CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2024-111 Bijlage 2 - Bestemmingsplan Stadshaven Nijkerk, fase 2 (bijlagen bij toelichting - bijlage 17 NGExplosieven)

Raadsvergadering 30 januari 2025, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststelling bestemmingsplan Stadshaven Nijkerk, fase 2 (2024-111)18.882 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

MUNITIESPECIFIEKE GEVOELIGHEDEN

In deze paragraaf wordt ingegaan op de kans op een uitwerking van mogelijk aanwezige NGE. Het bepalen van de kans op een uitwerking is van belang om vast te stellen welke werkzaamheden risicovol zijn. Algemene factoren die van invloed zijn op de stabiliteit van NGE zijn onder andere: oxidatie, brand, blikseminslag, statische elektriciteit, vonkvorming, wrijving, geluid. Ook kan een explosief voorzien zijn van een valstrik. Explosieve stoffen kunnen instabiel zijn en worden meestal gevoeliger door blootstelling aan weersinvloeden. In de volgende paragrafen worden munitiespecifieke factoren genoemd met betrekking tot de gevoeligheid van NGE voor invloeden van buitenaf. 4.1.1 Afwerpmunitie Afwerpmunitie zijn explosieven die door middel van een vliegtuig naar hun doel worden gebracht en worden afgeworpen. Afwerpmunitie bevat geen voortdrijvende lading en wordt puur door zwaartekracht op het doel geworpen. Ter plaatse van de projectlocatie is sprake van een kans op achtergebleven geallieerde afwerpmunitie. De ontstekers op geallieerde afwerpmunitie zijn veelal mechanisch werkende ontstekers. Dit zijn ontstekers waarbij de uiteindelijke explosieketen wordt ontstoken of ingeleid door een slagpin die in een slaghoedje slaat. Ook komen chemisch lange vertragingsontstekers voor welke zijn uitgerust met een voorgespannen slagpinveer en een ‘anti-handling device’9.

Deze chemische vertragingsontstekers worden naarmate de tijd verstrijkt steeds gevoeliger voor trillingen, bewegen en toucheren. Het is onbekend of dit type ontsteker is ingezet bij dit bombardement. Gezien het feit dat er geen melding is van explosies na het bombardement en het doel van het bombardement is het onwaarschijnlijk dat chemische lange vertragers zijn ingezet. Afwerpmunitie (inclusief mechanische werkende ontstekers) in de gewapende toestand zijn gevoelig voor trillingen. De ontstekers van afwerpmunitie kunnen gevoelig zijn voor trillingen, toucheren en bewegen. Indien tijdens de werkzaamheden één van deze effecten optreedt, kan een detonatie worden veroorzaakt. De ontstekers van afwerpmunitie kunnen gevoelig zijn voor trillingen, toucheren en bewegen. De vliegtuigbom volgt in de meeste gevallen de ondergrondse baan die is aangegeven in Figuur 30. Het merendeel van vliegtuigbommen (blindgangers) wordt gevonden met de neus richting maaiveld. Deze positie van een vliegtuigbom met een chemisch lange vertraging heeft grote invloed op de werking van de ontsteker.

9 Een ‘anti-handling device’ (AD) is een valstrik die de ontsteker alsnog in werking zet wanneer geprobeerd wordt de ontsteker te verwijderen.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 38 van 95

Figuur 30. Ondergrondse baan vliegtuigbom.

4.1.2 Submunitie (staafbrandbommen) 4 lb. Een 4 lb. staafbrandbom (zie Figuur 31) heeft een volledige lengte van 54 cm en een diameter van 4,2 cm en wordt gekenmerkt door een zeskantige vorm met aan één zijde een stalen valgewicht (zie Figuur 32) en is voorzien van een schokontsteker. Deze brandbommen kunnen echter in delen gebroken zijn door hun val of door naoorlogse grondroeringen. Kenmerkende eigenschappen van dit type NGE zijn: • Het risico dat een blindganger van een 4 lb. staafbrandbom tot uitwerking komt is door de zeer open constructie van de ontsteker minimaal. De kans dat vocht in de constructie komt en zo de explosieve stof van het slaghoedje aantast is erg groot. Echter kan de ontsteker bij een val van 30 cm tot uitwerking komen. • De effecten van het tot uitwerking komen van een 4 lb. staafbrandbom zijn niet abrupt en beperken zich tot hitte (metaalbrand) en rookontwikkeling. Hierbij kan de temperatuur gedurende 15 minuten tot 3000 graden Celsius worden bereikt. De rook die ontstaat kan verstikkend werken en schadelijk zijn voor de gezondheid • Er bestaan 4 lb. staafbrandbommen (type X Mk 2) welke zijn uitgerust met een explosieve inhoud van 15 gram die na ca. 10-13 minuten detoneert. Bij de uitwerking van deze variant kunnen fragmenten worden weggeslingerd tot 50 meter welke letsel kunnen veroorzaken.

Figuur 31. Impressie geallieerde 4 lb. staafbrandbom (bron: Wikiwand).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 39 van 95

Figuur 32. Impressie stalen valgewichten (bron: REASeuro).

