CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2025-074 Bijlage 1 Programmabegroting 2026-2029

Raadsvergadering 6 november 2025, gemeente NijkerkBij agendapunt: Programmabegroting 2026-202930.039 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

27

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Indicatoren

Gegevens gebaseerd op de regionale klimaatmonitor. *1 Voor het jaar 2024 zijn nog geen gegevens beschikbaar In 2025 is door de gemeenteraad de routekaart Klimaatneutraal Nijkerk inclusief het uitvoeringsprogramma vastgesteld. De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk heeft als doel om de gemeente Nijkerk op de juiste route te zetten naar een duurzaam en klimaatneutraal Nijkerk in 2050. In de routekaart zijn ook (hernieuwde) doelstellingen opgenomen inclusief indicatoren. Deze zullen verwerkt worden in bovenstaande tabel bij een eerstvolgend P&C product.

28

B e g r o t i n g

2 0 2 6

1.3 Financiële middelen

29

B e g r o t i n g

2 0 2 6

2. Perspectief Sociaal 2.1 Actuele ontwikkelingen • Landelijke ontwikkelingen en sociaal domein vanaf 2026 Het Kabinet Schoof I is gevallen. Dit heeft gevolgen voor gemeenten. Het jaar 2026 zou eerst het ‘ravijnjaar’ worden: een jaar met grote bezuinigingen voor gemeenten. Nu is besloten om dit jaar te overbruggen tot en met 2027. Gemeenten krijgen tijdelijk extra geld om de ergste gevolgen te verzachten. Toch blijft het een lastig jaar, omdat het oude systeem van financiering stopt en het nieuwe pas in 2027 begint en gefaseerd wordt ingevoerd. De val van het kabinet Schoof maakt dat sommige geplande wijzigingen in wetgeving vertraagd worden of mogelijk niet doorgaan. Sommige nieuwe wetten, zoals aanpassingen in de bijstand, worden waarschijnlijk uitgesteld. Ook heeft de Tweede Kamer de wet voor het afschaffen van de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Wmo abonnementstarief controversieel verklaart op 24 juni 2025. De lokale maatregelen uit de hervormingsagenda zijn in Nijkerk in de kadernota besproken en worden geïmplementeerd. Landelijk is het onduidelijk welke maatregelen en acties vanuit het Rijk worden ingezet om de doelen uit de hervormingsagenda te gaan halen. • De beweging naar voren De druk op het sociaal domein neemt toe door een stijgende vraag naar ondersteuning.

De gemeente Nijkerk maakt daarom een fundamentele omslag: van formele zorg naar ‘zelfzorg – samenzorg – formele zorg’. Deze beweging is vastgelegd in het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein 2025– 2040. We zetten in op het versterken van de sociale basisinfrastructuur, zodat inwoners meer kunnen steunen op hun eigen netwerk en omgeving. Dit maakt (betere) zelfzorg en samenzorg mogelijk. Tegelijkertijd wordt de inzet van geïndiceerde zorg waar mogelijk afgeschaald. Het Sociaal Team biedt vaker lichte en praktische begeleiding, dichtbij de inwoner. Ook kijken we bij aanmelding van een inwoner voor zorg of het preventieve aanbod ingezet kan worden in plaats van geïndiceerde zorg. Zo staan we naast de inwoner, houden we meer regie op welke zorg wanneer wordt ingezet, en zorgen we ervoor dat zorg beschikbaar en betaalbaar blijft voor wie het echt nodig heeft. Bestaanszekerheid vormt de basis om goed voor jezelf én voor een ander te kunnen zorgen. Daarom brengen we onze minimaregelingen actiever onder de aandacht. We willen armoede bespreekbaar maken en terugdringen, zodat iedereen volwaardig kan meedoen. Naast bestaanszekerheid is gezondheid een essentiële voorwaarde voor participatie en welzijn. Samen met ons netwerk ondersteunen we inwoners bij het bevorderen van positieve gezondheid zowel fysiek als mentaal.

We doen dit met oog voor de diversiteit binnen onze gemeenschap – in achtergrond, levensfase, mogelijkheden en behoeften. Deze brede blik op antidiscriminatie, diversiteit en inclusie en positieve gezondheid vormen een rode draad in onze aanpak. De Doorbraakmethode wordt ingezet om complexe situaties integraal en effectief aan te pakken. Deze benadering vormt de basis voor het uitvoeringsprogramma dat momenteel wordt uitgewerkt. • Stijgende kosten voor Wmo en Jeugdhulp De kosten voor Wmo en jeugdhulp van de gemeente blijven elk jaar stijgen. In 2024 zijn de uitgaven voor Wmo en jeugdhulp in Nijkerk weer hoger geworden. Dit komt door de jaarlijkse prijsstijgingen en het feit dat er steeds meer mensen gebruik maken van deze voorzieningen. De gemeente krijgt niet genoeg geld van de rijksoverheid om deze (prijs)stijgingen te betalen. Hoewel de trend over meerdere jaren stijgend is, laat 2025 naar verwachting een lichte daling zien. Dit hangt samen met een aangepaste manier van indiceren, waardoor de inzet van voorzieningen doelmatiger plaatsvindt.

30

B e g r o t i n g

2 0 2 6

In 2026 en 2027 krijgen gemeenten extra geld van de overheid voor jeugdhulp, omdat landelijke besparingen vervallen. Gemeenten krijgen ook extra geld in het gemeentefonds voor de demografische ontwikkelingen binnen de Wmo. Dit geld zullen we gebruiken voor de gestegen kosten van de Wmo. Tijdens een beeldvormende avond zijn aan de raad de maatregelen gepresenteerd die voortkomen uit het onderzoek van NCOD naar besparingsmogelijkheden binnen de Wmo en jeugdhulp. Deze lokale besparingen zijn noodzakelijk, maar kennen een ingroeipad waarin eerst geïnvesteerd moet worden in het versterken van het sociaal team. Voor het realiseren van besparingen in de jeugdhulp is bovendien ondersteuning van externe partijen nodig. Het gaat om een samenhangend pakket aan maatregelen dat bijdraagt aan het terugdringen van kosten. Ook binnen de Wmo wordt, in samenwerking met NCOD, gekeken naar mogelijkheden om doelmatiger te werken. Daarbij wordt extra ingezet op het versterken van het sociaal team. De commissie-Van Ark adviseerde begin 2025 dat gemeenten onvoldoende financiële ruimte hebben voor jeugdhulp. Op basis hiervan heeft het kabinet extra middelen toegekend voor 2025–2027. De taakstelling van €414 miljoen over 2023–2024 wordt verdeeld tussen het Rijk en de gemeenten. VNG heeft zorgen geuit over de periode vanaf 2028 en verzocht om een nieuw advies, verwacht in 2027.

• Jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg Meer jongeren hebben hulp nodig bij geestelijke gezondheidszorg en speciaal onderwijs. De kosten voor jeugdzorg stijgen. In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd vastgesteld om problemen in de jeugdzorg op te lossen en het systeem financieel houdbaar te maken. Deze veranderingen leggen druk op het zorgstelsel en vragen om een andere manier van denken. In Nijkerk breiden we het sociaal team uit zodat zij zelf zorgtaken kunnen oppakken zonder wachtlijst. Hierdoor worden jongeren en hun ouders sneller geholpen en neemt de vraag naar formele zorg af. We zetten in op het verbeteren van de leefomgeving voor kinderen en jongeren met het Kansrijke Start programma en Opgroeien in een Kansrijke omgeving. We zetten ook in op specialistische ondersteuning bij huisartsen en ons Preventie Interventie Team (PIT) om het beroep op formele zorg te verminderen. Deze maatregelen zijn effectief en helpen bij de hervormingsdoelen. • Jeugdzorg samenwerking In de jeugdzorg werken we als Nijkerk al jaren samen in de Jeugdhulpregio JeugdFV. Vanaf 2026 wordt er een nog steviger fundament onder deze regionale samenwerking gelegd met een gemeenschappelijke regeling. Door nieuwe wetgeving is het vormen van een gemeenschappelijke regeling verplicht.

