2025-074 Bijlage 1 Programmabegroting 2026-2029
Tekst van het document
In de begroting 2025 behoorden de posten vrij besteedbare bestemmingsreserves, post onvoorzien en saldo begroting of jaarrekening niet tot de weerstandscapaciteit. Naast geld voor risico’s op de korte termijn, heeft de gemeente ook een mogelijkheid om risico’s op de lange termijn op te vangen. Dit heet de onbenutte belastingcapaciteit. Dat betekent: hoeveel extra belasting de gemeente nog zou mogen vragen volgens de regels van de overheid. Dit kan bijvoorbeeld via de onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing en afvalstoffenheffing. Voor riool- en afvalstoffenheffing geldt dat de gemeente probeert precies de kosten te dekken, niet meer en niet minder. Voor de OZB wordt elk jaar bekeken of er ruimte is om het tarief te verhogen. Daarbij wordt gekeken naar de landelijke normen (de zogenoemde artikel-12 norm) die in een officiële brief van het Rijk staan.
57
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Voor 2025 is berekend dat de gemeente Nijkerk nog € 6,4 miljoen extra zou kunnen ophalen als ze de belastingen maximaal zou verhogen volgens deze regels. Het gebruiken van deze extra belastingruimte kost tijd. Daarom telt dit bedrag niet mee als directe financiële buffer (weerstandscapaciteit) voor onverwachte situaties. Voor snelle actie is dit dus minder geschikt.
2.4 Risico-inventarisatie De gemeente kijkt elk jaar naar mogelijke risico’s die geld kunnen kosten. Dit noemen we een risicoinventarisatie. Alle gebeurtenissen die een financieel risico kunnen vormen, worden bekeken. Maar niet elk klein risico komt in het overzicht. Alleen risico’s die meer dan € 50.000 kunnen kosten, worden meegenomen. Ook risico’s zonder duidelijk geldbedrag worden niet opgenomen. In de tabel hieronder staan maximaal 10 risico’s. Dat is afgesproken, zodat we ons richten op de belangrijkste risico’s en niet op te veel details. Voor elk risico wordt gekeken naar: • Hoeveel geld het kan kosten als het gebeurt; • Hoe groot de kans is dat het echt gebeurt. Met deze informatie maakt de gemeente een overzicht van de tien grootste financiële risico’s. Omdat het heel onwaarschijnlijk is dat alle risico’s tegelijk gebeuren, rekent de gemeente met een zekerheid van 80%. Dat betekent dat we ervan uitgaan dat we genoeg geld hebben om 80% van de in beeld gebrachte risico’s op te vangen. Het risico dat wij lopen wordt als volgt berekend:
Bij de inschatting van de kans worden drie categorieën gebruikt: 1. Kleine kans • het is niet zo waarschijnlijk dat het risico zich daadwerkelijk voor zal doen (wegingsfactor 25%). 2. Middelgrote kans • de risico’s kunnen nog beide kanten op. Het kan zijn dat ze zich voordoen, het kan ook zijn van niet: het kan vriezen en het kan dooien (wegingsfactor 50%). 3. Grote kans • de kans van optreden is groot (wegingsfactor 75%)
58
B e g r o t i n g
2 0 2 6
In onderstaande tabel hebben wij de top 10 van de risico’s in beeld gebracht.
1
2
3
4
5
6
Overzicht Beheersmaatregel Kans geïnventariseerde van risico’s Jaarstukken optre2024 en toelichting den Gewogen risico’s Zie hiervoor de paragraaf mix grondexploitatie grondbeleid Per Grex wordt in het MPG de risico’s bepaald en bij elkaar opgeteld. Netcongestie elektriciteit Zorgdragen voor een midden Netcongestie is een goede balanspositie en nijpend vraagstuk met voorbereid zijn om grote uitdagingen. De langlopende leningen aan exacte rol van de te gaan. gemeente is hierin nog onduidelijk. Als de gemeente actief moet gaan investeren in de 'hardware' vraagt dit enorme investeringen. Sociaal domein Monitoring van de midden Het open-eind-karakter uitgaven, van de diverse kostenbewustzijn van regelingen, waaronder medewerkers uitvoering met name de uitgaven stimuleren. Jeugdhulp en Wmo, staan onder druk. Daarnaast zorgt de toekomst van de sociale werkvoorziening, de toename van het aantal statushouders en de grilligheid van de hoogte van de rijksbijdragen voor onzekerheid. Drinkwater schaarste Zorgdragen voor een klein Drinkwater is een schaars goede balanspositie en product. De exacte rol voorbereid zijn om van de gemeente is hierin langlopende leningen aan nog onduidelijk. te gaan. De rolneming van de gemeente kan zijn om groot in te zetten op drinkwaterbesparing.
Hiermee zijn grote bouwkundige investeringen gemoeid Risico’s rondom nieuwe Marktverkenningen, groot “verplichte” strakke aanbestedingen aanbestedingsprocedure. Door sterk gestegen prijzen in de markt bestaat het risico dat nieuwe aanbestedingen significant hoger uitvallen. Cybercriminaliteit Continue werken aan midden digitale bewustwording,
Maximaal Omvang Incidenteel/ financieel risico structureel gevolg x € 1.000 x € 1.000 8.900 8.900 I
5.000
2.500
S
2.500
1.250
S
5.000
1.250
S
800
600
I
1.000
500
I
59
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Overzicht Beheersmaatregel Kans geïnventariseerde van risico’s Jaarstukken optre2024 en toelichting den Gemeenten worden leiderschap en steeds vaker getroffen vaardigheden. Toezien op door cybercriminaliteit. Dit gedrag vanuit de lijn. levert een risico op voor Continue werken aan onze bedrijfsvoering en adequate beveiliging. dienstverlening. 7 Garantstelling leningen Accounthouderschap klein Bij garantstellingen wordt partijen die garantstelling altijd een risico gelopen verstrekt hebben dat er tot uitkering van de gekregen (vinger aan de garantstelling moet pols). worden overgegaan 8 Arbeidsmarkt Strategisch midden De druk op de personeelsbeleid. arbeidsmarkt is hoog. Het is voor ons steeds moeilijker om kwaliteit binnen te halen voor het budget wat wij daarvoor hebben. Wij verwachten dat dit een opwaartse druk geeft op het personeelsbudget. 9 Planschade Opnemen als onderdeel klein Gebleken is dat n.a.v. anterieure vaststelling van overeenkomsten bestemmingsplannen het risico bestaat op een planschadeclaim. Vooralsnog is nog geen claim ingediend op basis waarvan planschade uitgekeerd dient te worden. In het algemeen hebben wij dit risico bij de bouwlocaties bij de ontwikkelaar neergelegd. 10 Renterisico Uitvoeren van de klein Het renteniveau is de treasury-functie laatste jaren gestegen, maar er lijkt zich nu een stabilisatie voor te doen.
Maar er is een kleine kans dat de rente toch verder stijgt. Een stijging van de rente heeft uiteraard ook effect op onze rentelast. Een stijging van 1,00% kost ons op basis van onze financieringspositie ± € 500.000. Totaal 10 grootste financiële risico's
Maximaal Omvang Incidenteel/ financieel risico structureel gevolg x € 1.000 x € 1.000
1.600
400
I
600
300
S
1.000
250
I
500
125
I
26.900
16.075
60
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Volgens de nota risicomanagement is het onwaarschijnlijk dat alle risico's zich gelijktijdig zullen voordoen. Daarom wordt er met een afslag gewerkt van 80%. Deze afslag is al verwerkt bij de risico’s bouwgrondexploitatie. Dit betekent dat op de omvang van de risico’s (exclusief bouwgrondexploitatie) nog een correctie moet plaatsvinden.
2.5 Kengetallen De kengetallen geven een globaal beeld van de financiële positie. Voor de eerste globale beoordeling wordt aangesloten bij de zogeheten signaleringswaarden die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest.