Op basis van bovengenoemde kenmerkende eigenschappen wordt de kans op uitwerking als gering beschouwd. Indien onverwachts toch sprake is van uitwerking blijven de gevolgen in principe beperkt tot hitte en rook. Uitgangspunt is dat deze gevolgen beperkt kunnen worden door het hanteren van een werkprotocol. 4.2

INVLOED WERKZAAMHEDEN OP NGE

De geplande werkzaamheden zijn beschreven in Hoofdstuk 3. Bij deze werkzaamheden worden de volgende invloeden verwacht die mogelijk een uitwerking van NGE tot gevolg kunnen hebben: • Bewegen; • Toucheren; • Trillingen. 4.3

CONCLUSIE KANS OP UITWERKING VAN NGE

Aan de hand van de verzamelde gegevens is vastgesteld dat bij diverse werkzaamheden invloeden plaatsvinden die een ongewenste uitwerking van NGE tot gevolg kunnen hebben. Bij de open ontgravingen bestaat de kans op uitwerking van de brisantbommen door zowel het toucheren en bewegen van de brisantbommen. Bij het eventueel verdichten van de bodem, de sloop van de panden en diens funderingen en het eventueel plaatsen van heipalen bestaat de kans op uitwerking van NGE door het zetten van de bodem als gevolg van trillingen met een versnelling ≥ 1m/s². Hierdoor is er sprake van kans op uitwerking van de NGE wanneer de werkzaamheden regulier worden uitgevoerd.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 40 van 95

5

GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE

Wanneer NGE ongewenst tot uitwerking komen, kan dit gevolgen hebben voor mens, materieel en voor de omgeving in en rondom de projectlocatie. In dit hoofdstuk worden de gevolgen van uitwerking van de NGE beschreven, waarop de projectlocatie verdacht is en de mogelijke gevolgen hiervan. De uitwerking van NGE kan verschillende verschijnselen hebben, zoals detonatie, uitstoting, gevormde lading, pyrotechnische lading.

Figuur 33. Uitwerking van een 500 lb. vliegtuigbom.

5.1

EFFECTEN VAN UITWERKING

De uitwerking van de diverse verwachte NGE kan verschillende effecten tot gevolg hebben. De projectlocatie is verdacht op diverse hoofdsoorten en kalibers. Deze kunnen voorkomen in brisante vorm, rook, springrook, pantser, brisant pantser en brand. De verwachte NGE produceren de volgende effecten bij uitwerking: • Scherfwerking; • Schokgolf; • Gasdruk; • Hitte; • Brand; • Rook. 5.1.1 Afwerpmunitie De projectlocatie is verdacht op afwerpmunitie van 250 lb. van de brisante variant.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 41 van 95

Figuur 34. Voorbeeld van een 250 lb. brisantbom (bron: CAT-UXO).

Een uitwerking van de brisante variant kan een explosie tot gevolg hebben waarbij luchtdruk, scherven, gasdruk en hitte vrijkomen. Deze effecten kunnen dodelijk letsel tot gevolg hebben en zware schade veroorzaken aan materieel en gebouwen. De schervengevarenzone van een 250 lb. vliegtuigbom (grootste te verwachten kaliber) bedraagt 1.940 meter 10. Deze schervengevarenzone is gemeten bij een detonatie vanaf het maaiveld. Indien een vliegtuigbom ondergronds tot uitwerking komt, zal de scherfgevarenzone kleiner zijn. De exacte omvang hiervan is afhankelijk van de diepte van de uitwerking. 5.1.2 Submunitie De effecten van het tot uitwerking komen van een 4 lb. staafbrandbom zijn niet abrupt en beperken zich tot hitte (metaalbrand) en rookontwikkeling. Hierbij kan de temperatuur gedurende 15 minuten tot 3000 graden Celsius worden bereikt. De rook die ontstaat kan verstikkend werken en schadelijk zijn voor de gezondheid. Er bestaan 4 lb. staafbrandbommen (type X Mk 2) welke zijn uitgerust met een kleine explosieve inhoud. Bij de uitwerking van deze variant kunnen fragmenten worden weggeslingerd welke letsel kunnen veroorzaken.

10 Bron: Handboek EOD, tabel 3.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 42 van 95

Figuur 35. Voorbeeld van een metaalbrand.

De effecten van uitwerking zijn uitgebreid beschreven in Bijlage 7. 5.2

RECEPTOREN

Onder de receptoren wordt gekeken of en welke personen, materieel en omgevingsobjecten blootgesteld worden aan de gevolgen van een uitwerking. 5.2.1 Personen Bij uitwerking van de verwachte NGE lopen zowel personeel als omstanders gevaar. De effecten van een uitwerking kunnen ernstig letsel veroorzaken in de vorm van brandwonden, wonden door scherven of intern letsel door druk en schokgolven met mogelijk de dood tot gevolg. 5.2.2 Materieel Tijdens de bouwwerkzaamheden zal bij het ontgraven en funderen gebruik worden gemaakt van graafmachines, voertuigen en ander materieel. De effecten van een uitwerking kunnen onherstelbare schade aan dit materieel veroorzaken, waardoor dit (volledig) vervangen dient te worden voordat het project voortgezet kan worden. 5.2.3 Omgeving De projectlocatie bevindt zich in het buitengebied van gemeente Nijkerk. In de directe omgeving zijn een aantal gebouwen, die bij een detonatie direct schade zullen ondervinden. Op basis van de in paragraaf 5.1.1 vastgestelde scherfgevarenzone en de Risicokaart Kwetsbare Objecten is vastgesteld dat binnen deze scherfgevarenzone diverse kwetsbare objecten aanwezig zijn, zie Figuur 36. Daarnaast kan er door de schokgolf schade ontstaan aan (ondergrondse) infrastructuur.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 43 van 95

De schade die zal ontstaan aan gebouwen en (ondergrondse) infrastructuur zal bij de uitwerking van munitie ernstige en langdurige gevolgen hebben voor de omgeving. Rondvliegende scherven, puin door de gasdruk en de drukgolf kunnen ernstige schade veroorzaken aan nabijgelegen gebouwen, infrastructuur en voertuigen. Mogelijk worden omliggende panden onherstelbaar beschadigd en zullen gas- en waterleidingen in de omgeving breken door de ondergrondse schokgolf die ontstaat bij een detonatie.