Hierin worden twee vormen van samenwerking vastgesteld, aan de ene kant de gemeenschappelijke regeling waarin een bedrijfsvoering organisatie wordt opgericht maar ook een intergemeentelijke samenwerking waarin de integrale samenwerking tussen de 7 gemeenten en beleidsafstemming centraal staan. Deze nieuwe vorm van samenwerking heeft als doel om doelmatig en doeltreffend uitvoering te geven aan de jeugdhulp. Op het gebied van veiligheid en jeugdzorg gaan we op een andere manier samenwerken. Na een evaluatie volgt een plan voor het anders organiseren van de regionale veiligheidstafel vanaf 2026. • Zorgakkoorden en financiële situatie De VNG heeft het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) ondertekend onder voorbehoud. Gemeenten ontvangen extra middelen voor preventie, samenwerking en infrastructuur, maar structurele financiering blijft een aandachtspunt. Ook de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is afhankelijk van voldoende rijksmiddelen en uitvoerbare afspraken. Gemeenten blijven terughoudend zolang financiële zekerheid ontbreekt. • Wonen en zorg Binnen het sociaal domein zetten we in op woonvormen die zelfstandig wonen met nabijheid van zorg mogelijk maken. De woonzorgvisie, die vanaf 2026 onderdeel is van het volkshuisvestingsprogramma, ondersteunt dit. Bij sociale problematiek op vakantieparken werken we integraal samen met onder andere handhaving.

31

B e g r o t i n g

2 0 2 6

• Nieuwe wetten en Wmo Het wetsvoorstel om de vaste eigen bijdrage in de Wmo te vervangen door een inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage per 1 januari 2027 is door de Tweede Kamer controversieel verklaard. Dit betekent dat de behandeling van het voorstel is opgeschort tot een nieuw kabinet aantreedt. De gevolgen voor de gemeente Nijkerk zijn hierdoor op dit moment onzeker. • Inkoopstrategie Wmo en evaluatie De gemeente Nijkerk is verantwoordelijk voor passende ondersteuning via de Wmo. Tot nu toe werd een deel van deze ondersteuning lokaal ingekocht. Uit een evaluatie eind 2024 blijkt dat deze aanpak niet efficiënt genoeg is. Daarom heeft het college op 3 juni 2025 besloten om vanaf 2027 de inkoop van Wmo-begeleiding, respijtverblijf en vanaf 2031 ook dagactiviteiten regionaal te organiseren via de centrumregeling Amersfoort. Deze keuze sluit aan bij de regionale visie Samen in de Wijk en bij het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein van Nijkerk. De gemeente blijft lokaal verantwoordelijk voor de uitvoering, maar werkt voor de inkoop en het contractbeheer samen met regiogemeenten. Zo verbeteren we de kwaliteit, continuïteit en betaalbaarheid van ondersteuning voor onze inwoners. • Participatiewet De Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel Participatiewet in Balans. Deze wet vereenvoudigt regels, vergroot het vertrouwen in inwoners en stelt de mens centraal.

Gemeenten krijgen meer ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld bij het toekennen van bijstand of het toestaan van giften. De gemeente Nijkerk bereidt zich voor op de invoering van de eerste maatregelen, samen met betrokken teams. Hoewel er geen extra budget beschikbaar is, kunnen gemeenten op termijn besparen door minder administratie, minder bezwaarprocedures en effectievere ondersteuning richting werk of participatie.

32

B e g r o t i n g

2 0 2 6

2.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Maatschappelijke opgave 2.1. Alle inwoners doen mee en horen erbij

We staan er voor dat iedere inwoner van Nijkerk gelijke kansen heeft en dat iedereen kan meedoen. Om onze inwoners te ondersteunen in de bevordering van de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid, zetten we veel van de al ingezette lijnen voort. We zetten in op gezondheidsbevordering en preventie. We werken vanuit de filosofie van ‘Positieve gezondheid’ en ‘Gezondheid in al het beleid’. In dat kader werken we aan een toereikend aanbod van kunst en cultuur, sport, inclusief onderwijs, welzijn, zorg en ondersteuning. In lijn met de ontwikkeling en groei van de bevolking. We werken eveneens aan het aanbrengen van meer samenhang tussen alle activiteiten die plaatsvinden. Daarnaast streven we naar een groter bereik van deze voorzieningen, waarbij we speciale aandacht geven aan onze jeugd en onze ouderen. Intimidatie en discriminatie gaan we zichtbaar tegen. Dit willen we bereiken Dat we een inclusieve samenleving zijn waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Je hoort er gewoon bij, er is geen onderscheid. Mensen houden rekening met elkaar en er zijn geen drempels om mee te doen.

Dit gaan we doen in 2026 1. In 2025 is het Overkoepelend Beleidsplan Sociaal Domein vastgesteld. Dit plan wordt eerst uitgewerkt in een kaderstellend document en ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Het college werkt deze kaders uit in het uitvoeringsprogramma, dat we in 2026 na vaststelling gaan toepassen. 2. We werken aan een inclusieve en passende opvang- en onderwijsplek voor ieder kind in onze gemeente, zo regulier en thuisnabij mogelijk. 3. We houden de toekomstige behoeften voor schoolgebouwen in de gaten. 4. De gemeente Nijkerk voert in 2026 activiteiten uit de Lokale Inclusie Agenda 2025–2027 uit, gericht op toegankelijkheid, gelijke behandeling en sociale veiligheid. Een voorbeeld is de uitvoering van de motie voor een regenboogzebrapad als zichtbaar teken van inclusie. Daarnaast wordt de behoefte van de LHBTIQ+ gemeenschap geïnventariseerd om beleid beter te laten aansluiten bij hun leefwereld. We voeren de geformuleerde lokale acties uit voor de Hervormingsagenda Jeugd en kostenstijging Wmo uit en houden de voortgang bij. 5. We implementeren de inkoopstrategie Wmo 6. We stellen een handhavingsbeleid op voor Wmo en Jeugd 7. We werken met de Doorbraakmethode. 8. We realiseren de nieuwbouw van de Baggelaar. 9.

We investeren in sportvoorzieningen, we beginnen met de voorbereidingen voor het vernieuwen van de sporthallen in Nijkerk en we stimuleren sportdeelname.

33

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Indicatoren Door doelen en meetpunten te maken bij de maatschappelijke opgaven, krijgt de raad een extra hulpmiddel. Daarmee kunnen ze beter praten over hoe deze maatschappelijke opgaven worden uitgevoerd. Op dit moment is het overkoepelend beleidsplan vastgesteld en wordt er een kaderstellende stap uitgewerkt. In deze kader stellende stap worden ook de beleidsindicatoren uitgewerkt. In deze begroting hanteren we een compacte set indicatoren als basis voor sturing en verantwoording. Deze set wordt in samenhang met de raadsmonitor periodiek besproken en waar nodig bijgesteld binnen de P&C-cyclus. In de tabel hieronder staan indicatoren die horen bij de eerste stap van het overkoepelend beleidsplan. Dit plan wordt eind 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd. Sommige indicatoren zijn al beschikbaar. In het sociaal domein is het moeilijk om precies te meten wat het effect is van beleid. Dat komt doordat er veel partijen meedoen, zoals verwijzers, aanbieders en andere initiatieven. Daardoor ontstaan er zogenoemde ‘rimpeleffecten’. Daarom geven we bij de indicatoren ook een uitleg. Zo wordt duidelijker wat de cijfers betekenen. In het beleidsplan nemen we ook zulke kwalitatieve indicatoren op. Er zijn uit het overkoepelend beleidsplan sociaal domein (vastgesteld in de raadsvergadering op 17 april 2025) strategische doelstellingen gekoppeld aan de beleidsindicatoren.

