een CPO (Collectief-Particulier-Ondernemerschap) waarbij een groep mensen gezamenlijk het pand ontwikkelen. Gezien de centrale ligging in het Kinderdorp biedt het pand ook uitstekende kansen om, in aanvulling op een dergelijke CPO constructie, iets te doen voor de directe omgeving. Hierbij kan gedacht worden aan een stukje educatie, een buurtontmoetings­plek met kleinschalige horeca of een verbinding met de stadslandbouw die willen versterken in de Groene ­Ontwikkelzone. Het gehele pand inzetten voor een derge­lijke functie is waarschijnlijk financieel niet ­haalbaar. Een bijzonder aandachtspunt voor de herontwikkeling van deze ontwikkelvlek is de ontsluiting van gemotoriseerd verkeer. Het perceel ligt namelijk direct aan de snelfietsroute en de verkeersveiligheid op de snelfietsroute mag niet in gevaar komen.

Vlek 3: rij woningen langs het fietspad Parallel aan de snelfietsroute, net ten zuidoosten van ontwikkelvlek 1 en 2 ligt onze derde ontwikkelvlek. Op deze ontwikkelvlek zien we kansen voor het ontwikkelen van 6-10 vrijstaande woon-werk panden in de vrije sector. In deze strook is sprake van geluids­ belasting vanaf de aanloop naar de snelweg A-73. Door hier te werken met vrijstaande woon-werk panden is het mogelijk dat het werkgedeelte van de woningen bijdraagt als buffer richting de geluidsbron. Bovendien is het toevoegen van kleinschalige werkfuncties aan deze panden een mooie verwijzing naar de ambachten die de weeskinderen in de voormalige weesinrichting aangeleerd kregen. Door de vrijstaande ligging van de

41

Links vlek 3 | Rij woningen langs het foetspad Rechts vlek 4 | Voormalig pavilioen­ boerderij

woningen blijven er zichtlijnen over tussen het kinderdorp en de omringende landbouw. Deze vlek levert een belangrijke bijdrage aan het uitgangspunt voor een ‘kostenneutrale ontwikkeling’. Het is wenselijk dat de bebouwing hier niet histori­se­ rend, maar juist wat gevarieerder en moderner van aard is. We denken hierbij ook aan een wisselende rooilijn en diversiteit in de architectuur. Allemaal exact dezelfde woningen op één rechte lijn zijn hier minder passend. Qua bouwhoogte wordt gedacht aan 2 lagen met een kap, bij voorkeur met een bescheiden goothoogte.

woningen in 2 bouwlagen zonder kap voorzien van een moderne uitstraling. Om aan te sluiten bij het ­uitgangspunt van een passend programmering zou het mooi zijn als hier een maatschappelijke functie komt die een relatie aangaat met de reeds aanwezige zorg­ instellingen in het gebied. Een bijzondere woonvorm zoals een CPO of wonen (met zorg) voor een bijzondere doelgroep, zoals bijvoorbeeld een gezinshuis, behoort ook tot de mogelijkheden. Mochten deze maatschappelijke functies uitblijven dan is de plek tevens geschikt voor een kleinschalig bedrijfje die een relatief heeft met de maatschappelijke functies van het kinderdorp.

Bij het opstellen van de definitieve bouwplannen voor deze ontwikkelvlek zal rekening gehouden m ­ oeten worden met de aanwezige watergang tussen de woningen en de snelfietsroute. Ook de ontsluiting voor gemotoriseerd vervoer is op dit moment nog een ontwerpopgave. Een ventweg die aansluit op de ­Scherpenkampweg nabij ontwikkelvlek 1 lijkt op dit moment de meest kansrijke oplossing.

Net als bij de andere ontwikkelvlekken die aan de snelfietsroute liggen is de ontsluiting voor gemotoriseerd verkeer een aandachtspunt. Specifiek voor deze ontwikkelvlek zou de keuze voor een autoloze of autoluwe ontwikkeling heel wenselijk zijn. Gezien de centrale ligging is het niet wenselijk dat het perceel omgeven wordt door erfafscheidingen.