Figuur 36. Scherfgevarenzone met kwetsbare objecten.

5.3

CONCLUSIE GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE

Aan de hand van de verzamelde gegevens is vastgesteld dat uitwerking van NGE dodelijk letsel en ernstige schade tot gevolg kan hebben op de projectlocatie en in de verre omgeving. De gevolgen bij een uitwerking van afwerpmunitie worden daarom als groot beoordeeld.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 44 van 95

6

CONCLUSIE EN ADVIES

In de voorgaande hoofdstukken is vastgesteld dat de kans op aantreffen, de kans op uitwerking en de gevolgen tijdens het project als groot kunnen worden beoordeeld. Dit leidt tot een onacceptabel hoog risico voor de geplande werkzaamheden, het project in zijn geheel en de omgeving.

Figuur 37. Verticale afbakening van de verdachte laag binnen de projectlocaties. *Maaiveld WOII dan wel onderzijde cunet, onderzijde kabel- leidingsleuf, onderzijde verharding.

Zoals weergegeven in de bovenstaande afbeelding valt iedere deellocatie van de projectlocatie deels in een NGE-Verwachtingsgebied. Vanaf de onderzijde van de fundering is de op NGE-Verdachte laag tot 2,5 m-mv,WOII nog intact. Vanaf de onderzijde van de kabels- en leidingsleuven, wegcunetten en afgegraven delen is de verdachte laag tot 2,5 m-mv,WOII nog intact. Bij het afgegraven deel is, afhankelijk van de diepte, de verdachte laag tot 2,5 m-mv,WOII nog intact. Op basis van het ontwerp van Stadshaven Fase 2 zullen grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd in de op NGE-Verdachte laag. Conform CS-VROO certificering zijn de volgende conclusies van toepassing op het project: Conclusie I: Er wordt vanwege de grondroerende activiteit in het kader van het voorgenomen toekomstig gebruik geen uitwerking van de ontplofbare oorlogsresten verwacht. Er hoeven geen passende maatregelen te worden genomen.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 45 van 95

Dit is van toepassing bij de 4 lb. staafbrandbommen. Door middel van het werken volgens de werkinstructie wordt geen uitwerking van de 4 lb. staafbrandbommen verwacht. Conclusie III: Er wordt vanwege de grondroerende activiteiten in het kader van het toekomstig gebruik wel uitwerking van de ontplofbare oorlogsresten verwacht, maar de uitwerkingsfactoren zijn door het treffen van passende maatregelen beheersbaar. De bodem binnen de projectlocatie is op verschillende plaatsen naoorlogs intensief geroerd door de bouw en sloop van bouwwerken, aanleg en sloop van wegen en de aanleg van kabels en leidingen. Binnen deze gebieden is de grond onverdacht op achtergebleven NGE tot de onderzijde van de werkdiepte, circa 1,0 m-mv. Daar waar de bodem binnen de projectlocatie naoorlogs ongeroerd is, is de NGE-Verdachte laag intact. Bij grondroerende werkzaamheden binnen deze gebieden is er sprake op aantreffen van NGE en afhankelijk van de werkzaamheden een kans op uitwerking. Globaal gesproken is dit van toepassing binnen de gebieden verdacht op NGE vanaf de onderzijde van de geroerde grond, circa 1,0 m-mv. REASeuro adviseert om passende maatregelen te nemen om het risico te beperken. Om het risico in relatie tot NGE te mitigeren kan gekozen worden om de bouwblokken alleen te plaatsen in reeds geroerde grond.

Hierbij dient niet dieper in de bodem geroerd te worden dan de reeds geroerde grond. Gelet op de voorgenomen werkzaamheden zullen deze niet binnen de geroerde delen passen. Daarom wordt geadviseerd om het gebied vrij te geven van NGE door middel van een volledig NGEBodemonderzoek. Hierbij worden mogelijk aanwezige explosieven opgespoord en veiliggesteld voordat de bouwwerkzaamheden plaats gaan vinden. Geadviseerd wordt om de verdachte gebieden tot de maximale ondergrens te onderzoeken en de projectlocaties volledig vrij te geven zodat NGE geen enkel risico meer vormen voor het project, ongeacht eventuele wijzigingen in het ontwerp en aanvullende grondroerende werkzaamheden in de verdere toekomst. De details van het bodemonderzoek zijn uitgewerkt in het volgende hoofdstuk.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 46 van 95