Deze zijn een combinatie van financiële en inhoudelijke indicatoren die een start zijn van een completere set beleidsindicatoren die terug zullen komen in het kaderstellende document sociaal domein.

34

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Maatschappelijke opgave 2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan

Het hebben van werk is elementair voor de bestaanszekerheid. Om dit te voor elkaar te krijgen ligt de eerste verantwoordelijkheid bij onze inwoners en ondernemers. We zien het als onze verantwoordelijkheid als gemeente om eventuele belemmeringen om aan het werk te gaan weg te nemen. Oplossingen voor inwoners hierbij vragen veelal maatwerk en samenwerking tussen meerdere partijen. Wij hebben samen met onze regiogemeenten, partners en ondernemers een belangrijke rol in het creëren van randvoorwaarden voor een succesvol economisch en arbeidsmarktbeleid. Voor mensen die, buiten eigen invloed, geen werk hebben of die om andere redenen niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien biedt de gemeente een financieel vangnet en instrumenten om daar minder afhankelijk van te worden. De situatie rond energieprijzen en inflatie maakt financiële kwetsbaarheid en armoedeproblematiek onder inwoners nog actueler. Meer specifiek richten we ons op het tegengaan van armoede en zetten we in op vermindering van laaggeletterdheid en taalachterstanden bij kinderen en jongeren. Dit willen we bereiken Dat onze inwoners ervaren dat de gemeente ervoor hen is, als zij zelf (tijdelijk) niet kunnen voorzien in hun bestaanszekerheid.

Dit gaan we doen in 2026 1. We gebruiken de plannen van Visie op werk en participatie 2024 om zoveel mogelijk inwoners te helpen meedoen in de samenleving, liefst in groepen. 2. We werken zo lokaal mogelijk om onze inwoners in hun eigen omgeving te helpen. Waar nodig werken we samen met de arbeidsmarktregio Amersfoort om onze diensten te verbeteren. 3. We gaan beter samenwerken met communicatie om inwoners van Nijkerk beter te informeren over de beschikbare hulp bij armoede. 4. De gemeente wil duidelijker communiceren, zodat inwoners weten wat de gemeente hen kan bieden.

Indicatoren

35

B e g r o t i n g

2 0 2 6

2.3 Financiële middelen

36

B e g r o t i n g

2 0 2 6

3. Perspectief Veilig 3.1 Actuele ontwikkelingen De gemeente Nijkerk wil een veilige gemeente zijn. Dit geldt voor thuis, op straat, bij bedrijven en op bedrijventerreinen. Veiligheid is een belangrijke waarde. We zorgen samen voor een veilig Nijkerk. Ook de gemeente heeft een belangrijke rol in het zorgen voor veiligheid. Dit doen we door voorlichting, preventie en interventies. Als het nodig is, houden we toezicht en handhaven we de regels. We werken samen om overlast en criminaliteit aan te pakken. We vinden het belangrijk dat hulpverleners en handhavers zichtbaar en bereikbaar zijn. Vanuit een goed evenwicht tussen preventie, handhaving en zorg zetten wij ons in voor vergroting van de veiligheid van de inwoners. We realiseren ons dat veiligheid van iedereen is. Daarom betrekken we inwoners en maatschappelijke organisaties actief bij het komen tot een veilige samenleving. We zetten in op participatie en het begeleiden van statushouders en vluchtelingen in onze maatschappij; in de uitvoering van het plan van aanpak daartoe is een uitbreiding van het aantal opsporingsambtenaren voorzien die toegevoegd en ondergebracht worden bij de al bestaande gemeentelijke werkeenheid. Voor de veiligheid in onze gemeente werken we samen met de Politie, Brandweer, Openbaar Ministerie en de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR).

Voor de aanpak van criminaliteit en overlast werken we samen met onze ketenpartners Politie en Openbaar Ministerie. De verleiding van ‘snel geld’ is aantrekkelijk, zeker ook voor bepaalde groepen jongeren. De beïnvloeding van de bovenwereld door de onderwereld neemt nieuwe en grotere vormen aan. De digitalisering biedt veel nieuwe mogelijkheden voor criminele activiteiten. Steeds meer criminelen verplaatsen hun activiteiten naar de digitale wereld. Hierdoor worden meer inwoners, zowel jongeren als ouderen, slachtoffer van cybercrime. In zijn algemeenheid is er een toename in maatschappelijke onrust die ook zijn doorwerking kan hebben op de openbare orde en veiligheid. De veiligheid van onze lokale samenleving wordt bepaald door ontwikkelingen vanuit verschillende domeinen en op allerlei niveaus. Op internationaal niveau is er nog steeds een potentieel dreigende en onrustige situatie. De geschetste ontwikkelingen vormen een momentopname, waarvan vaak een cijfermatige onderbouwing van omvang en impact nog moet plaatsvinden. Daar waar nieuwe ontwikkelingen ten aanzien van veiligheid zich voordoen, of samenwerking in aanpak/coalities met partners en maatschappelijke partijen wenselijk of noodzakelijk zijn, zullen we ook tussentijds dit moeten afwegen.

37

B e g r o t i n g

2 0 2 6

3.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 3.1. Een veilige samenleving maken we samen

Veiligheid is een kernwaarde in het bestaan van onze inwoners. Het bevorderen van veiligheid en het veiligheidsgevoel is een brede verantwoordelijkheid van inwoners, organisaties en overheden. De gemeente speelt een belangrijke rol op verschillende terreinen: • ondermijning, met name drugsproblematiek, zorgfraude, (arbeids)uitbuiting, Bibob-beleid; verwarde personen; • crisisbeheersing en openbare orde/handhaving; • high impact crime (speelt in mindere mate, maar moet wel oog voor blijven); • APV-vergunningen, waaronder evenementenvergunningen. We zien dat kinderen en jongeren al op steeds jongere leeftijd bij (drugs)criminaliteit betrokken raken. We willen dit samen met ouders, onderwijs, jeugd- en jongerenwerk en politie tegengaan. De ontwikkeling van deze thema’s is het best vast te leggen en te monitoren in uitgangspunten en doelstellingen. Deze doelstellingen komen grotendeels overeen met het Integraal veiligheidsplan dat we samen met Barneveld en Scherpenzeel opstellen. Uitgangspunten daarvoor zijn onder meer dat we onze informatiepositie versterken en ons waar mogelijk richten op een gebiedsgerichte en persoonlijke aanpak. We zetten in op een goede verhouding tussen preventieve en repressieve maatregelen. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat het veiligheids- en handelingsbewustzijn van inwoners, inwonersgroepen, organisaties en ondernemers wordt versterkt.

We werken samenlevingsgericht en vergroten daarmee de weerbaarheid en zelfredzaamheid van inwoners en ondernemers.

Doelstelling : Aanpak ondermijning De gemeente Nijkerk onaantrekkelijk maken voor ondermijnende criminaliteit en effectief optreden tegen overtredingen, om hierdoor te voorzien in een veilige, leefbare en eerlijke samenleving. Activiteiten in 2026 1. Minstens 5 integrale controles per jaar. 2. Het implementeren en uitvoering geven aan het beleid BIBOB. Hierbij wordt de gemeente ondersteund door de provincie via het project Feniks. 3. Inwoners bewust maken en informeren over signalen van ondermijning en de meldingsbereidheid verhogen. 4. Het Digitaal Opkopersregister promoten onder ondernemers en handhaven op de naleving van deze wettelijke verplichting. 5. Samen met het Sociaal Domein optrekken in de aanpak van zorgfraude door barrières op te werpen en signalen actief op te pakken. 6. Repressief optreden tegen drugscriminelen op basis van onze bestuurlijke en strafrechtelijke mogelijkheden. 7. Project Ariadne waarbij samen met de provincie wordt gewerkt aan het vitaliseren van vakantieparken en het tegengaan van criminaliteit op deze parken.

