3. Omgevingsvisie gemeente Nijmegen De Nabije Stad 2050

De Nabije Stad 2050 Omgevingsvisie gemeente Nijmegen

2

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Inleiding

Brug over nevengeul, Nijmegen-Noord - Thea van den Heuvel

3

Colofon Auteurs Gemeente Nijmegen i.s.m. Studio D

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen

De Nabije Stad 2050 10 september 2025

Status Definitief Datum 10 september 2025 Website nijmegen.nl

Deel I | Inleiding

5

1

2

3

7 4

5

6

1

Publiek tijdens evenement op NYMA terrein (gemaakt tijdens Festival Beleef de Oversteek), Nijmegen-Nieuw-West - Gemeente Nijmegen

2

Wijkcentrum Dukenburg, Dukenburg - Gemeente Nijmegen

3

Collegezaal, Nijmegen-Midden - Erik van ‘t Hullenaar

4

De Bastei, Nijmegen-Centrum - Max Kneefel

5

Koningspaarden, Nijmegen-Noord - Gemeente Nijmegen

6

52-degrees, Nijmegen-Midden - Gemeente Nijmegen

7

Vierdaagse, Nijmegen - Sjoerd Gerritsen

6

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Inleiding

7

Inhoud Deel I Voorwoord

11

Samenvatting

12

Een omgevingsvisie voor Nijmegen

14

Inleiding Waarom een omgevingsvisie? Dit is Nijmegen: kernkwaliteiten Internationale, landelijke en lokale trends en ontwikkelingen Nijmegen in de regio, provinciaal en landelijk perspectief Leeswijzer

16 18 23 24

2.

Participatie: Samen in gesprek over onze stad

32

2.1 2.2

Inleiding Participatieproces omgevingsvisie

34 38

1. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

Deel III

4.

Beleidsdoelen

54

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Hoofdlijnen van het beleid Hoofddoelen Sociale en gezonde stad Economisch veerkrachtige stad Aantrekkelijke stad Duurzame stad

58 60 62 72 80 92

Deel IV

5.

Strategisch ruimtelijke keuzes

108

5.1 5.2

Inleiding We groeien binnen de grenzen van de stad We creëren hoogstedelijke milieus rondom ov-knooppunten en sterke campussen We werken aan een groter centrumgebied We omarmen het kanaal Hoogbouw en ruimtelijke kwaliteit

110 114

6.

Stadskarakters en stadsdeeluitwerking

126

6.1 6.2

Inleiding Stadskarakters: een nieuwe stedelijke structuur Uitwerking op stadsdeelniveau Nijmegen-Centrum Nijmegen-Noord Nijmegen-Nieuw-West Nijmegen-Oud-West Nijmegen-Midden Dukenburg Lindenholt Nijmegen-Zuid Nijmegen-Oost

128 131

5.3 5.4 5.5 5.6

29

116 118 120 123

7.

Sturingsfilosofie

212

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 7.9

Inleiding Sturen op doelen Nieuw beleidshuis Beleidscyclus (Kern)instrumenten Monitoring en evaluatie Niet direct klaar Inzet van andere instrumenten Omgevingseffectrapportage

214 216 219 220 222 224 224 225 225

30

3.

Toekomstbeeld

42

3.1 3.2

Inleiding Centrale ambitie: De nabije en recht vaardige stad Leidende principes Werken met de leidende principes

44 47

3.3 3.4

8

Deel II

6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 6.10 6.11 6.12

141 144 152 160 168 174 182 190 196 204

50 53

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Inhoudsopgave

9

Voorwoord Nijmegen is aantrekkelijk. Steeds meer mensen willen in onze mooie stad wonen, werken en verblijven. Groei is voor Nijmegen nooit een doel op zich. Het is een middel om een betere toekomst te bouwen. Groei komt ook met uitdagingen. Als we samen slimme keuzes maken met respect voor de natuur, later en elders, werken we aan een eerlijke toekomst. Trots De laatste jaren hebben we hard gewerkt aan een aantrekkelijk en duurzaam Nijmegen en dat is te zien! Met de opening van het Hart van de Waalsprong, kreeg dit stadsdeel een nieuw centrum. De hoogbouw in het Waalfront en de Waalsprong is steeds meer onderdeel van de Nijmeegse skyline. We zijn gestart met het transformeren van Winkelsteeg en het Stationsgebied. Onze manier van werken levert concrete resultaten op. We zijn dan ook trots op wat we sinds de vaststelling van de omgevingsvisie ‘Stad in Beweging’ hebben bereikt.

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Brede blik We hebben een brede blik op onze welvaart en geluk. Daarom heeft onze stad een levendige culturele sector, evenementen en nieuwe broedplaatsen. Economisch profileert Nijmegen zich met een sterk vestigingsklimaat en een herkenbare identiteit als studentenstad. De activiteiten op het gebied van Health & High Tech zijn al van wereldniveau en hebben groeipotentie.

Samen aan de slag

Onze stad is veerkrachtig en reageert op uitdagingen door zichzelf opnieuw uit te vinden. Of het nu gaat om de slechting van de stadsmuren, waarna de 19e-eeuwseschil werd gecreëerd, de wederopbouw of de aanpassing aan het klimaat met de Spiegelwaal. Het zijn allemaal voorbeelden waarin Nijmegenaren van een bedreiging een kans hebben gemaakt.

We durven met lef vooruit te kijken tot 2050. We gaan er als inwoners samen mee aan de slag. Wij staan daarin niet alleen, maar werken samen met onze buurgemeenten, provincie en Rijk aan grote vraagstukken, zoals woningbouw, bereikbaarheid en de energietransitie.

Met een rijke historie hebben we geleerd hoe belangrijk verbinding is. Verbinding tussen mensen, tussen bedrijven en tussen generaties. Die verbondenheid vormt het fundament van onze veerkracht. Samen maken we van Nijmegen een geliefde stad waar je welkom bent, om te groeien, mensen te ontmoeten en bij te dragen aan iets groters.

Stadhuis gemeente Nijmegen

Nabijheid is ons fundament. Zo kan iedereen zich thuis voelen in Nijmegen, waar voor iedereen kans is op huisvesting, werk en/of opleiding en waar nieuwe inwoners en ondernemers welkom zijn. We willen kansen bieden voor ontmoeting en het ontplooien van initiatieven. Goede voorzieningen voor fiets en openbaar vervoer in de stad helpen mensen gezonder op hun werk te komen en om werk, opleiding, zorgtaken en vrijwilligerswerk beter te kunnen combineren.

Veerkracht

Verbinding

10

Nabije stad

Deel I | Voorwoord

Visie van de stad We kijken met veel plezier terug op de vele inspirerende stads- en stadsdeelgesprekken die we hadden met tal van Nijmegenaren. De omgevingsvisie is dan ook niet alleen een visie op de stad, maar ook van de stad. En dat is de beste basis voor een goede toekomst voor Nijmegen.

Noël Vergunst Wethouder stedelijke ontwikkeling, ruimtelijke ordening, grondbeleid en cultuur

11

Samenvatting Groeiende stad Nijmegen groeit in aantal inwoners, banen en bezoekers. Steeds meer mensen willen namelijk wonen, werken en verblijven in Nijmegen. Nijmegen gebruikt deze groei om een mooie toekomst te bouwen. Nijmegen werkt hierbij aan een nabije en rechtvaardige stad. Een stad die sociaal en gezond is, aantrekkelijk is, economisch veerkrachtig en duurzaam is.

Omgevingsvisie Nijmegen

•

•

Deze omgevingsvisie is een strategische integrale langetermijnvisie over de noodzakelijke en de gewenste ontwikkelingen van de fysieke leefomgeving in de gemeente Nijmegen.

Toekomstbeeld: nabije en rechtvaardige stad

•

Nijmegen heeft de ambitie om een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Een gezonde leefomgeving en de brede welvaart zijn hierin belangrijk. Nijmegen wil dat nieuwe woonruimten, banen en andere functies hierbinnen passen. Nijmegen wil namelijk dat huidige en toekomstige generaties goed en gezond kunnen wonen, werken en verblijven in Nijmegen.