7

NGE-BODEMONDERZOEK

In het voorgaande hoofdstuk is NGE-bodemonderzoek geadviseerd om de risico’s voor de werkzaamheden weg te nemen. In dit hoofdstuk is het opsporingsadvies en de benodigde informatie opgenomen die noodzakelijk is voor het uitvoeren van het NGE-Bodemonderzoek. Een uitgebreide beschrijving en uitleg van verschillende detectiemethoden is te vinden in Bijlage 10. 7.1

WERKZAAMHEDEN RESTKANS VAN AANTREFFEN

Bij een aantal werkzaamheden is vastgesteld dat er geen verhoogde kans op aantreffen aanwezig is en daardoor ook geen verhoogd risico is. Dit betekent dat deze werkzaamheden regulier kunnen worden uitgevoerd zonder verdere maatregelen omtrent NGE. Dit betreft de werkzaamheden in reeds geroerde grond. De vondst van een explosief in Nederland kan nooit volledig worden uitgesloten waardoor altijd een restrisico aanwezig is. Dit restrisico wordt echter als acceptabel laag gezien. In relatie tot de mogelijk achtergebleven staafbrandbommen wordt de kans op uitwerking als gering beschouwd. Indien onverwachts dergelijke munitie aangetroffen wordt, dient het werkprotocol dat opgenomen is in bijlage 8 gehanteerd te worden. Voor het aantreffen van overige NGE dient het werkprotocol dat opgenomen is in bijlage 9 gehanteerd te worden. 7.2

OPSPORINGSADVIES

In deze paragraaf is de opsporingsmethode en het opsporingsgebied beschreven voor de werkzaamheden waarvoor NGE-bodemonderzoek is geadviseerd. Hierbij is onder andere rekening gehouden met het zoekdoel en de verticale afbakening. 7.2.1 Opsporingsmethode en opsporingsgebied Voor de projectlocatie wordt opsporing geadviseerd door middel van non-realtime, passieve oppervlaktedetectie. Deze methode is het meest efficiënt voor het in beeld brengen van het volledige opsporingsgebied. Op basis van de detectieresultaten kunnen significante objecten en eventueel aanwezige verstoorde gebieden in beeld worden vastgesteld. Deze verstoorde gebieden worden C-gebieden genoemd en dienen (afhankelijk van de hoeveelheid verstoring) te worden onderzocht door middel van laagsgewijs, realtime, actief detecteren en ontgraven. Wanneer een verstorende laag is ontgraven kan vervolgens het resterende deel van de verdachte laag worden onderzocht door middel van passieve detectie. Detectieverstoringen kunnen ook worden veroorzaakt door bovengrondse objecten zoals hekwerken, lantaarnpalen en auto’s. Deze dienen vooraf zo veel mogelijk te worden verwijderd. Een voorbeeld van detectiedata van een onverstoord gebied ten opzichte van een verstoord gebied is weergegeven in Figuur 40. Het opsporingsgebied beslaat grote delen van de projectlocatie en is weergegeven in Figuur 39.

De oppervlakte van het opsporingsgebied betreft circa 3,0 hectare. Geadviseerd wordt na de sloop van de panden aan de Nijverheidsstraat 6 het gebied (verder opsporingsgebied 1) te detecteren tot 2,5 m-mv,WOII. Geadviseerd wordt om vooraf van de sloop van de verschillende panden dit gebied met voorrang te detecteren en vrij te geven van NGE. De reden hiervoor is dat hierdoor dit gebied gebruikt kan worden voor de opslag van (bouw)materiaal en vervoer. Doordat dit gebied al reeds vrij is van NGE zullen deze detectieverstorende elementen geen invloed meer hebben op het NGE-bodemonderzoek. Deze is immers dan al reeds uitgevoerd. Door het vroegtijdig detecteren van dit gebied kan een groot deel van het NGE-Verdachte gebied onderzocht worden. Het opsporingsgebied is naoorlogs geroerd en qua hoogte gewijzigd als onderdeel van de herindeling. Als

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 47 van 95

onderdeel van het NGE-bodemonderzoek zal het gebied detectiegereed gemaakt dienen te worden. Hierbij dient de bebouwing, verhardingen en planten zoveel als redelijkerwijs verwijderd te worden. Overige detectieverstorende elementen waaronder kabels- en leidingen, hekwerken en auto’s dienen ook zoveel als redelijkerwijs mogelijk worden te verwijderd. Hierbij is het belangrijk om vooraf een aanvullende KLIC-melding in te dienen, of een andere bron van informatie, om zo de exacte locatie van de kabels en leidingen in kaart te brengen. Dit gebied is privéterrein waardoor de kabels en leidingen mogelijk niet volledig opgenomen zijn in de KLIC-melding. Doordat delen van het opsporingsgebied naoorlogs opgehoogd zijn dienen deze gebieden afgegraven te worden. Vanaf de NAP-Hoogte van de oude hoogtekaart, zie bijlage 5, tot 2,5 m-mv,WOII is het gebied verdacht op afwerpmunitie en dient onderzocht te worden. Bij de overige opsporingsgebieden dienen voorafgaand aan de detectiewerkzaamheden de huidige bebouwing en verharding te worden verwijderd. Bij het slopen van de panden en de verharding dient rekening gehouden te worden met NGE. Hierbij kan ook gekozen worden om delen van deze opsporingsgebieden voorafgaand aan de sloop te detecteren. De ervaring leert immers dat als gevolg van sloopwerkzaamheden (opsporings)gebieden verstoord worden.