Vlek 5 | Het basketbalveldje Vlek 4 | Voormalig paviljoen Als we vanaf vlek 3 de snelfietsroute oversteken komen we op een driehoekig grasveld. Op deze plek heeft vroeger een paviljoen gestaan zoals waar nu de KION in gevestigd is. De beste kansen voor deze ontwikkelvlek ontstaan door aan te sluiten op de omliggende p­­aviljoens. Door hier een nieuw gebouw te ontwikkelen met een vergelijkbare bouwmassa als de omliggende paviljoens ontstaat er een mooi geheel en wordt er op een goede manier verwezen naar het verleden van het gebied. Het gaat dan om een gebouw van 2 tot maximaal 4

42

De groene ruimte voor het historische kerkje is door de symmetrische opzet met monumentale bomenrijen een belangrijke centrale ruimte in Kinderdorp Neerbosch. Oorspronkelijk stonden de bomenrijen in twee smallere binnenruimtes die bijna aan alle zijden ­werden begeleid door de gebouwen van de weesinrichting van Neerbosch. Aan de zuidoostzijde werd de binnenruimte waaraan het kerkje stond beëindigd met een gebouw van 2 bouwlagen met kap. Dit gebouw vormde een bescheiden tegenwicht aan het kerkgebouwtje en zorgde voor een klassieke stedenbouw­ kundige opzet waarbij de ruimte, als het ware, tussen deze twee gebouwen werd opgespannen.

In de huidige situatie zijn, behalve het kerkgebouw, de gebouwen die de binnenruimtes begeleide verdwenen. Echter de grote monumentale bomenrijen zorgen er nu voor dat de ruimte voor de kerk herkenbaar is als een centrale, brinkachtige ruimte. Aan de zuidoostzijde, waar vroeger de tegenhanger van het kerkgebouw zich bevond, is de ruimte minder goed gedefinieerd. Hier bevindt zich een geasfalteerde kavel die vroeger dienst deed als basketbalveldje. Hier wordt de ruimte niet helder begrensd en loopt deze over in het gebied met de landschappelijke opzet en paviljoenachtige bebouwing. De klassieke stedenbouwkundige opzet met binnenruimtes van het oorspronkelijke Kinderdorp Neerbosch en de naoorlogse opzet van een doorlopend landschap met daarop vrijstaande zorggebouwen zijn beide waardevol voor de karakteristieke uitstraling van Kinderdorp Neerbosch maar zijn in stedenbouwkundige opzet elkaars tegenovergestelde. Met het duidelijk beëindigen van de ruimte voor het kerkgebouw zouden beide stedenbouwkundige typologieën beter kunnen worden gedefinieerd en zo worden versterkt. Met de zoektocht naar ontwikkellocaties in Kinderdorp Neerbosch ontstaan er kansen om de contouren van de historische stedenbouwkundige opzet voor het Kerkgebouw weer enigszins te laten terugkeren.

Door tegenover de kerk een gebouw te situeren van twee bouwlagen met kap ontstaat er tevens een prettige en helder gedefinieerde ruimte. Vanwege de prominente en historische ligging centraal in het kinderdorp is het belangrijk dat de architectuur van het gebouw niet alleen hoogwaardige is maar ook refereert aan de oorspronkelijke historische bebouwing.

Tijdens de bijeenkomsten met de Klankordgroep waren de reacties op deze ontwikkeling divers. Van enthousiast tot de opmerking dat de paviljoens a ­ chter dit gebouw tot ‘tweede rang’ veroordeeld zouden worden met uitzicht op de achterzijde van het nieuwe gebouw. Door een alzijdig gebouw te ontwerpen dat kwaliteit biedt aan alle zijdes kan tegemoet gekomen worden aan deze zorgen. Gezamenlijk met de wens voor een hoogwaardige architectuur is de verwachting dat hier woningen in het duurdere segment het meest kansrijk zijn om het project ook financieel uitvoerbaar te ­maken. Op dit moment wordt gedacht aan 4 – 12 wooneenheden in de vrije sector.