Richting geven aan het toekomstbeeld via leidende principes

•

Nijmegen werkt aan de toekomst van de stad via verschillende leidende principes. De leidende principes zijn toegepast bij het maken van deze omgevingsvisie. Bij het maken van thematisch beleid voor de fysieke leefomgeving, gebiedsvisies, ruimtelijke projecten en bij ruimtelijke initiatieven uit de stad, neemt Nijmegen de leidende principes mee in haar afwegingen. Hiermee geven we richting aan de toekomst en dagen we uit om te komen tot innovatieve ideeën en oplossing. De leidende principes zijn: •

12

Samen met de stad en de regio: Nijmegen is in gesprek met de stad. We vragen binnen hun mogelijkheden een actieve houding van onze inwoners. We hebben oog voor de regionale effecten, samenhang en kansen voor regionale samenwerking bij het maken

•

van keuzes. Slim ruimtegebruik: Nijmegen probeert zoveel mogelijk functies slim te combineren, passend binnen ons idee van een nabije en rechtvaardige stad. Vertrekpunt bij nieuwe ontwikkelingen is de ruimtelijke eigenheid van een gebied. De mobiliteitstransitie is belangrijk om te kunnen werken aan een goed gebruik van de schaarse ruimte. Werken aan de brede welvaart: Wanneer we werken aan de uitvoering van de omgevingsvisie in beleid, of projecten, betrekken we verschillende perspectieven: de mens, de planeet en de economie. Nijmegen streeft hierbij naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten. Water en bodem zijn richtinggevend in wat qua ruimtelijke ontwikkeling en ruimtegebruik mogelijk is. De rechtvaardige stad: In Nijmegen vinden we ruimtelijke rechtvaardigheid cruciaal voor een inclusieve en eerlijke stad. We willen dat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan kansengelijkheid en sociale verbinding en dat iedereen zich thuis voelt in de stad. Hierbij hebben we aandacht voor verschillen tussen stadsdelen en investeren we waar nodig ongelijk voor gelijke leefkwaliteit. Zo bouwen we samen aan een stad waarin iedereen, ongeacht achtergrond of woonplek, eerlijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen en volwaardig mee te doen.

Bijdragen aan de gezonde leefomgeving: Bij de groei en ontwikkeling van de stad beschermen, bevorderen en faciliteren we actief een gezonde leefomgeving. Door een schoon milieu te waarborgen en negatieve omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling en hittestress te verminderen, beschermen we de gezondheid van inwoners. We faciliteren gezondheid door een beweegvriendelijke, groene en veilige omgeving in te richten, met voldoende aantrekkelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoeten. Een prettige en veilige leefomgeving draagt bij aan welzijn en gelijke kansen voor iedereen. Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van het beleid: Nijmegen werkt aan de nabije en rechtvaardige stad via 4 beleidshoofdlijnen. Deze zijn: de sociale en gezonde stad, de aantrekkelijke stad, de economisch veerkrachtige stad en de duurzame stad. Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

het beleid. Nijmegen vindt het belangrijk om zo veel mogelijk beleidsdoelen te combineren. Als het nodig is geven we onze hoofddoelen prioriteit. Dat betekent dat gezondheid, woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit prioriteit krijgen.

Wat gaat Nijmegen doen: de hoofdlijnen van het beleid Om te komen tot een nabije en rechtvaardige stad werkt Nijmegen langs vier beleidshoofdlijnen. Deze hoofdlijnen geven de beleidsmatige beweging aan die Nijmegen maakt richting 2050. Sociale en gezonde stad Nijmegen heeft de ambitie om een sociale en gezonde stad te zijn. Het beschermen en bevorderen van gezondheid door het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving is onze hoofddoelstelling. Daarnaast bevorderen we een inclusieve en veerkrachtige stad met een sterke sociale basis. Economisch veerkrachtige stad Nijmegen heeft de ambitie om een economisch veerkrachtige stad te zijn. Een economisch veerkrachtige stad is een stad met een toekomstbestendige economie die duurzaam is en brede welvaart van onze inwoners bevordert. Dat betekent dat we een aantrekkelijk stad zijn voor werknemers en werkgevers, ons (inter-)nationaal profiel ‘Old City Young Vibe’ met ‘Health & High tech’ en ‘Oudste en bruisende stad’ als speerpunten versterken en uitdragen, en zorgen voor een leefbare stad met goede voorzieningen. Aantrekkelijke stad Nijmegen is ervan overtuigd dat een toekomstbestendige stad een aantrekkelijke stad is. Voldoende passende huisvesting hoort hierbij. Daarom hebben we het hoofddoel om van 2024 tot 2040 17.000 tot 22.000 woonruimten toe te voegen.

Dat doen we met grote woningbouwlocaties, met kleinere projecten en door de bestaande woningvoorraad beter te benutten met respect voor onze stadsdelen. Dat betekent dat we per stadsdeel een andere afweging maken. We nemen de identiteit, zoals erfgoed en (gewenste) ruimtelijke kwaliteiten van gebieden en locaties als uitgangspunt voor de ontwikkeling van Nijmegen.

Deel I | Samenvatting

Duurzame stad Nijmegen heeft de ambitie om een duurzame stad te zijn. Om die ambitie waar te maken heeft Nijmegen verschillende hoofddoelen. In 2050 zijn we klimaatneutraal en klimaatadaptief, versterken we de biodiversiteit en dragen we bij aan een circulaire economie. Dat doen we in tussenstappen. In 2030 hebben we 55% van de CO2-uitstoot teruggedrongen. Richting 2035 heeft Nijmegen de ambitie om stappen te zetten om de prioritaire gebieden voor klimaatadaptatie aan te pakken.

Waar vinden veranderingen plaats: stedelijke structuur in 2050 Om een aantrekkelijke stad te blijven, kiest Nijmegen ervoor om te ontwikkelen binnen de huidige stadsgrenzen. Dat betekent dat nieuwe woonruimten, ruimte voor bedrijven en andere functies binnen de bestaande stad worden aangelegd. We kiezen ervoor om zulke functies ook fysiek nabij te laten zijn in verschillende hoogstedelijke gebieden rondom ov-knooppunten. Naast het stationsgebied zijn dit: Hof van Holland, Winkelcentrum Dukenburg, Winkelsteeg en campus Heijendaal. Een belangrijke andere reden om te ontwikkelen binnen de grenzen van de stad, is om zo het landschap om Nijmegen heen groen te houden. Passend bij de regionale strategie van ‘Meer landschap, meer stad’. Nijmegen heeft hierbij de ambitie om dit groene landschap als het ware steeds meer in de stad te ‘trekken’.

Hoe werkt Nijmegen aan de omgevingsvisie Nijmegen vindt samenwerking essentieel en hanteert een sturingsfilosofie die uitgaat van het beleggen van verantwoordelijkheden daar waar ze thuishoren. Nijmegen heeft bij voorkeur een ‘ja-mits’-houding ten opzichte van ruimtelijke initiatieven. De omgevingsvisie is nooit af, omdat de omstandigheden waarbinnen de stad zich ontwikkelt steeds veranderen. Daarom werkt Nijmegen volgens de beleidscyclus. Hierdoor zorgen we ervoor dat de omgevingsvisie actueel blijft.

13

Een omgevingsvisie voor Nijmegen

01.

Nijmegen oudste stad, Nijmegen-Centrum - Max Kneefel

Nijmegen groeit in aantal inwoners, banen en bezoekers. Steeds meer mensen willen namelijk wonen, werken en verblijven in Nijmegen. Nijmegen gebruikt deze groei om een mooie toekomst te bouwen. Nijmegen werkt hierbij aan een nabije en rechtvaardige stad. Een stad die sociaal en gezond is, aantrekkelijk is, economisch veerkrachtig en duurzaam is. Nijmegen wil een aantrekkelijke, nabije en rechtvaardige stad zijn. Dat gaat niet zomaar, want onze ruimtelijke opgaven zijn groot. Tegelijkertijd zijn de fysieke ruimte en middelen om onze ambities te bereiken beperkt. Dit betekent dat dilemma’s ontstaan. Daarom vindt Nijmegen het belangrijk om met deze omgevingsvisie keuzes te maken en zo richting te geven aan de ontwikkeling van de stad. Eerst lichten we hier kort het wettelijke kader toe, we gaan in op de functie van de omgevingsvisie, geven een beschrijving van Nijmegen en leggen uit hoe dit document is opgebouwd.