Door deze gebieden zoveel als redelijkerwijs voorafgaand aan de sloop te detecteren en vrij te geven levert de sloop geen stagnatie op voor het NGE-bodemonderzoek. Hetgeen stagnatie en aanvullende kosten voorkomt. Nadat de verschillende panden tot het maaiveld gesloopt zijn zullen de funderingen en de aanwezige verhardingen worden verwijderd. Doordat de vliegtuigbommen in gewapende toestand zijn afgeworpen, zijn de veiligheden niet meer aanwezig. De vliegtuigbommen zijn gevoelig voor bewegen, toucheren en trillingen. Om de aanwezigheid van NGE uit te sluiten wordt geadviseerd om de buitenzijde van de funderingen en de verhardingen vooraf vrij te geven middels laagsgewijs detecteren en afgraven. Hierbij wordt telkens een laag van circa 0,30 m gedetecteerd, waarbij de significante objecten direct handmatig benaderd worden. Na het benaderen en verwijderen vindt nog een controle plaats om er zeker van te zijn dat alle significante objecten verwijderd zijn. Na vrijgave wordt deze laag door een beveiligde graafmachine afgegraven. De onderliggende laag wordt vervolgens op gelijke wijze onderzocht en vrijgegeven. Dit proces wordt herhaald tot de benodigde diepte of de maximale penetratiediepte is bereikt. Indien tijdens dit proces daadwerkelijk NGE worden aangetroffen, worden deze tijdelijk veiliggesteld in afwachting van overdracht aan de EODD.

Nadat deze gebieden onderzocht zijn en zijn vrijgegeven kunnen de bestaande funderingen trillingsarm en rechtstandig worden verwijderd.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 48 van 95

Figuur 38. Trillingsarm slopen middels betonschaar.

Het gebruik van machinale sloophamers of andere trillingen veroorzakende methodes wordt bij de sloopwerkzaamheden van de woningen en funderingen afgeraden! Hierna dient het gebied vanaf de NAP-hoogte van de oude hoogtekaart, zie bijlage 5, tot 2,5 m-mv,WOII onderzocht te worden.

Figuur 39. Globaal overzicht van opsporingsgebied.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 49 van 95

Figuur 40. Voorbeeld van een onverstoord gebied met uitslagen (links) tegenover een verstoord gebied (rechts).

7.2.2 Zoekdoel De ondergrens van de diverse soorten NGE binnen de projectlocatie is vastgesteld. De NGE vormen het zoekdoel waar naar gezocht dient te worden tijdens een NGE-bodemonderzoek. Het zoekdoel en de onderzoeksdiepte is weergegeven in Tabel 6. Hoofdsoort/subsoort Afwerpmunitie brisant

Submunitie

Verschijningsvorm/ kaliber Afgeworpen 250 lb.

Afgeworpen 4 lb. (brandbom)

Locatie

Onderzoeksdiepte

Verschillende delen binnen de projectlocatie.

maximale penetratiediepte: 2,5 m-mv, WOII of maximale ontgravingsdiepte + 0,5 meter.

Verschillende delen binnen de projectlocatie.

Niet opgenomen in zoekdoel maar kunnen aangetroffen worden. Zie bijlage 8 voor werkinstructie.

Tabel 6. Zoekdoel.

7.3

LOCATIESPECIFIEKE OMSTANDIGHEDEN

In deze paragraaf worden de locatiespecifieke omstandigheden voor de projectlocatie besproken. Er wordt ingegaan op diverse onderwerpen die van belang kunnen zijn bij de werkvoorbereiding van het geadviseerde NGE-bodemonderzoek. Voor een beschrijving van het wettelijk kader wordt verwezen naar Bijlage 2.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 50 van 95

7.3.1 Bevoegd gezag Het opsporingsgebied is gelegen binnen de gemeente Nijkerk. De gemeente Nijkerk is het bevoegd gezag op het gebied van Openbare Orde en Veiligheid. Per 1 januari 2021 geldt voor NGEbodemonderzoek nieuwe wetgeving in de vorm van het CS-OOO en vervangt het WSCS-OCE. Volgens het WSCS-OCE diende het projectplan ter goedkeuring aan de gemeente te worden aangeboden voorafgaand aan het NGE-bodemonderzoek (detecteren en/of benaderen van NGE). In het CS-OOO is goedkeuring door de gemeente geen eis meer. Zowel voor REASeuro als voor de gemeente is het onverminderd van belang is dat het projectplan door de plaatselijke gemeente vooraf kan worden geraadpleegd. Geadviseerd wordt de gemeente waar het opsporingsgebied is gelegen en eventuele gemeentes die binnen het risicogebied uitwerkingsfactoren vallen op de hoogte te brengen van het voornemen van NGE-bodemonderzoek, gezien de mogelijke impact op de openbare orde en veiligheid bij het aantreffen van NGE (en de daaropvolgende maatregelen). De gemeente beoordeelt het projectplan of de juiste maatregelen zijn getroffen om de veiligheid van de omgeving te waarborgen. 7.3.2 Grondwaterstand Esri Nederland heeft kaarten beschikbaar met de gemiddeld hoogste en laagste grondwaterstanden (respectievelijk GHG en GLG) in Nederland. De informatie geeft aan dat de GHG rond de 0,4 m-mv tot 0,8 m-mv ligt en de GLG van 1 tot 1,5 m-mv.

