1. Gebiedsvisie Campus Heijendaal
Tekst van het document
Campus Heijendaal Gebiedsvisie december 2024
Colofon De opdracht voor de Gebiedsvisie Heijendaal is uitgevoerd door PosadMaxwan in gezamelijke opdracht van en in samenwerking met Gemeente Nijmegen, Radboud Universiteit, Radboudumc en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Geraadpleegde bronnen: Bij de beschrijvingen van de historische ontwikkelingen van Campus Heijendaal is gebruik gemaakt van de cultuurhistorische analyse en waardestelling van SteenhuisMeurs (2023). Waar andere bronnen zijn gebruikt zijn deze direct vermeld in de tekst of bij de afbeeldingen welke dit betreft. Posad Maxwan Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869
december / 2024
Inhoudsopgave 01
Campus Heijendaal in 2040
04
Visie
1. Droombeeld
1. Visie: het verhaal van de campus
2. Samenvatting
2. Vitale & verbonden campus
3. Visiekaart
3. Natuurlijke & groene landgoedcampus 4. Levendige & stedelijke campus 5. Toekomstbestendige & flexibele campus
02
Aanleiding en doel
6. Visiekaart
1. Waarom een gebiedsvisie? 2. Doelstellingen
05
Vervolg en aanbevelingen
3. Beleidskaders 4. Samen met de stad 5. Leeswijzer Gebiedsvisie
03
Analyse 1. Plangebied en omgeving 2. Korte historie 3. Historische ontwikkeling van de campus 4. Campus in de stad en omgeving 5. Landschap en erfgoed 6. Klimaat, biodiversiteit en energie 7. Mobiliteit 8. Programma
1. Vervolg en aanbevelingen
1
Campus Heijendaal in 2040
1.1 Droombeeld
1.2 Samenvatting Gezamenlijk toekomstbeeld
In de gebiedsvisie richten we ons in de eerste plaats op
kwaliteiten zoveel als mogelijk hand in hand gaan. Omdat
De gebiedsvisie voor Campus Heijendaal beschrijft het
voetgangers en fietsers (het zogenaamde STOMP-principe).
dit niet altijd vanzelfsprekend is, maken we onderscheid
gezamenlijke toekomstbeeld van Radboud Universiteit,
Dit stimuleren we maximaal door bestaande fiets- en
tussen plekken waar ontwikkeld kan worden en het groene
Radboudumc, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (de
wandelroutes te verbeteren en nieuwe routes aan te leggen.
raamwerk van het ‘landschapscasco’ dat we willen behouden
campuspartners) en gemeente Nijmegen op de ruimtelijke
Bijvoorbeeld ‘De Loper’, een brede en comfortabele route
en versterken. Als we bouwen zetten we in op gebouwen
ontwikkelingsmogelijkheden van Campus Heijendaal.
voor langzaamverkeer die over de hele campus loopt en
van hoge kwaliteit, zoveel als mogelijk energieneutraal en
Het is het eerste integraal opgestelde visiedocument
ontmoetingsplekken en OV-haltes met elkaar verbindt.
circulair. Door (her)gebruik van het bestaande, gebruik
voor de campus van de campuspartners en de gemeente
Autogebruik ontmoedigen we door o.a. de snelheid op
van secundaire grondstoffen en natuurlijke materialen en
samen. De partijen hebben hiervoor een zestal
de hele campus te verlagen, parkeren te clusteren, meer
modulaire nieuwbouw. Ook bouwen we compact (met een zo
doelstellingen geformuleerd die ingaan op het versterken
oversteekplaatsen te maken en wegprofielen opnieuw in te
beperkt mogelijke footprint) om de doorwaadbaarheid van
van de levendigheid en het verblijfsklimaat, de fysieke en
richten.
het gebied te vergroten en geen nieuwe grote barrières op te
ecologische verbindingen, de onderlinge samenhang en
werpen.
identiteit, de duurzame mobiliteitstransitie, innovatieve
Natuurlijke & groene landgoedcampus (2)
bedrijvigheid en de toekomstbestendigheid van Campus
Campus Heijendaal is geen onbeschreven blad. In deze
Vervolg samenwerking
Heijendaal.
gebiedsvisie wordt nadrukkelijk voortgebouwd op de
De gebiedsvisie voor Campus Heijendaal is een ruimtelijk
bijzondere bestaande kwaliteiten van de campus. De
raamwerk voor de campus met leidende principes en
Samen met de stad
rijke historie van het gebied (van de Romeinse sporen tot
bouwstenen (ingrepen) voor de verdere ontwikkeling van
De gebiedsvisie is in samenspraak met gebruikers en
het landgoed, de ontwikkeling van de eerste katholieke
het gebied. Daarmee is de gebiedsvisie een stip op de
inwoners en organisatie uit de omliggende wijken tot stand
universiteit van Nederland en de groei van het ziekenhuis)
horizon en nog geen precies uitgewerkt plan. Dat betekent
gekomen. In een viertal participatiebijeenkomsten is een
zijn terug te vinden in het bijzondere bosrijke landschap met
dat verdere uitwerking van de gebiedsvisie nodig is,
rijke oogst aan opmerkingen, zorgen, complimenten en
open en gesloten delen en de karakteristieke gebouwen. Het
bijvoorbeeld in de vorm van een nieuw Omgevingsplan,
aandachtspunten opgehaald. Zorgen over onder meer de
landschap van lange lanen en vakken - ‘het landgoedcasco’
(stedenbouwkundige) plannen of projecten.
parkeeroverlast en het behoud van rust op de campus
- vormt hierbij de basis voor de ruimtelijke hoofdstructuur.
en wensen om bijvoorbeeld de loop- en fietsroutes te
Bijzondere aandacht gaat uit naar de openbare ruimte, de
Met het oog op de verdere uitwerking van de gebiedsvisie,
verbeteren en de kwaliteit van het aanwezige groen en
groene kwaliteiten en de inpassing van gebouwen in het
hebben de campuspartners en de gemeente afgesproken
erfgoed te benutten zijn meegewogen bij het maken
landschap.
de samenwerking voort te zetten en zoeken naar de
van deze gebiedsvisie. Zo is op basis van zorgen van
juiste vorm hiervoor. Partners willen waarborgen dat bij
belanghebbenden de keuze gemaakt om geen wegen op
Levendige & stedelijke campus (3)
de verdere ontwikkeling van de campus de visie op dit
de campus af te sluiten voor autoverkeer. In plaats daarvan
Een levendige campus is een fijne plek om te zijn
gebied nagestreefd blijft worden. Partners doen dit in
is gekozen voor een reeks aan maatregelen die fietsers en
met aantrekkelijke openbare ruimtes. We stimuleren
de overtuiging dat de kwaliteit van de campus voor de
voetgangers voorop stellen, bijvoorbeeld door het invoeren
levendigheid door ruimte te bieden aan innovatieve
instellingen en voor de stad Nijmegen beter wordt door
van een maximale snelheid voor auto’s van 30 km/u.
bedrijven en woningen en door kleinschalige voorzieningen
dit samen en in samenhang te doen. Daarbij zijn partijen
toe te voegen. Ook kiezen we voor het concentreren van
zich ervan bewust dat zij, naast dit gezamenlijk belang,
Vier verhaallijnen
activiteiten en functies in een aantal clusters. Op die manier
ook individuele belangen hebben. Als in de toekomst de
De gebiedsvisie is opgebouwd langs vier verhaallijnen die
ontstaan er plekken waar ontmoeting plaatsvindt en waar
omstandigheden bij één of meerdere partijen aanleiding
het gezamenlijke verhaal van de campus vertellen: de
het levendig is. Buiten deze clusters, op andere plekken op
geven tot wijziging, dan is het doel van de samenwerking ook
vitale & verbonden campus (1), de natuurlijke & groene
de campus, is juist veel rust te vinden, zowel voor mensen
om samen de gebiedsvisie aan te passen of bij te stellen.
landgoedcampus (2), de levendige & stedelijke campus (3)
als voor dieren. Op die manier bewaken we de balans tussen
en de toekomstbestendige & flexibele campus (4).
rust en reuring.