De ontwikkeling van de kengetallen van de gemeente Nijkerk laten zich als volgt weergeven JRREK 2024 52%
BGR 2025 96%
BGR 2026 96%
MJB 2027 92%
MJB 2028 89%
MJB 2029 79%
57%
101%
101%
97%
94%
84%
Solvabiliteitsratio
41%
27%
26%
27%
26%
28%
Structurele exploitatieruimte
0,94%
0,3%
0,1%
0,1%
-0,9%
0,0%
Grondexploitatie
29%
34%
29%
22%
15%
6%
Belastingcapaciteit
80%
82%
81%
81%
81%
81%
Gecorrigeerde netto schuldquote Netto schuldquote
61
B e g r o t i n g
2 0 2 6
De netto schuldquote geeft een indicatie van de omvang van de som van de schulden en de geldelijke bezittingen in relatie tot de omvang van de baten. Bij de gecorrigeerde netto schuldquote vindt een correctie plaats van alle leningen. De netto schuldquote geeft aan of de gemeente in staat is de schulden terug te betalen waarvoor zij zelf volledig aan de lat staat. De solvabiliteitsratio geeft een indicatie van de omvang van eigen vermogen in relatie tot het balanstotaal. De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om op langere termijn aan haar financiële verplichting kan voldoen. De structurele exploitatieruimte geeft aan in hoeverre er sprake is van een balans tussen de structurele baten en lasten. Dit kengetal is daarmee een indicatie van het duurzaam financieel evenwicht in de gemeente. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grondexploitaties) is ten opzichte van de totale baten. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller dit in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid.
Beschouwing op de kengetallen De financiële positie in 2026 ten opzichte van 2025 is redelijk stabiel en kan nog steeds als ‘voldoende’ worden beoordeeld. Naar verwachting zal als gevolg van inkomende gelden vanuit de bouwgrond de financiële positie verbeteren. Bij de ontwikkeling van de belastingcapaciteit hebben wij rekening gehouden met de ontwikkeling van de lokale lastendruk tussen 2025 en 2026.
62
B e g r o t i n g
2 0 2 6
3. Onderhoud kapitaalgoederen De openbare ruimte is van ons allemaal. Hier fietsen, wandelen, spelen en ontmoeten we elkaar. Tegelijkertijd pakken we er belangrijke maatschappelijke uitdagingen aan, zoals klimaatadaptatie, verkeer, mobiliteit, biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. Dit vraagt veel van het beheer en onderhoud. Daarom zetten we in op toekomstbestendig beheer. In 2020 heeft de gemeenteraad de Visie Beheer Openbare Ruimte vastgesteld. Deze visie is het strategisch kader voor de ontwikkeling van de openbare ruimte tot 2031. De uitvoering gebeurde tot nu toe via verschillende beheer- en beleidsplannen. Deze plannen sloten echter niet goed op elkaar aan en waren verschillend opgebouwd. Daarom werken we aan een integraal beheerkader: de Nota Integraal Beheer Openbare Ruimte (Nota IBOR). Deze nota vormt één samenhangend kader voor een integrale aanpak. Hierdoor stemmen we disciplines beter op elkaar af en versterken we de samenwerking. De disciplinaire beheerplannen zijn nadere uitvoeringsplannen van de Nota IBOR. Zo kunnen we beter kiezen en de openbare ruimte duurzaam en toekomstgericht beheren. De taken en verantwoordelijkheden nemen toe. Nieuwe wijken en herinrichtingsprojecten vergroten het beheerpakket. Tegelijk stijgen de kosten van materialen en arbeid. Er gelden strengere eisen voor milieu, veiligheid en gezondheid.
Ook het beheer van het gemeentelijk vastgoed verdient extra aandacht. We werken aan de Nota Vastgoed, gebaseerd op het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP), het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en andere beleidsdocumenten. Deze nota is de basis voor efficiënt, transparant en toekomstgericht beheer van het vastgoed. Het MJOP en het IHP zijn samen met andere uitvoeringsdocumenten de nadere uitwerking van de Nota Vastgoed. Ook hier zorgen stijgende kosten, strengere duurzaamheidsregels en het Bouwbesluit voor extra financiële druk. Verduurzaming en onderhoud van oudere objecten vragen daarom om gerichte investeringen. Om onze ambities en wettelijke verplichtingen op het gebied van openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed waar te maken, is het nodig structureel extra middelen beschikbaar te stellen. Zo kunnen we inspelen op de geactualiseerde beheerplannen en voldoen aan de eisen vanuit wet- en regelgeving en beleidsdoelen.
3.1 De beheerplannen per categorie De gemeente Nijkerk werkt structureel en planmatig aan het beheer van de openbare ruimte. Daarbij volgen we de visie en uitgangspunten uit de Visie beheer openbare ruimte. Deze zijn vertaald in de Nota IBOR (Integraal Beheer Openbare Ruimte), die de kaders geeft aan de opzet en uitvoering van de diverse beheerplannen. Deze nota waarborgt dat alle keuzes transparant, doelmatig en integraal worden gemaakt. In 2025 zijn we gestart met de actualisatie van meerdere beheerplannen, zodat ze voldoen aan de uniforme richtlijnen en aan de IBOR-doelstellingen. Een herziening van de rollen tussen college en raad speelt hierbij een belangrijke rol. De gemeenteraad heeft met de nota IBOR en de Nota Vastgoed twee documenten met kaderstellend beleid. Het college richt zich op de uitvoering van beleid binnen de door de raad gestelde kaders.
Beheerplan Wegen Het Beheerplan Wegen geeft richting aan het efficiënt en toekomstgericht beheer van de gemeentelijke infrastructuur. Het plan sluit aan bij de kaders van de Nota IBOR en zorgt ervoor dat het wegennet veilig, bereikbaar en doelmatig onderhouden blijft.
63
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Op basis van de inspectieresultaten voeren wij in 2026 zowel klein als groot onderhoud uit aan de wegen binnen onze gemeente. In 2026 staat onder andere asfaltonderhoud gepland aan de Nachtegaalsteeg. Daarnaast zal, gelijktijdig met de reconstructie van de rotondes aan de Amersfoortseweg, ook het asfalt van de rijbaan worden aangepakt. Wat betreft de elementenverharding (straatstenen) zal het herstraten van wegvakken die niet aan de kwaliteitsnormen voldoen voornamelijk plaatsvinden in de wijken Strijland en Hoevelaken-West. In 2026 wordt een inspectie uitgevoerd om de noodzakelijke maatregelen voor 2027 en 2028 in beeld te brengen. We zijn in 2025 gestart met de actualisatie van het beheerplan wegen. Dit beheerplan wordt getoetst aan de kaders uit de Nota IBOR, en zal opgesteld worden volgens de nieuwe uniforme vorm en inhoud beheerplannen.
Beheerplan Openbare Verlichting Het plan voor openbare verlichting heeft als doel om de verkeersveiligheid en sociale veiligheid te verbeteren. Het beschrijft ook hoe de gemeente de verlichting technisch en economisch beheert en wat de kosten zijn. In 2026 worden op grote schaal armaturen in de kern Hoevelaken vervangen door ledverlichting. In combinatie met de vervanging van deze armaturen worden lichtmasten vervangen die de levensduur van 50 jaar hebben bereikt. We zijn in 2025 gestart met de actualisatie van het beheerplan Openbare Verlichting. Dit beheerplan wordt getoetst aan de kaders uit de Nota IBOR, en zal opgesteld worden volgens de nieuwe uniforme vorm en inhoud beheerplannen.
Beheerplan Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen Het plan voor straatmeubilair en verkeersvoorzieningen zorgt ervoor dat we op een verantwoorde, eenduidige en slimme manier de openbare ruimte inrichten. Deze voorziening zorgt ervoor dat groot onderhoud goed geregeld is. In 2026 zal er vanuit de inspectieresultaten worden gestart met vervangen van bebording, afvalbakken, banken en andere objecten die niet meer voldoen aan de gewenste kwaliteit. De markeringen in de gemeente worden bijgehouden op basis van de jaarlijkse controle die aan het begin van het jaar plaats zal vinden. We zijn in 2025 gestart met de actualisatie van het beheerplan Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen. Dit beheerplan wordt getoetst aan de kaders uit de Nota IBOR, en zal opgesteld worden volgens de nieuwe uniforme vorm en inhoud beheerplannen.