Gezien de grondwaterstand en de diepte van de ontgravingen vormt grondwater een aandachtspunt voor een eventueel NGE-Bodemonderzoek en kan bronbemaling noodzakelijk zijn. Afhankelijk van de hoeveelheid te onttrekken grondwater en de duur van de onttrekking kan een melding of watervergunning noodzakelijk zijn en dient afgestemd te worden met de uitvoerende partij. Bij het plaatsen van bemalingsfilters bestaat mogelijk de kans op aantreffen van NGE, afhankelijk van de wijze van aanbrengen. Indien bronbemaling nodig is, is overleg tussen de projectuitvoerder en opsporingsdeskundige noodzakelijk. 7.3.3 Kabels en leidingen Diverse kabels en leidingen liggen binnen de projectlocatie en het NGE-Verdachte gebied. Kabels en leidingen kunnen mogelijk detectieverstorend zijn en bij ontgravingen dient rekening te worden gehouden met mogelijke aanwezigheid van kabels en leidingen. 7.3.4 Bodemkwaliteit De opdrachtgever heeft meerdere historische bureauonderzoeken bodem en verkennende bodemonderzoeken aangeleverd. Hieruit blijkt dat verschillende delen van de projectlocatie verontreinigd zijn en dat verschillende delen ook gesaneerd zijn. Indien in het kader van het NGE-Bodemonderzoek grondroerende activiteiten plaatsvinden, dient hier rekening mee te worden gehouden.

7.3.5 Archeologie De opdrachtgever heeft een archeologisch bureauonderzoek aangeleverd voor de projectlocatie uitgevoerd door ADC (ADC Rapport 4254, Versie 2, d.d. 28 maart 2017). Hieruit blijkt dat delen van de projectlocatie in gebieden met een (middel)hoge archeologische verwachting liggen. Voor deze zones is archeologisch veldonderzoek nodig, indien hier bodemverstorende werkzaamheden gaan plaatsvinden, dieper dan 30 cm onder maaiveld. Voor de zones die op Figuur 41 een lage verwachting krijgen (vanwege diepgaande verstoring) geldt geen archeologische onderzoeksplicht. In het rapport wordt de wens benoemd om archeologie te betrekken bij de planvorming. Gezien het feit dat eventueel archeologisch veldonderzoek in de vorm van proefsleuven, afhankelijk van de locatie, in op NGE-Verdachte bodem

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 51 van 95

uitgevoerd zal worden, wordt geadviseerd om dit onder NGE-begeleiding uit te laten voeren. Enkele delen van het plangebied van het onderzoek zijn komen te vervallen en enkele delen zijn hieraan toegevoegd. Deze gebieden betreffen echter beiden gebieden met een middelhoge archeologische verwachting waardoor de conclusie onveranderd blijft.

Figuur 41. Archeologische beleidskaart gemeente Nijkerk, uitsnede uit archeologisch bureauonderzoek ADC 11.

Wanneer in het kader van het NGE-Bodemonderzoek benaderwerkzaamheden moeten worden uitgevoerd is archeologie een aandachtspunt omdat het uitbreiding van de ingrepen binnen de projectlocatie betreft. Via de opdrachtgever en de betrokken archeologische partij dient te worden vastgesteld welke maatregelen er nodig zijn inzake archeologie bij het benaderen van een verdacht object.

11 ADC Rapport 4254, Versie 2, d.d. 28 maart 2017.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 52 van 95

7.3.6 Detectieverstoringen Detectieverstoringen kunnen boven- en ondergronds aanwezig zijn in de vorm van onder andere wegmeubilair, terreinverharding, gebouwen, verkeer, kabels en leidingen, puin en ijzerhoudende of metalen objecten. Voorafgaand aan het NGE-bodemonderzoek dienen deze zoveel als redelijkerwijs verwijderd dienen te worden. Mogelijk liggen er nog veel oude rioleringen, puin en funderingen van de oude fabriekshallen nog in de bodem. In het verkennend booronderzoek 12 was volgens de bewoners bij boring 28 en 29 sprake van 39 een vroeger, gedempte vijver behorende bij meubelfabriek Tijsseling. Naar verwachting is deze gedempte vijverlocatie diep verstoord. Deze oude vijver is volgens de huidige eigenaars vroeger met puin van een gesloopte kerk gedempt.

Figuur 42: Locatie gedempte vijver. Deze is vermoedelijk gedumpt met puin van een gesloopte kerk.

Met de opdrachtgever en de grondeigenaar dient te worden vastgesteld op welke datum de aanwezige verstoringen moeten zijn verwijderd. Het terrein dient zo detectiegereed mogelijk te worden opgeleverd. Dit houdt ook in dat er geen hoog gras of andere begroeiing op de locatie meer mag staan die een obstakel zouden kunnen vormen voor de detectie. REASeuro kan voorafgaand het terrein met de opdrachtgever en de landeigenaar beoordelen en eventueel assisteren bij het detectiegereed maken. 7.3.7 Flora en Fauna De projectlocatie maakt geen deel uit van een ecologische hoofdstructuur (EHS) of natuurgebied (Natura 2000).