Vitale & verbonden campus (1)
Toekomstbestendige & flexibele campus (4)
Alle keuzes die mensen maken om een gezonder leven te
Een succesvolle campus is een campus waar ruimte
kunnen leiden, kennen ook een ruimtelijke component.
voor ontwikkeling en behoud van de bijzondere (groene)
7
1.3 Visiekaart Gebiedsvisie
8
1.3 Visiekaart
2
Aanleiding en doel
Luchtfoto gedeelte van Campus Heijendaal. Bron: Radboud Universiteit
12
2.1 Waarom een gebiedsvisie? Inleiding
Kiezen voor samenwerking
Campus Heijendaal levert een belangrijke bijdrage aan
De campuspartners en de gemeente Nijmegen hebben
de identiteit en ontwikkeling van Nijmegen als stad.
met elkaar afgesproken gezamenlijk te werken aan een
Nijmegen is een onderwijs- en kennisstad vanwege de
gebiedsvisie voor Campus Heijendaal. Campus Heijendaal
kennisinstellingen die op Campus Heijendaal gevestigd zijn.
is een belangrijke plek in Nijmegen en een plek met
Met Radboud Universiteit, Radboudumc en Hogeschool
uitdagingen. In een beperkte ruimte moet de campus klaar
van Arnhem en Nijmegen in het gebied en ROC Nijmegen
worden gemaakt voor de toekomst. We schuiven problemen
direct ernaast speelt Campus Heijendaal een grote rol in
niet naar de toekomst of naar andere gebieden in Nijmegen.
het opleiden van studenten. Niet alleen uit de stad, maar
Dat vraagt om keuzes. Deze keuzes maken we gezamenlijk in
uit een grote regio. De instellingen trekken dit talent aan.
deze gebiedsvisie.
beschreven.
‘Talent dat zich uiteindelijk bindt aan deze stad, aangezien ongeveer 50% na de studie in de omgeving van Nijmegen
Wat is een gebiedsvisie?
blijft wonen.’
Een gebiedsvisie is een uitwerking van de Omgevingsvisie
1
voor een bepaald gebied in de stad. Iedere gemeente Campus Heijendaal is een plek van innovatie. Zo loopt
in Nederland stelt een Omgevingsvisie op. Dat is een
het Radboudumc voorop in het vormen van gezondheid
strategische visie voor de lange termijn voor de fysieke
en gezondheidszorg van de toekomst. En wordt aan de
leefomgeving. Een Omgevingsvisie is een wettelijke
Radboud Universiteit en de Hogeschool van Arnhem
verplichting uit de Omgevingswet en wordt vastgesteld door
en Nijmegen onderzoek gedaan dat bijdraagt aan de
de gemeenteraad. Een gebiedsvisie vormt de strategische
maatschappelijke opgaven van vandaag en morgen.
visie voor de lange termijn, waarin uitgangspunten en ambities voor de ontwikkeling van een gebied zijn
‘Campus Heijendaal is ook een plek waar zorg wordt
beschreven. De gemeenteraad van Nijmegen stelt een
verleend aan patiënten uit de stad en ver daarbuiten. Ieder
gebiedsvisie vast.
jaar behandelt het Radboudumc ongeveer 180.000 unieke patiënten. Via een opname in het ziekenhuis (circa 22.500
De gebiedsvisie voor Campus Heijendaal beschrijft de
ieder jaar), door een operatie (circa 30.500 ieder jaar) of
uitgangspunten en gezamenlijke ambities van de vier
een afspraak met een arts (circa 470.000 consulenten per
partijen voor de verdere ontwikkeling van de campus tot
jaar).’
2040. Het gaat om een integrale visie waarin de wensen
2
Huize Heyendael in 1920. Bron: Regionaal Archief Nijmegen [1] Bron: Radboud Alumni-onderzoek 2022 [2] Bron: Radboudumc Jaarverslag 2023
en uitgangspunten voor de ruimtelijke thema’s die spelen Tot slot is Campus Heijendaal een belangrijke economische
in het gebied samen komen. Het gaat hier om thema’s als
motor van stad en regio. De campus biedt werk aan
bereikbaarheid en parkeren, landschap en stedenbouw,
ongeveer 20.000 personen. In de periode 2012-2023 is het
cultuurhistorie, groen en water, circulariteit en energie,
aantal banen op Campus Heijendaal met 24% toegenomen.
klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het resultaat is
Daarmee groeit het aantal banen sterker dan in de stad
één coherente visie die het gedeelde toekomstbeeld
als geheel (16% toename). Niet alleen het innovatieve en
van Campus Heijendaal beschrijft en de ruimtelijke
inclusieve karakter geven vorm aan de identiteit. Ook de
ontwikkelmogelijkheden in het gebied benoemt.
historie, gebouwen en groene gebieden bieden ruimtelijke kwaliteit en identiteit. Die kwaliteiten bieden inspiratie
Wat willen we bereiken?
voor de toekomst en kunnen helpen bij het oplossen van
De campuspartners en gemeente hebben zes doelstellingen
vraagstukken van vandaag en morgen.
uitgewerkt voor de verdere ontwikkeling van Campus Heijendaal. De doelstellingen staan op de volgende pagina
13
2.2 Doelstellingen
14
Levendigheid en verblijfsklimaat van het gebied vergroten zodat Campus Heijendaal naast een plek om te studeren, onderzoeken en zorg te ontvangen ook steeds meer een plek wordt voor innovatieve bedrijvigheid, verblijven, wonen en ontmoeten. Dit met oog voor de balans tussen rust en reuring en sociale veiligheid op de campus.
Versterken van de fysieke en ecologische verbindingen tussen Campus Heijendaal, de naastgelegen buurten en de rest van de stad, zodat Campus Heijendaal nog meer een levendig onderdeel wordt van de stad en de stedelijke natuur.
Versterken van de onderlinge samenhang en gezamenlijke (groene) identiteit van het gebied, zodat het gebied als één campus aanvoelt en functioneert. Dit draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit, verblijfskwaliteit en de toekomstbestendigheid van het gebied.
Duurzaam verbeteren van de bereikbaarheid van, naar en op de campus met de focus op duurzame mobiliteit en het versnellen van de mobiliteitstransitie.
Versterken van de bedrijvigheid, innovatie en onderlinge samenwerking op de campus, zodat de toegevoegde waarde van onderzoek, onderwijs en zorg (maatschappelijke impact) verder kan worden vergroot.
Vergroten van de toekomstbestendigheid van de campus op het gebied van energie, klimaatadaptatie en circulariteit van gebouwen en openbare ruimtes.
2.3 Beleidskaders Omgevingsvisie Nijmegen 2020-2040
Omgevingsvisie Nijmegen 2050 (in ontwikkeling)
Campus Heijendaal staat niet op zichzelf, maar is onderdeel
Op dit moment wordt de Omgevingsvisie 2020-2040
van de stad. In de in 2020 vastgestelde Omgevingsvisie
geactualiseerd in de Omgevingsvisie 2050. Deze
Nijmegen 2020-2040 is de gewenste toekomstige
geactualiseerde Omgevingsvisie bevat naast een
ontwikkeling van de stad beschreven. Hierin is gekozen om
toekomstbeeld voor de gehele stad ook een uitwerking
de komende jaren te blijven groeien binnen de grenzen van
per gebied op stadsdeelniveau. Campus Heijendaal
de stad, zowel in inwoners, banen en bezoekers. En daarbij
maakt in deze visie onderdeel uit van het gebied
het omliggende landschap te sparen.
Nijmegen Midden. De belangrijkste opgave hier is om de economische ontwikkeling hand in hand te laten gaan met
Groei binnen de grenzen van de stad heeft gevolgen.
een aantrekkelijk woonmilieu. Voor Campus Heijendaal
Op steeds meer plekken in Nijmegen moet ruimte
bouwen we voort op de groene en cultuurhistorische
worden gevonden voor een diversiteit aan functies.
identiteit. Binnen het landgoedcasco bieden we ruimte
Daarnaast vragen verschillende transities ‘processen van
voor de belangrijkste functies van de kennisinstellingen
verandering’ om ruimte. Denk aan de energietransitie
(patiëntenzorg, onderwijs, onderzoek en bijbehorende
en het klimaatadaptief maken van Nijmegen. De groei
diensten) en levendigheid (bedrijvigheid, wonen,
van Nijmegen zorgt ook voor een groei van de mobiliteit.
kleinschalige voorzieningen en aantrekkelijke buitenruimte).