Beheerplan infrastructurele kunstwerken Dit plan gaat over het onderhoud en beheer van bruggen, vlonders, tunnels en viaducten. In 2025 is het beheerplan geactualiseerd als onderliggend plan van de Nota IBOR We houden hierbij ook rekening met de groei van Nijkerk. In 2026 gaan we diverse kunstwerken vervangen op basis van een uitgevoerde instandhoudingsinspectie. Ook zal er reguliere onderhoudswerkzaamheden worden uitgevoerd. Deze inspectie ligt ten grondslag aan het geactualiseerde beheerplan. In 2026 zal de intensieve samenwerking met het Waterschap worden gecontinueerd op het gebied van overtollige rietgroei in de nabijheid van vlonders en bruggen. Dit wordt gecombineerd met geplande baggerwerkzaamheden van het Waterschap.
64
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Beheerplan Haven en sluis Bij het vernieuwen van het plan hebben we in 2020 beslissingen genomen over de instandhouding van een aantal infrastructurele voorzieningen voor beroepsvaart en recreatie. We hebben groot onderhoud of vervanging gepland op basis van inspecties. In 2026 wordt het beheerplan geactualiseerd als onderliggend plan van de Nota IBOR. Er wordt regulier onderhoud uitgevoerd en 2 sluisdeuren vervangen.
Beheerplan Sloten en Bermen Bij het maken van het plan hebben we beslissingen genomen over het onderhoud van bermen, sloten en duikers. Op basis van inspecties hebben we de werkzaamheden voor de komende jaren gepland. Dit gaat onder andere over het maaien van gras en het onderhouden van sloten, waarbij we ook letten op het vergroten van de biodiversiteit. De sloten en bermen worden binnen het lopende contract onderhouden en beheerd. In 2026 vindt er een weer monitoring plaats van de biodiversiteit. De uitkomsten zullen worden meegenomen in wijze van onderhoud.
Groen Het beheerplan groen geeft richting aan het structureel beheren én verbeteren van het openbaar groen binnen de gemeente Nijkerk. Het plan zorgt voor een balans tussen functionaliteit, klimaatbestendigheid en de wensen van inwoners. Daarbij wordt uitvoering gegeven aan de ambities uit de Visie Openbare Ruimte en de kaders van de Nota IBOR. In 2026 gaan we verder met het onderhouden en verbeteren van het openbaar groen, volgens de Visie Beheer Openbare Ruimte. Dat betekent dat het groen goed wordt bijgehouden én dat we rekening houden met wat inwoners belangrijk vinden. We voeren onderhoud en verbeteringen uit op basis van inspecties en signalen van inwoners. In 2026 wordt er gewerkt aan het opknappen van groen in de wijk Strijland. In andere wijken, zoals Rensselaer, Campenbuurt en Coltoflaan/Krudopstraat, combineren we het opknappen van het groen met ander groot onderhoud, zoals aan de wegen en de riolering. We houden bij het plannen van ons werk rekening met veranderingen in het klimaat (zoals langere periodes van droogte of hevige regen), en met het belang van voldoende ruimte om te spelen, ontspannen en elkaar te ontmoeten. Ook stimuleren we inwoners en organisaties om zelf mee te denken of initiatief te nemen voor groen in de buurt. We zijn in 2025 gestart met de actualisatie van het beheerplan groen.
Dit beheerplan wordt getoetst aan de kaders uit de Nota IBOR, en zal opgesteld worden volgens de nieuwe uniforme vorm en inhoud beheerplannen.
Spelen In 2024 is het nieuwe speelruimteplan vastgesteld. Dit plan geeft aan hoe we speelplekken aantrekkelijk en veilig willen maken voor kinderen en jongeren. In 2026 voeren we dit plan uit in de wijken Rensselaer, Corlaer, Schulpkamp en Centrum. Daarbij kijken en luisteren we goed naar bewoners: hoe passen de speelplekken in de buurt en wat vinden kinderen en ouders belangrijk?
Honden In 2023 is het hondenbeleidsplan vastgesteld. In 2025 zijn al acties uitgevoerd, zoals het plaatsen van extra afvalbakken voor hondenpoep. In 2026 werken we verder aan dit beleid. Zo realiseren we hondenuitlaatvelden en geven we uitvoering aan de hondenuitlaatkaart.
65
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Begraafplaatsen We blijven in 2026 werken volgens het eerder vastgestelde beleid voor begraafplaatsen. De uitbreiding van de begraafplaats in Nijkerkerveen is in 2025 afgerond en wordt in 2026 in gebruik genomen. Ook werken we in 2026 aan een nieuw beheerplan voor begraafplaatsen, waarin staat hoe we de begraafplaatsen goed en waardig gaan onderhouden. Het beheerplan wordt opgesteld volgens de nieuwe uniforme richtlijnen voor vorm en inhoud, en getoetst aan de kaders uit de Nota IBOR. Daarbij wordt ook specifiek gekeken naar de kosten. Zoals eerder is besloten, zullen de tarieven (leges) voor begraven in 2026 kostendekkend zijn.
Water • Programma water In 2024 heeft de gemeenteraad het programma Water vastgesteld. Dit programma richt zich op goed onderhoud van het riool en op het oplossen van problemen met regen- en grondwater. In de komende jaren gaan we: • • • •
oude rioleringen vervangen en het systeem verbeteren, verharde oppervlakken loskoppelen van het riool, wateroverlast aanpakken, maatregelen nemen om beter voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering.
Zowel in Hoevelaken als in Nijkerk voeren we verschillende afkoppelprojecten uit, zodat regenwater niet meer naar het riool stroomt. Daarnaast analyseren we het stedelijk water in Nijkerk en meten we de temperatuur om goed te kunnen inspelen op hittestress. Ook voeren we regelmatig inspecties en onderhoud uit aan het rioolstelsel. Via de klimaatkamer organiseren we op verschillende plekken campagnes over klimaat en duurzaamheid, om bewoners te betrekken en te informeren. In 2025 sluiten we een onderhoudscontract af voor tien jaar voor het beheer van de elektrische en mechanische onderdelen van het riool. Vanaf 2026 starten we met de voorbereidingen voor de herinrichting van de wijken Beulenkamp en Paasbos. Liander zorgt daarbij eerst dat deze buurten klaar zijn voor een toekomst zonder aardgas ("all-electric").
Vastgoed • Vastgoed In 2026 wordt uitvoering gegeven aan zowel groot als klein onderhoud op basis van de meerjarenonderhoudsplanning (MJOP). Hiermee wordt de instandhouding van het gemeentelijk vastgoed geborgd en blijven de gebouwen geschikt om de gemeentelijke doelstellingen te ondersteunen. Concreet betekent dit onder andere de vervanging van diverse overheaddeuren, gevelbekledingselementen zoals boeiboorden, en een heteluchtkachel in een van de panden. Ook het nieuwe gemeentehuis vraagt in 2026 extra aandacht. Bij de realisatie is bewust gekozen voor een duurzame installatie met decentrale klimaatsturing. In de praktijk blijkt echter dat deze aanpak leidt tot merkbare verschillen in het binnenklimaat tussen ruimten. Uit evaluatie is gebleken dat centrale sturing het comfortniveau aanzienlijk kan verbeteren. Daarnaast is de installatie ontworpen op basis van een verwacht aantal gebruikers, terwijl het gebouw inmiddels intensiever wordt gebruikt dan voorzien. Dit vraagt om technische aanpassingen en verdere optimalisatie van het klimaatsysteem, zodat het gebouw blijft voldoen aan de duurzaamheidsambities en comforteisen.