Vlek 6 | Geitenweitje Op de locatie die nu bekend staat als ‘het geitenweitje’ zijn er mogelijkheden voor het realiseren van een nieuw gebouw waar 12-20 betaalbare woningen gerealiseerd kunnen worden. Op deze wijze kan de herontwikkeling van Kinderdorp Neerbosch bijdragen aan de vraag naar betaalbare woningen in Nijmegen en daarmee aan de doelstellingen van onze omgevingsvisie. De locatie zou zich ook goed lenen voor een maatschappelijke (zorg)functie die aansluit op de reeds aanwezige maatschappelijke instellingen. Indien een dergelijke partij gevonden kan worden, is dit een mooie alternatieve invulling van deze locatie. Tijdens de bijeenkomst met de klankbordgroep werd duidelijk dat er draagvlak is voor maatschappelijke functies die passend zijn bij het Kinderdorp. De ruimtelijke inpassing van het nieuwe gebouw is nog een ontwerpopgave. Hierbij is het belangrijk dat het nieuwe gebouw qua architectuur een relatie aangaat met de nieuwe bebouwing op vlek 5. Verder moet er

Links vlek 5 | Het basketbalveldje Rechts vlek 6 | Geitenweitje

43

qua positionering van het nieuwe gebouw voldoende rekening gehouden worden met paviljoens ten zuiden en ‘Huize Mientje’ ten noorden van deze ontwikkelvlek. Ook het parkeren moet op een goede wijze opgelost worden en zal mogelijk een begrenzing geven aan de afmeting van het nieuwe gebouw.

Vlek 7 | De Sporthal De huidige sporthal in het noordelijke deel van het Kinderdorp is ernstig verouderd en in zeer slechte staat. Gemeente Nijmegen wenst de huidige sporthal te vervangen door nieuwbouw zodat er weer op een prettige wijze gesport kan worden. In eerste ­instantie was het idee om de Sporthal net een klein stukje naar het zuiden te verplaatsen naar gronden die in eigendom van de gemeente zijn en reeds een maatschappelijke bestemming hebben. De nieuwe sporthal zou dan iets dichterbij de belangrijkste gebruiker, de Aloysius school, komen en zou wat makkelijk gerea­ liseerd ­kunnen worden doordat het bestemmingsplan al maatschappelijke functies toelaat. Vanuit het participatietraject is echter een duidelijke, vrij eenduidige, voorkeur uitgesproken om de sporthal niet op deze plek maar bij de ingang van het Kinderdorp terug te laten komen. Dit voorstel heeft een aantal belangrijke voordelen. Ten eerste komt de sporthal hierdoor nog dichter bij de Aloysius school te liggen. Bovendien zorgt het voor een kwaliteitsimpuls voor het noordelijke deel van de groene ontwikkelzone doordat er helemaal geen grote gebouwen meer zullen staan.

Dit biedt extra ruimte voor natuurontwikkeling en stadslandbouw. Nadelen van deze oplossing is de negatieve impact die de extra bebouwing zal hebben op de ruimtelijke beleving van het vrij liggende dorpse karakter zoals dat nu beleefd wordt bij de entree van het Kinderdorp. Bovendien zal er voor deze ontwikkeling een wijziging van het bestemmingsplan noodzake­ lijk zijn. Dit veroorzaakt meer proceduretijd en werkt kostenverhogend. Beide opties hebben een eigen setje voor- en n ­ adelen. Gezien de sterke en vrij unanieme wens vanuit de ­stakeholders voor nieuwbouw aan de Scherpenkampweg bij de ingang van het dorp beweegt de gemeente hier mee met deze wens. Bij de herontwikkeling van deze locatie is een eventuele verplaatsing van de KION naar de entree van het Kinderdorp ook een interessante optie. De KION heeft namelijk de wens om uit te breiden binnen het Kinderdorp. Dit is op de huidige locatie niet mogelijk. Bovendien zit het KION nu in een moeilijk te bereiken hoek van Kinderdorp waar bezoekers met de auto over de snelfietsroute moeten rijden. Door KION en sporthal te clusteren bij de ingang van het Kinderdorp wordt het gemotoriseerd verkeer dat door het Kinderdorp en over de snelfietsroute moet rijden beperkt en kan wellicht voldaan worden aan de uitbreidingswensen van het KION.

De noodlokalen die nu nog bij de ingang van het Kinderdorp aanwezig zijn, worden door de gemeente verwijderd. Voor de nieuwe gebouwen zullen geen bijzondere eisen aan de beeldkwaliteit worden gesteld. Het zou mooi zijn als de gebouwen niet historiserend maar juist modern en duurzaam zijn. Hierbij denken we aan houtbouw, circulair en natuurinclusief. Het is van groot belang dat de omgeving van de nieuwe gebouwen zo groen mogelijk ingericht wordt en dat waar mogelijk zichtlijnen open blijven op de groene ontwikkelzone. De bomenrij langs de Scherpenkampweg moet in ieder geval behouden blijven.