16

1.1

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

17

1.2 1.2.1

Waarom een omgevingsvisie?

Wat is een omgevingsvisie?

De omgevingsvisie is een strategische integrale langetermijnvisie over de noodzakelijke en de gewenste ontwikkelingen van de fysieke leefomgeving in de gemeente. Een omgevingsvisie is bindend voor de overheid die de visie vaststelt, gaat over het grondgebied van die overheid, is vormvrij en moet integraal zijn. Dat betekent dat alle onderdelen van de fysieke leefomgeving in samenhang worden bekeken.

1.2.2

Een wenkend perspectief

Deze omgevingsvisie werkt ook als een wenkend perspectief om gezamenlijk met inwoners, bedrijven, instellingen en andere overheden te werken aan de toekomst van Nijmegen. In deze omgevingsvisie staan daarom verschillende illustraties en kaarten. Al het materiaal is op hoofdlijnen en illustratief. Grenzen zijn indicatief en duiden geen specifieke grenzen van ontwikkelingen aan.

1.2.3

Geeft richting op hoofdlijnen

Deze omgevingsvisie geeft een beeld van de ruimtelijke ontwikkeling van Nijmegen tot 2050. Op die manier geven we op hoofdlijnen richting aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. De Nijmeegse omgevingsvisie gaat over: • De belangrijkste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving in Nijmegen en de stadsdelen; • De ruimtelijke opgaven tot 2050 en de doelen die Nijmegen in die periode wil behalen bij ontwikkeling, gebruik, beheer en bescherming van haar grondgebied; • De hoofdpunten van het relevante beleid voor de fysieke leefomgeving: hoe we de doelen willen behalen; • Een samenhangend beeld van de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van de stad. We maken keuzes en stellen prioriteiten.

1.2.4

Omgevingswet

Elke overheid maakt een omgevingsvisie in het kader van de Omgevingswet. Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op

18

het in onderlinge samenhang: • Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en • Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Onder duurzame ontwikkeling verstaat de Omgevingswet: ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.

activiteiten worden gesteld en functies aan locaties worden gekoppeld.

1.2.7

Een kader voor initiatieven

In de omgevingsvisie maken we keuzes over hoe en waarvoor we de beperkte ruimte in Nijmegen willen gebruiken. We weten dat niet alles kan. De inhoud van deze omgevingsvisie vormt het kader bij het gesprek over initiatieven die effect hebben op de fysieke leefomgeving.

De wet moet voor minder regels zorgen, een samenhangende benadering van de leefomgeving bevorderen, ruimte voor lokaal maatwerk bieden en zorgen voor betere en snellere besluitvorming.

1.2.5

Rekening houden met milieubeginselen

Nijmegen heeft in de omgevingsvisie rekening gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt.

1.2.6

Evenwichtige toedeling van functies aan locaties

Met deze omgevingsvisie geeft Nijmegen op hoofdlijnen richting aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties betekent dat er een balans bestaat tussen verschillende functies die locaties binnen een gebied kunnen vervullen. Hierbij wordt de schaarse ruimte op een zo goed mogelijke manier verdeeld, ingericht en benut. Dit betekent bijvoorbeeld dat er een balans moet bestaan tussen de mogelijkheid om een gebied te gebruiken en tegelijkertijd kwetsbare onderdelen te beschermen. Deze toedeling van functies aan locaties wordt verder uitgewerkt in het omgevingsplan, waar regels aan

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

19

20

Beeldmateriaal Regionaal Archief Rijk van Nijmegen - Regionaal Archief Rijk van Nijmegen

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

21

1.3 1.3.1

Dit is Nijmegen: kernkwaliteiten

Inleiding

1.3.5

Een cultuur- en evenementenstad

Nijmegen is de oudste stad van Nederland met veel historie, aantrekkelijke woonwijken en een waardevol landschap. Maar ook een bruisende stad met een jonge bevolking, bijzondere evenementen en een divers aanbod aan onderwijs, cultuur en horeca. Een rijke historie, levendigheid en een gevarieerd landschap zijn belangrijke kernkwaliteiten van Nijmegen.

Nijmegen is de thuisstad van bekende (sport) evenementen en cultuur zoals de 4Daagse(feesten), Zevenheuvelenloop, Music Meeting, Doornroosje, Nyma/ Vasim, Stadsschouwburg, de Vereeniging en LUX.

1.3.2

Met onder andere de Radboud Universiteit, Radboudumc, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, en ROC huisvest Nijmegen belangrijke regionale- en landelijke onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Dit zorgt voor een aantrekkelijk ecosysteem voor de twee innovatieve clusters die onze stad kent: health & high tech.

Een aantrekkelijke stad

Nijmegen is een aantrekkelijke stad om in te wonen, werken en verblijven. De stad voorziet in een goede balans tussen rust en reuring, heeft een jonge bevolking, goede voorzieningen en is prachtig gelegen. Nijmegen is een sociale stad waar de inwoner centraal staat en iedereen mee kan doen. Nijmegen is ook een wendbare stad die zich weet aan te passen wanneer dat nodig is, zoals we hebben gezien bij de wederopbouw, de sprong over de Waal, de realisatie van de Spiegelwaal en het omarmen van het kanaal.

1.3.3

Een stad met een rijke historie

Nijmegen heeft een rijke historie. Dit geeft de stad haar identiteit en is belangrijk bij de profilering van Nijmegen. Door de rijke historie beschikt Nijmegen zowel boven- als ondergronds over waardevol erfgoed, waaronder erfgoed van (inter-)nationaal belang en Unesco Werelderfgoed. Een aantal daarvan behoort tot de iconen van de stad, zoals de Stevenskerk.

1.3.4

Een stad met een bruisende binnenstad

Ons stadscentrum is een waardevol gebied en bepalend voor de aantrekkingskracht van Nijmegen. Het is een belangrijke toeristische bestemming en functioneert als centrum voor de omliggende regio.

1.3.6

1.3.7

Een stad met veel onderwijsinstellingen

Strategisch gelegen langs (inter-) nationale transportassen

Nijmegen is strategisch gelegen aan belangrijke (inter-) nationale transportassen zoals de Waal, Maas-Waalkanaal, A50/A15, A73 en de Betuwelijn.

1.3.8

Een stad met een gevarieerd landschap

Nijmegen biedt een unieke combinatie van stedelijkheid en natuur, water en landschap. Nijmegen heeft een divers en aantrekkelijk glooiend landschap, met voor Nederland aanzienlijke hoogteverschillen. Het natuurlijk systeem heeft tot 1900 in belangrijke mate de ontwikkeling van de stad bepaald. De ligging aan de Waal is bepalend voor de ontwikkeling en de identiteit van de stad. Vanuit de Grote Markt in de binnenstad is het slechts 700 meter lopen naar de Ooijpolder, onderdeel van nationaal landschap Gelderse Poort.

1.3.9

Een stad met bijzondere parken

Nijmegen heeft door de hele stad een uitgebreide groenstructuur met bijzondere stadsparken zoals het, Kronenburgerpark, Rivierpark en Goffertpark. Maar ook met landgoederen zoals Brakkenstein.

22

Sportende senioren in de buitenruimte - Elske Nissen

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

23

1.4 Internationale, landelijke en lokale trends en ontwikkelingen 1.4.1

Inleiding

De wereld om ons heen is voortdurend in beweging en er komen steeds nieuwe vraagstukken op ons af. De druk op de ruimte neemt toe. Het ontbreekt Nijmegen aan uitbreidingsruimte en dus moet de bestaande ruimte slim worden benut. Als groeiende stad heeft Nijmegen te maken met grote en lastige transities op het gebied van klimaat, energie, mobiliteit, milieu, demografie en circulaire economie. Transities die worden bepaald en gestuurd door landelijke, Europese en mondiale ontwikkelingen, maar met een grote impact op de Nijmeegse leefomgeving. Daarmee staan we als stad voor de keuze hoe met deze grote veranderingen om te gaan.