66
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Naast het reguliere onderhoud vragen actuele ontwikkelingen extra inzet van de vastgoedorganisatie. Het gaat hierbij om de voorbereiding en realisatie van nieuwe asielopvanglocaties, de mogelijke aankoop van strategisch gelegen panden, een eventuele wijziging in de exploitatievorm van sporthallen en de ontwikkeling van maatschappelijk vastgoed. Deze opgaven leiden tot een toenemende capaciteitsbehoefte binnen het team vastgoed. Door tijdig en planmatig onderhoud te plegen en tegelijkertijd in te spelen op nieuwe maatschappelijke opgaven, blijft het gemeentelijk vastgoed toekomstbestendig en ondersteunend aan de beleidsdoelstellingen op het gebied van wonen, welzijn, sport en opvang.
3.2 Beleidskader Het onderhoud van de bovengenoemde kapitaalgoederen gebeurt volgens beheerplannen. In 2025 zijn we begonnen met een nieuw, overkoepelend beheerplan Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR). Dit plan is gebaseerd op verschillende specifieke beheerplannen vanuit de categorieën wegen, water en groen. In aanvulling is er in 2025 een nieuw beheerplan voor Parkeren opgesteld. Het college biedt de raad tenminste eens in de vijf jaar een Nota IBOR aan. Het college stelt jaarlijkse geactualiseerde onderhoudsplannen vast en informeert de raad middels een voortgangsrapportage.
Overzicht beheerplannen en planperiodes
67
B e g r o t i n g
2 0 2 6
3.3 Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoederen Het onderhoud van bovengenoemde kapitaalgoederen gebeurt aan de hand van beheerplannen. In deze paragraaf wordt verder een overzicht gegeven van de bestaande en geplande beheerplannen en de financiële consequenties inclusief de vertaling daarvan in de begroting (meerjarig).
Overzicht voorzieningen beheerplannen Bedragen x € 1.000, -/- = nadeel
Omschrijving
Saldo
Dotaties
31 dec 2023 Wegen
Saldo
Onttrekkingen
31 dec 2024
3.360
2.428
2.282
3.506
362
220
310
272
Openbare gebouwen
1.807
325
856
1.276
Groot onderhoud riolering
Kunstwerken
7.526
-7.326
200
-
Groen
344
434
326
452
Spelen
734
105
55
785
Begraafplaatsen
96
31
21
107
Haven Straatmeubilair en verkeersvoorzieningen Roerende zaken Stadhuis
116
58
56
118
336
93
45
384
47
17
0
64
14.728
-3.615
4.152
6.963
Totaal
68
B e g r o t i n g
2 0 2 6
4. Financiering 4.1 Wettelijk kader De paragraaf financiering bevat in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Artikel 17 van de Financiële verordening bevat de uitgangspunten en richtlijnen waaraan het college zich heeft te houden bij het aantrekken en uitzetten van geldmiddelen. Dit artikel is nader uitgewerkt in het Financieringsstatuut, vastgesteld door het college. De paragraaf Financiering in de begroting en het jaarverslag gaan in op de (verwachte) financieringspositie van de gemeente en het bijbehorende risicoprofiel.
4.2 Financieringspositie De financieringspositie per 1 januari verloopt volgens de begroting over de jaren 2026 tot en met 2029 als volgt: 2026 2027 2028 2029
een financieringstekort van een financieringstekort van een financieringstekort van een financieringstekort van
€ 97,0 miljoen € 103,5 miljoen € 102,5 miljoen € 99,3 miljoen
De financieringspositie wordt bepaald door te kijken in welke mate de boekwaarde vaste activa en de voorraden grond worden gefinancierd met eigen vermogen (reserves) en lang vreemd vermogen (langlopende geldleningen en voorzieningen). Het is een hulpmiddel om te kijken welke financieringsbehoefte de gemeente de komende jaren heeft. Hierdoor kan er een inschatting worden gemaakt van de verwachte rentelasten of baten in de komende jaren. In tegenstelling tot de liquiditeitspositie gaat het hier niet om daadwerkelijke geldstromen. De werkelijke financieringspositie en de daarbij behorende financieringsbehoefte zijn op de korte termijn beheersbaar. Inzicht op langere termijn is vaak afhankelijk van diverse grote investeringen. Als gevolg van procedures, planning, andere deelnemers in projecten, enz. is dit minder goed voorspelbaar/stuurbaar. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan uitgaven in verband met de bouwgrondexploitatie. Tot en met de begroting van 2024 gebruikte wij deze methodiek om de rentelasten te bepalen. Vanaf de begroting 2025 gebruiken wij het EMU-saldo om de rentelasten te bepalen. Het EMU-saldo geeft namelijk een goed inzicht in de kasstromen voor de komende vier jaren. Bij het onderdeel liquiditeitspositie komen wij terug op het EMU-saldo.
4.3 Liquiditeitspositie Door een goed beheer van de dagelijkse saldi wordt gestreefd naar een optimaal rendement en wordt erop toegezien dat de liquiditeitspositie steeds voldoende is om te garanderen dat de gemeente aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Ter ondersteuning van één en ander worden maandelijks liquiditeitsprognoses opgesteld. In het algemeen wordt geprobeerd het financieringstekort op te lossen door het aantrekken van kort geld. Dit is niet altijd mogelijk in verband met de zogenaamde kasgeldlimiet. De door het Rijk vastgestelde kasgeldlimiet is 8,5% van de lasten van deze begroting. Het doel van de kasgeldlimiet is om de directe gevolgen van een snelle rentestijging te beperken. Gemeenten mogen hun financieringsbehoeften slechts voor een beperkt bedrag met kort geld (looptijd < 1 jaar) financieren. Als de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden, is de gemeente verplicht om de korte financiering om te zetten in vaste financiering. Voor het begrotingsjaar 2026 bedraagt de kasgeldlimiet € 15 miljoen.
69
B e g r o t i n g
2 0 2 6
In de exploitatiebegroting is rekening gehouden met de rentelasten op basis van het EMU-saldo. Daarbij wordt een tekort tot de kasgeldlimiet tegen de rente kort geld (2,5%) meegenomen, de eventuele rest wordt meegenomen tegen de rente lang geld. Voor 2026 schatten wij de rente voor lang geld in op 3%. In verband met de verwachte onderuitputting hebben we gerekend met een percentage van 2,5%. Het verleden heeft ons geleerd dat als gevolg van goed liquiditeitsbeheer deze keuze verantwoord is. In onderstaande tabel vindt u de berekening van het EMU-saldo. De berekening van het EMU-saldo is technisch gezien de doorrekening van de kasstroom van de gemeente Nijkerk. Een negatief berekend EMU-saldo is een negatieve kasstroom. bedragen x € 1.000, -/- = nadelig 2025
1 (+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging/onttr. Reserves
2026
2027
2028
2029
-800 -3.600
-1.700
-2.700
-1.800
2 (-) Mutatie (im)materiële vaste activa 3 (+) Mutatie voorzieningen 4 (-) Mutatie voorraden (incl.bouwgronden in expl.) Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en 5 (-) (im)materiële vaste activa
62.000 4.000 3.000 2.000 -3.000 -1.000 -1.000 -1.000 1.000 0 15.000 -8.000 -13.000 -13.000 -15.000 0
0
0
0
0
Berekend EMU- saldo
-78.800
-600
7.300
9.300
16.200
De renteontwikkeling wordt kritisch in de gaten gehouden en indien nodig zullen, mede anticiperend op aflopende leningen op middellange termijn, één of meer nieuwe langlopende geldleningen worden aangetrokken. Medio 2025 heeft de gemeente 17 opgenomen langlopende leningen in portefeuille. Dit voor een bedrag van 69 miljoen euro na aflossing in 2025. Bij het optimaliseren van het renteresultaat worden voor het aantrekken van geld als gevolg van de liquiditeitspositie meerdere marktpartijen benaderd voor offertes. Aan de hand van deze offertes wordt een keuze gemaakt. De gemeenten zijn verplicht om hun banksaldi aan te houden bij de rijksoverheid; het zogenaamde schatkistbankieren. Hierdoor hoeven wij geen specifiek beleid te hebben voor het uitzetten van overtollige kasgelden.