Vlek 7 | De sporthal

44

Het oude en nieuwe paviljoen met in het midden de kapel van het Kinderdorp Neerbosch in 1980, foto Regionaal Archief Nijmegen

De Kinderboerderij van de Weesinrichting in 1975, foto Regionaal Archief Nijmegen Nijmegen/Bart Kraal

45

Conclusie

7

Kinderdorp Neerbosch is een uniek stukje Nijmegen met een rijke h ­ istorie, een besloten dorps ­karakter met bevlogen en betrok­ ken bewoners en instellingen. Het ligt prachtig verscholen in het groen maar ondervind wel hinder van de nabijheid van industrie en snelweg. Het gebied heeft lange tijd weinig aandacht gekregen. ­ Er is sprake van veel achterstallig onderhoud en ­onduidelijkheid over de toekomst. Om te v­ oorkomen dat het dorpse karakter verloren zou gaan bij grootschalige nieuwbouwprojecten heeft gemeente ­Nijmegen gronden verworven en de regie genomen. Samen met de betrokken stakeholders hebben we gezocht naar ontwikkelkansen die passend zijn voor het Kinderdorp en die een bijdrage leveren aan de maatschappelijke ambities van de stad. Hierbij zijn we uitgegaan van een kostenneutrale ontwikkeling. Hierdoor ontstaat duidelijkheid over wat er in de toekomst gaat veranderen maar ook over wat er behouden blijft. Samen met de betrokken stakeholders is een traject doorlopen om de belangrijkste waarden van het gebied te destilleren; de historie, het dorpse karakter en het groen. Op basis van deze waarden en de Nijmeegse ambities zijn er vijf uitgangspunten opgesteld voor de ontwikkeling in het gebied. We zetten hierbij in op het behoud van de rijke historie en het dorpse karakter, zowel in ruimtelijke als in sociale zin.

We voegen functies toe waar de stad behoefte aan heeft en die passen bij Kinderdorp Neerbosch. De focus hierbij ligt op het maatschappelijke en collectieve karakter. Door rond het dorp een groene ontwikkelzone op te nemen, bieden we ruimte aan natuurontwikkeling, stadslandbouw en klimaatadaptatie.

46

De hoofdvleugel van het complex van de Weesinrichting die in 1986 werd afgebroken, foto Regionaal Archief Nijmegen

De ontwikkelvlekken die we geselecteerd hebben voor de nieuwe vastgoedontwikkelingen zijn relatief dicht rond de kern van het dorp gesitueerd. Dit heeft voor een belangrijk deel te maken met de aanwezige milieu­ contouren. We zijn ons ervan bewust dat er, met name in het westen van Nijmegen, veel discussie is over de hinder van met name geur en geluid. Het toevoegen van woningen in een gebied waar milieu­hinder een factor is ligt daarmee gevoelig. In dit a ­ mbitiedocument hebben we rekening gehouden met de huidige ­con­touren, de ambities van de stad en de wens voor een kostenneutrale ontwikkeling. We ­hebben dit transparant en in nauwe samenwerking met de stakeholders in het gebied gedaan en denken dat de voorgestelde ontwikkelingen met het oog op de ­milieubelasting haalbaar zijn. In de gebiedsvisie TPN-West is een dui­delijke keuze gemaakt voor het behoud van ­zware industrie in het gebied. De ontwikkelplannen die voorgesteld worden in dit document respecteren deze keuzes. Daarom is het uitgangspunt dat er ­rekening gehouden wordt met de huidige bedrijfsactiviteiten van omliggende bedrijven, zoals de ARN, TPN-West en agrarische bedrijven.

Uitgangspunten • Beschermen cultuur­ historische waarden • Behoud & versterken van groen & natuur • Betaalbare woningen voor de stad • Mooie leefomgeving in een dorpse setting • Respect voor functioneren bestaande bedrijvigheid