1.4.2

Demografie

Groei van aantal inwoners Nijmegen heeft ongeveer 189.000 inwoners (peildatum 1 januari 2025). De komende jaren blijft de bevolking van Nijmegen groeien, daarover zijn alle bestaande prognoses – zowel de eigen gemeentelijke prognose als de prognoses voor gemeenten die landelijk gemaakt worden door CBS en ABF - het eens. Over hoe sterk die groei zal zijn, lopen de scenario’s uiteen. De groei van de stad past in een landelijke trend van groei die zich concentreert in steden. Jonge bevolking Als studentenstad heeft Nijmegen een bevolkingsopbouw met veel jongeren. Het aantal jongeren blijft ook toenemen. Die opbouw en trend wijkt af van de regio en provincie, waar het aantal jongeren de komende decennia zal afnemen.

de wijken. Ook zijn er gevolgen voor mobiliteit en zal de behoefte aan toegankelijkheid van de openbare ruimte toenemen.

1.4.3

Ruimtegebruik

Grote woonbehoefte De behoefte aan ruimte om te wonen is groot. Op korte en lange termijn is er een grote opgave. Nijmegen staat in de landelijke top 5 van regio’s met het hoogste woningtekort. Hoeveel woningen nodig zijn (de woonbehoefte), is steeds moeilijker te voorspellen. Dat komt doordat het steeds meer wordt bepaald door migratie en minder door geboortes. Nijmegen voert regelmatig woonbehoefteonderzoeken uit. Op basis van de laatste inzichten groeit Nijmegen tot en met 2030 sterk (met ongeveer 12.000 woningen). Tot 2040 fluctueren de voorspellingen, maar lijkt er sprake te zijn van een gematigde groei (5.000 tot 10.000 woningen). De ontwikkeling na 2040 is nog onzeker. Ook de kwalitatieve woonbehoefte verdient aandacht, bijvoorbeeld passende huisvesting voor ouderen die gezinswoningen kunnen vrijmaken. Mobiliteitstransitie Met de groei van Nijmegen neemt ook het aantal verplaatsingen toe, meer ruimte voor infrastructuur is er echter niet. Zonder verandering in de aanpak van mobiliteit lopen steden en regio’s vast. Veel steden, waaronder Nijmegen, maken daarom een transitie door op het gebied van mobiliteit. Het gaat om een transitie naar mobiliteit die minder ruimte vraagt en meer samenhangt met andere maatschappelijke doelen zoals gezondheid, leefbaarheid en duurzaamheid.

Dubbele vergrijzing Net als de rest van Nederland heeft Nijmegen al lang te maken met vergrijzing, een toename van de groep ouderen (65+). Maar de komende jaren zal steeds sterker sprake zijn van een “dubbele vergrijzing”. Dat wil zeggen dat binnen de groeiende groep ouderen steeds meer 80-plussers zullen zijn. In alle Nijmeegse wijken komen er meer ouderen te wonen. De (dubbele) vergrijzing zal een grote impact hebben op de woonbehoefte, zorgvraag en (zorg)voorzieningen in

24

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

25

1.4.4

Economie

Groeiende werkgelegenheid De afgelopen jaren is het aantal banen in de stad sterk gegroeid. Nijmegen heeft een regiofunctie als werkstad. Bijna 60% van de Nijmeegse banen wordt ingevuld door inwoners van andere gemeenten en ruim de helft van de werkende Nijmegenaren doet dat buiten de eigen stad. Dat resulteert in veel in- en uitgaande pendel. Krapte op de arbeidsmarkt Door vergrijzing zal in een groot deel van Nederland de potentiële beroepsbevolking afnemen. Nijmegen wijkt af van die trend. Naar verwachting stijgt de potentiële beroepsbevolking licht en daalt deze naar verwachting niet tot aan 2040. Krimp van de potentiële beroepsbevolking is een nieuw fenomeen waar de economie zich op aan zal moeten passen. Nu al kampen veel sectoren met een tekort aan arbeidskrachten, met als gevolg dat de groei van bedrijven, publieke diensten en grote opgaven zoals woningbouw en verduurzaming onder druk staan. Vraag naar bedrijfsruimte neemt toe Er is vraag naar uitbreiding van bedrijfsruimten, maar het aanbod in de stad is beperkt. Door krapte in het aanbod van werklocaties, bedrijfsruimte en kantoren stokt de doorstroming en kunnen bedrijven niet of moeilijk doorgroeien in Nijmegen. Op de Nijmeegse kantorenmarkt is sprake van een kwalitatieve mismatch (vooral tekorten op centrumlocaties en ruimten met gunstige energielabels).

1.4.5

Sociaal en maatschappelijk

Probleem van kansenongelijkheid In Nederland is een toenemende kansenongelijkheid tussen bevolkingsgroepen, op de woningmarkt en in het onderwijs, maar ook op het gebied van inkomen, koopkracht en gezondheid. Onderwijsniveau is daarbij een belangrijk kenmerk. Er is een groeiende scheidslijn tussen praktisch en theoretisch opgeleiden.

middenberoepen (middenberoepen zijn routinematige dienstenberoepen (administratief, verkoop, zorg), kleine werkgevers, zelfstandigen, boeren, voormannen en hooggeschoolde handarbeid). Dit maakt de groeiende scheidslijn tussen praktisch en theoretisch opgeleiden extra relevant voor Nijmegen. Kansenongelijkheid is ook ruimtelijk terug te zien, er loopt een scheidslijn door de stad (globaal Oost/Noord/Midden versus de rest) als het gaat om sociaal klimaat, inkomen, onderwijsniveau en gezondheid. Gezondheidsverschillen Een groeiend aantal mensen heeft moeite om een gezond gewicht te behouden en jongeren ervaren in toenemende mate stress en mentale gezondheidsproblemen. Mensen met een praktische opleiding, laag inkomen en/of een migratieachtergrond leven gemiddeld 14 jaar korter in goede gezondheid en gaan gemiddeld 5 jaar eerder dood. Landelijk zien we dat de kloof tussen arm en rijk toeneemt en gezondheidsverschillen groter worden. Ook in Nijmegen zien we dat inwoners in kwetsbare wijken vaker moeite hebben met rondkomen en zich minder gezond voelen. Inwoners in een kwetsbare positie In een groeiende stad is het vanzelfsprekend dat inwoners met eigen uitdagingen in onze stad wonen. De verwachting is dat het aantal inwoners in een kwetsbare positie zal toenemen.

Inwoners in een kwetsbare positie ervaren tijdelijk of langdurig beperkingen in hun zelfredzaamheid of deelname aan de samenleving. Dit kan het gevolg zijn van fysieke, mentale, sociale of financiële problemen. Door een samenspel van maatschappelijke, demografische en economische ontwikkelingen groeit het aantal kwetsbare inwoners. Denk bijvoorbeeld aan de vergrijzing, de toename van psychische klachten en bestaansonzekerheid, en het afnemende sociale vangnet. Tegelijkertijd wordt er steeds meer van mensen gevraagd op het gebied van zelfredzaamheid en participatie – een verwachting waar niet iedereen in mee kan komen. Voor het bevorderen van sociale samenhang, wederzijds begrip en gelijke kansen, is het belangrijk dat wijken een afspiegeling zijn van inwoners met meer en minder draagkracht. Er is onderling begrip nodig om fijn samen te kunnen leven in de stad.

In Nijmegen wonen veel theoretisch opgeleiden en veel praktisch opgeleiden, en juist relatief weinig mensen in

26

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Digitalisering van de samenleving De digitalisering heeft invloed op de samenleving en hoe we met elkaar omgaan. We zijn steeds minder afhankelijk van een bepaalde plek. Dit heeft invloed op het ruimte- en energiegebruik. Wonen en werken gaat steeds meer samen. Het belang van functiemenging voor een aantrekkelijke stad neemt toe.