4.4 Risicobeheer De gemeente heeft in het kader van het risicobeheer te handelen conform de uitgangspunten zoals deze zijn opgenomen in de financiële verordening en het financieringsstatuut. In de Wet Fido zijn kaders opgenomen ter beperking van het renterisico op de netto vlottende schuld (kasgeldlimiet) en het renterisico op de vaste schuld (renterisiconorm). De kasgeldlimiet is besproken onder het onderdeel liquiditeitspositie.
Renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is om tot een spreiding binnen de langlopende lening portefeuille te komen, zodat het renterisico wordt beperkt. De jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen mogen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.
70
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Relatiebeheer De BNG is de huisbankier van de Gemeente Nijkerk.
4.5 Schatkistbankieren De lagere overheden zijn verplicht overtollige middelen aan te houden bij het Ministerie van Financiën (schatkist). Om het dagelijkse kasbeheer doelmatig uit te kunnen voeren is een drempelbedrag bepaald wat buiten de schatkist mag worden gehouden: een bedrag van 2% van het begrotingstotaal. De Gemeente Nijkerk mag in 2026 een positief rekening-courantsaldo bij de banken hebben van afgerond € 3,5 miljoen. Het meerdere wordt dagelijks naar de schatkist overgemaakt.
4.6 Renterisicoprofiel In het voorgaande is de technische werkwijze van gemeente op het gebied van financiering beschreven. Hierna worden de kansen en bedreigingen voor onze financieringspositie en bijbehorende rentelasten- en baten beschreven.
Rentevisie We zien op dit moment dat zowel de korte rente als de lange rente het afgelopen jaar een stijgende tendens hebben gehad. De toenemende onzekerheid ten aanzien van de ontwikkelingen van wereldeconomie, geopolitieke factoren en de economische ontwikkelingen (o.a. de stijgende inflatie) wordt gevolgd om de eventuele gevolgen voor de risico-opslag op eventueel aan te trekken kort en/of lang geld zo goed mogelijk in te schatten.
Risicoprofiel We gaan de komende jaren meer investeren, vanwege de ambities die we hebben in de openbare ruimte, zoals vastgelegd in de door de raad vastgestelde het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) en de omgevingsvisie. Een hoog investeringsvolume leidt tot meer behoefte aan vreemd vermogen en de planning van de investeringen heeft grote invloed op de daarmee samenhangende rentelasten. Een uitstel of een versnelling in deze investeringen zien we dus rechtstreeks terug in onze rentelasten. We zullen de planning van de investeringen dus goed in de gaten moeten houden, zodat we de renterisico’s zo veel mogelijk kunnen beperken. De ontwikkelingen binnen de bouwgrondexploitatie zijn van groot belang voor het renteresultaat. Op basis van de boekwaarden worden financieringskosten doorberekend aan de bouwgrondexploitatie. Vertraging of versnelling van de uitvoering (de boekwaarde verandert hierdoor) hebben gevolgen voor ons netto renteresultaat en voor daadwerkelijke geldstromen. 71
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Renteresultaat
4.7 Garantstellingen geldleningen De gemeente Nijkerk staat garant voor geldleningen die door diverse stichtingen en verenigingen zijn aangetrokken. Op 1 januari 2025 is dit een bedrag van € 1.635.000.
72
B e g r o t i n g
2 0 2 6
5. Bedrijfsvoering 5.1 Beleidsvoornemens Een stevige bedrijfsvoering is essentieel voor de organisatie en de dienstverlening aan onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Een kwalitatief goede bedrijfsvoering maakt het mogelijk ons snel aan te kunnen passen aan en in te spelen op veranderingen en nieuwe opgaven. De ambities voor 2026 en verder zijn geënt op deze benadering. Daarmee is er continuïteit met de koers die enige tijd geleden voor de organisatie is ingezet. Er wordt onder meer ingezet op de invulling van vacatures, digitalisering van processen, uitbreiden van de digitale dienstverlening aan inwoners en bedrijven, ontwikkelen van medewerkers en het data gedreven werken. In 2026 willen wij een aantal Artificial Intelligence toepassingen hebben ingevoerd die hier een bijdrage aan leveren.
5.2 Doorontwikkeling van de organisatie Door het college van B&W is met het vaststellen van de ontwikkelagenda voor de komende jaren een bestuurlijke richting bepaald. In de ontwikkelagenda zijn ambities opgenomen die om organisatorische doorvertaling vragen. Vanuit deze ontwikkelagenda kwam een nadrukkelijkere behoefte naar voren om integraal te gaan samenwerken met aansturing om de opgaven heen. Dit vraagt om een flexibelere manier van organiseren waarbij opgaven en mensen centraal staan, maar ook om een organisatie waar dienstverlening, communicatie en participatie hoog in het vaandel staan. Met een blik van buiten naar binnen, vanuit het bewustzijn dat we er voor inwoners zijn. Uit de interne evaluatie van het concernplan 2021-2022 komen meerdere van deze ontwikkelpunten ook naar voren. Na het zomerreces in 2023 is de directie met de teamleiders een traject opgestart om hier vorm aan te geven en de organisatie hierop door te ontwikkelen. De verwachting is dat dit traject 2026 nog nodig heeft om tot afronding te komen (dit is overigens geen leidend beginsel). Hierbij zal enerzijds de nadruk liggen op verder ontwikkelen van de rol invulling van directie en teamleiders, anderzijds ligt de focus op de integrale samenwerking binnen en tussen de taakvelden Ruimte, Sociaal en Dienstverlening.
5.3 Formatie Landelijk is de krapte op de arbeidsmarkt een uitdaging in alle sectoren en door de vergrijzing zal dit de komende jaren zelfs toenemen. Naast dat de beroepsbevolking zal krimpen, is er volgens een recent onderzoek van bureau Berenschot, gebleken dat 16% van de gemeenteambtenaren, de overheidssector wil verlaten. Eén van de voornaamste redenen zou het gebrek zijn aan voldoende ontwikkelingsmogelijkheden. Een formatieve bezetting is voor onze gemeente essentieel om te voldoen aan onze hoogwaardige dienstverlening richting onze inwoners en ondernemers. Door in te zetten op thema’s als Opgavegericht Samenwerken en Organiseren, taakveld overstijgend werken en door medewerkers in te zetten op hun talenten, houden wij het werken bij onze gemeente uitdagend en het werkplezier hoog. Team HR speelt, samen met de leidinggevenden, een centrale rol binnen deze ontwikkeling en is geënt op aantrekkelijk werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers.
73
B e g r o t i n g
2 0 2 6
De griffie is hierin niet meegenomen.
5.4 Intergemeentelijke samenwerking bedrijfsvoering (BLNP) De samenwerking op een deel van onze interne bedrijfsvoering (BLNP: Bunschoten, Leusden, Nijkerk, Putten) is medio 2025 beëindigd. Hierdoor creëren we in 2026 de ruimte om beter aan te sluiten bij de behoefte die we als gemeente hebben en hier vorm aan te geven. Op elementen waar dit voor ons toegevoegde waard oplevert, zullen we op projectmatige basis samenwerkingen blijven zoeken met de andere gemeenten. Voor wat betreft HR en Financiën werken we in het kader van contractuele verplichtingen op onderdelen nog enige tijd samen via dienstverleningsovereenkomsten.
5.5 Communicatieplan en participatievisie Het team Bestuurszaken, Communicatie en Participatie vervult een belangrijke rol in het contact met inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties. In 2025 zijn belangrijke stappen gezet om deze rol verder te versterken. Afgelopen jaar is gestart met de opbouw van het Ondersteuningsteam Participatie (OTP). Dit team ondersteunt de organisatie bij het vormgeven en inrichten van participatieprocessen en het vergroten van participatievaardigheden onder collega’s. Daarnaast is het participatiebeleid, inclusief een praktische keuzehulp, uitgewerkt. De bijbehorende handreiking en toolbox worden later uitgebreid zodat ook externe initiatiefnemers er gebruik van kunnen maken. Voor 2026 staat de participatieverordening op de planning, waarin ook het uitdaagrecht een plek krijgt. Verder worden leeractiviteiten georganiseerd en wordt monitoring van participatieactiviteiten structureel ingebed. De ambitie van OTP is helder: participatie wordt een vast onderdeel van ons werk, zowel bij eigen plannen (inwonersparticipatie) als bij ideeën uit de samenleving (overheidsparticipatie). Team Communicatie heeft in 2025 een duidelijke professionaliseringsslag gemaakt. De focus lag op het verbeteren van interne processen en het versterken van de strategische positie binnen het bestuur en de organisatie.