Door de gemaakte keuzes verwachten we dat de grenswaarden voor milieuhinder niet overschreden zullen worden en het huidige functioneren van omlig­ gende bedrijven niet dusdanig wordt belemmerd. Aanvullend onderzoek naar diverse milieuaspecten zal, gedurende de aanpassing van het omgevingsplan, moeten uitwijzen dat het toevoegen van woningen op deze locatie inderdaad mogelijk is. Als uit nader onderzoek blijkt dat de milieubelasting voor de toekomstige ontwikkelingen te hoog is of het huidige functioneren van omliggende bedrijven dusdanig wordt belemmerd, dan zullen de plannen opnieuw afgewogen moeten worden. Het is dus goed mogelijk dat het definitieve omgevingsplan er anders uit komt te zien dan we nu voorzien. We begrijpen ook dat ­milieucontouren, rekenmethodes en beleid in de toekomst kunnen ­wijzigen. Zeker nu de omgevingswet ­eraan zit te ­komen, waarin de aandacht voor gezondheid en leefbaarheid toeneemt. Eventuele wijzigingen ten aanzien van milieubeleid zullen meegenomen ­worden in de juridische uitwerken van de ontwikkelvlekken in de aanpassing van het omgevingsplan.

van het dorpse karakter, de groene omgeving en de waardevolle geschiedenis van dit bijzondere stukje Nijmegen.

Vervolg

Dit ambitiedocument geeft richting aan de t­ oekomstige ontwikkelingen van het Kinderdorp op hoofdlijnen. De concrete ontwikkelingen zullen uitgewerkt moeten worden in een nieuw omgevingsplan dat vastgesteld zal worden door de gemeenteraad van Nijmegen. In het nieuwe omgevingsplan kan ook een uitspraak gedaan worden over bestaande situaties die in strijd zijn met het huidige bestemmingsplan. Zoals eerder aangegeven hebben we ons in het ambitiedocument primair gericht op de ruimtelijke ontwikkelingen en het vastgoed. Parallel en in samenwerking aan dit traject wordt er ook gewerkt aan de ‘vernieuwingsgolf openbare ruimte’ waarbij aandacht wordt besteed aan het achterstallige onderhoud en de inrichting van de openbare ruimte. Tot slot wordt er ook gewerkt aan een beschermingsprocedure voor bescherming van het waardevolle erfgoed van Kinderdorp.

Met dit ambitiedocument zetten we een eerste stap naar nieuwe ontwikkelingen in Kinderdorp Neerbosch maar bieden we ook duidelijkheid over het behoud

47

Informatieavond voor belanghebbenden in Van’t Lindenhoutmuseum

Kinderdorp Neerbosch op nijmegen.mijnwijkplan.nl Gemeente Nijmegen heeft ­gedurende het proces om te komen tot dit ambitie­ document de ­relevante ­stukken gedeeld op Mijnwijkplan. Hierdoor zijn concept­document, presen­ taties en verslagen van de partici­patie­bijeenkomsten openbaar toegankelijk.

48

Bezoekers bij de maquette van Kinderdorp Neerbosch in het Van’t Lindenhoutmuseum

Bijlage 1 | Participatieprocesplan

De uitgangspunten voor de participatie zijn de omgevings­ visie van de gemeente Nijmegen, de input voor het particip­ atieproces en de gebiedsanalyse en waarden van Kinderdorp Neerbosch. Belanghebbenden leverden bijdragen aan de ­totstandkoming van het ambitiedocument. Er is met ­meerdere partijen contact geweest om aan te geven dat de gemeente aan de slag

gaat met het maken van plannen voor het gebied. Zo spraken we met de Belangen Vereniging Kinderdorp Neerbosch, het museum, Parnassia, vastgoedeigenaar paviljoens Together Wonen, Boer Siem en schoven we aan bij een gezamenlijk overleg van de verschillende (zorg)in­stellingen op het terrein. Ook spraken we met een vertegenwoordiging van bedrijventerrein TPN West.

TERUGBLIK 2022 INFORMATIEAVOND 5 SEPTEMBER

KLANKBORDGROEP 11 OKTOBER

Locaties en uitgangspunten

2023 KLANKBORDGROEP 24 JANUARI

KLANKBORDGROEP 31 MEI

Reageren op locaties en uitgangspunten

INFORMATIEMIDDAG 20 JUNI

Reageren op concept ambitiedocument

UPDATES OP MIJNWIJKPLAN

2 | Aanvullende Milieu - informatie

In deze bijlage geven we de aanvullende milieu-informatie vanuit diverse disciplines. In het kader van het ambitiedocu­ ment ligt de focus op de hoofdlijnen en een inschatting van de haalbaarheid. In het kader van de procedures voor de omgevingsplannen zullen de benodigde onderzoeken uitgevoerd worden zodat de plannen ook juridisch vastgelegd kunnen worden.

stikstof analyse moeten worden uitgevoerd. Dit om te waarborgen dat het effect van de aanlegfase en de gebruiksfase een stikstofdepositie van 0.00 mol per hectare per jaar niet overschrijdt. In dit stadium is de volgende inschatting voldoende om de risico’s van het ambitiedocument in kaart te brengen.