Campus Heijendaal
Dat heeft negatieve gevolgen voor de leefkwaliteit en bereikbaarheid. Daarom zet Nijmegen in op het
Groeien binnen de stadgrenzen betekent werkplekken/
verminderen, veranderen en verschonen van de mobiliteit
bedrijven, woningen en groen realiseren op een
(mobiliteitstransitie). Met het veranderen van de mobiliteit
beperkte plek. Een belangrijk uitgangspunt in de nieuwe
bedoelen we dat we vaker kiezen voor ruimte-efficiënte
Omgevingsvisie is het concept van de ‘Nabije stad’. Centraal
en schone vormen van vervoer. De auto neemt van alle
hierin staat het ontwikkelen van plekken waar verschillende
vervoersvormen verreweg de meeste ruimte in. Zeker op
functies samenkomen, zoals wonen, werken en ontspannen.
een stad die groeit heeft dit een grote weerslag. Nijmegen
Op die manier hebben inwoners van de stad dichtbij de plek
De Omgevingsvisie (2020) biedt de kaders voor de Gebiedsvisie voor Campus Heijendaal, op het gebied van ruimte en
geeft daarom prioriteit aan lopen, fietsen en het openbaar
waar ze wonen ook toegang tot voorzieningen.
programma. Bron: Gemeente Nijmegen
vervoer. Zo houden we niet alleen de stad bereikbaar, maar komt er ook ruimte vrij. Ruimte die we weer in kunnen
Bouwen in een beperkte ruimte vraagt ook om
zetten voor andere opgaven en transities in de stad.
uitgangspunten voor hoogbouw. Hoogbouw is bebouwing die duidelijk hoger is dan de gemiddelde bouwhoogte van de
Campus Heijendaal is een belangrijke aanjager van de
directe omgeving (meestal hoger dan 15 meter). Gebieden
groei van Nijmegen. De campus trekt nieuw talent aan en
die wij geschikt achten voor hoogbouw zijn gebieden
bindt het aan de stad, als nieuwe inwoners van Nijmegen.
rondom de OV-knooppunten (treinstations) en daarmee
Ook is Campus Heijendaal van groot gelang voor de
voor de gebiedsvisie relevant is het OV knooppunt Station
stedelijke en regionale economie. De campus is de grootste
Nijmegen Heyendaal. Deze gebieden zijn geschikt omdat
werkgever van de stad. Bovendien zorgt de uitwisseling van
ze met duurzame mobiliteit worden ontsloten. Bewoners en
kennis, talent en ondernemerschap in het gebied voor een
bezoekers zijn hier minder afhankelijk van de auto.
voedingsbodem voor innovatie en nieuwe bedrijvigheid. De campus is daarom in de Omgevingsvisie 2020-2040 aangewezen als een van de plekken waar de komende jaren groei kan plaatsvinden en nieuwe functies aan het gebied kunnen worden toegevoegd. Dat betekent voor de campus dat naast zorg, onderwijs en werken, ook ruimte wordt geboden aan wonen en verblijven.
15
2.4 Samen met de stad De gebiedsvisie voor Campus Heijendaal is gemaakt in
de campus (o.a. medewerkers, studenten en patiënten)
laat het erfgoed van de campus zien en gebruik het om
samenwerking met de stad. We zijn in gesprek gegaan met
die in de wijk hun auto parkeren. Dit probleem kan
de campus identiteit en karakter te geven.
gebruikers van de campus en inwoners en (medewerkers
worden aangepakt door betaald parkeren in te voeren in
van) organisaties uit de omgeving. Op die manier hebben
de wijken rondom de campus. Over deze maatregel zijn
weekend, wordt ook als een kans gezien. Dit kan worden
we uitgezocht wat de kansen en aandachtspunten voor de
de deelnemers aan het participatietraject overwegend
bereikt door aantrekkelijke plekken in de buitenruimte
campus zijn en wat belanghebbenden van onze plannen
kritisch.
te ontwikkelen om te ontspannen, lunchen of bewegen.
Verkeersdrukte op en in de omgeving van de campus
En door functies toe te voegen die voor meer leven in
is een belangrijk zorgpunt onder deelnemers aan het
het gebied zorgen, zoals horeca, wonen en plekken om
participatietraject. Enerzijds zijn er zorgen dat nieuwe
elkaar te ontmoeten.
vinden. In het participatieplan is beschreven hoe dit is
•
aangepakt. Werkbijeenkomsten
ontwikkelingen op de campus voor meer verkeersdrukte
Het gesprek met de stad heeft plaatsgevonden in een aantal
zorgen. Anderzijds zijn deelnemers bezorgd dat het
werkbijeenkomsten. In de startbijeenkomst (januari 2023)
verlagen van de snelheid op de campus naar 30 km/
is opgehaald wat volgens belanghebbenden de kwaliteiten
uur (een maatregel die op de wegen op campus en
van de campus zijn en welke kansen en aandachtspunten
op andere wegen in de stad wordt genomen) leidt tot
zij zien. Vervolgens zijn eerste denkrichtingen voor de gebiedsvisie uitgewerkt. Deze denkrichtingen zijn in twee
•
Meer leven op de campus, ook na 17.00 uur en in het
sluipverkeer en toenemende drukte op andere wegen. •
In de wijken rondom de campus zijn zorgen over de
themabijeenkomsten (juli 2023 en maart 2024) besproken
effecten van meer leven en functies op de campus.
met gebruikers van de campus en inwoners en organisaties
Opgemerkt wordt, dat het toevoegen van voorzieningen
uit de omgeving. Daarbij met de vraag om aan te geven
en functies niet moet leiden tot overlast of een
welke ideeën zij ondersteunen en bij welke voorstellen zij
slechtere bereikbaarheid van de campus en omgeving.
zorgen of aandachtspunten hebben. De opbrengst van de
Een goede balans tussen rust en reuring wordt heel
start- en themabijeenkomst(en) is gebruikt om een concept
belangrijk gevonden.
gebiedsvisie voor Campus Heijendaal te maken. In de vierde bijeenkomst (augustus 2024) is deze concept gebiedsvisie
Belangrijkste kansen
toegelicht aan belanghebbenden en hen gevraagd hierop te
•
reageren.
De belangrijkste routes voor wandelaars en fietsers op Campus Heijendaal volgen op dit moment de grote wegen. Meer en betere routes voor wandelaars
In het participatieverslag is beschreven welke opbrengst in
en fietsers en goede verbindingen tussen deze
de verschillende werkbijeenkomsten is verzameld en hoe
hoofdwegen, dwars door het campusgebied, kunnen de
deze is meegewogen in de gebiedsvisie die nu voorligt. In
campus aantrekkelijker maken.
het overzicht hieronder worden de belangrijkste zorgen en
•
kansen kort toegelicht.
Op een aantal plekken in het campusgebied zijn grote kale plekken met veel stenen/verharding. De campus kan aantrekkelijker worden gemaakt door deze plekken
Opbrengst werkbijeenkomsten
aan te pakken, het aantal maaiveld parkeerplekken te
Belangrijkste zorgen
verminderen en groen toe te voegen.
•
In de wijken rondom de campus bestaan grote zorgen
Campus Heijendaal wordt gezien als een groene campus
over de gevolgen van maatregelen die kunnen worden
met verschillende bijzondere landschapstypen: van bos
genomen om de campus autoluw te maken. Een
tot park tot tuinlandschap. Koester deze kwaliteiten en
maatregel die daarbij veel wordt genoemd, is het
versterk ze, bijvoorbeeld door groen toe te voegen en
afsluiten van wegen voor doorgaand autoverkeer, in het
verschillen tussen landschappen te laten zien.
bijzonder de Heyendaalseweg. •
•
•
Campus Heijendaal kent een rijke geschiedenis.
In de wijken rondom de campus ervaren inwoners en
Het gebied kent veel waardevol erfgoed, zowel in het
organisaties al langere tijd overlast van gebruikers van
landschap als in de gebouwen. Behoud deze kwaliteit,
Opkomst participatieavond Gebiedsvisie en Duurzaam Bereikbaar Heijendaal op 11 januari 2023. Bron: PosadMaxwan
16
2.5 Leeswijzer Gebiedsvisie Op basis van de doelstellingen, de analyses en de inbreng van gebruikers van de campus en inwoners en organisaties uit de omgeving hebben we een viertal verhaallijnen samengesteld. De verhaallijnen vormen de basis van de toekomstvisie en vertellen het nieuwe verhaal van Campus Heijendaal. De verhaallijnen zijn uitgewerkt in leidende principes, ingrepen en themakaarten. Daarmee geven de verhaallijnen antwoord op de vragen: ‘Wat gaan we doen?’ en ‘Hoe gaan we dat doen?’ om de doelstellingen te bereiken. In de integrale visiekaart voor Campus Heijendaal komen de vier verhaallijnen weer samen. De belangrijkste ingrepen voor Campus Heijendaal staan op deze kaart weergegeven.
1
2
DOELSTELLINGEN
ANALYSE
3
VISIE: VERHAALLIJNEN
antwoord op de vragen: wat gaan we doen? hoe gaan we dat doen?
1. Natuurlijke & groene landgoedcampus
La
nd
sc
ha
pe
ne
rfg
oe
d
2. Vitale & verbonden campus
P HUB
P HUB
P HUB
aa
lim
K
P HUB
t, i te
si
er
iv
d
io
b
P HUB
P HUB
P HUB
e t, ie
g
er
n
3. Levendige & stedelijke campus it
te
ili b
o
M
4. Toekomstbestendige & flexibele campus P ra g
ro m m a
17
3
Analyse
3.1 Plangebied en omgeving Campus Heijendaal beslaat de gronden en gebouwen van
Aan de noordgrens ligt een belangrijk OV-knooppunt:
Radboud Universiteit, Radboudumc en de Hogeschool
station Heyendaal. De Sint Annastraat is als Stadsweg
van Arnhem en Nijmegen. Grofweg het gebied tussen de
(S-weg) de belangrijkste invalsweg voor autoverkeer van en
Sint Annastraat, de Houtlaan/d’Almarasweg en het spoor
naar de campus. Daarnaast wordt ook de Heyendaalseweg
Nijmegen-Venlo. Het Radboudumc is centraal gelegen en
veel als invalsweg gebruikt. Langs het spoor ligt een vrije
manifesteert zich voornamelijk aan de Sint Annastraat,
busbaan én snelle fietsroute die de campus rechtstreeks
de HAN aan de noordzijde van de Kapittelweg terwijl de
met station Nijmegen verbindt.
universiteit zuidelijk is gelegen en haar gezicht met name aan de Heyendaalseweg heeft.