38

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Doelstelling : Zorg en veiligheid We willen dat signalen van de verschillende partners over personen met onbegrepen gedrag zo snel mogelijk integraal worden opgepakt zodat voortzetting van de problemen of eventuele overlast kan worden voorkomen. We willen voorkomen dat jongeren in een kwetsbare situatie afglijden naar de criminaliteit Activiteiten in 2026 1. Meer en eerder inzicht krijgen in de aard en omvang van de problematiek met betrekking tot overlast van personen met verward gedrag of kwetsbare personen. 2. Plan van Aanpak implementeren om ex-gedetineerden te ondersteunen bij hun terugkeer in de samenleving 3. Met het project Drugsondermijning Nijkerk (DON) halen en houden we jongeren uit de (drugs)criminaliteit. Dit doen we samen met partners en met inzet van onder andere de straatcoaches. Doelstelling : digitale weerbaarheid Het vergroten van de weerbaarheid van (digitaal kwetsbare) inwoners om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van de verschillende vormen van digitale criminaliteit. Activiteiten in 2026 1. Het verhogen van de meldingsbereidheid voor digitale criminaliteit. 2. Het ontwikkelen en implementeren van een Plan van Aanpak Digitale Weerbaarheid. Hiervoor worden in VNG-verband hoofdlijnen en richtingen opgesteld. 3. Een intern periodiek overleg starten over de aanpak van digitale criminaliteit.

Doelstelling : crisisbeheersing Het opzetten en implementeren van een vakbekwame interne crisisorganisatie die aansluit bij de regionale crisisstructuur. Activiteiten in 2026 1. Opleiden, trainen en oefenen van medewerkers van de lokale crisisorganisatie en monitoren van de medewerkers van de regionale crisisorganisatie. 2. Aanvullen van scenario taken/ draaiboeken ter voorbereiding op mogelijke crises (denk aan stroomuitval). 3. Informeren van bewoners hoe zij zich voor een mogelijke crisis kunnen voorbereiden. Hierbij volgen we de landelijke richtlijnen. Doelstelling : handhaving Een gedegen handhavingsteam dat aan de hand van een strategie en uitvoeringsplan gaat handhaven. Belangrijk is dat de handhaving op verschillende manier kan worden ingezet en de handhavingsinstrumenten aansluiten op het Integrale Veiligheidsplan en beleid. Activiteiten in 2026 1. Het maken van een handhavingsstrategie met daarin aandachtpunten, prioriteiten en capaciteitsverdeling. 2. Zorgen voor integrale handhaving die aansluit op bestaande of nieuwe activiteiten van betrokken partners.

39

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Doelstelling : vergunningverlening Zo tijdig mogelijk het overleg met organisatoren over vergunningaanvragen opstarten om op die manier tot een goede, gedegen vergunningaanvraag te komen, die voldoet aan daaraan te stellen eisen. Activiteiten in 2026 1. Met organisatoren van evenementen meedenken om te komen tot vergunningen die voldoen aan de landelijke veiligheidseisen

Indicatoren

*Ten tijde van corona zijn er geen Bibob-trajecten gedaan. In 2022 is het beleid t.a.v. Bibob volledig herzien en zijn er afspraken gemaakt over het implementeren van dit beleid, o.a. door het inzetten van een Bibob-coördinator. ** Vergunningverlening: in 2020 en 2021 zijn er minder evenementen georganiseerd en vergund vanwege corona.

40

B e g r o t i n g

2 0 2 6

3.3 Financiële middelen

41

B e g r o t i n g

2 0 2 6

4. Perspectief Dienstverlening 4.1 Actuele ontwikkelingen In onze participatievisie staat dat we onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zoveel mogelijk meteen aan het begin van een proces betrekken als gelijkwaardige partners en hen de gelegenheid geven om te reageren of mee te denken. Zo maken we gebruik van de kennis en kunde in de samenleving, brengen we belangen in kaart en voelen betrokken inwoners en partijen zich betrokken en gehoord. Omgevingsbewust werken en participatie als uitgangspunt zorgen voor een goede relatie met de samenleving. Dit zorgt voor besluitvorming waarbij belangen vooraf zijn opgehaald en afgewogen en daarmee betere plannen en uitvoering. De uitwerking en doorontwikkeling van participatie kunnen we maar ten dele binnen de reguliere werkzaamheden een plek geven. Zeker in de eerste jaren zal dit meer tijd en inzet kosten van de organisatie. De groei in participatief werken heeft tijd nodig. Om tot de benodigde kwaliteitsverbetering in de bestuurlijke besluitvorming te komen (motie raad, 2024), is in 2025 gestart om te komen tot een goede inrichting. In 2026 moet dit proces zijn afronding en borging krijgen. Vorig jaar is het concept Servicecentrum volledig uitgewerkt.

Dit Servicecentrum wordt ingericht als het centrale aanspreekpunt voor inwoners, organisaties en ondernemers voor vragen en de afname van enkelvoudige producten en diensten. De vragen en producten worden zoveel mogelijk in één keer afgehandeld vanuit het servicecentrum. Vragen kunnen via diverse kanalen worden gesteld, waaronder telefoon, balie en e-mail. Wij werken vanuit de omnichannel gedachte. De inwoner, organisatie of ondernemer kiest het kanaal en zijn vraag wordt afgehandeld of doorgeleid naar het goede kanaal. Als de vraag niet in één keer kan worden afgehandeld wordt deze met de eventuele vraagverheldering doorgeleid naar een medewerker met de juiste expertise. Vanuit de omnichannel gedachte en digitalisering wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een klantportaal en het verbeteren van onze webformulieren. In een klantportaal kan de inwoner zelf de status van een aanvraag of melding volgen en communiceren met de gemeente. Het Servicecentrum plaatst dienstverlening centraal binnen de organisatie en leidt met Omnichannel in de gemeentelijke visie op dienstverlening. Dit betekent dat de regie van kanalen binnen het Servicecentrum komt en verantwoordelijkheden, rollen en profielen van medewerkers van verschillende teams mogelijk moeten worden aangepast.

In het raadsvoorstel "Lokale dienstverlening Burgerzaken Hoevelaken" zijn verschillende scenario's besproken voor de toekomst van de gemeentelijke dienstverlening in Hoevelaken. Na een uitgebreid participatieproces, waarbij de inwoners van Hoevelaken hun voorkeuren hebben aangegeven, is besloten om te kiezen voor het scenario dat een balans biedt tussen toegankelijke, lokale dienstverlening en efficiënt gebruik van middelen. Inwoners kunnen gebruikmaken van diverse gemeentelijke diensten met ruimere openingstijden en een open karakter. De verwachting is dat de voorbereidingen en uitwerking van de plannen eind 2025 gereed zullen zijn, waarna de uitvoering in 2026 zal plaatsvinden. De besparingen zullen ook vanaf 2026 worden gerealiseerd. Dit jaar vond de ontvlechting plaats van de gezamenlijke diensten die we hadden met de buurgemeenten (in BLNP-verband). We hebben onze interne bedrijfsvoering hierop aangepast. Hierdoor creëren we in 2026 de ruimte om beter aan te sluiten bij de behoefte die we als gemeente hebben en hier vorm aan te geven. Op elementen waar dit voor ons van toegevoegde waarde is, blijven wij op projectmatige basis actief de samenwerking met andere gemeenten opzoeken. In 2024 is binnen de organisatie ingezet op een verdere doorontwikkeling. Hierbij is het integraal en opgavegericht samenwerken leidend.