12 Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek voor het Plangebied Havenkom, Nijkerk rapport 4254 d.d. 28 maart 2017

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 53 van 95

In het algemeen geldt dat de bescherming van de natuur is geregeld in de Wet natuurbescherming, waarbij een aantal voorwaarden standaard van toepassing zijn: • Er is volgens artikel 1 een ‘algemene zorgplicht’ van toepassing. Het uitgangspunt van de zorgplicht is dat iedereen alle handelingen die nadelige gevolgen kunnen hebben voor alle in het wild levende planten en dieren, in hun directe leefomgeving of een Natura 2000-gebied achterwege laat. • Jaarrond beschermde vogelnesten. Het broedseizoen is in de Wet natuurbescherming niet als een standaardperiode vastgelegd, als vuistregel kan hiervoor de periode van 15 maart tot en met 15 juli worden aanhouden. Van belang is of een broedgeval aan de orde is, ongeacht de periode, en werkzaamheden die tot directe verstoring leiden dienen voorkomen te worden. Flora en fauna zijn een aandachtspunt bij een eventueel NGE-bodemonderzoek. 7.3.8 Conclusie locatiespecifieke omstandigheden Samenvattend dient met de volgende zaken rekening te worden gehouden tijdens of alvorens het NGEbodemonderzoek: • Grondwaterstand • Kabel en leidingen • Bodemkwaliteit • Archeologie • Detectieverstoringen • Flora en fauna

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 54 van 95

8

BIJLAGEN

BIJLAGE 7

Gevolgen van uitwerking van NGE

Bijlage 8

Werkinstructie aantreffen 4 lb. staafbrandbommen

Bijlage 9

Protocol ‘spontaan aantreffen van NGE’

Bijlage 10

Detectiemethoden

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 55 van 95

Bijlage 1

Begrippenlijst

Bijlage 2

Wettelijk kader

Bijlage 3

Bodeminformatie

Bijlage 4

Luchtfotoanalyse

Bijlage 5

Hoogtekaarten

Bijlage 6

Kabels en leidingen informatie

Bijlage 7

Gevolgen van uitwerking van NGE

Bijlage 8

Werkinstructie aantreffen 4 lb. staafbrandbommen

Bijlage 9

Protocol ‘spontaan aantreffen van NGE’

Bijlage 10

Detectiemethoden

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 56 van 95

BIJLAGE 1

BEGRIPPENLIJST

Begrip Bijdragebesluit / Gemeentefonds Niet Gesprongen Explosieven Bodemonderzoek

Afkorting -

Conventionele Explosieven

CE

Explosieven Opruimingsdienst Defensie Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven

EODD

Niet Gesprongen Explosieven

NGE

Ontplofbare Oorlogsresten Opsporingsgebied

OO

NGEbodemonderzoek

HVO-NGE

-

75002/RO-230084 versie 1.0

Definitie Regeling voor Rijksfinanciering van (een deel van) de kosten voor het NGE-bodemonderzoek. Werkwijze van REASeuro waaronder wordt verstaan: de integrale totaal aanpak voor de problematiek van NGE bestaande uit vijf afzonderlijke fasen. Hierdoor kan de opdrachtgever telkens een weloverwogen besluit nemen en zijn vervolgacties plannen met als doel dat de opdrachtgever de regie over het project in handen houdt. De vijf fasen zijn: 1. HVO-NGE (Historisch Vooronderzoek NGE). 2. PRA-NGE (Projectgeboden Risicoanalyse NGE). 3. Projectplan (verslag werkvoorbereiding NGE-bodemonderzoek). 4. Uitvoering (NGE-bodemonderzoek). 5. PvvO (Proces-verbaal van Oplevering), inclusief Vrij van NGEverklaring) Elk explosief dat niet als geïmproviseerd, nucleair, biologisch of chemisch kan worden aangemerkt. Bij het opsporingsproces wordt aan CE gelijkgesteld en als zodanig behandeld: CE die geen explosieve stoffen (meer) bevatten; Restanten van CE die door leken als zodanig herkenbaar zijn; Voorwerpen die door leken kunnen worden aangemerkt als CE; Wapens of onderdelen daarvan. Instelling van de Nederlandse defensie die tot taak heeft explosieven onschadelijk te maken en op te ruimen. Bureaustudie waarin het beschikbare feitelijke bronnenmateriaal van de periode 1940-1945 (incl. naoorlogse munitieruimingen en opsporingsactiviteiten) wordt beoordeeld en geëvalueerd.

Doel is om vast te stellen of in het onderzoeksgebied sprake is van een verdacht gebied NGE in relatie tot de projectlocatie. Het HVO-NGE bestaat uit: Rapportage. Positief of negatief advies. In het geval van een positief advies: Horizontale afbakening verdacht(e) gebied(en) NGE. Bodembelastingkaart NGE. Door REASeuro gehanteerde vakterm waaronder wordt verstaan: alle explosieven of onderdelen/restanten van explosieven die niet of gedeeltelijk hebben gefunctioneerd. Onder NGE vallen: Conventionele Explosieven (CE); Ontplofbare Oorlogsresten (OO); Geïmproviseerde explosieven; Explosieven voor civiel gebruik; Chemische explosieven; Biologische explosieven; Nucleaire explosieven. Conform het CS-OOO betreffen Ontplofbare Oorlogsresten (OO) achtergelaten ontplofbare munitie en niet-gesprongen munitie. Het verdachte gebied binnen de projectlocatie waar voorafgaand aan de reguliere werkzaamheden de opsporing naar NGE wordt geadviseerd.