In de directe omgeving zijn diverse functies te vinden die een duidelijke relatie hebben met de campus.
De drie campusinstellingen liggen in elkaars directe
Denk aan het ROC Nijmegen (noordzijde station) en de
nabijheid en kennen een sterke ruimtelijke en inhoudelijke
studentenhuisvesting in Hoogeveldt (Professor Bromstraat),
verbondenheid met elkaar en met stad. Het totale gebied
Proosdij (langs de Verlengde Groenestraat) en het
heeft een omvang van ongeveer 150 ha. Hiervan is circa
Albertinumklooster. Hoewel deze gebiedsvisie betrekking
15% bebouwd en 85% bestaat uit open ruimte van
heeft op de gronden van de drie instellingen, kijken we
voornamelijk groen, bossen, sportvelden, parkeerplaatsen
nadrukkelijk ook over de grenzen van het plangebied. De
en infrastructuur.
campus is geen ‘eiland’ in de stad. Het verbinden van de campus met de rest van de stad wordt als één van de
Campus Heijendaal is omgeven door diverse woonwijken/ woonbuurten met een diversiteit aan woonmilieus en sociale samenstellingen: Park Heijendaal, Brakkenstein, Groenewoud, St. Anna, Hatert en Galgenveld. Deze populaire woonbuurten kennen ook veel wijkvoorzieningen zoals scholen, sportcomplexen en buurtwinkelcentra.
20
belangrijkste opgaven aangemerkt.
Nijeveld
Galgenveld Hengstdal
HAN
Hazenkamp
ROC Nijmegen
Park Heyendaal
HAN
Station Heyendaal
SSHN Kwakkenberg
Groenewoud St. Anna
Radboudumc
Campus Heijendaal Park Brakkenstein
Hatert
Grootstal
Radboud Universiteit
Brakkenstein 100
200m
Plangebied (stippellijn) en studiegebied (overige delen) behorende bij de gebiedsvisie Campus Heijendaal, Nijmegen 2023. Bron: Google Earth
21
3.2 Korte historie Landgoed Heijendaal Campus Heijendaal is ontstaan op het terrein van landgoed Heyendaal dat onder meer in eigendom is geweest van de familie Jurgens. Het groene parkachtige en bosrijke karakter van het landgoed komt nog op diverse plaatsen goed tot zijn recht en vormt een prachtige basis voor de toekomstige ontwikkeling van het gebied. Daarnaast zijn er groene lanen op het terrein aanwezig die deels dateren uit de periode van de historische aanleg van het landgoed, maar ook wegen die te herleiden zijn tot de Romeinse routes. Op de pagina hiernaast (3.3) is een beknopte tijdlijn weergegeven van de meest beeldbepalende ontwikkelingen van de huidige Campus Heijendaal. Romeinse tijd Ver voor de stichting van het landgoed bestond het gebied waar nu de campus ligt uit zogenaamde ‘woeste gronden’: nog onontgonnen zand- en heidegronden waar regelmatig zandverstuivingen optraden. Rond de jaartelling legden de Romeinen dwars door dit gebied een belangrijke weg naar het zuiden aan. Deze weg liep via Cuijk en maakte deel uit
Vogelvlucht perspectief van landgoed Heyendaal, ontworpen door Galoppin, 1914. Bron: Pey 2005
van het netwerk van wegen dat Nijmegen verbond met de rest van het Romeinse Rijk. De route werd intensief gebruikt en heeft eeuwenlang dienst gedaan om personen en goederen te vervoeren. De weg zelf was circa 6 meter breed en was aan beide zijden voorzien van bermsloten. Het tracé viel min of meer samen met de huidige Driehuizerweg. Bijna tweeduizend jaar later is het tracé van de voormalige weg nog herkenbaar op die plaatsen die niet zijn bebouwd. Op nauwkeurige hoogtekaarten zijn zelfs de overblijfselen van enkele weggreppels als reliëf in het landschap te zien.
De Rene Descartesdreef met aan het eind Oud-Heijendaal is één van de oudste nog zichtbare historische lanen van de campus. De dreef wordt op dit moment vooral als logistieke route gebruikt en als toegang voor een parkeerterrein. Bron: PosadMaxwan (2023)
22
3.3 Historische ontwikkeling van de campus De ruimtelijke ontwikkeling van de campus kent periodes van onstuimige groei, behoud en meer kleinschalige inbreidingen. Vanuit elke periode zijn waardevolle en minder
0
1
2
Fase 0: periode -1925
Fase 1: periode 1925-1950
Fase 2: periode 1950-1960
Landgoed Heyendaal (Oud-Heydaal)
Aanleg Engelse landschapstuin Landgoed Huize Heyendaal
Eerste gebouwen medische faculteit Katholieke Universiteit
Kenmerken: landhuis Heyendaal, landgoedcasco, sterrenbossen,
(familie Jurgens). Kenmerken:Huize Heyendaal, open/
(Geert Grooteplein). Kenmerken: formele pleinstructuur,
open/gesloten gebieden
gesloten groenvakken, bos, park, landerijen
adressering gebouwen rondom Geert Grooteplein
3
4
5
Fase 3: periode 1960-1980
Fase 4: periode 1980-2010
Fase 5: periode 2010-heden
Komst bètafaculteit aan Heyendaalseweg, periode van grote
Grootschalige functionele uitbreiding (Radboudumc,
Grootschalige herontwikkeling; sloop-transformatie
uitbreidingen. Kenmerken: vrijstaande, alzijdige gebouwen in het
Thomas van Aquinostraat & HAN Campus). Meerdere
(o.a.Radboudumc, Thomas van Aquinostraat) en verdere
groen (Tandheelkunde, Spinoza, Bibliotheek)
samengestelde uitbreidingen, bouw Huygensgebouw,
aanbouw van HAN Campus.
herontwikkeling CWZ-locatie. Kenmerken: aaneengesloten
Kenmerken: terugkeer naar kleinere footprint bebouwing
gebouwen, minder doorwaadbaar gebied
met groen rondom (o.a. Grotius, Maria Montessorigebouw)
waardevolle landschappelijke en stedenbouwkundige elementen te onderscheiden. Het landschap van landgoed Oud-Heyendaal (0) verandert sterk nadat het landgoed door de familie Jurgens is aangeschaft (1). De sterrenbossen - een bos met lanen die vanuit een middelpunt lopen en zo een ster vormen - werden geschikt gemaakt voor de jacht. Een groot deel verandert in deze periode in een landschapspark in de toen populaire Engelse landschapstijl naar de hand van de Belgische landschapsarchitect Emile-Edmond Galoppin.Huize Heyendaal is als centraal herkenningspunt ontworpen door de Nijmeegse architect Charles Estourgie. Wanneer de medische faculteit in het gebied landt in de jaren ‘50 (2) ontstaat er een stedelijke structuur met een formeel ontmoetingsplein als ‘adres’ van de universiteit. In de periode daarna (3) wordt er veel gebouwd in veelal losstaande alzijdige gebouwen (o.a. Tandheelkunde, Universiteitsbibliotheek en Spinoza) in het groen. Na 1975 wordt er verder gebouwd op bestaande bebouwing die nieuwe openbare ruimtes aan elkaar verbindt. Na 1995 wordt er bebouwing toegevoegd direct aan de bestaande bebouwing. Deze aaneengesloten bebouwing (4) belemmert op plekken in het gebied de doorgang voor wandelaars en fietsers (de gebouwen vormen een barrière, met name bij het Radboudumc en de Thomas van Aquinostraat).
Vanaf 2010 begint een periode van grootschalige herontwikkeling (UMC-west), sloop-nieuwbouw met een terugkeer naar kleinere alzijdige bebouwing (o.a. Grotius, Maria Montessori) en minder aaneengesloten bebouwing (5).