1.4.6

Duurzaamheid

Naar een duurzame energievoorziening Wereldwijd is afgesproken om de uitstoot van broeikasgassen in te perken om zo verdere klimaatverandering tegen te gaan. Nederland wil in 2050 klimaatneutraal zijn en om die doelstelling te halen zijn grote transities nodig. Deze duurzaamheidstransities raken bijna alles wat we doen. Hoe we wonen, werken, onszelf verplaatsen, maar ook wat we produceren, hoe we recreëren en consumeren. Nederland richt haar beleid op de verduurzaming van vijf sectoren: energie, mobiliteit, industrie, gebouwde omgeving en landbouw. Probleem van netcongestie Het Nederlandse elektriciteitsnetwerk kan de snelheid van de energietransitie momenteel niet aan. Het aanbod (zon, wind) en de vraag (warmtepompen, elektrisch vervoer, nieuwbouw) groeit harder dan het elektriciteitsnetwerk zelf, met netcongestie tot gevolg. Maatregelen om de congestie aan te pakken zijn uitbreiding van het stroomnet, slimmer benutten van het net en met energiehubs vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen. Voor deze maatregelen is ruimte nodig. De situatie in Gelderland is nijpend, met als gevolg dat tot 2030 geen nieuwe zware bedrijfsaansluitingen mogelijk zijn. Maar ook de aansluiting van nieuwe woningen, voorzieningen en verduurzamingsprojecten zijn niet langer te garanderen.

De winters worden natter en de zomers droger, ook ontstaan er zwaardere buien. Nederland is bovendien kwetsbaar voor een stijging van de zeespiegel. Schoon en voldoende drinkwater De stijging van het aantal inwoners en de langere periodes van hitte en droogte vergroot de druk op het drinkwater. Drinkwaterbedrijf Vitens heeft aangekondigd dat er een risico is dat vanaf 2030 de levering van drinkwater niet meer onder alle omstandigheden kan worden gegarandeerd, bijvoorbeeld bij de aansluiting van nieuwbouw of in lange perioden van droogte. Naar een circulaire economie Nederland, de regio en gemeente Nijmegen zetten in op de transitie naar een circulaire economie. In samenwerking met de Groene Metropoolregio streven we ernaar om uit te groeien tot een nationaal en internationaal bekende circulaire topregio. Hoe de circulaire economie er precies uit komt te zien, is echter onduidelijk. Bijvoorbeeld op welke schaal de kringlopen gesloten worden. Die onduidelijkheid leidt tot onzekerheid over de ruimtelijke effecten van de transitie naar een circulaire economie. Biodiversiteitsverlies Het aandeel en de kwaliteit van natuur en water neemt af in Nederland. De invloed van landbouw, bedrijven en verkeer op de kwaliteit van natuur en water in Nederland is door de stikstofcrisis een belangrijk onderwerp geworden.

Nieuwe regels en uitspraken van rechters zorgen voor strenger nationaal beleid om natuur en water te beschermen.

Naar een klimaatadaptieve leefomgeving Ons klimaat verandert en de gevolgen daarvan zijn steeds duidelijker merkbaar. Door klimaatverandering zal het in Nederland in alle seizoenen warmer zijn, met meer tropische dagen en minder vorstdagen.

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

27

1.5 Nijmegen in de regio, provinciaal en landelijk perspectief 1.5.1

Rijk van Nijmegen

Van oudsher kent het Rijk van Nijmegen een sterke ruimtelijk-functionele samenhang. De zeven gemeenten van het Rijk van Nijmegen werken op allerlei vlakken samen. In 2025 is door colleges van deze gemeenten een visie en samenwerkingsagenda vastgesteld waarin de opgaven in het ruimtelijk, economisch en sociaal domein centraal staan. Het Rijk van Nijmegen is verlengd lokaal bestuur en heeft geen eigen regiobureau of uitvoeringsorganisatie.

1.5.2

Groene Metropoolregio

Nijmegen maakt onderdeel uit van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. De regio groeit hard en heeft elkaar nodig bij invulling van de ruimtelijke opgaven. Daarom werken we samen op thema’s zoals verstedelijking, economie, bereikbaarheid, recreatie, natuur en water. Regionaal is afgesproken dat woningbouw zoveel mogelijk plaatsvindt in bestaande steden en dorpen. Zo behouden we het groene landschap in onze regio. We zetten in de regio sterk in op de gezamenlijke opgave van de mobiliteitstransitie via de fiets, openbaar vervoer en alternatieven voor de auto. Regionaal zetten we ook in op (nieuwe) recreatieve uitloopgebieden om de recreatiemogelijkheden voor inwoners te vergroten en recreatiedruk te spreiden. Op die manier geven we invulling aan de regionale verstedelijkingsstrategie voor ‘Meer landschap, meer stad’. Hiervoor zijn afspraken gemaakt met de provincie Gelderland (regioarrangement) en het Rijk (NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen Foodvalley). Daarnaast zijn er o.a. afspraken over woningbouw en nieuwe werklocaties en herstructurering (RPW).

1.5.3

Nijmegen draagt bij aan de provinciale omgevingsvisie: Gaaf Gelderland. Doel van deze visie is een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland. Hierin staan oplossingsrichtingen voor grote bovenlokale vraagstukken centraal, zoals het energievraagstuk, de klimaatverandering, uitputting van grondstoffen, kwetsbare biodiversiteit, verdere verstedelijking en de toenemende mobiliteit. Met de provincie maken we regionale afspraken over woningbouw en werklocaties.

Nijmegen in de regio

Illustratieve weergave van Nijmegen als groeiende stad in de regio

28

Provincie Gelderland

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

De provincie vindt dat omgevingsvisie Gaaf Gelderland uit 2018 niet meer actueel is en toe is aan vernieuwing. In januari 2024 is gestart met een traject om de omgevingsvisie te vernieuwen. De provincie wil zoveel mogelijk mensen en organisaties de kans geven om mee te doen in dit traject (participatie). Zowel inwoners als professionele partijen (denk aan bedrijven, organisaties, stichtingen, belangenvertegenwoordigers). Het centrale doel van meedoen (participatie) is voor alle inwoners en partijen hetzelfde. Het gaat steeds om raadplegen en informeren om te komen tot een goede afweging door Provinciale Staten. De besluitvorming ligt bij Provinciale Staten van Gelderland. In de provinciale omgevingsverordening staan regels die gelden voor alle inwoners, bedrijven of medeoverheden. Zo staat er in de omgevingsverordening wat de voorwaarden zijn om bepaalde activiteiten uit te voeren. Zoals buiten iets bouwen, aanleggen of organiseren. Ook staat er in de omgevingsverordening of er een vergunning of melding nodig is. Daarnaast zijn er regels speciaal voor gemeenten of waterschappen. Die regels gaan vooral over ruimtelijke plannen, water, bodem en verkeer. Gemeenten moeten deze regels overnemen in hun gemeentelijke omgevingsplannen en waterschappen in hun waterschapsverordening.

1.5.4

Het Rijk

Samen met het Rijk werkt Nijmegen aan twee grootschalige woningbouwlocaties: Nijmegen Stationsgebied en Nijmegen Kanaalzone. In de landelijke grootschalige NOVEXwoningbouwlocaties wordt een groot deel van de landelijke woningbouwopgave gerealiseerd. Het Rijk wijst in zijn Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vier prioriteiten aan: ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, een duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s, en een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Het Rijk werkt aan een nieuwe nota ruimte. Hiervoor is een voorontwerp gemaakt. Het voorontwerp volgt op de contourennotitie van het Rijk uit oktober en is een tussenstap op weg naar een ontwerp Nota Ruimte en vervolgens een definitieve Nota Ruimte, die een voor het Rijk bindende visie vormt.

29

1.6

Leeswijzer

De omgevingsvisie is opgebouwd uit verschillende delen en hoofdstukken. Het eerste deel bestaat uit hoofdstukken 1, 2 en 3. Hoofdstuk 1 beschrijft de context waarbinnen de omgevingsvisie is opgesteld. In hoofdstuk 2 beschrijft Nijmegen op welke manier participatie heeft plaatsgevonden. In hoofdstuk 3 staat hoe Nijmegen naar de ontwikkeling van de stad kijkt en hoe we hieraan richting geven. Daarna volgt hoofdstuk 4 (deel 2) waarin de hoofdlijnen van het beleid zijn beschreven. Het derde deel bestaat uit hoofdstukken 5 en 6. In hoofdstuk 5 wordt het ruimtelijk beleid beschreven. De hoofdlijnen van het beleid en het ruimtelijk beleid worden in hoofdstuk 6 vertaald naar de negen stadsdelen van Nijmegen. We sluiten de omgevingsvisie af met een hoofdstuk (7) (deel 4) over de inzet van beleidsinstrumenten, monitoring en evaluatie.