In 2026 dient dit als een van de kernprincipes binnen de organisatie te zijn doorgevoerd.

42

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Bij de resultaatbestemming over het jaar 2024 zijn er eenmalig middelen beschikbaar gesteld om sneller te kunnen ontwikkelen op het gebied van Artificial Intelligence. In 2026 verwachten wij hier de nodige vruchten van te kunnen plukken. Nadere toelichting is te vinden in paragraaf 5.10 onder paragraaf 'Dienstverlening’.

4.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 4.1. Hoe maken we het samen mogelijk?

We kunnen als gemeente op heel veel terreinen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners helpen en faciliteren om dingen voor Nijkerk mogelijk te maken. Natuurlijk zijn er regels nodig en is niet alles mogelijk. Maar onze basishouding is om zo veel mogelijk in te zetten op wat wél mogelijk is. Dit betekent onder meer dat we meer vanuit resultaten en bedoeling kijken naar initiatieven en plannen en minder vanuit onze beleids- en systeemwerkelijkheid. Daarvoor moeten we flexibeler en integraler kunnen werken. Dat stelt (hogere) eisen aan onze eigen informatie- en sturingsinstrumentarium waarmee we overzicht kunnen houden en risico’s kunnen beheersen. Ook onze interne processen en interne dienstverlening (onder andere ICT) moeten we hierop doorontwikkelen. Het vraagt ook ondersteuning in houding en gedrag, van onze medewerkers en zeker ook van ons als bestuurders. Dit kan alleen werken als onze inwoners duidelijk weten waar ze aan toe zijn met ons en weten wat ze wel en niet kunnen verwachten. Rolbewustheid en -vastheid, betrouwbaarheid en openheid zijn kernwaarden die door heel ons gemeentelijk functioneren moeten doorklinken. Op basis van deze drie variabelen ontwikkelen we serviceformules die worden uitgewerkt in onder andere het project servicecentrum.

Het dienstverleningsconcept heeft invulling gekregen door de werkwijze en inrichting bij de overgang naar ons nieuwe gemeentehuis. We werken daar met de nieuwe serviceformule en mensen kunnen ons op meerder manieren bereiken (het project Omnichannel). Dit willen we bereiken Dat inwoners van Nijkerk de gemeente ervaren als een dienstverlenende en betrouwbare partner in ontwikkelingen en initiatieven, die doet wat mogelijk is voor en met de inwoners binnen gestelde kaders en richtlijnen.

43

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Dit gaan we doen in 2026 1. Het organisatorisch inbedden van de benodigde kwaliteiten voor de verbetering van de communicatie, participatie en kwaliteit bestuurlijke besluitvorming. 2. Vanuit het dienstverleningsbewustzijn gaan we werken vanuit samenwerken en persoonlijk contact als leidend principe voor onze dienstverlening. 3. Het integraal en opgavegericht samenwerken moet in 2026 als één van de leidende principes in de organisatie zijn doorgevoerd. De gemeente wil het makkelijk maken voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om met hen in contact te komen en hun zaken te regelen. Een goede bereikbaarheid betekent dat de gemeente makkelijk te bereiken is via verschillende kanalen.

Indicatoren • Bereikbaarheid Wij willen de bereikbaarheid voor de inwoners, organisaties en ondernemers verbeteren. Indicatoren: o Percentage terugbelverzoeken (KCC) o Percentage gemiste oproepen (KCC) o Aantal terugbelverzoeken binnen twee werkdagen afgehandeld

** dit is inclusief de telefoontjes die voortijdig zijn beëindigd door de beller *** dit is het percentage afgehandeld in het systeem, van de overige 40% is niet bekend of er is teruggebeld

• Wij willen verbetering van de Dienstverlening op het gebied van Waterbeheer. Om de waterhuishouding effectief en preventief te beheren, zet de gemeente Nijkerk zich in voor een proactieve benadering van water- en rioleringsbeheer. Door inzicht te verkrijgen in veelvoorkomende problemen en meldingen, kunnen gerichte maatregelen worden genomen om verstoppingen en defecten te verminderen. Om deze dienstverlening te optimaliseren, hanteren we drie kernindicatoren: 1. Aantal meldingen openbare ruimte m.b.t. water en riool Het aantal geregistreerde meldingen van water- en rioleringsproblemen wordt geanalyseerd om trends en knelpunten vroegtijdig te signaleren en op te lossen. 2. Verstoppingen en defecten per kilometer riool of watergang We streven naar minder dan vijf verstoppingen per tien kilometer riool per jaar, waardoor de functionaliteit van het rioolstelsel gewaarborgd blijven. 3. Percentage uitgevoerde inspecties t.o.v. planning Minimaal 90% van de geplande inspecties van watergangen en rioleringen wordt jaarlijks uitgevoerd om vroegtijdige gebreken te detecteren en efficiënt onderhoud te waarborgen. Met deze aanpak verbeteren we de waterkwaliteit, verkleinen we de kans op overlast en verhogen we de betrouwbaarheid van onze infrastructuur. Zo blijft Nijkerk een leefbare en veilige gemeente voor haar inwoners.

44

B e g r o t i n g

2 0 2 6

• Participatie Als gemeente willen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners beter betrekken bij het maken en uitvoeren van beleid en projecten (inwonersparticipatie), en initiatieven uit de samenleving actiever ondersteunen (overheidsparticipatie). Dat doen we in de voorbereiding, tijdens de uitvoering en bij de evaluatie van een project/beleid Indicatoren: • Aantal participatietrajecten • In welke fase worden mensen betrokken (vooraf, tijdens en/of bij de evaluatie) • Ingezette middelen ten behoeve van de participatie • Aantal aanvragen waarbij inwoners of maatschappelijke partners een beroep doen op het uitdaagrecht. Kanttekening: het uitdaagrecht wordt opgenomen in onze participatieverordening. Deze verordening wordt eind 2025 voorgelegd aan de raad. Het bijhouden van het aantal initiatieven zullen we doen vanaf het moment dat de verordening is vastgesteld en in werking treedt. De betreffende indicatoren zijn recent ontwikkeld en maken voor het eerst onderdeel uit van onze verantwoordingsstructuur. Deze indicatoren zullen voor het eerst worden gemeten en gerapporteerd in de jaarrekening 2026. Aangezien het om nieuwe indicatoren gaat, zijn er geen historische gegevens beschikbaar.

Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

In aanvulling op de programma’s geeft dit onderdeel een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. De algemene dekkingsmiddelen, zoals het gemeentefonds, worden niet als baten in de diverse programma’s opgenomen. Inzicht in de baten is echter essentieel voor de raad. Daarom maken de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ook onderdeel uit van dit perspectief. De voorgaande programma’s omvatten alle baten en lasten die nodig zijn voor de realisering van die programma’s. Specifieke gemeentelijke heffingen zoals het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn opgenomen bij de baten van het betreffende programma. Hetzelfde gebeurt met de specifieke uitkeringen. Het BBV schrijft in artikel 8 voor dat in de begroting een bedrag wordt opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Het bedrag voor onvoorzien kan, volgens de voorschriften, worden geraamd voor de begroting in zijn geheel of per programma. Er is voor gekozen om de post onvoorzien voor de begroting in zijn geheel op te nemen.

45

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Overzicht algemene dekkingsmiddelen De belangrijkste onderdelen van het overzicht algemene dekkingsmiddelen zijn voorgeschreven door het BBV. Het gaat daarbij om: a. b. c. d. e.

lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. Dit zijn met name de OZB, de toeristenbelasting en de hondenbelasting, algemene uitkeringen (gemeentefonds), dividend, saldo van de financieringsfunctie, overige algemene dekkingsmiddelen.

Hieronder wordt in het kort het beleid ten aanzien van de onderwerpen uit de tabel toegelicht.