23
3.4 De campus in de stad en regio Op de schaal van de stad is de campus van grote betekenis.
De campus wordt vanuit meerdere richtingen ontsloten
Naar aanleiding hiervan willen de kennisinstellingen in
Campus Heijendaal vormt samen met de Binnenstad en
door de bus. Met in het bijzonder lijn 10 als hoogfrequente
Nijmegen zich afficheren met het Lifeport-netwerk met als
Winkelsteeg (NovioTech Campus) de top drie economische
pendel tussen station Nijmegen en de campus (met 6
doel om meer zichtbaar te zijn buiten de regio. Als het om
locaties in Nijmegen. Daarnaast is het op het gebied
bushaltes inclusief Station Heijendaal). Ook wel het ‘rondje
de speerpuntclusters Health & Hightech gaat kent Nijmegen
van onderzoek, patiëntenzorg en onderwijs het grootste
Heijendaal’ genoemd.
twee relevante campussen. De NovioTech Campus (NTC)
kenniscluster van de regio en alle campuspartners samen
gevestigd in de wijk Winkelsteeg in Nijmegen en de ‘Lifeport
vormen de ‘grootste werkgever’ van Oost Nederland.
De meest kenmerkende eigenschap is de groene kwaliteit
Campus Nijmegen’ gevormd door het: Radboudumc, de
Deze bundeling van kennisinstellingen is uniek in de
van de campus. Campus Heijendaal vormt onderdeel van
Radboud Universiteit, de HAN en het ROC3 voornamelijk
regio en op specifieke onderwerpen toonaangevend op
een groter bosrijk natuurgebied aan de zuid oostzijde van
gevestigd in de wijk Heijendaal. Deze kennisinstellingen
nationaal en internationale schaal. Het Radboudumc is
de stad dat in Heilig Landstichting, Berg en Dal, Malden
zijn van plan vanaf 2025 het merk Lifeport verder op te
een kennisinstellingen op het gebied van patiëntenzorg,
en Groesbeek doorloopt. Dit unieke stuwwallandschap
nemen in hun campusuitingen. Lifeport Campus is daarbij
onderwijs en onderzoek en is het grootste (academische)
infiltreert het stedelijk gebied waarbij de campus met Park
de werknaam; iedere instelling zal naast zijn eigen naam
ziekenhuis van de regio. De HAN heeft haar grootste
Brakkensten en het Goffertpark onderdeel is van de grotere
dit merk zichtbaar maken. Bijvoorbeeld Lifeport Campus
campuslocatie in Nijmegen en biedt een groot aantal
parkstructuren van de stad. De stedelijke laanstructuren,
Nijmegen; locatie Radboudumc (of vice versa). NovioTech
opleidingen aan. De Radboud Universiteit heeft een
historische (Romeinse) wegen en hoofdwegen zijn
Campus is eveneens uitgenodigd om zich bij dit proces aan
breed profiel waarmee veel verschillende opleidingen en
sterk groen van karakter en vormen de doorlopende
te sluiten.
onderzoeken plek vinden in Nijmegen. Onder de vlag van
groenstructuren in de stad. Het huidige aantal sterke
Lifeport werken de instellingen samen aan het vergroten van
ecologische verbindingen tussen de campus en omliggende
Op de Lifeport Campus Nijmegen ligt de nadruk op
de maatschappelijke impact.
wijken is echter beperkt door de barrières van voornamelijk
innovatieve research en development. Lifeport Campus
weginfrastructuur.
Nijmegen wil aansluiten op het economische ecosysteem
Ligging in de stad
van de regio en fungeren als belangrijke vestigingsplaats
De campus ligt aan de zuidoostelijke grens van de
Lifeport
voor bedrijven en daarmee de katalysator zijn van
stad. Omringd door woonwijken en op afstand van
Het thema Campusontwikkeling is actueel op
bedrijvigheid en innovatie. De kennis van de instellingen
grote invalswegen als de A73, A325/N325 en 326/
landelijk, provinciaal, regionaal en stedelijk niveau. De
moeten impact maken op de inhoud die zich richt op de
N326. De belangrijkste aanrijroutes gaan door de stad.
campusterreinen worden immers in zijn algemeenheid
Life Sciences & Health sector. Bedrijvigheid die voortkomt
Daarbij is de Sint Annastraat (S105) de belangrijkste
gezien als motoren voor innovatie en werkgelegenheid .
uit onderzoek is van grote toegevoegde waarde (in termen
1
autoverbinding en onderdeel van de S-wegen van de
van werkgelegenheid, innoverend vermogen, omzet en
stad (o.a. S100 Scheidingsweg, S104 Hatertseweg). De
In de regio Arnhem Nijmegen wordt gewerkt aan het
acquisitiekracht) voor de economie en moet worden
Kapittelweg, Houtlaan en Heyendaalseweg zijn lokale
versterken van verbindingen in en buiten de regio, vanuit
gegenereerd, getest, gevalideerd en in de markt gezet
bestemmingswegen. Nijmegen kent twee P+R locaties
de economische kracht met de nadruk op de samenwerking
worden om te komen tot daadwerkelijke impact voor
(Noord en West) maar mist een zuidelijke en een oostelijke
vanuit de triple helix; ondernemers, kennisinstellingen en
patiënten en burgers.
locatie. Deels wordt dit opgevangen in de regio bij stations
overheid.
Cuijk en Mook-Molenhoek. Het gaat daarbij ook om profilering en zichtbaarheid en De campus is vanuit alle richtingen aangesloten op het
daarom hebben de kennisinstellingen in de regio, binnen
stedelijk fietsnetwerk en daarnaast op een aantal regionale
het verband van The Economic Board2, in 2021 afgesproken
fietsroutes. Per fiets is het ongeveer 10 minuten naar
met elkaar verbonden te willen worden onder de naam Life-
[1] Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Directoraat-generaal
Station Nijmegen of de binnenstad, de rest van de stad
port; een ondernemende en aantrekkelijke regio die primair
Bedrijfsleven & Innovatie, “Ruimte voor economie” dd. 14 oktober 20222
is binnen het half uur te bereiken of andersom. Snelle
staat voor een gezond en duurzaam leven.
[2] In regionaal Economic Board verband betreft het hier de
fietsroutes lopen veelal via de uitvalswegen Sint Annastraat
Vorig jaar (2023) hebben de kennisinstellingen Radbou-
kennisinstellingen ROC, RU, HAN, Van Hall Laren Steijn en Radboudumc
en Heyendaalseweg, maar ook parallel aan het spoor
dumc, Radboud Universiteit, Hogeschool van Arnhem en
[3] ROC maakt wel onderdeel is van Lifeport Campus Nijmegen maar
richting het station. De campus ligt op korte afstand van
Nijmegen (HAN) en Regionaal Opleidingscentrum (ROC)
niet van de gebiedsvisie welke zich primair richt op de gronden van
Station Nijmegen Heijendaal, onderdeel van de Maaslijn
besloten met elkaar verder te willen onder de naam Lifeport.
Radboudumc, Radboud Universiteit en HAN
(tussen Nijmegen – Venlo).
24
De campus in de stad en regio Natura 2000
P&R
Park
Noord
(Recreatief) groen Bos Ecologische verbinding Autowegen Snelfietspaden Hoofdbuslijnnet
Station Nijmegen
Spoor / treinstation
BINNENSTAD A73 P&R
West
S103 Graafseweg
Station Nijmegen Goffert N326
Station Nijmegen Heijendaal
Sint Annastraat (S105)
Kapittelweg
A325/N325
Heyendaalseweg
A73
Houtlaan
NOVIOTECH CAMPUS S104 Hatertseweg
CAMPUS HEIJENDAAL S100 Scheidingsweg
25
3.5 Landschap en erfgoed Voortbouwen op het bestaande
hier sprake van individuele bebouwing in groene kamers
Conclusies
Campus Heijendaal is een unieke campus in een groene en
tussen de bomen. In de open zones staan grotere veelal
De hiervoor beschreven kwaliteiten en kansen van de
bosrijke omgeving. De ligging op een voormalig landgoed
geclusterde gebouwen. De bosbeplanting in het gebied is
Campus voor landschap en erfgoed zijn o.a. gelegen in de
zorgt voor een sterke eigen identiteit. Huize Heyendaal
eveneens onderdeel van de landgoedlaag. De gebouwen
landschappelijke structuren, de gebouwen en de oudste
is hierin een beeldbepalend gebouw van de campus en
Oud-Heyendaal en Huize Heyendaal maken deel uit van
Romeinse sporen. De belangrijkste conclusies zijn:
het oorspronkelijke landgoed. Daarachter ligt het Geert
deze laag. Vóór Huize Heyendaal, richting St. Annastraat
•
Grooteplein, het centrale plein waaraan de eerste gebouwen
en een gedeelte richting Kapittelweg, is een waardevol
‘landgoedcasco’ als onderlegger voor de ruimtelijke
werden gesitueerd. De grote noord-zuidlanen van de St.
open gebied dat onderdeel is van de oorspronkelijke
ontwikkeling. Koester verschillende landschappen in
Annastraat en Heyendaalseweg zijn belangrijke groene
tuin van het huis. Ten oosten van de Heyendaalseweg,
het gebied: bosachtige, tuinachtige, parkachtige en
routes, met daartussen de verbindende oost-westlanen
bij het Toernooiveld, lagen de landerijen. Later zijn de
stedelijke zones. Verbeteren van de herkenbaarheid,
van de Kapittelweg, René Descartesdreef, Erasmuslaan,
gebouwen van de Bèta-faculteit en het Science Park (met
oriëntatie en gefragmenteerde identiteit van de campus.