Er worden betere keuzes gemaakt over hoe communicatie wordt ingezet. Hierdoor kan het team effectiever en efficiënter bijdragen aan zowel de organisatiedoelen als maatschappelijke opgaven. Ook is er geïnvesteerd in het versterken van de samenwerking met interne en externe partners. Deze verbindingen vergroten de impact van de gemeente in haar communicatie en participatie, en dragen bij aan een toegankelijke overheid. Voor 2026 wordt verder ingezet op het professionaliseren van online communicatie, het vergroten van het bereik en het beter aansluiten op de informatiebehoeften van de samenleving door omgevingsgericht te werken. Er wordt ingezet op het meten van bereik van verschillende communicatiemiddelen, reacties worden geanalyseerd en hier wordt actief op gehandeld.
74
B e g r o t i n g
2 0 2 6
5.6 Kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming en stukken De gemeenteraad heeft begin 2024 een motie aangenomen met betrekking tot de kwaliteit van de stukken voor de bestuurlijke besluitvorming. Om deze doelen te bereiken, is het project Bestuurlijk & Ambtelijk Besluitvormingsproces en Samenspel (BABS) gestart. Het project BABS is tevens onderdeel van de bredere organisatiedoorontwikkeling. Het project BABS heeft als doel de volgende 6 resultaatgebieden: 1. Het beleggen en borgen van de centrale regie; 2. Het verbeteren van bestuurlijke advisering; 3. Het goed inrichten van het bestuurlijke besluitvormingsproces en het verbeteren van bestaande processen en introductie van nieuwe werkwijzen in de bestuurlijke processen; 4. Het verbeteren van de structuur, formulering en leesbaarheid van stukken; 5. Het invoeren van kwaliteitstoetsing en bewaking; 6. Het bestuurlijke en ambtelijke samenspel bevorderen. Het projectteam analyseerde uit interviews met meer dan 40 betrokkenen (van ambtenaren tot college- en raadsleden) waar verbeterpunten liggen om de bestuurlijke advisering en het besluitvormingsproces te optimaliseren. Dit leidde in het voorjaar van 2025 tot een adviesrapport. De acties die uit het adviesrapport voortvloeien, totaal 21, zijn opgepakt. Enkele acties zijn al in het voorjaar en de zomer van 2025 uitgewerkt en geïmplementeerd.
Andere acties hebben nadere uitwerking nodig en worden in het najaar van 2025 of begin 2026 geïmplementeerd. Het betreft onder meer het aanscherpen van het bestuurlijke besluitvormingsproces, een verduidelijking van rollen en verantwoordelijkheden en het instellen van een centrale regie en kwaliteitsgroep. Daarbij zal het trainingsaanbod voor medewerkers beter aansluiten op de behoefte voor goede bestuurlijke advisering.
5.7 Planning en control De gemeente werkt met een vaste planning en control-cyclus. Dat betekent dat we elk jaar plannen maken, uitvoeren en controleren of alles goed gaat. Zo zorgen we ervoor dat het geld van de gemeente goed wordt besteed en dat we doen wat we beloven. De planning & control-cyclus van de gemeente ziet er samengevat als volgt uit:
Jaarrekening
Kadernota
Planning Control
2e Bestuursrapportage
Begroting
1e Bestuursrapportage
75
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Planning Aan het begin van het jaar maakt de gemeenteraad afspraken over wat belangrijk is voor de gemeente. Deze afspraken staan in de kadernota. Op basis daarvan maakt het college van burgemeester en wethouders een begroting. In de begroting staat hoeveel geld er beschikbaar is en waar dat geld aan wordt uitgegeven. De gemeenteraad stelt de begroting vast. Daarmee geeft de raad het college toestemming om het geld te gebruiken voor de uitvoering van de plannen.
Tussentijds controleren Tijdens het jaar kijkt het college of alles volgens plan verloopt. Dat gebeurt met de 1e en 2e bestuursrapportage. Hierin staat wat er al is gedaan, wat er nog moet gebeuren en of het geld goed wordt besteed. De gemeenteraad controleert deze rapportages.
Achteraf verantwoording afleggen Aan het eind van het jaar maakt het college een jaarrekening. Hierin staat wat er daadwerkelijk is gedaan en hoeveel geld er is uitgegeven. De gemeenteraad controleert deze jaarrekening en kijkt of het college zich aan de afspraken heeft gehouden. De gemeente moet rechtmatig handelen. Dit betekent dat de gemeente zich houdt aan de geldende regels bij het uitgeven van publiek geld. Sinds 2023 legt het college hierover verantwoording af in de jaarrekening. Dit heet de rechtmatigheidsverantwoording. Hiermee laat de gemeente zien dat het geld op een zorgvuldige en juiste manier is besteed. De accountant controleert dit en geeft advies als er verbeteringen nodig zijn.
Hoe zorgen we dat alles goed werkt? Om goed te kunnen plannen en controleren, is het belangrijk dat onze werkprocessen duidelijk zijn en goed worden gevolgd. Dit noemen we de administratieve organisatie en interne beheersing. Om vast te stellen dat de werkprocessen ook goed werken controleren wij deze. Door deze controles krijgen we beter inzicht in wat we doen. Zo kunnen we daar open en duidelijk over zijn, zowel binnen de gemeente als naar inwoners en andere organisaties. We zorgen ervoor dat deze controles goed passen binnen onze jaarlijkse planning en control-cyclus. Dat betekent dat we op vaste momenten kijken of alles goed gaat, zoals bij de begroting, rapportages en jaarrekening. De accountant controleert elk jaar of dit goed geregeld is. Als er verbeterpunten zijn, maken we een actielijst om die aan te pakken.
Doorontwikkeling planning- en controlcyclus Wij blijven werken aan het verbeteren van de planning- en controlcyclus. De uniformiteit en leesbaarheid van de P&C-documenten zijn verbeterd en doorvertaald naar aanverwante producten zoals de raadsinformatiebrieven. De aansluiting van de begroting en jaarrekening op de Ontwikkelagenda is een belangrijke stap geweest richting een integrale en toekomstgerichte P&Ccyclus. In 2026 richten wij ons op het verder versterken van de integrale sturing binnen deze cyclus.
76
B e g r o t i n g
2 0 2 6
5.8 Huisvesting In augustus 2024 is het gemeentehuis aan de Van ’t Hoffstraat in gebruik genomen. Ook zijn er extra werkplekken gecreëerd in het deel van het pand wat nog tot voor kort in gebruik was door de Rabobank. De komende twee jaar wordt onderzocht in hoeverre dit laatstgenoemde deel van het pand benodigd blijft om de organisatie goed te laten functioneren. De uitkomsten worden betrokken bij de besluitvorming over de toekomstige huisvesting van de organisatie vanaf 2026.
5.9 Dienstverlening De inwoners, ondernemers en organisaties staan centraal in onze dienstverlening. Onze houding hierbij is gastvrij, vriendelijk en bereikbaar, we denken vanuit die inwoners, ondernemers en organisaties en we zijn efficiënt, helder en duidelijk. Dienstverlening is het werk van alle medewerkers en elke medewerker is aanspreekbaar op zijn of haar dienstverlenende houding en gedrag. We hebben een dienstverleningsconcept en vanuit deze visie verbeteren wij de kwaliteit van onze dienstverlening. In 2026 krijgt dit concreet vorm met de verdere ontwikkeling van het project Servicecentrum. Dit Servicecentrum wordt ingericht als het centrale aanspreekpunt voor inwoners, organisaties en ondernemers voor vragen en de afname van enkelvoudige producten en diensten. De vragen en producten worden zoveel mogelijk in één keer afgehandeld vanuit het servicecentrum. Vragen kunnen via diverse kanalen worden gesteld, waaronder telefoon, balie en e-mail. Wij werken vanuit de omnichannel-gedachte. De inwoner, organisatie of ondernemer kiest het kanaal en zijn vraag wordt afgehandeld of doorgeleid naar het goede kanaal. Als de vraag niet in één keer kan worden afgehandeld wordt deze met de eventuele vraagverheldering doorgeleid naar een medewerker met de juiste expertise.