Aanlegfase | Als vuistregel wordt genomen dat de aanlegfaExterne veiligheid Voor externe veiligheid worden geen problemen voorzien met de beoogde te ontwikkelen vlekken. Vlek 3 ligt mogelijk deels in het invloedsgebied/explosie-aandachtsgebied van het tankstation. Daar is dus nog wel een verantwoording voor nodig. Modelberekeningen zijn niet nodig.

Stikstofdepositie/Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming bepaald dat projecten en andere handelingen die de kwaliteit van de beschermde gebieden en beschermde soorten kunnen verslechteren niet mogen plaatsvinden zonder vergunning. Gezien de nabijheid van het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’ dat zowel stikstofgevoelige habitattypen als leefgebieden bevat, is een stikstofonderzoek van belang. Voor de aanvang van het project zal er een

se van een woning een emissie heeft van 1 kg NOx en dat de aanlegfase van 100 m2 BVO een emissie heeft van 1 kg NOx. In het ambitiedocument wordt de bouw/verbouwing van circa 50 woningen genoemd en 1890 m2 aan maatschappelijke functie (inclusief sprothal). De stikstofruimte die hiervoor in rekenjaar 2023 beschikbaar is, is maximaal 24 kg NOx. Dit betekent dat stikstof mogelijk een beperkende factor kan zijn voor dit ambitiedocument. Sterk aangeraden wordt de mogelijkheid om met minder stikstofemissie te bouwen, door bijvoorbeeld elektrische mobiele werktuigen te gebruiken. Ook kan bij een kleine overschrijding van 0.00 mol/ha/jaar stikstofdepositie een ecologische voortoets uitkomst bieden.

49

Gebruiksfase | Nieuwe bouwwerken worden zonder gasaansluiting gerealiseerd, waardoor extra emissies ten gevolge van verwarming van de gebouwen kunnen worden uitgesloten. Stikstofeffecten, buiten de verkeersaantrekkende werking, gerelateerd aan de gebruiksfase worden daarom uitgesloten.

Milieuzonering Woningen in Vlek 3 liggen mogelijk binnen een verhoog elekto­magnetische stralingszone >0,4 uT. Er is een ­indicatieve magneetveldzone van 95 meter aan weerszijde van delijnen maar feitelijk kan de gemiddelde jaarbelasting wat hoger of lager zijn. Nader onderzoek is noodzakelijk om de ­magneetveldzone nauwkeuriger vast te stellen en een ­oordeel te vellen over de blootstelling. Verder ligt er nog een agra­rische bestemming waar het g­ ebruik van gewasbeschermingsmiddelen niet is uitgesloten. ­Wonen binnen 50 meter van deze percelen dient derhalve verantwoord te worden. Dit kan verholpen worden door bijvoorbeeld het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op deze agrarische bestemming of binnen de strook van 50 meter uit te sluiten. Of er moet nader onderzoek komen dat er geen gezondheids­ schade te verwachten is.

Luchtkwaliteit De locatie is qua luchtkwaliteitsconcentraties ongunstig gelegen tussen de Neerbosscheweg en het industrieterrein. Grenswaarden worden niet overschreden maar de nieuwe niet-wettelijke richtwaarden (dec. 2021) van de WHO nog wel. Woningen zijn geen gevoelige functies, echter behoeven wel bescherming. Helemaal als het gaat om uitstoot van overige stoffen naast stikstof en fijn stof als gevolg van industriële bronnen. Dat moet wel goed onderzocht worden. Zorg­ wonin­gen en basisscholen zijn wel gevoelige bestemmingen. Geadviseerd wordt om hier geen nieuwe zorgwoningen of bestemmingen te realiseren voor gevoelige groepen.