Willem Nuysenlaan en Houtlaan. De bestaande kwaliteiten
bedrijvigheid) hier gebouwd.
•
onderscheiden we in drie tijdperken (lagen) die bepalend
Versterk de contrasten tussen de gebieden in inrichting en zorg dat bebouwing zorgvuldig wordt ingepast met
zijn geweest in de ontwikkeling van het gebied: de Romeinse
De universiteitslaag
oog voor de landschappelijke kwaliteiten van open of
laag (1), de landgoedlaag (2) en de universiteitslaag (3)
De meeste gebouwen zijn ingepast in het casco van de
gesloten gebieden. We onderscheiden hierin: Medische
landgoedstructuur, zoals hierboven beschreven. De twee
cluster en HAN-campus; Hart A-faculteit Radboud
De Romeinse laag
grote open zones betreffen het medische cluster tussen
Universiteit; Groene bosgebieden met vrijstaande
Deze laag wordt gevormd door het tracé van de voormalige
de Sint Annastraat en Heyendaalseweg en de bebouwing
gebouwen in het groen; Groene historische lanen met
weg die in noord-zuid richting over de campus loopt, voor
van de vroegere A-faculteit bij het Erasmusgebouw en het
doorgaande laanbeplanting; Parkzones (B-faculteiten)
een groot deel langs de huidige Driehuizerweg. De lineaire
Spinozagebouw. Het open gebied rondom het langgerekte
structuur verbindt het gebied met het hart van de stad
Geert Grooteplein markeert het hart van het oorspronkelijke
richting het noorden en met de voormalige (en gedeeltelijk
medische cluster van universiteit en ziekenhuis. Rondom
bij de bijzondere monumenten en bebouwing van
gereconstrueerde) wachtpost in Heumensoord direct ten
dit hart staat bebouwing die zo een pleinwand vormen.
cultuurhistorische waarde (zie nummering 1 en 2
zuiden van de campus.
De open zone van de vroegere A-faculteit wordt omgeven
op de kaart hiernaast). Maak onderscheid tussen
door bosgebied. De gebouwen staan in een open groene
deze waardes en doe verder onderzoek naar de
De landgoedlaag
ruimte. Het gebied wordt aan de oostzijde beëindigd
cultuurhistorische waarde van specifieke gebouwen.
De landgoedlaag in het landschap wordt primair gevormd
door het Erasmusgebouw en de universiteitsbibliotheek.
Sterlocaties: Oud-Heyendaal, Huize Heyendaal,
door de structuur van het gebied van lanen en verschillend
Aan de westzijde wordt de zone beëindigd door het
Medische A-faculteit, Berchmanianum, Park
ingevulde vlakken. Dit noemen we het ‘landgoedcasco’
Comeniusgebouw. De HAN-campus is net zoals het
Brakkenstein en Bisschop Hamerhuis.
of ‘landschapsmozaïek’. Het landgoed was opgedeeld in
universitair ziekenhuis rondom een compact plein
vakken met gesloten productiebos en open parkachtige
ontwikkeld tot een stedelijke stadscampus, een vrij dicht
nader te specificeren vorm en inrichting. Hierbij gaat
zones. Deze afwisseling en de verscheidenheid tussen de
bebouwd gebied met veel gebruikers.
het voornamelijk om het tracé van de Romeinse weg.
en Park Brakkenstein •
•
landschappen is kenmerkend voor het gebied. Een deel van
Maak het bebouwde erfgoed beter zichtbaar, vooral
Laat het Romeinse verleden zien waar dit kan in een nog
(Driehuizerweg).
het bos betrof een sterrenbos, met diagonale paden door de
Alhoewel het Berchmanianum en het Bisschop Hamerhuis
bosvakken. Dit ‘landgoedcasco’ is een belangrijke kwaliteit,
geen deel uit maakten van het vroegere landgoed
compleet maken waar gewenst. Rust aanbrengen in
maar zorgt er ook voor dat de campus gefragmenteerd
Heyendaal zijn het wel waardevolle gebouwen uit het pré-
padenstructuren en meer gelijk trekken van vormgeving.
aanvoelt: overgangen zijn beperkt en barrières in de
universiteitstijdperk van het gebied. Het zijn belangrijke
vorm van wegen, grote aaneengesloten gebouwen en
‘landmarks’ en herinneringen aan het katholieke verleden
afschermingen werken ‘eilandvorming’ in de hand.
van Nijmegen. Net als Huize Heyendaal en Oud-Heyendaal
van missende schakels tussen landschapseilanden
zijn ze aangewezen als ‘ster’-locaties, gebouwen van grote
op de campus en naar andere groene gebieden.
cultuurhistorische waarde.
Zorg voor minder hekken en afgescheiden gebieden
Rondom de René Descartesdreef en tussen de Erasmuslaan,
26
Gebruik de kwaliteiten van het open en gesloten
•
Hoofdstructuur en hiërarchie van lanen en paden
Opruimen van overbodige padenstelsels. •
Beter verbinden van het gebied in landschap. Verbinden
St. Annastraat en Houtlaan bevindt zich een bosgebied.
(Sportcampus, Park Brakkenstein) die het gebied
Dit bos is een restant van het vroegere landgoed. Er is
minder goed doorwaadbaar maken.
! *
Knelpunten Kansen Openbare ruimte opwaarderen Tracé Romeinse weg Bomenlanen Landschapsmozaiek Bosgebieden Hekken en barrières Sterlocaties zichtbaar maken 1
Gebouw met monumentale status
2
Gebouw met cultuurhistorische waarde
3
Cultuurhistorische waarde nader te onderzoeken
4
Indifferent
27
Een van de sterlocaties, het Bisschophamerhuis in de meest noordelijke zone van Campus Heijendaal. Bron: PosadMaxwan 2023
28
Laanstructuren en padstructuren door bosachtige zones met doorkijkjes naar bebouwing in het groen. Bron: Radboud Universiteit 2019
29
3.6 Klimaat, biodiversiteit en energie Klimaat
natuurinclusieve elementen in gevels en daken
Conclusies
De kwaliteit van groene en blauwe netwerken en plekken in
onderdak kunnen bieden aan bijvoorbeeld vleermuizen
•
de stad worden steeds belangrijker, juist als de stad meer
en gierzwaluwen.
kwaliteit en draagt bij aan een klimaatadaptievere
wordt bebouwd en intensiever wordt gebruikt.
campus. Groen helpt tegen hittestress, biedt verkoeling Energie
en zorgt voor een gezondere bodem.
Kansen en knelpunten
De instellingen op Campus Heijendaal hebben de afgelopen
•
De regio en specifiek Campus Heijendaal is gevoelig tot
decennia grote stappen gezet om zoveel mogelijk de
grondoppervlaktes zoveel mogelijk. Wees voorzichtig
zeer gevoelig voor droogte en hitte, en wateroverlast als
gebouwen met lage temperatuur warmte te kunnen
met open groene ruimtes en ontwikkel bebouwing
gevolg van grote hoeveelheden verhard oppervlak in het
verwarmen. Dit doen zij op dit moment grotendeels via
en infrastructuur alleen wanneer nodig en doe dit
gebied.
een eigen Warmte Koude Opslag-netwerk (WKO), voor een
natuurinclusief.
Parkeerplaatsen, gebouwen en andere verhardingen
duurzame energievoorziening. Voor de Radboud Universiteit
zorgen ervoor dat de (gevoels)temperatuur hoog
en Radboudumc geldt dat de komende jaren meer panden
werking van grote infrastructuur en bebouwing te
oploopt in de zomer en dat wateroverlast bij piekbuien
gerenoveerd en aangesloten worden op het netwerk, met
verzachten.
optreedt, ondanks de hoge infiltratiewaarde van de
als doel voor Radboud Universiteit om in 2035 aardgasvrij
bodem. Het opnieuw terugbrengen van historische
te zijn en Radboudumc in 2045. Voor de HAN geldt dat een
is door diversiteit in soorten leefruimte voor planten en
groenstructuren, parken en gebieden op Campus
deel van haar gebouwen momenteel aangesloten is op een
dieren (verschillende biotopen) en deze zoveel mogelijk
Heijendaal is dan ook hiervoor interessant.
eigen WKO-installatie. Voor een deel van de gebouwen van
aan elkaar te verbinden: van kruidenrijk grasland (voor
Extra bomen en ander groen zorgen in stenige gebieden
de HAN kan aansluiting op het netwerk van Radboudumc en
insecten) en struiken tot boomclusters en bossen. In de
niet alleen voor verkoeling in de zomer, maar verhogen
Radboud Universiteit meerwaarde hebben.
openbare ruimte en op/aan gebouwen.