Vanuit de omnichannel gedachte en digitalisering wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een klantportaal en het verbeteren van onze webformulieren. In een klantportaal kan de inwoner zelf de status van een aanvraag of melding volgen en communiceren met de gemeente. Wij zijn via de website 24 uur bereikbaar en veel producten en diensten kunnen via onze website worden aangevraagd. Er is aandacht voor uitbreiding van producten en diensten waar mogelijk en de informatie wordt zo goed mogelijk actueel gehouden. Wij vragen feedback aan onze inwoners, organisaties en ondernemers op verschillende kanalen. Wij luisteren goed naar de feedback en waar nodig vragen wij de inwoner, organisatie of ondernemer om extra toelichting en gebruiken wij de feedback om de dienstverlening te verbeteren. In april 2025 heeft de gemeenteraad besloten om het loket Hoevelaken voort te zetten in de bibliotheek in Hoevelaken, met uitgebreidere dienstverlening en ruimere openingstijden, maar zonder burgerzaken. De verwachting is dat de planvorming en voorbereidingen eind 2025 worden afgerond. Aansluitend zal de uitvoering plaatsvinden, waarbij de dienstverlening met ingang van 1 januari 2026 wordt voortgezet vanuit de bibliotheeklocatie in Hoevelaken.
5.10 Artificial Intelligence Eén van de grote technologische ontwikkelingen waar ook wij als gemeente mee te maken hebben is die van Artificial Intellegence (hierna AI). Binnen de gemeente maken wij tot dusverre op beperkte schaal en vaak persoonsgebonden gebruik van de mogelijkheden van AI. Medio 2025 zijn er eenmalig via het rekening resultaat middelen beschikbaar gekomen om op deelterreinen te kunnen versnellen waar de vruchten in 2026 van geplukt kunnen worden. De mogelijkheden van AI zijn echter vele malen groter. Naast de mogelijkheden die AI kan bieden op het gebied van versnellen van werkprocessen en verbeteren van de dienstverlening kan AI bijdragen aan de deskundigheid van onze medewerkers. Daarnaast zien wij in toenemende mate onze leveranciers meer gebruik maken van AI toepassingen. Deze inzet richt zich onder meer op het toepassen van deze expertise bij beleidsontwikkeling en -uitvoering. Denk hierbij aan de inzet van softwaretoepassingen ter ondersteuning van beleidsvorming en ook specifieke toepassingen ten behoeve van operationele processen, zoals inspecties van waterafvoeren. 77
B e g r o t i n g
2 0 2 6
5.11 Doelmatigheid – en doeltreffendheidsonderzoeken Conform de op 28 november 2024 vastgestelde verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid verricht het college jaarlijks minimaal één onderzoek naar de doelmatigheid van (onderdelen van) de organisatie-eenheden van de gemeente en/of doeltreffendheid. In 2026 zal onderzoek worden uitgevoerd naar de isolatiecampagne die de gemeente Nijkerk heeft uitgevoerd om huiseigenaren te helpen hun woningen energiezuiniger te maken en het wooncomfort te verhogen tegen lagere energiekosten. In het doeltreffendheidsonderzoek naar de isolatiecampagne in Nijkerk wordt onderzocht welke impact de isolatiecampagne heeft gehad in het jaar 2025. Onderzocht zal worden hoeveel woningen geïsoleerd zijn, welke isolatiemaatregel is uitgevoerd is, welke energiebesparing en CO2-reductie dit heeft opgeleverd en of de juiste doelgroepen zijn bereikt. Het onderzoek zal bestaan uit documentenanalyse van beleidsstukken en uitvoeringsrapportages. En er zal een enquête worden afgenomen onder bewoners die gebruik hebben gemaakt van de regeling. Tevens zullen betrokken medewerkers (beleid, projectleiding, ondersteuning) en samenwerkingspartners worden geïnterviewd. Het onderzoek zal begin 2026 van start gaan en heeft een doorlooptijd van naar verwachting 5 maanden. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het team Verbijzonderde Interne Controle.
78
B e g r o t i n g
2 0 2 6
6. Verbonden partijen De gemeente Nijkerk wil haar doelstellingen optimaal realiseren. In een groot aantal gevallen is dit op eigen gemeentelijke kracht mogelijk. Er zijn echter ook zaken waar het, uit praktisch en bestuurlijk oogpunt, beter is daarvoor met derden samen te werken. Dit kunnen andere overheden zijn (met name gemeenten en provincies), maar soms ook niet-overheden. Wanneer een dergelijke samenwerking aan een aantal criteria voldoet, is er sprake van een ‘verbonden partij’. Het aangaan van banden met deze verbonden partijen komt altijd voort uit het publieke belang. Nijkerk is met haar verbonden partijen actief in meerdere regio’s en provincies. Deze paragraaf geeft het wettelijk kader en de visie op de verbonden partijen weer en toont een overzicht van de bestaande verbonden partijen. In verband met een wijziging van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) zijn de beleidsvoornemens van de verbonden partijen niet vermeld in deze paragraaf, maar opgenomen in de programma’s (samenvoeging van de gemeentelijke beleidsdoelen en de doelen van de verbonden partijen).
6.1 Wettelijk kader Een verbonden partij is volgens het BBV: een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Onder financieel belang wordt verstaan: een bedrag dat onze gemeente aan de verbonden partij ter beschikking heeft gesteld, dat wij niet kunnen verhalen wanneer de verbonden partij failliet gaat, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: zeggenschap, hetzij vanuit van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij vanuit stemrecht.
Twee soorten verbonden partijen Publiekrechtelijk: het aangaan van samenwerkingsvormen in de publiekrechtelijke sfeer is geregeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Volgens de Wgr kunnen de raad, het college of de burgemeester ’afzonderlijk of tezamen ieder voor zover het de eigen bevoegdheden betreft’ een gemeenschappelijke regeling treffen om één of meer belangen van de gemeente te behartigen. Als het college of de burgemeester tot een gemeenschappelijke regeling wil besluiten, is er vooraf toestemming nodig van de raad. Afhankelijk van de aard van samenwerking kan wel of geen rechtspersoon worden gecreëerd. Wordt er geen rechtspersoon gecreëerd dan bestaat de samenwerking vooral uit overleg. Wordt er wel een rechtspersoon (een openbaar lichaam) in het leven geroepen, dan is er sprake van verlengd lokaal bestuur; Privaatrechtelijk: Sinds 2002 is het in de Gemeentewet zo geregeld dat het college beslissingsbevoegd is tot het aangaan van privaatrechtelijke verplichtingen. Daaronder vallen ook de besluiten om als gemeente deel te nemen aan privaatrechtelijke ‘verbonden partijen’ zoals stichtingen, verenigingen, vennootschappen en dergelijke. Wel voorziet artikel 160 van de Gemeentewet in een verplichte toezending van het ontwerpbesluit aan de raad en is de goedkeuring van Gedeputeerde Staten nodig.
Ontwerpbegrotingen van gemeenschappelijke regelingen De Wgr verplicht besturen van gemeenschappelijke regelingen om hun ontwerpbegroting ten minste zes weken voor de vaststelling toe te zenden aan de raden van de betreffende gemeenten. Dat geldt voor alle gemeenschappelijke regelingen, ook al betreft de samenwerking uitsluitend college- of burgemeesters bevoegdheden. De gemeenteraad heeft dan gedurende zes weken de gelegenheid om bij het dagelijks bestuur zienswijzen in te dienen over de ontwerpbegroting. Het dagelijks bestuur zorgt ervoor dat de ingediende zienswijzen aan het algemeen bestuur worden voorgelegd.