Lokale heffingen Het beleid over de lokale heffingen wordt uitvoeriger beschreven in de paragraaf Lokale heffingen van deze begroting.

Gemeentefonds Het gemeentefonds kent drie soorten uitkeringen: 1. de algemene uitkering 2. decentralisatie- en 3. integratie-uitkeringen • De algemene uitkering Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten met maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor. De maatstaven kunnen voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn. Daarnaast wordt de ontwikkeling van de algemene uitkering voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. Dit is de jaarlijkse toename of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek. Het accres is beleids- en bestedingsvrij. De wijze waarop het wordt ingezet is aan de gemeente.

46

B e g r o t i n g

2 0 2 6

De gekozen vorm van indexatie moet door de vormgeving op twee componenten de gewenste stabiliteit opleveren. Uitgangspunt is dat gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. De volumeontwikkeling van het fonds wordt gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor het fonds minder schommelt (volumedeel). De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven (prijsdeel). De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de meicirculaire 2025. Voor de publicatie en de behandeling van deze begroting ontvangt de gemeenteraad een raadsinformatiebrief over de uitkomst van de septembercirculaire 2025. De financiële effecten hiervan zijn nog niet verwerkt in deze begroting. • Decentralisatie- en integratie-uitkeringen Deze uitkeringen maken, net als de algemene uitkering, deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn net als de algemene uitkering vrij besteedbaar en er vindt geen verantwoording naar het Rijk plaats, wat bij specifieke uitkeringen wel het geval is. Veel van de uitkeringen zijn verbonden met een zeker doel. Vanuit dat perspectief kan de bestedingsvrijheid formeel niet, maar materieel wel begrensd zijn.

Dividend De gemeente Nijkerk heeft aandelen in Alliander, Vitens en BNG. Voor de aandelen van Alliander en de BNG gezamenlijk wordt een opbrengst geraamd van € 380.000 per jaar. Vanaf 2021 ontvangen we voorlopig geen dividend meer van Vitens. Voor de rente van de in 2021 verstrekte lening aan Alliander wordt gezien het beperkte risico (Alliander heef de hoogste rating namelijk triple A) en de materialiteit van het bedrag geen reserve opgenomen.

Saldo van de financieringsfunctie Het betreft hier het saldo van enerzijds de gecalculeerde rentelast en anderzijds de aan diverse programma’s doorberekende rentelast. De gecalculeerde netto rentelast voor 2026 is € 2,6 miljoen. Op basis van de door de raad vastgestelde financiële spelregels is € 2,7 miljoen doorbelast aan de diverse programma’s. Hierdoor ontstaat een rekenkundig voordeel van afgerond € 0,1 miljoen. Dit is een gevolg van enerzijds de toerekening van de rente aan voorzieningen in overeenstemming met de vernieuwde BBV en anderzijds de doorbelasting van rente op basis van de voorcalculatorische omslagrente in plaats van de werkelijke omslagrente. Het is geen echt budgettair voordeel.

Onvoorzien De verslaggevingsvoorschriften schrijven voor dat er een post onvoorzien wordt opgenomen in de begroting. Deze post is bedoeld voor uitgaven die onvoorzien, onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. De omvang van deze post is niet voorgeschreven. De gemeente bepaalt zelf wat een ‘redelijk’ bedrag is. Uitgangspunt van de begroting is dat er realistisch geraamd wordt. De financiële positie van de gemeente is voldoende en de interne beheersing adequaat. Wij hebben een gedegen systeem van risicomanagement. De omvang van de post onvoorzien sluit hierop aan.

47

B e g r o t i n g

2 0 2 6

EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Van dit maximale tekort van 3% van Nederland is 2,5% voor de rijksoverheid en 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt echter op een andere manier dan het baten-lastenstelsel dat decentrale overheden hanteren. Investeringen en uitgaven die worden gedekt uit reserves tellen bijvoorbeeld niet mee in de uitkomst in het baten-lastenstelsel, maar tellen wel door in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Voor het EMU-saldo verwijzen we u naar de paragraaf Financiering.

4.3 Financiële middelen

48

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Paragrafen De paragrafen: zeven dwarsdoorsneden Naast de vier programma’s en het hoofdstuk Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien bestaat de begroting uit een zevental (verplichte) paragrafen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is om inzicht te geven in aspecten die op meerdere programma’s betrekking hebben. Via de paragrafen kan de raad ook beleidsuitgangspunten vaststellen voor beheersmatige aspecten. Het gaat met name om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van grote financiële impact, een grote politieke betekenis of een aanzienlijk belang voor de realisatie van de programma’s. Doel van de paragrafen is de raad een instrument te geven om de beleidskaders van deze diverse onderdelen vast te stellen en om de uitvoering te kunnen controleren.

Thema’s van de paragrafen De volgende paragrafen zijn opgenomen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid

49

B e g r o t i n g

2 0 2 6

1. Lokale heffingen Voorgeschreven is dat de paragraaf lokale heffingen ten minste bevat: • • • • •

De geraamde inkomsten; Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; Een overzicht op hoofdlijnen van kostendekkendheid van de diverse heffingen en de bijbehorende beleidsuitgangspunten; Een aanduiding van de lokale lastendruk; Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (specifieke heffingen), als op de heffingen waarvan de besteding ongebonden is (algemene dekkingsmiddelen). De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Uitgangspunt in de regelgeving is dat tarieven voor een rechtstreekse dienstverlening niet meer mogen opbrengen dan zij aan werk kosten. Er is geen winstdoelstelling voor deze tarieven. Deze uitgangspunten hebben vooral gevolgen voor het tarievenbeleid van retributies in het algemeen en de tarieven van de afvalstoffenheffing en van het rioolrecht. Bij het onderdeel tarievenbeleid retributies komen wij hierop terug.

1.1 Geraamde inkomsten De inkomsten uit lokale heffingen worden in 2026 geraamd op € 26,6 miljoen. De opbouw is als volgt:

50

B e g r o t i n g

2 0 2 6

1.2 Beleid lokale heffingen Algemeen tarievenbeleid belastingen In december 2022 heeft de gemeenteraad het uitgangspunt voor de legesheffing vastgesteld op 100% kostendekkendheid tenzij door de gemeenteraad anders wordt besloten. Voor 2026 is in de kadernota 2026 een inflatiecorrectie berekend op de gemeentelijke belastingen en heffingen van 2,1% (was in 2025 2,9%). Het betreft een gewogen gemiddelde van de generieke prijsstijging en de stijging voor loonkosten. De ombuigingen uit de Kadernota 2025, die noodzakelijk zijn om tot een structureel sluitende begroting te komen, hebben ook effect op de lokale heffingen. Deze zijn in de begroting 2026 geïmplementeerd. Voor de leges en belastingen betekent dit naast de reguliere inflatiecorrectie een aanvullende lastenstijging die hierna is toegelicht.

Onroerend zaakbelasting Naast de reguliere inflatiecorrectie geldt voor de OZB een extra tariefverhoging van 1,4% vanwege het dekkingsplan uit de Kadernota 2025. De voorgestelde OZB-verhoging voor 2026 wordt hierdoor 3,5%.

Rioolheffing De rioolheffing kent een gesloten financiering, waarbij het uitgangspunt 100% kostendekkendheid is. De tarieven voor het rioolrecht worden vanwege het vastgestelde waterplan met 15,1% extra verhoogd. De verhoging van het Riooltarief wordt daardoor 17,2% Hiermee wordt een 100% kostendekkendheid in 2026 voorzien.

Havengelden De kostendekkendheid van deze bedrijfseconomische activiteit is voor 2026 berekend op 64%. Om de in de kadernota 2025 opgenomen ombuiging van € 48.000 te realiseren, worden de haventarieven in 2026 inclusief het inflatiedeel met 25% verhoogd.