•
•
ook de ruimtelijke kwaliteit.
•
•
•
•
Beperk onnodige verharding en gesloten bestrating of
Maak ecologische verbindingszones om de barrière
Zorg dat de biodiversiteit in het gebied zo groot mogelijk
Koppel energienetwerken onderling aan elkaar zodat
Kansen en knelpunten
uitwisseling van (voornamelijk) warmte en koude
•
Bestaande WKO-netwerken op de campus koppelen.
eenvoudiger wordt. Eventueel is in de toekomst
Vanuit het Radboudumc en de Radboud Universiteit is
Koppeling tussen het net van UMC en RU is in 2025
uitwisseling met omliggende buurten kansrijk.
een Biodiversiteitsvisie opgesteld (2022). Hierin worden
gepland. Daarmee ontstaat de mogelijkheid om het
kansen en knelpunten aangewezen voor het gebied
warmteoverschot van het UMC uit te wisselen met
waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen ecologische
het koudeoverschot van de RU. Op die manier kan de
verbindingen, nieuw aan te leggen verbindingen en
energie die aanwezig is op de campus beter worden
zogeheten ‘natuurparels’.
gebruikt. Op termijn kan een koppeling met de
Biodiversiteit
warmtenetwerken van de HAN interessant zijn. Kansen en knelpunten
•
Het grondwaterbeschermingsgebied is na
De meest in het oog springende kansen liggen in
herberekening anders komen te liggen. Hierdoor is er
het oplossen van de ecologische barrière van de
iets meer ruimte gekomen om nieuwe WKO-bronnen
Heyendaalseweg t.h.v. de Erasmuslaan (boomrijke corridor),
te realiseren. Het gewenste zoekgebied voor WKO valt
het verbinden van de groene bosgebieden, het versterken
echter nog steeds binnen de huidige grenzen van het
van de natuurwaarden van het grasland door deze onderling
grondwaterbeschermingsgebied. Opschuiven van het
te verbinden en het maairegime hierop aan te passen en het
grondwaterbeschermingsgebied is een randvoorwaarde
toevoegen van natuurvijvers die als tijdelijke waterberging
om een groeiende campus op een duurzame manier van
kunnen dienen.
warmte te voorzien.
• • •
30
Het toevoegen van groen verhoogt de ruimtelijke
Het herstellen en verbreden van bomenlanen langs de
•
Campus Heijendaal loopt in de komende jaren tegen de
(historische) lanen helpt hierbij.
grenzen aan voor wat het elektriciteitsnetwerk aankan.
Ook aandacht voor de overgang tussen bos en open
Huidige ruimte op het net is voor een groot deel in
terrein: verzacht, met zomen tussen bos en grasland.
gebruik. Meer ruimte op het net is een randvoorwaarde
Dit geldt tevens voor de gebouwen, waar
voor groei en verduurzaming van de campus.
•
Realiseer zo goed als mogelijk energieneutrale gebouwen om de energievraag te beperken.
! *
Knelpunten Kansen Benutten daken en gevels voor groen en energie opwek Ecologische verbindingen maken Vergroenen/ verhogen ecologische waarden maaiveldparkeren Opwaarderen biodiversiteitswaarden WKO systeem aanelkaar koppelen Kansen voor toevoegen groen/blauw Waterberging Hittestress
31
Parkachtige setting oostelijke zijde Campus Heijendaal. Bron: Radboud Universiteit 2022
32
Ontmoetingsplekken op de campus in een groene omgeving Bron: Radboud Universiteit 2019
33
3.7 Mobiliteit In het kader van het programma Duurzaam Bereikbaar Heijendaal werken de campuspartners, gemeente,
op piekmomenten. •
vervoerders en de provincie Gelderland samen om de
campus te maken, in het bijzonder op routes vanaf P+R
noodzakelijke duurzame mobiliteitstransitie voor elkaar te
locaties, wordt de bus een aantrekkelijker alternatief
krijgen. Hieronder volgen de specifieke kansen, knelpunten
voor de auto.
en conclusies ten aanzien van mobiliteit op en van en naar
•
de campus. Kansen •
•
Het STOMP-principe (stappen, trappen, OV, mobility as a service en privéauto) toepassen bij de inrichting van het gebied en het maken van mobiliteitsbeleid. Op die manier wordt bevorderd dat mensen vaker kiezen voor lopen, fietsen of het OV en minder reizen met de auto.
•
•
Minder autoverkeer op de campus maakt het mogelijk een lagere snelheid te hanteren en biedt kansen voor het verbeteren van de oversteekbaarheid van wegen en het verblijfskwaliteit. Hierbij scheiden van doorgaand en bestemmingsverkeer: zo min mogelijk doorgaand verkeer op de campus faciliteren.
•
aan parkeerbeleid) draagt bij aan het stimuleren van duurzame mobiliteit bij het reizen van en naar de campus. •
De elektrificatie van Maaslijn (ca. 2027/2028) maakt het mogelijk om met een hogere frequentie en capaciteit te gaan rijden tussen Nijmegen en Mook-Molenhoek. Daarnaast zorgt de aanpassing en uitbreiding van station Nijmegen Heyendaal voor een grotere verwerkingscapaciteit.
•
Campus Heijendaal is goed bereikbaar met het OV. Het zogenaamde ‘Rondje Heijendaal’ en de snelle busverbinding met station Nijmegen dragen hieraan bij. Deze uitgangspositie biedt kansen om het OV-gebruik voor reizen van en naar de campus verder te laten groeien.
•
•
Meer inzetten op deelmobiliteit biedt kansen voor een aantrekkelijke last-mile (vanaf stations- en de P+R locaties) en voor reizen op de campus zelf. Door duurzaam en actief reisgedrag te stimuleren en autoparkeren te clusteren in een beperkt aantal parkeerhubs en op grotere afstand (P+R) te organiseren, ontstaat er (ontwikkel)ruimte voor de groei van de campus. Fietsparkeren slimmer organiseren: op logische en veilige plekken met oog voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Een deel van het autoverkeer naar de campus komt uit Nijmegen zelf. De werknemers die dit betreft kunnen met een werkgeversaanpak worden verleid om anders te gaan reizen.
•
•
•
Het intensiveren van de werkgeversaanpak en het beter op elkaar afstemmen van maatregelen (denk
Het verbeteren en uitbreiden van de fiets- en wandelroutes op de campus zelf en aansluiting op de routes in de stad. Denk bijvoorbeeld aan logische en aantrekkelijke routes die station Heyendaal en bushaltes verbinden met bestemmingen op de campus, maar ook alternatieve fietsroutes om drukte te spreiden
34
Door goede en snelle bus routes in de stad en op de
Knelpunten • Door de ligging van de campus moet het autoverkeer naar de campus altijd door de stad heenrijden. De woon-werk pendel naar de campus zorgt hier in de spits voor verkeersdrukte. • Voor bepaalde kritische doelgroepen dient de campus goed bereikbaar te zijn, ook met de auto. Denk hierbij aan patiënten en personeel voor spoedzorg of 24 uurs dienst. • Het groeiende aantal fietsers naar de campus zorgt voor steeds drukkere fietspaden in de stad. Een verdere groei van het aantal fietsers is een voorwaarde voor de groei van de campus en stad, maar dat zorgt ook voor nog meer drukte en daarmee meer risico op onveilige situaties op de belangrijkste fietsroutes. • Op de campus is niet overal sprake van een logische samenhang tussen de fietsroutes, fietsenstallingen en de bestemming. Er is daarnaast ook niet overal voldoende aanbod aan plekken waar je je fiets veilig kan stallen of deze zijn niet voor iedereen beschikbaar. • De campus is een groot gebied met relatief grote loopafstanden tussen de bestemmingen in het gebied
en belangrijke op- en uitstappunten zoals station Nijmegen Heyendaalen bepaalde OV-haltes. De campus wordt in verschillende ‘eilanden’ opgeknipt door de Kapittelweg, Erasmuslaan en Heyendaalseweg. Deze wegen zijn vooral gericht op doorgaand verkeer, zijn niet goed oversteekbaar en hebben weinig verblijfskwaliteit. De combinatie auto en OV (P+R) is op dit moment niet aantrekkelijk. Het busvervoer naar de campus heeft op veel plekken in de stad geen prioriteit boven het autoverkeer. In de spits staat de bus dus vaak in dezelfde file als de auto. Daar komt bij dat het parkeren op de campus of in de omliggende wijken relatief goedkoop of zelfs gratis is. Dit maakt dat het nu aantrekkelijk is om met de auto naar de campus te komen. Ook is de parkeercapaciteit op de P+R locaties niet voldoende op de langere termijn. Het parkeren op de campus bestaat grotendeels uit maaiveldparkeren en ligt verspreid over het gebied. Daarnaast ligt een deel van het parkeeraanbod op afstand van de uitvalswegen. Dit zorgt voor veel verkeerbewegingen en zoekverkeer in het gebied en omliggende wijken. In de omliggende wijken ervaart men regelmatig parkeeroverlast.