79
B e g r o t i n g
2 0 2 6
Het wetsvoorstel “Versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen” is per 1 juli 2022 in werking getreden. De wet versterkt de positie bij besluitvorming en de controlerende rol van gemeenteraden door hen meer inspraak te geven bij het treffen van gemeenschappelijke regelingen en bij het nemen van besluiten door de besturen daarvan. Gemeenschappelijke regelingen (GR’en) hebben tot 1 juli 2024 de tijd om het wetsvoorstel te implementeren en de regelingen aan te passen. Het overzicht in de laatste paragraaf geeft de bestaande gemeenschappelijke regelingen van de gemeente weer en per gemeenschappelijke regeling welk bestuursorgaan bevoegd is.
6.2 Visie op verbonden partijen Om te beoordelen of aan ‘verbonden partijen’ wordt deelgenomen heeft het gemeentebestuur de volgende toetsingscriteria vastgesteld: • de taak kan niet of zeer moeilijk door de gemeente alleen worden uitgevoerd; • gezamenlijke uitvoering van de taak levert voor de gemeente een concrete meerwaarde op; • de voordelen van de samenwerking wegen op tegen de nadelen. Het gemeentebestuur van Nijkerk is voorstander van samenwerking binnen publiekrechtelijke kaders. In sommige gevallen is het noodzakelijk om samenwerking op privaatrechtelijk terrein aan te gaan. In dat geval geldt als extra criterium dat samenwerking via publiekrechtelijke weg niet, of slechts zeer moeilijk, mogelijk is. De beoordeling of onze gemeente blijft deelnemen, aan welke vorm van samenwerking dan ook, is een continu proces. Telkens wanneer er een verandering in de vorm van samenwerken zich voordoet, wordt beoordeeld of de samenwerking nog voldoet aan de criteria of dat de betreffende taken beter op een andere manier verwezenlijkt kunnen worden.
6.3 Lijst van verbonden partijen De gemeente c.q. de gemeentelijke bestuursorganen zijn deelnemer in de verbonden partijen welke hieronder staan weergegeven, conform het BBV onderverdeeld in de volgende typen verbonden partijen: 1. Gemeenschappelijke regelingen; 2. Vennootschappen en coöperaties; 3. Stichtingen en verenigingen; en 4. Overige verbonden partijen.
Gemeenschappelijke regelingen 1.
Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM), gevestigd te Arnhem
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging
Financieel belang
Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
Gemeenschappelijke regeling Het voorkomen en bestrijden van incidenten op het gebied van de openbare veiligheid, hulpverlening en volksgezondheid. Burgemeester T.T.E. de Jonge (lid algemeen bestuur – Ruitenbeek en wethouder A.M.W. Rohen (GGD) GGD € 1.258.000 JGZ € 865.000 RVP/Meningokokken € 153.000 BRW € 2.909.000 Bevolkingszorg € 54.000 01-jan-26 01-jan-25 Eigen vermogen € 9.354.000 8.885.000 Vreemd vermogen € 21.768.000 22.607.000 €0 In de conceptbegroting 2026 VGGM is de totale bijdrage voor Nijkerk vastgesteld op € 5.239.000, volgens een verdeling zoals hierboven is weergegeven. Na consultatie van deze ontwerpbegroting 2026 VGGM aan de raden van de gemeenten is vastgesteld dat de prijsstijging 2026 e.v. te hoog is opgenomen op basis van de bijgestelde cijfers 2026 CEP en MEV. Dit leidt tot een positieve structurele bijstelling van de Nijkerkse bijdrage in de eerste wijziging 2026 VGGM, met € 65.000.
80
B e g r o t i n g
2 0 2 6
In de begroting 2025 en 2026 is een 2% incidentele besparing gerealiseerd. In samenspraak met de partners zullen via bestuursdagen bezien worden hoe hieraan structureel gevolg gegeven kan worden, zo mogelijk met behoud van de huidige taken.
2.
Regio De Vallei, gevestigd te Ede
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging Financieel belang
Gemeenschappelijke regeling Samenwerken op het gebied van afvalverwerking. Wethouder C.J. Windhouwer (lid algemeen bestuur) € 8.000
Omvang per:
Eigen vermogen € 78.000 € 110.000 Vreemd vermogen € 0 € 0 € -/- 18.000 N te onttrekken aan de algemene reserve Per 2019 zijn de aandelen ARN verkocht. Voortzetting van de Regio samenwerking op afvalgebied in welke vorm en voor welk doel is onderwerp van onderzoek.
01-jan-26 Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
01-jan-25
De kosten van Regio De Vallei sinds 2023 komen voort uit de volgende activiteiten: archiefkosten, beleidsadvies en ondersteuning financiële processen (deze drie posten worden ingekocht bij de gemeente Ede) en ondersteuning van de besluitvormingsprocessen (zoals AO's, DB- en AB-vergaderingen) en de P&Ccyclus (ingekocht via Regio FoodValley) en accountantscontrole. Berekend is een begrotingsomvang van € 80.000 voor 2026 (bron: Begroting 2026)
5.
Regio Foodvalley, gevestigd te Ede
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging
Financieel belang
Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s 6.
Gemeenschappelijke regeling Samenwerken op het gebied van economie, werkgelegenheid, ruimtelijke ontwikkeling, wonen en mobiliteit Burgemeester T.T.E. de Jonge – Ruitenbeek (lid algemeen bestuur), raadsleden H.J. Bokkers en J.J. Lok (leden van de Regiocommissie), plaatsvervangende leden: S. Ooijevaar en T. van Valkenhoef Inwonersbijdrage excl. Werkprogramma’s € 278.000 Strategische agenda € 173.000 Mobiliteitsfonds € 51.000 01-jan-26 01-jan-25 Eigen vermogen € 2.136.000 € 6.087.000 Vreemd vermogen € 20.169.000 € 21.169.000 €0 n.v.t.
GBLT, gevestigd te Zwolle
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging Financieel belang Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
Gemeenschappelijke regeling Belastingheffing van een aantal gemeentelijke belastingen wethouder A.M.W. Rohen (lid algemeen bestuur) € 765.000 01-jan-26 Eigen vermogen € 0 Vreemd vermogen € 6.158.000 € 0 Het jaarresultaat wordt jaarlijks verrekend met de partners
01-jan-25 € €
0 4.522.000
81
B e g r o t i n g
5.
2 0 2 6
Omgevingsdienst de Vallei, gevestigd te Ede
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging Financieel belang Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
Gemeenschappelijke regeling Vergunningverlening en handhaving op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Wethouder E. Heutink-Wenderich (lid algemeen bestuur) € 2.973.000 01-jan-25 01-jan-26 Eigen vermogen € 463.000 € 463.000 Vreemd vermogen € 699.000 € 774.000 €0 n.v.t.
Vennootschappen en coöperaties 6.
Leisurelands B.V. (voorheen RGV Holding B.V.)
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging Financieel belang Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
7.
ParkeerService U.A.
Type Openbaar belang Vertegenwoordiging Financieel belang Omvang per: Verwacht resultaat 2026 Beleidsmatige risico’s
8.
Besloten vennootschap Bevorderen recreatie Wethouder M. Broekman-van der Pers (lid aandeelhoudersvergadering) Aandeelhouder 01-jan-26 01-jan-25 *) Eigen vermogen € *) € 84.762.000 Vreemd vermogen € *) € 17.409.000 € 0 *) Bron jaarwerk 2024 Leisurelands. De begroting 2026 was nog niet beschikbaar. Het jaarlijkse exploitatietekort wordt gedekt uit de reserve, een overschot wordt toegevoegd.
Coöperatie Samenwering op het gebied van parkeermanagement Wethouder C.J. Windhouwer € 180.000 01-jan-26 01-jan-25 Eigen vermogen € € 2.147.000 Vreemd vermogen € € 6.087.000 €0 Op basis van een nieuwe evenredige kostenverdeling stijgen de indirecte kosten van de partners die minder producten afnemen sinds de begroting 2019.