Deel III Wat & Waar

Deel I Visie

Deel IV Hoe

Deel II Beleid

30

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Een omgevingsvisie voor Nijmegen

31

Participatie: Samen in gesprek over onze stad

02.

Evenement bij De Kaaij, Nijmegen-Centrum - Hans Cras

Bij het gesprek met de stad hebben we volgens twee kernprincipes gehandeld: integraal en open. Hiermee handelen we in de geest van de Omgevingswet. Daarnaast past dit bij de Nijmeegse kijk op participatie en democratische vernieuwing. ‘Integraal’ betekent dat deelnemers met diverse belangen (professionele partijen, bewoners, gemeente) met elkaar in gesprek gaan en dat we aandacht hebben voor tegengeluiden en voor belangen van partijen die niet fysiek aan tafel zitten. ‘Open’ betekent dat we transparant zijn over resultaten van bijeenkomsten/gesprekken, dat we aansluiten bij lopende initiatieven en netwerken in de stad en de Groene Metropoolregio en dat uitleg gegeven wordt over de belangenafwegingen en de keuzes die gemaakt en de prioritering die bepaald worden in de visie.

34

2.1

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Participatie: Samen in gesprek over onze stad

35

36

Foto’s stadsgesprekken - Beeldfanaat

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Participatie: Samen in gesprek over onze stad

37

2.2 Participatieproces omgevingsvisie 2.2.1

Inleiding

Voor de actualisatie van de omgevingsvisie is een participatieplan opgesteld.

2.2.2 •

•

•

•

Doelen participatie

Belanghebbenden een stem geven: we geven belanghebbenden de kans om aan te geven wat vanuit hun perspectief belangrijk is voor de stad en hoe zijn kijken naar de dilemma’s waar we voor staan. Plannen beter maken: veel kennis over de stad zit bij inwoners, bedrijven en organisaties. Door goed te luisteren naar de belangen, wensen, ideeën en zorgen van belanghebbenden, kunnen we betere plannen en visies maken. Creativiteit en uitvoeringskracht aanboren: vele stakeholders onderschrijven de uitgangspunten uit de omgevingsvisie en willen bijdragen aan de uitvoering ervan. Inhoudelijke kwaliteit van besluitvorming verbeteren: Samen maken we de stad. Als belangen vroegtijdig en breed worden meegewogen, meer perspectieven worden ingebracht en meer gebruik wordt gemaakt van de kennis en de creativiteit van de stad, dan wordt de inhoudelijke kwaliteit van besluiten hoger. Als we belanghebbenden vanaf het begin meenemen in de actualisatie, groeit het inzicht en begrip voor belangen van anderen en ook voor de dilemma’s waar we als stad voor staan. Een grotere gedragenheid helpt bij het vervolgproces en de besluitvorming die plaats gaat vinden aan het eind van dit proces.

2.2.3

Participatieonderdelen

Er wonen meer dan 189.000 mensen in Nijmegen. Met iedereen in gesprek gaan is niet mogelijk. Wel vindt de gemeente Nijmegen het wenselijk dat de omgevingsvisie zo veel mogelijk aansluit bij het perspectief van bewoners uit de stadsdelen. Uit ervaring weten we dat maar een beperkt deel van de inwoners participeert in beleidsprocessen. Dat is niet alleen in Nijmegen zo, maar ook landelijk. We hebben er rekening mee gehouden dat we niet alle belanghebbenden

38

zullen horen. We zien dat niet als een gegeven en zetten daarom extra in om verschillende groepen te bereiken. Bovendien wil niet iedere stakeholder op dezelfde wijze betrokken worden. Vandaar dat we op verschillende manieren contact gelegd hebben. In het participatieverslag ‘Samen in gesprek over onze stad’ zijn de uitkomsten van deze participatieonderdelen in woord en beeld opgenomen. Stadspanel Voor de actualisatie van de omgevingsvisie hebben we meermaals het Nijmeegse stadspanel ingezet in de verkenningsfase. In oktober 2023 is de peiling ‘Groeien binnen de bestaande stad?’ uitgezet onder de panelleden van het stadspanel. In oktober 2023 is ook de stadpeiling ‘Gezonde leefomgeving’ in het kader van de actualisatie van de omgevingsvisie uitgezet. De peiling ‘Energietransitie: wonen zonder aardgas’ is in februari 2024 uitgezet onder de panelleden. Stadsgesprekken Op 22 juni 2023 is de gemeente in gesprek gegaan over wonen in de stad. In deze bijeenkomst is het woonbehoeftenonderzoek besproken. • Op 2 november 2023 hebben we gesproken over de plek van mobiliteit in onze prettige leefomgeving. • Op 13 november is het thema bouwen binnen de grenzen van de stad besproken. • Op 28 november zijn we in gesprek gegaan over ons naoorlogse erfgoed. • Op 11 januari 2024 hebben we gesproken over de impact van de circulaire economie.

• Op 12 maart 2024 zijn we in gesprek gegaan over wonen en zorg. • Op 25 maart 2024 zijn we met elkaar in gesprek gegaan over de impact van de energietransitie op Nijmegen.

•

Van ieder gesprek is een verslag en een infographic met de belangrijkste onderwerpen gemaakt. Deze zijn te vinden in het participatieverslag ‘Samen in gesprek over onze stad’.

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Participatie: Samen in gesprek over onze stad

Foto stadsgesprek Wonen - Beeldfanaat

39

Gesprekken met enkele specifieke stakeholders We zijn in gesprek gegaan met een aantal specifieke stakeholders/stakeholdergroepen. De actualisatie van de omgevingsvisie van Nijmegen heeft op de agenda gestaan bij de adviescommissies, de regiogemeenten en de woningbouwcorporaties. Met hen is besproken hoe zij kijken naar de stad en de thema’s die hier in de komende jaren aan de orde zijn. De ontwerp-omgevingsvisie is in concept voorgelegd aan deze stakeholders om ze mee te nemen in de visie en ambities van de gemeente Nijmegen voor de komende jaren. De adviescommissies zijn gevraagd advies uit te brengen op de ontwerp-omgevingsvisie.

In ieder stadsdeel, behalve in stadsdeel Centrum, is met bewoners gesproken die zijn aangedragen door de wijkregisseurs op basis van de contacten die zij in de stadsdelen hebben met de wijkraden. De bewoners met betrokkenheid bij de wijkraad kennen de wijken en de omstandigheden in de stadsdelen en hebben een goed beeld wat er leeft in de wijk. De gesprekspartners verschillen in leeftijd, afkomst, opleidingsniveau en beroep, maar delen allemaal een diepgaande betrokkenheid bij de stad Nijmegen. De gesprekken hebben plaatsgevonden op persoonlijke titel zonder dat de gesprekspartners alle bewoners hoefden te vertegenwoordigen.

Stadsdeelgesprekken Onze gekozen aanpak heeft zich in de fase van het maken van de gebiedsuitwerkingen gericht op het scherp(er) krijgen van het bewonersperspectief. Hiertoe zijn stadsdeelgesprekken georganiseerd om zoveel mogelijk van de onderliggende belangen die bewoners hebben met betrekking tot de ruimtelijke opgaven in de stad in kaart te brengen.

In de meeste stadsdeelgesprekken zijn niet alleen de consequenties van het ruimtelijk beleid van de gemeente ten aanzien van woningbouw, milieu/duurzaamheid en transities ten aanzien van warmte, energie en mobiliteit onderwerpen van gesprek geweest. Ook de wijze waarop de gemeente Nijmegen de bewoners betrekt bij het maken van beleid, het uitvoeren van projecten en het oplossen van problemen in de leefomgeving zijn aan bod gekomen.

Ruim 40 bewoners zijn uitgenodigd voor een belangengesprek. Dit type gesprek is bedoeld om duidelijkheid te verschaffen over de belangen die spelen en gemeentelijke aannames te toetsen. Bij (bijna alle) de belangengesprekken was er naast de gespreksleider een wijkregisseur van de gemeente Nijmegen aanwezig, evenals een lid van het kernteam dat verantwoordelijk is voor het schrijven van de gebiedsuitwerkingen. Dit had twee doelen: ten eerste konden de ambtenaren uit eerste hand waardevolle kennis en informatie verzamelen voor de gebiedsuitwerkingen, en ten tweede kon de relatie worden versterkt tussen de gemeente en bewoners. Iets wat de gemeente ook op langere termijn ambieert. De gesprekken zijn gevoerd als informatief gesprek en niet in de vorm van een dialoog of discussie. De gemeente heeft deelgenomen aan de gesprekken om te luisteren en niet om beleidskeuzes toe te lichten of te vertegenwoordigen. Er zijn in de gesprekken geen keuzes of afspraken gemaakt.