Lijkbezorging Om de in de kadernota 2025 opgenomen ombuiging van € 130.000 te realiseren, worden de begraaftarieven met 19% verhoogd, aangevuld met 2,1% inflatiecorrectie. Hiermee stijgt de kostendekkendheid naar 85% in 2026. In 2026 wordt een nieuw beheerplan vastgesteld, waarna de kostendekkendheid opnieuw wordt berekend.

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing kent een gesloten financiering, waarbij het uitgangspunt 100% kostendekkendheid is. Om dit te bereiken werd in de kadernota 2025 een ombuiging van € 336.000 opgenomen. Dit betekent een tariefstijging van 4,3%. Op basis van deze nieuwe berekening stijgt het vaste tarief van de afvalstoffenheffing met 4,3%: van € 208 naar € 217. Ook het diftar-tarief stijgt met dit percentage.

51

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Inzicht in lasten en baten afvalbeheer Het financiële beheer van afval en grondstoffen is de afgelopen jaren steeds complexer geworden door een combinatie van externe factoren, beleidswijzigingen en marktontwikkelingen. Dit heeft geleid tot een situatie waarin kosten en baten moeilijk voorspelbaar zijn en sterk kunnen fluctueren. Bijvoorbeeld vergoedingen voor zwerfafval zijn in het verleden wisselend geweest, met terugbetalingen en onverwachte uitkeringen. Inmiddels is dit vervangen door een vaste prullenbakvergoeding en de SUP-regelgeving, waarvan de opbrengsten nog onzeker zijn. Ook de PMD-vergoeding staat onder druk door concept afspraken tussen de VNG en Verpact. Hierin wordt de vergoeding die wij ontvangen voor de verwerking van het PMD afhankelijk gemaakt van de ingezamelde kwaliteit van de PMD. Gezien het feit dat bij de ondergrondse containers niet aan de kwaliteitsnormen wordt voldaan bestaat het risico dat de vergoeding die ontvangen voor de verwerking significant afnemen. Om dit te voorkomen is het niet uit te sluiten dat deze ondergrondse containers mogelijk uitgefaseerd moeten worden. Aanbestedingen hebben eveneens invloed gehad: sommige trajecten, zoals GFT-verwerking, zijn duurder uitgevallen, terwijl andere, zoals restafval en luiers, juist tot besparingen hebben geleid.

De opbrengsten uit papierinzameling zijn sterk afhankelijk van de markt en variëren maandelijks aanzienlijk. Wat betreft restafval is het totaalbeeld zorgwekkend. De kosten voor verwerking stijgen door nieuwe overheidsheffingen, waaronder een verdubbeling van de afvalstoffenbelasting en een invoering van een CO₂-heffing.

Toeristenbelasting Vanuit de Kadernota is in de begroting 2026 inkomstenverhogende maatregel opgenomen van € 150.000 structureel. Het tarief voor campings en hotels is in 2026 gelijk getrokken naar 1 bedrag, zijnde € 2,35.

Forensenbelasting Vanuit de kadernota is in de begroting 2026 een inkomstenverhogende maatregel opgenomen van € 60.000 structureel. Ingaande 2026 zal een gedifferentieerd tarief worden ingevoerd voor de forensenbelasting. De verordening is hierop aangepast. De tarieven zullen in het reguliere separaat volgende belastingvoorstel worden uitgewerkt.

Parkeren Voor 2026 is er € 200.000 aan extra inkomsten ingeboekt vanuit het toewerken naar een kostendekkend tarief. Het uurtarief voor 2026 is € 1,20 (was in 2025 € 1,10). In combinatie met een tariefstelling per half uur en uitbreiding van de betaald parkeertijden wordt de verwachte inkomst met dit tarief gerealiseerd. De komende jaren wordt stapsgewijs verder toegewerkt naar een kostendekkend parkeerproduct in 2029.

Heffing bijdrage Bedrijfsinvesteringszone Na een zorgvuldige voorbereiding en nauwe samenwerking met de Ondernemersvereniging Hoevelaken is met ingang van 2017 besloten tot invoering van een BIZ voor het centrum van Hoevelaken. De door de gemeente, via dienstverlening door GBLT, te heffen bijdragen worden via een subsidie uitgekeerd aan de Stichting Centrum Hoevelaken. Eind 2021 is, in goed overleg met het Stichtingsbestuur, wederom gestemd en bepaalde de uitslag van de stemming dat de looptijd wederom met 5 jaar wordt verlengd, ingaande 2022 t/m 2026. In de loop van 2026 zal u een nieuwe nog op te stellen verordening worden aangeboden.

Hondenbelasting In april 2023 heeft uw raad het nieuwe honden-uitlaatbeleid vastgesteld. Hierin is expliciet besloten, de kosten en de inkomsten in overeenstemming met elkaar te brengen.

52

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Tarievenbeleid retributies Voor de inkomsten uit retributies wordt met kostprijsdekkende tarieven gerekend. In artikel 212 van de Gemeentewet is voorgeschreven dat de gemeenteraad via de financiële verordening regels stelt voor de wijze van kostprijsbepaling van de gemeentelijke diensten en producten. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met het Besluit Begroting en Verantwoording. De systematiek van toerekenen van kosten wordt uitgevoerd in overeenstemming met de Financiële Verordening en de belastingverordeningen. Bij de bepaling van de kostprijs worden de bijdragen aan en van reserves overigens meegenomen.

Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) Hoe komt de legesberekening Omgevingswet tot stand? Bouwkosten: deze worden berekend door Casadata en periodiek geïndexeerd. Via publicatie leidt dit tot actualisering van de bouwsom waarover de leges wordt berekend. Met andere woorden; hogere bouwkosten leiden bij eenzelfde tarief tot hogere legesopbrengsten. Het tarief, wordt vastgesteld in de legesverordening. Het uitgangspunt hierbij is 100% kostendekkendheid. Dit wordt afhankelijk van de aanvraag, bepaald door kosten eigen medewerkers en/of die van de Omgevingsdienst. Deze leges worden jaarlijks door de raad in de kadernota geïndexeerd voor kostenstijging. Voor 2026 is dit percentage 2,1%. Daarnaast is er voor omgevingsvergunningen € 110.000 structureel aan extra inkomsten geraamd. Uit een eerste inventarisatie onder bouwprojecten die in 2026 daadwerkelijk starten, wordt verwacht dat in het jaar 2026 de legesinkomsten hoger zullen zijn ten opzichte van 2025. De invloed van de Omgevingswet (Ow) op deze inkomsten is tot op heden beperkt. Een mogelijke afname van de legesinkomsten hangt in belangrijke mate samen met het benutten van de in de Ow geboden decentrale ruimte voor deregulering. De door de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) te verwachten lagere opbrengsten zijn momenteel nog niet zichtbaar.

Dit is het gevolg van het zeer beperkte aandeel nieuwbouwwoningen waarbij de toetsing van de technische constructie- en brandveiligheidseisen en het toezicht worden uitgevoerd door een kwaliteitsborger in plaats van de gemeente. Voor deze projecten worden geen leges meer geheven. Een eventuele toename van de legesopbrengsten als gevolg van de in de Ow geboden mogelijkheid om leges voor milieuvergunningen in rekening te brengen, is tot op heden eveneens nauwelijks waarneembaar. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de ontwikkelingen in het stikstofdossier.

1.3 Overzicht diverse heffingen De verordeningen met daarin de diverse tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk raadsbesluit gewijzigd dan wel opnieuw vastgesteld. De raadsbesluiten worden integraal bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad, door plaatsing op de website www.officielebekendmakingen.nl. De actuele en vorige versies van de verordeningen zijn te vinden op www.overheid.nl/lokale wet- en regelgeving.