Wegverkeerslawaai en Industrielawaai In hoofdstuk 2.6 Milieucontouren & milieubelasting en de opgenomen figuur met contouren wordt een goed beeld gegeven van de akoestische situatie. In dit stadium is niet nodig om verder in de techniek/juridische gevolgen te gaan (Hogere-Waarden vereist bij geluidgevoelige bestemmingen, zones van Il en VL)In onderstaande figuur is de geluidzone van het Industrieterrein Nijmegen-West Weurt opgenomen. De geluidzone ligt tussen de paarse en de blauwe lijn. In deze zone zijn we terughoudend met ontwikkeling van nieuwe geluidgevoelige bestemmingen. Tot een geluidbelasting van 55 dB(A) is het mogelijk om geluidgevoelige bestemmingen te ontwikkelen. Hier is dan wel een Hogere Waarde procedure voor nodig. Voor verkeerslawaai zal binnen de geluidzone van de wegen nader onderzoek noodzakelijk zijn. De breedte van de geluidzone langs de weg is afhankelijk van het aantal rijstroken en de aard van de omgeving. Voor de Neerbossche weg, welke ter plaatse overgaat van 70 km/u naar een rijksweg 100/120 km/u), is de zone langs de weg 400m breed. De

50

zone strekt zich uit vanaf de as van de weg tot de vermelde breedte aan weerszijden van de weg.

OOO (opsporing ontplofbare oorlogsresten) Een gedeelte van het plangebied is in de oorlog door de geallieerden gebruikt als legerplaats waar de troepen bivakkeerden en net ten noordoosten lag nog een tijdelijk vliegveld van ze. De ervaring op andere projecten in Nijmegen leert dat er vaak uitrustingstukken en niet gebruikte munitie werd achtergelaten in dumpkuilen of verlaten stellingen als de troepen weer verder trokken. Ze hadden immers meer dan genoeg voorraden. De achtergelaten munitie loopt uiteen van handgranaten, klein kaliber munitie tot aan niet verschoten granaten van kanonnen. Als er dan ergens gegraven gaat worden bestaat de kans dat zo’n explosief ontploft als deze hard geraakt wordt. In het kader van de Arbowetgeving heeft een opdrachtgever of initiatiefnemer de verplichting om die werkzaamheden ­veilig uit te laten voeren waarbij dan de opsporing van explosieven onderdeel uitmaakt.Het vaststellen van welke ­gebieden verdacht zijn wordt mede gebaseerd door luchtfoto’s te laten analyseren van de situatie in de oorlog. Op onderstaande foto is te zien dat er binnen het plangebied veel kleine stellingen zijn, vooral langs de perceelranden: Op de Duitse luchtfoto heeft degene die toen de analyse heeft gedaan ook het vliegveld plus geschutsstellingen ­aangegeven.

Aan historische data is verder bekend: • Op het kruispunt middenin het Kinderdorp heeft een luchtafweerstelling gestaan. • In de bocht van de Scherpenkampweg is een niet nader te identificeren verstoring gezien op een luchtfoto. Onduidelijk is of dit een stelling of een krater is. • Een melding uit 1998 van de vondst van een ontstekings­ dop van een 25pdr ter hoogte van huisnummer 71 • Een melding uit 2001 van de vondst van 15 20mm ­granaten, 19 pantserbrandpatronen (?) en 10 stuks KKM.

koper aangetoond. Deze verontreiniging lijkt bij de veront­ reinigingen op deellocatie 2 te horen. Bij herontwikkeling van de locatie is aanvullend bodemonderzoek en mogelijk ook bodemsanering nodig. Deellocatie 2 | Rondom de boerderij zijn in het verleden lichte verontreinigingen aangetoond. Hier lijkt geen belemmering voor herontwikkeling. Aanvullend bodemonderzoek is hier waarschijnlijk nodig om ontwikkeling mogelijk te maken. Deellocatie 3 | Deze locatie is recent onderzocht. Er zijn alleen lichte verontreinigingen aangetoond. Er zijn geen belemmeringen voor ontwikkeling van deze locatie. Deellocatie 4 | Deze locatie is grotendeels licht verontreinigd. Er was ook een sterke verontreiniging met lood aanwezig. Deze verontreiniging is inmiddels gesaneerd. Er is wel sprake van een restverontreiniging. Op deze plaatsen (bij de bomen en de zuidelijke perceelsgrens) gelden daarom beperkingen voor grondverzet. Deellocatie 5 | Op deze locatie zijn in het verleden matige tot sterke verontreinigingen met lood aangetoond. Er is voor ­ontwikkeling van deze locatie geen voldoende recent bodemonderzoek aanwezig. Daarom is bij ontwikkeling nieuw/aanvullend bodemonderzoek nodig. Er moet rekening worden gehouden met de mogelijke noodzaak van bodem­ sanering voordat ontwikkeling kan plaatsvinden. Deellocatie 6 | Deze locatie is recent onderzocht.