40

Kind speelt in Brakkefort, Nijmegen-Oost - Elske Nissen

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Participatie: Samen in gesprek over onze stad

41

Toekomstbeeld

03.

‘t Hert, Nijmegen-Midden - Gemeente Nijmegen

In dit hoofdstuk beschrijft Nijmegen de centrale ambitie en leidende principes. Met de centrale ambitie beschrijft Nijmegen wat we richting 2050 proberen te bereiken: een nabije en rechtvaardige stad. De leidende principes vertellen waar Nijmegen rekening mee houdt in de ontwikkeling van de stad.

44

3.1

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Toekomstbeeld

45

Klimaatneutraal • 2030 55% CO2 reductie • 2050 klimaatneutraal en circulair

3.2 Centrale ambitie: De nabije en rechtvaardige stad Klimaatbestendig • In 2035 zijn de prioritaire gebieden vergevorderd aangepakt. • 2050 Nijmegen klimaatbestendig

3.2.1

Inleiding

Nijmegen heeft de ambitie om in 2050 een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen wil namelijk dat huidige en toekomstige generaties goed, gezond en veilig kunnen wonen, werken en verblijven in Nijmegen.

3.2.2

Nabije stad

Om onze ambitie voor 2050 waar te maken en daarbij de groei van de stad op een duurzame en gezonde manier vorm te geven, kiest Nijmegen ervoor toe te werken naar een nabije stad. Met een nabije stad bedoelt Nijmegen twee dingen: • Ruimtelijke nabijheid: de ambitie om gebruikers van Nijmegen de mogelijkheid te bieden om voorzieningen voor het dagelijkse leven, als dit mogelijk is, op loop- of fietsafstand te bereiken. Waar het kan streven we functiemenging na. De openbare ruimte is bij voorkeur zo ontworpen dat het een compacte stad kan dragen. • Sociale nabijheid: de ambitie om inwoners de mogelijkheid te bieden deel te laten nemen aan de samenleving, elkaar, of nieuwe mensen te ontmoeten, de mogelijkheid om te werken aan het bouwen van gemeenschappen en dat bedrijven ideeën kunnen uitwisselen. Dit zorgt voor een sterke sociale basis, sociale cohesie, culturele diversiteit, inclusiviteit en economische vernieuwing. Bij sociale nabijheid hoort ook elkaar de ruimte geven, eigen verantwoordelijkheid nemen en plek bieden aan mensen die ondersteuning nodig hebben. Woningbouw • Het doel is het terugdringen van het woningtekort tot 2%. Om dat te bereiken zetten we van 2024 tot 2040 in op toevoeging van 17.000 tot 22.000 woonruimtes • 2050 stedelijker karakter Gezonde stad • 2030 beweegvriendelijke stad • gezonde fysieke leefomgeving

46

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

3.2.3

3.2.4

Illustratie nabije en rechtvaardige stad

Om het toekomstbeeld inzichtelijk te maken is een illustratie gemaakt van Nijmegen in ontwikkeling richting 2050. Dit beeld laat schetsmatig zien welke opgaven in Nijmegen spelen en landen. Zo is te zien dat Nijmegen werkt aan verschillende hoogstedelijke gebieden rondom openbaar vervoersknooppunten. Daarnaast zijn de economische ontwikkeling, verduurzaming en klimaatadaptatie schetsmatig uitgebeeld.

Rechtvaardige stad

Nijmegen wil een rechtvaardige stad zijn. Alle opgaven waar Nijmegen voor staat, vragen een politieke keuze en richting. Nijmegen wil hierbij rechtvaardige keuzes maken over de verdeling van lusten en lasten. Nijmegen heeft aandacht voor verschillende onderdelen van ruimtelijke rechtvaardigheid. Zoals in de mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie en het versterken van ontmoetingsplekken en voorzieningen.

Deel I | Toekomstbeeld

47

48

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Toekomstbeeld

49

3.3 3.3.1

Leidende principes

Inleiding

Niemand kan voorspellen hoe de wereld er in 2050 uitziet. De ontwikkeling van een stad is een dynamisch proces. Daarom is deze omgevingsvisie geen blauwdruk voor 2050. We vinden het belangrijk om in de ontwikkeling van de stad vast te houden aan onderwerpen die we belangrijk vinden. Daarom werkt Nijmegen met leidende principes.

3.3.2

Samen met de stad en de regio

Nijmegen is trots op haar inwoners, bedrijven en instellingen en werkt samen om onze doelen te halen. We blijven in gesprek met de stad. We vragen binnen hun mogelijkheden een actieve houding van onze inwoners. We hebben oog voor de regionale effecten, samenhang en kansen voor regionale samenwerking bij het maken van keuzes.

3.3.3

Slim ruimtegebruik

De ruimte in Nijmegen is schaars. Daar willen we dus zuinig mee omgaan. Daarom proberen we zoveel mogelijk functies slim te combineren, passend binnen ons idee van een nabije en rechtvaardige stad. Zo komen we tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Vertrekpunt bij nieuwe ontwikkelingen is de ruimtelijke eigenheid van een gebied. De mobiliteitstransitie is belangrijk om te kunnen werken aan een goed gebruik van de schaarse ruimte. Water en bodem zijn richtinggevend in wat qua ruimtelijke ontwikkeling en ruimtegebruik mogelijk is.

3.3.4

Werken aan de brede welvaart

Nijmegen heeft een brede blik op de ontwikkeling van de stad. Wanneer we werken aan de uitvoering van de omgevingsvisie in beleid, of projecten bekijken we ze vanuit verschillende perspectieven: de mens, de planeet en de economie. Nijmegen streeft hierbij naar een eerlijke verdeling van lusten en lasten. We staan in ons denken stil bij de gevolgen van keuzes voor de gebruikers van de stad. We staan in ons denken ook stil bij de gevolgen elders en voor toekomstige generaties.

50

3.3.5

De rechtvaardige stad

In Nijmegen vinden we ruimtelijke rechtvaardigheid cruciaal voor een inclusieve en eerlijke stad. We willen dat ruimtelijke ontwikkelingen bijdragen aan kansengelijkheid en sociale verbinding en dat iedereen zich thuis voelt in de stad. Hierbij hebben we aandacht voor verschillen tussen stadsdelen en investeren we waar nodig ongelijk voor gelijke leefkwaliteit. Zo bouwen we samen aan een stad waarin iedereen, ongeacht achtergrond of woonplek, eerlijke kansen krijgt om zich te ontwikkelen en volwaardig mee te doen.

3.3.6

Bijdragen aan de gezonde leefomgeving

Bij de groei en ontwikkeling van de stad beschermen, bevorderen en faciliteren we actief de gezondheid van onze inwoners. We zorgen voor een groene, gezonde én klimaatbestendige omgeving. Door een schoon milieu te waarborgen en negatieve omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling en hittestress te verminderen, beschermen we de gezondheid van inwoners. We faciliteren gezondheid door een beweegvriendelijke, groene en veilige omgeving in te richten, met voldoende aantrekkelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoeten. Een prettige en veilige leefomgeving draagt bij aan welzijn en gelijke kansen voor iedereen.

3.3.7

Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van het beleid

Nijmegen werkt aan de nabije en rechtvaardige stad via 4 beleidshoofdlijnen. Deze zijn: de sociale en gezonde stad, de aantrekkelijke stad, de economisch veerkrachtige stad en de duurzame stad. We proberen zoveel mogelijk kansen te benutten om deze hoofdlijnen te combineren. Ontwikkelingen dragen bij aan de hoofdlijnen van het beleid. Als het nodig is geven we onze hoofddoelen prioriteit. Dat betekent dat gezondheid, woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit prioriteit krijgen.