53

B e g r o t i n g

2 0 2 6

1.4 Lokale lastendruk Voor de bepaling van de lastendruk wordt gekeken naar de lastendruk huishouding en per woningtype. Hierin worden de OZB voor woningen, de afvalstoffenheffing inclusief de opbrengsten vanwege afvoer van het afval en de rioolheffing betrokken. Wij sluiten hierbij aan bij de definitie die door het COELO wordt gebruikt. Zie hiervoor ook de bijlage met beleidsindicatoren. De mutaties voor een meerpersoonshuishouden eigenaar woning in onderstaande tabel worden veroorzaakt door een stijging van de OZB met 3,5%, een stijging van het rioolrecht met 17,2% en een stijging van de afvalstoffenheffing met 4,3%. Vergelijkingstabel lokale lastendruk

Bron: COELO: Atlas van de lokale lasten 2025 plus gevolgen belastingplan 2026

1.5 Kwijtscheldingsbeleid In de gemeente Nijkerk bestaat de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te krijgen van de aanslag voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk), de ozb en de rioolheffing (gedeeltelijk). Om daarvoor in aanmerking te komen, mag het inkomen niet hoger zijn dan 100% van het bijstandsniveau en vindt er een vermogenstoets plaats. Ook wordt bij de toetsing rekening gehouden met de netto kosten van kinderopvang. Aan mensen die een bijstandsuitkering ontvangen wordt de kwijtschelding, na toetsing van de voorwaarden, automatisch toegekend. De heffing en invordering van de meeste belastingen wordt uitgevoerd door GBLT (zie hierna). Dit belastingkantoor heeft een koppeling met het Landelijke Inlichtingenbureau. Dit bureau beheert een landelijke database waarin de inkomensgegevens van alle belastingplichtigen zijn opgeslagen. Door gebruik te maken van deze gegevens wordt het toekennen van automatische kwijtschelding verder vergemakkelijkt voor de belastingplichtige. We houden er rekening mee dat in 2026 circa € 80.000 wordt kwijtgescholden. Dit bedrag wordt verantwoord op de begrotingspost gemeentelijke armoedebeleid.

54

B e g r o t i n g

2 0 2 6

1.6 Uitvoering Belastingverordeningen door GBLT Het college heeft de uitvoering van de heffing en de invordering van een aantal gemeentelijke belastingen overgedragen aan de gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn te Zwolle (verder: GBLT). GBLT is een samenwerkingsverband van vijf waterschappen en tien gemeenten (naast Nijkerk zijn dat Bunschoten, Dalfsen, Ommen, Dronten, Leusden en Zwolle, Veenendaal, Woudenberg en Renswoude). GBLT verzorgt voor de gemeente de volgende belastingen: • Onroerendezaakbelastingen; • Hondenbelasting; • Afvalstoffenheffing; • Forensenbelasting; • Rioolheffing; • Toeristenbelasting; • heffing BIZ-bijdrage centrum Hoevelaken. De belastingplichtigen van Nijkerk ontvangen van GBLT een gecombineerde aanslag, waarop zowel de gemeentelijke heffingen als de waterschapheffingen zijn vermeld. GBLT draagt er zorg voor dat de informatie op de website van GBLT en de telefonische bereikbaarheid op orde zijn, om de vragen van de burgers te kunnen beantwoorden. De afhandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen de gemeentelijke heffingen die door GBLT worden uitgevoerd, gebeurt door GBLT. Als basis voor de geharmoniseerde verordeningen van de gemeentelijke GBLT partners wordt de VNG modelverordening gehanteerd, per belastingsoort.

55

B e g r o t i n g

2 0 2 6

2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing De gemeente moet voorbereid zijn op onverwachte tegenvallers, zoals extra kosten of minder inkomsten. Daarvoor heeft de gemeente geld en mogelijkheden achter de hand. Dit noemen we de weerstandscapaciteit. Voorbeelden van dit geld zijn: • De algemene reserve (spaargeld van de gemeente) • De reserve voor grondprojecten • De mogelijkheid om belastingen te verhogen als dat nodig is

2.1 Beleid weerstandscapaciteit en risico’s Het beleid is vastgelegd in de Nota Risicomanagement 2024. In oktober 2024 is deze geactualiseerde nota risicomanagement vastgesteld door de raad. Via het vaststellen van de nota risicomanagement streeft de gemeente Nijkerk de volgende doelstellingen na: 1. Het risicobewustzijn van de organisatie stimuleren en vergroten; 2. Zorgdragen dat het optreden van (ongewenste) risico’s zo weinig mogelijk effect heeft op gemeentelijke doelstellingen door systematisch beheer van risico’s; 3. Het minimaliseren van de (ongewenste) financiële en niet-financiële risico’s; 4. Het inzichtelijk maken van de risico’s die de gemeente loopt; 5. Het inzichtelijke maken van beheersmaatregelen bij de risico’s; 6. Het verbeteren van de sturing op risico’s; 7. Het maken van verantwoorde keuzes in het al dan niet aanvaarden van risico’s; 8. Het op een systematische wijze beoordelen en wegen van risico's bij bestuurlijke besluitvorming; 9. Het voldoen aan wet- en regelgeving (Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de lokale financiële verordening). 10. Het weerstandsvermogen gelijk of boven de vastgestelde norm van 1,0 te houden.

2.2 Weerstandsvermogen De gemeente kijkt naar hoe sterk haar begroting is. Dat betekent: kan de gemeente onverwachte financiële tegenvallers opvangen, zonder dat ze plannen hoeft aan te passen of moet bezuinigen? Dit noemen we het weerstandsvermogen. Het laat zien hoe goed de gemeente voorbereid is op risico’s die geld kunnen kosten. Om dit te meten, gebruikt de gemeente een verhoudingscijfer (ratio). Dit cijfer laat zien of er genoeg geld is om grote, onverwachte kosten te betalen. Denk hierbij aan geld uit de reserves van de gemeente. Deze ratio wordt uitgedrukt in een formule:

De gemeente Nijkerk kijkt welke risico’s er zijn die veel geld kunnen kosten. Daarna wordt gekeken hoeveel geld en andere mogelijkheden de gemeente heeft om deze kosten op te vangen. Dit noemen we de weerstandscapaciteit. Door dit goed in beeld te brengen, zorgen we ervoor dat de gemeente ook in moeilijke tijden haar werk kan blijven doen, zonder dat belangrijke plannen in gevaar komen. Volgens de afspraken in het beleid over risico’s (de Nota risicomanagement) kijkt de gemeente naar een cijfer om te bepalen of er genoeg geld is om onverwachte tegenvallers op te vangen. Dit cijfer heet de weerstandsratio. De gemeente Nijkerk wil dat dit cijfer minstens 1,0 is. Dat betekent dat er genoeg geld moet zijn om 100% van de gewogen risico’s te kunnen betalen. 56

B e g r o t i n g

2 0 2 6

Bij de laatste berekening (in de jaarstukken van 2024) was de ratio hoger dan nu (3,6). Toch is het cijfer nog steeds ruim boven de norm van 1,0, dus dat is positief. De cijfers van de begroting 2025 zijn gebaseerd op de methodiek van de berekening van de ratio weerstandsvermogen zoals deze gold ten tijde van de opstelling van de begroting. Door de vaststelling van de nota risicomanagement in oktober 2024 is de methodiek gewijzigd.

*) Beschikbare weerstandscapaciteit / gewogen risico’s

2.3 Beschikbare weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit zijn de middelen en mogelijkheden waarover Nijkerk beschikt om niet begrote kosten, die onverwacht en substantieel zijn, te dekken zonder dat de begroting en de uitvoering van het door de raad bepaalde beleid in gevaar komen. Kort door de bocht gaat het hier om de reserves van de gemeente. In onderstaande tabel staan de middelen en mogelijkheden die onze gemeente heeft om de risico’s op korte termijn af te dekken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=50a8cbf9-97f3-4117-a7bd-e00bc6531b43