Er zijn alleen lichte verontreinigingen aangetoond. Er zijn geen belemmeringen voor ontwikkeling van deze locatie. Deellocatie 7 | Deze locatie is voornamelijk licht verontreinigd. In het deelgebied is een kleine (sterke) verontreiniging met PAK aanwezig. Aanbevolen wordt om voorafgaand aan de geplande herontwikkeling de sterke verontreiniging met PAK te saneren. Op deze plek is echter geen sprake van een saneringsverplichting.

Gevolgen Omgevingswet De naoorlogse analyse van alle deze gegevens heeft geleid tot de vaststelling van het volgende verdachte gebied:

Dit leidt dan tot het volgende advies: Werkzaamheden die binnen de verdachte gebieden in na de oorlog ongeroerde grond worden uitgevoerd dienen onder OOO-condities plaats te vinden. De opdrachtgever/initiatiefnemer heeft nog als optie om door een daartoe gecertificeerd bedrijf een VNC/RA op te laten stellen om te laten beoordelen of er door naoorlogse grondroeringen verdachte gebieden nog gedeselecteerd kunnen worden. Het veel gebruikte uitgangspunt daarbij is dat geroerde grond niet langer verdacht is. Daarbij wordt wél het gebruik van het protocol “toevalsvondst van een explosief” gebruikt, waarin staat welke stappen genomen moeten worden in het veld indien er onverhoopt dan toch nog een explosief wordt aangetroffen.

Bodemkwaliteit en eisen bij (her)ontwikkeling ­deellocaties Deellocatie 1 | Deze locatie is in 2020 onderzocht. In de noordoosthoek is een sterke verontreiniging met PCB en

De ontwikkelingen op de verschillende deellocaties vinden waarschijnlijk (deels) plaats nadat de Omgevingswet in werking treedt op 1 januari 2024. Voor die ontwikkelingen zal het volgende gelden: Om een bodemgevoelig gebouw te mogen bouwen op een bodemgevoelige locatie moet in het plangebied eerst een vooronderzoek worden uitgevoerd conform NEN5725. Als daaruit blijkt dat een er een verdenking bestaat op de aan­ wezigheid van een bodemverontreiniging van de bodem wordt een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd volgens de NEN5740. De recent uitgevoerde bodemonderzoeken ­blijven hierbij gewoon gelden. Afhankelijk van de resultaten van het verkennend onderzoek moet eventueel een nader onderzoek worden uitgevoerd. Als de toelaatbare bodem­ kwaliteit wordt overschreden in meer dan 25m³ grond dan moet de (deel)locatie geschikt worden gemaakt door te saneren. De inwerkingtreding van de Omgevingswet zal naar verwachting een kleinere onderzoeks- en saneringsinspanning tot gevolg hebben dan onder de huidige wetgeving wordt geëist.

51

Wij zijn trots op onze bijzondere woonplek, verscholen in het groen aan de rafelrand van de stad Waar we ongezien kunnen leven, waar rust, groen en balans sleutelwoorden zijn waar haken en ogen zijn waar we struikelen over de losliggende bestrating waar de riolering prehistorisch is waar we soms niet goed worden van stank of trillingen waar geen enkele faciliteit is waar we ooit een brievenbus hadden waar deze ook weer is verdwenen waar alle generaties vertegenwoordigd zijn waar zorg centraal staat waar historie een pijler is waar we ons geen zorgen willen maken waar we prettig willen blijven wonen waar we ons blijven verbinden Goede Neerbossche groet, Anne-Marie Jansen

Colofon Tekst en redactie Gemeente Nijmegen Grafisch ontwerp Raphaela Puhl | Rapha Ela, Nijmegen Beeldverantwoording Gemeente Nijmegen Beeld Gemeente Nijmegen, Van’t Linden­hout­­ museum, Regionaal Archief Nijmegen, Eetbaar Meerbosch, Stichting Memento Mori, Bodemzicht, iStock, Pixabay, Wikipedia Deze uitgave is met zorg samengesteld. Niets uit deze uitgave mag op enigerlei wijze worden vermengvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de gemeente Nijmegen. © 2023