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Toekomstbeeld

Bosje van Vroon, Nijmegen-Zuid - Gemeente Nijmegen

51

3.4 Werken met de leidende principes De leidende principes zijn toegepast in deze omgevingsvisie. Ze hebben daarmee invloed gehad op de hoofdlijnen van het beleid en de ruimtelijke strategie. Bij het maken van thematisch beleid voor de fysieke leefomgeving, gebiedsvisies, ruimtelijke projecten en bij ruimtelijke initiatieven uit de stad, neemt Nijmegen de leidende principes mee. Hiermee geven we richting aan de toekomst en dagen we uit om te komen tot innovatieve ideeën en oplossingen.

52

Universiteit, Nijmegen-Midden - Thea van den Heuvel

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel I | Toekomstbeeld

53

Beleidsdoelen

04.

Wijkgezondheidscentrum, Lindenholt - Gemeente Nijmegen

Eerder in deze omgevingsvisie beschreef Nijmegen dat het de ambitie heeft een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen bereikt dit door te werken aan vier ‘hoofdlijnen van beleid’: • We zijn een Sociale en gezonde stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we gezondheid beschermen en bevorderen door het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving. Daarnaast bevorderen we een inclusieve, veilige en veerkrachtige stad met een sterke sociale basis. • We zijn een Economisch veerkrachtige stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan een toekomstbestendige economie die duurzaam is en de brede welvaart van onze inwoners bevordert. • We zijn een Aantrekkelijke stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we werken aan rechtvaardige mobiliteit, voldoende ruimte voor wonen en het behouden van ons waardevolle erfgoed en landschap. • We zijn een Duurzame stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, een klimaatneutrale stad en een circulaire economie.

56

4.1

Deze vier hoofdlijnen van het beleid worden in dit hoofdstuk uitgelegd.

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel II | Beleid

57

Hoofdlijnen van het beleid

58

We zijn een Duurzame stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, een klimaatneutrale stad en een circulaire economie.

We zijn een Economisch veerkrachtige stad. Daarmee laten we zien hoe we werken aan een toekomstbestendige economie die duurzaam is en de brede welvaart van onze inwoners bevordert.

We zijn een Aantrekkelijke stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we werken aan rechtvaardige mobiliteit, voldoende ruimte voor wonen en het behouden van ons waardevolle erfgoed.

We zijn een Sociale en gezonde stad. Daarmee laat Nijmegen zien hoe we gezondheid beschermen en bevorderen door het creëren en behouden van een gezonde leefomgeving. Daarnaast bevorderen we een inclusieve, veilige en veerkrachtige stad met een sterke sociale basis.

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel II | Beleid

59

4.2

Hoofddoelen Nijmegen is klimaatneutraal Nijmegen circulair Nijmegen is klimaatbestendig (uiterlijk 2050)

Naast de hoofdlijnen van beleid, hanteert Nijmegen vier hoofddoelen die we in ieder geval willen bereiken. Met deze hoofddoelen stellen we dus prioriteiten voor ons beleid voor de fysieke leefomgeving.

• • •

•

Het doel is het terugdringen van het woningtekort tot 2%. Om dat te bereiken zetten we van 2024 tot 2040 in op toevoeging van 17.000 tot 22.000 woonruimten. In 2030 hebben we het doel van 55% CO2 reductie behaald. Nijmegen is in 2050 klimaatneutraal en draagt bij aan een volledig-circulaire economie. We hebben het doel een gezonde stad te zijn. Nijmegen werkt continu aan een gezonde fysieke leefomgeving. Dat drukken we daarom niet in de tijd uit. Wel zijn we in 2030 een beweegvriendelijke stad. In 2050 willen we de stad klimaatadaptief hebben ingericht. De prioritaire gebieden willen we in 2035 klimaatadaptief met voorrang hebben aangepakt. Maar er zal meer tijd nodig zijn voordat de gebieden volledig klimaatadaptief zijn.

Tot 2040 17.000 tot 22.000 woonruimtes toegevoegd

In het vorige hoofdstuk heeft Nijmegen beschreven dat het de ambitie heeft een nabije en rechtvaardige stad te zijn. Nijmegen bereikt dit door te werken aan 4 beleidshoofdlijnen: de sociale en gezonde stad, de aantrekkelijke stad, de economisch veerkrachtige stad en de duurzame stad. Deze ‘hoofdlijnen van het beleid’ worden in dit hoofdstuk uitgelegd.

Prioritaire gebieden zijn vergevorderd aangepakt

55% Co2 reductie Woningtekort teruggedrongen, beweegvriendelijke stad

60

Omgevingsvisie gemeente Nijmegen | De Nabije Stad 2050

Deel II | Beleid

61

4.3 4.3.1

Sociale & gezonde stad

Inleiding

Nijmegen werkt aan een gezonde stad waar mensen gezond kunnen leven. Nijmegen wil graag een beweegvriendelijke stad zijn. Omdat de stad verstedelijkt en intensiever wordt bebouwd, is het belangrijk dat er genoeg aandacht is voor de gezonde leefomgeving. Ruimte voor o.a. groen, bewegen, ontspanning, verbinding en ontmoeten is dan essentieel voor inwoners om gezond te kunnen blijven leven. Volgens Nijmegen is een sociale en gezonde stad: • Een stad die als prettig wordt ervaren, en die uitnodigt tot gezond gedrag zoals bewegen, sporten en gezond eten. • Een stad waar gewerkt wordt aan een gezond milieu en een groene, gezonde en klimaatbestendige omgeving. • Een stad met ruimte voor ontmoeten, werk en een sterke sociale basis. Met gemengde wijken waar voldoende ruimte is voor ontmoeten en verbinden voor iedereen. • Een stad waar de negatieve omgevingsfactoren zo min mogelijk invloed hebben op de gezondheid. Een gezonde leefomgeving is een breed thema dat verschillende beleidsterreinen en thema’s raakt. Dit vraagt om samenwerking tussen verschillende beleidsterreinen. Diverse thema’s komen terug in andere hoofddoelen. Om gezondheid onderdeel te maken van ruimtelijke ontwikkelingen definiëren we acht onderwerpen die richting geven aan een gezonde leefomgeving.

4.3.2

We stimuleren een beweegvriendelijke omgeving

Wat is de opgave? Bewegen is belangrijk voor de gezondheid van iedereen. Nijmegen wil een stad zijn die mensen stimuleert, faciliteert en uitdaagt om te bewegen. Wandelen voor plezier staat in Nederland bovenaan de lijst van de meest ondernomen vrijetijdsactiviteiten en de trend is dat bewegen in de openbare ruimte toeneemt. Tegelijkertijd verdicht de stad en wordt de openbare ruimte schaarser. Daarom is het belangrijk dat we bij de infrastructuur in de stad oog voor de menselijke maat hebben en voldoende ruimte blijven creëren voor bewegen. Om te zorgen dat de stad in de toekomst leefbaar en bereikbaar blijft, moeten we inzetten

62

op de mobiliteitstransitie. Ook is er ruimte nodig voor ontmoeting, georganiseerde én ongeorganiseerde sporten. Ongeveer de helft van de volwassen Nijmegenaren sport ongeorganiseerd en doet dat alleen of met iemand anders. Bewegen en ontmoeten, op welke manier dan ook, dragen bij aan de sociale en motorische ontwikkeling van kinderen, verlagen het risico op ziekten, en stimuleren sociale verbinding en participatie van inwoners. Openbare ruimten en voorzieningen voor bewegen en ontmoeten moeten goed onderhouden en verspreid zijn. We vinden het belangrijk dat deze plekken voor alle inwoners beschikbaar zijn, dus hebben we extra aandacht voor toegankelijkheid. Hoe gaan we dit doel bereiken? Bij de (her)inrichting van infrastructuur geven we zo veel mogelijk ruimte aan voetgangers, fietsers en goed openbaar vervoer. Ook bieden we alternatieven voor de auto, zoals stadsrandhubs en deelmobiliteit. We creëren een infrastructuur die voetgangers en fietsers een veilige, comfortabele route biedt en die actief vervoer de aantrekkelijkste keuze maakt. We willen primaire voorzieningen actief inrichten op voetgangers en fietsers om de druk van auto’s te verminderen. Dit zorgt voor een veilige en overzichtelijke omgeving, met ruimte voor bewegen en groen, waarbij de auto soms op afstand staat.