Conclusies •
Het toepassen van de STOMP methodiek (stappen, trappen, OV, mobility as a service en privéauto) als leidend principe is nodig om de duurzame mobiliteitstransitie voor elkaar te krijgen. Dit betekent meer ruimte voor voetgangers en fietsers en minder voor automobilisten. Tegelijkertijd dient de campus voor bepaalde kritische doelgroepen goed bereikbaar te zijn, ook met de auto. Denk hierbij aan patiënten en personeel voor spoedzorg.
•
Concrete kansrijke maatregelen: verlagen snelheid (30 km/h), meer oversteekplekken, aanpassen en herinrichten wegprofielen voor verblijfskwaliteit, werkgeversaanpak om alternatieven voor de auto te stimuleren, parkeren clusteren en fietsparkeerplekken aanwijzen op logische plekken.
! *
Knelpunten Kansen Station Heyendaal STOMP principe toepassen Toevoegen voet- en fietspaden Betere oversteekplekken Herinrichten profielen
P
Parkeeroverlast Drukte op wegen Onveilig gevoel na kantooruren Aaneengegroeide, grootschalige bebouwing Aanrijroute ambulance Lage oversteekbaarheid wegen
35
Niet aantrekkelijke verbindingen voor voetgangers over Kapittelweg. Bron PosadMaxwan 2023
36
Onduidelijke situaties voor voetgangers en fietsers Bron PosadMaxwan 2023
37
3.8 Programma Klaar voor de toekomst
Verandering in behoeften in werkomgeving: meer
Strategie voor programmatische ontwikkeling
Als het om het vestigingsklimaat gaat dan geeft de
ruimte voor samenwerking, ontmoeten, verbinden,
De plannen voor de korte termijn (tot 2030) zijn voor de
nationale overheid prioriteit aan de verduurzaming van de
kruisbestuiving.
instellingen redelijk uitgekristalliseerd. Deze plannen zijn
»
industrie en de ontwikkeling van campussen . Daarnaast
opgenomen in de individuele plannen van de instellingen
1
richt men zich op een blijvend goed vestigingsklimaat voor
Aantrekkelijke werkgever zijn en blijven
het MKB en een passende ontwikkeling van grootschalige
»
bedrijfsvestigingen. Innovatie is van groot belang voor de Nederlandse economie en campussen zijn van groot belang
»
voor innovatie. »
(het Masterplan van het Radboudumc, het Campusplan
Een goede werkomgeving waarin medewerkers hun
van de Radboud Universiteit en het Huisvestingsplan van
professie goed uit kunnen oefenen.
de HAN). De gebiedsvisie beschrijft de ontwikkeling naar
Woonfaciliteiten om werknemers te binden en te
2040. Dit vraagt om een gezamenlijke strategie om met
behouden na hun opleiding.
uitdagingen en vragen in de toekomst om te gaan. Op
Duurzame vormen van mobiliteit stimuleren.
het kaartbeeld hiernaast is weergegeven welke concrete
Op Campus Heijendaal ligt de nadruk op innovatieve
plannen (anno 2024) dit zijn.
research en development. Campus Heijendaal wil
Hoge ambities op duurzaamheid
aansluiten op het economische ecosysteem van de regio
»
Efficiënt benutten van gebouwen.
Daarnaast zijn de volgende ontwikkelingen voorzien in de
en fungeren als belangrijke vestigingsplaats voor bedrijven
»
Instandhoudings- en verduurzamingsopgave gebouwen.
gebiedsvisie:
en daarmee katalysator zijn van bedrijvigheid en innovatie.
»
Warmte en koude balans campus.
Hierbij gaat het voornamelijk om de verbinding binnen
»
Klimaatadaptatie en biodiversiteit van het terrein.
specifieke thema’s tussen mensen én organisaties om
Bedrijvigheid »
Het huidige programma voor bedrijven heeft een
elkaar te versterken. Op de terreinen staan uitdagende
Onzekerheid over lange termijn ontwikkelingen (oa.
omvang van zo’n 9.500 m2 bvo en bevindt zich o.a.
ontmoetings- en innovatiegebouwen, waar de afstand
aantallen studenten en patiënten)
op het Toernooiveld en binnen bestaande locaties
tussen onderzoekers, studenten, ondernemers en bedrijven
»
Flexibiliteit van de gebouwen.
van Radboudumc. Dit programma is bedoeld voor
letterlijk en figuurlijk klein is en de kennisbestuiving
»
Strategische ruimte reserveren (kerntaken,
bedrijven die vanwege de samenwerking met onderwijs,
bedrijvigheid/wonen).
onderzoek en patiëntzorg en/of de aanwezige
Concurrentiepositie versterken: aantrekkelijkheid
onderzoeksfaciliteiten graag in de directe omgeving
campussen.
van de kennisinstellingen zitten. Daarmee is Campus
(ontmoeten-samenwerken-verkennen & innoveren-maken & implementeren) zo groot mogelijk wordt.
»
Toekomstige uitdagingen voor de campuspartners
Heijendaal echt een Science Park: de link met de
Om de ontwikkeling van de campus beter inzichtelijk te
Doorbreken van monocultuur van patiëntenzorg, onderwijs
kerntaken van de instellingen is essentieel voor de van
maken worden hieronder maatschappelijke ontwikkelingen
en onderzoek
bedrijven die hier gevestigd zijn. Hierdoor heeft Campus
beschreven. Gebaseerd op die ontwikkelingen zijn
»
gemeenschappelijke uitdagingen voor de ontwikkeling van de campus benoemd, die op hoofdlijnen worden vertaald in
»
Meer levendigheid in het gebied na 17.00 uur en in het
Heijendaal een bijzonder profiel dat anders is dan
weekend.
andere innovatieve werklocaties in de omgeving, zoals
Ontwikkeling van diverse vormen van bedrijvigheid,
Noviotech Campus.
een strategie hoe de campus zich zou kunnen ontwikkelen
wonen, cultuur en sport (altijd gerelateerd aan de
en welk programma hier in de toekomst een plek kan
kerntaken).
(bandbreedte 10.000 - 30.000 m²). Het gaat hier o.a.
Stimuleren van initiatieven die relatie met omliggende
om een nieuw incubatorgebouw met mogelijke locaties
buurten en stad versterken.
om uit te breiden. Het betreft een fysieke plek voor
krijgen.
»
Het onderwijs, de patiëntenzorg en het onderzoek
»
Plannen voor nieuw programma voor bedrijven
starters, startups, scale ups en het (innovatieve) MKB
veranderen onder invloed van maatschappelijke
Impact van instellingen door bedrijvigheid/valorisatie
ontwikkelingen. Voor de kennisinstellingen zijn er
»
om innovatie, ondernemerschap, kennistransfer en
Het bieden van ruimte aan bedrijvigheid die voortkomt
economische en maatschappelijke ontwikkeling van de
uitdagingen voor de toekomst. De campus dient daarop
uit of een verbinding heeft met de kennisinstellingen
instellingen te bevorderen.
ingericht en afgestemd te worden. Het gaat hierbij o.a. om:
die zijn gevestigd op de campus. »
Veranderingen na Covid-19 periode »
We werken meer vanuit thuis en dit heeft effect op de werkomgeving.
Het bieden van ruimte om de waarde van onderzoek, onderwijs en patiëntenzorg verder te vergroten (maatschappelijke impact).
[1] Zie o.a. Contouren Programma Werklocaties; kamerbrief van 14 oktober 2022 van de minister van EZK.
Op het kaartbeeld hiernaast is weergegeven welke concrete plannen er zijn op het gebied van sloop/ herontwikkeling, transformatie of andere vastgoedoperaties van de campuspartners tot en met 2030 (anno 2024). De genummerde gebouwen betreffen concrete renovatie, herontwikkeling of sloopprojecten van de kennisinstellingen die tot november 2024 bekend zijn. Hier kunnen geen
38
rechten aan worden ontleend.
Legenda
Wonen »
Primair gericht op studenten en werknemers van de instellingen.
»
Ca. 500 tot max 1.500 wooneenheden (m.n. studentenwoningen en starters).
»
• •
de beloopbaarheid van de campus: afstanden worden
Conclusies
korter en mensen komen elkaar meer tegen.
•
Het toevoegen van ruimte voor bedrijvigheid is van
spelen op ontwikkelingen op het vlak van onderwijs,