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 57 van 95

Begrip

Afkorting

Proefdetectie

-

Projectgebonden Risicoanalyse Niet Gesprongen Explosieven

PRA-NGE

Projectlocatie

-

Projectplan

PP

Reguliere werkzaamheden

-

Risicogebied Niet Gesprongen Explosieven

Risicogebied NGE

Verdacht gebied Niet Gesprongen Explosieven

-

Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO)

CS-OOO

75002/RO-230084 versie 1.0

Definitie Een steekproef die binnen het opsporingsgebied kan worden uitgevoerd om de mate van detectieverstoring vast te stellen (de proefdetectie is non-destructief). Op basis van een proefdetectie kan de meest efficiënte opsporingsmethodiek worden bepaald en het voor de opsporing benodigde budget en de doorlooptijd worden onderbouwd. Bureaustudie waarin de risico’s van de voorgenomen werkzaamheden in relatie tot de mogelijk aan te treffen NGE worden vastgesteld. De PRA-NGE bestaat o.a. uit: Indien nodig het opvullen van leemten in kennis van het HVO-NGE. De horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Het definiëren van beheersmaatregelen. De mogelijkheid tot een proefdetectie. Indien mogelijk een budgetraming, inclusief planningsoverzicht Het door de opdrachtgever aangegeven gebied waarbinnen werkzaamheden (niet NGE-gerelateerd) uitgevoerd gaan worden of waar een functieverandering wordt doorgevoerd. Gedocumenteerd plan waarin de onderlinge relaties tussen betrokken partijen, alsmede de (planmatige) voortgang, afspraken, toezicht, documentatie, werkwijze en procedures zijn vastgelegd ten einde het project op adequate en veilige wijze uit te kunnen voeren. Het PP volgens het NGE-bodemonderzoek overlapt de minimale normen van het CS-OOO. Alle door de opdrachtgever voorgenomen niet NGE-gerelateerde werkzaamheden.

Enkele voorbeelden zijn civieltechnische, milieutechnische en archeologische werkzaamheden. Gebied waar op basis van feitelijk bronnenmateriaal een kans op het aantreffen van NGE bestaat naar de situatie van 1940-1945 (inclusief naoorlogse munitieruimingen en opsporingsactiviteiten). Het risicogebied NGE is horizontaal afgebakend, waarin zijn opgenomen: Eventuele onzekerheden en onnauwkeurigheden uit het bronnenmateriaal (o.a. cartografische onnauwkeurigheden). De maximale horizontale verplaatsing van NGE in de bodem. De horizontale en verticale afbakening van het verdacht gebied NGE. Bij de afbakening is o.a. rekening gehouden met: Het vaststellen van de horizontale verplaatsing van de NGE in de bodem (inkaderen risicogebied NGE). De mogelijke inperking van de onzekerheden en onnauwkeurigheden uit het bronnenmateriaal. De naoorlogse werkzaamheden (zoals ontgravingen, ophogingen etc.). De bodemkundige parameters (zoals grondsoort en draagkracht van de grond). Het CS-OOO is het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten. Hierin zijn onder andere richtlijnen, proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen op gebied van opsporing naar Ontplofbare Oorlogsresten.

Het CS-OOO is sinds 1 januari 2021 de opvolger van de Werkveldspecifiek certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) en is wettelijk verankerd in de Arbowet.

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 58 van 95

Begrip

Afkorting

Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven

CS-VROO

WSCS-OCE

75002/RO-230084 versie 1.0

Definitie Om het maatschappelijk belang – veiligheid en gezondheid van en rondom de arbeid – te waarborgen, is door de overheid gekozen voor een wettelijk verplichte certificatieregeling voor de borging van de kwaliteit/veiligheid van het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. Een vrijwillig certificatieschema opgezet door de Stichting VOMES (Veilig Omgaan Met Explosieve Stoffen) waarin eisen zijn opgenomen waaraan een organisatie en diens rapportages (HVO-NGE’s en PRANGE’s) dienen te voldoen. Dit om de kwaliteit van vooronderzoeken en risicoanalyses naar ontplofbare oorlogsresten te waarborgen. Het WSCS-OCE is het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het opsporen van Conventionele Explosieven. Hierin waren onder andere richtlijnen, proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen. Het WSCS-OCE was sinds 1 juli 2012 de opvolger van de Beoordelingsrichtlijn Opsporen Conventionele Explosieven (BRL-OCE) en was wettelijk verankerd in de Arbowet. Het WSCS-OCE is per 1 januari 2021 opgevolgd door het CS-OOO.

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 59 van 95

BIJLAGE 2

WETTELIJK KADER

In deze bijlage is de belangrijkste vigerende wet- en regelgeving beschreven die betrekking heeft op NGE. Hierbij wordt opgemerkt dat de wet- en regelgeving aan verandering onderhevig is. De belangrijkste (specifieke) regelgeving rondom (het opsporen van) NGE volgt uit de Gemeentewet, het Arbobesluit en de Regeling Rijksfinanciering. Voor een volledige beschrijving van de vigerende inhoud van de genoemde wet- en regelgeving wordt verwezen naar www.wetten.nl. Gemeentewet De zorg voor Openbare Orde en Veiligheid (OOV) is één van de meest kenmerkende taken van de overheid. Het gaat hierbij onder meer om de uitvoering van de politie-, brandweer- en rampenbestrijdingstaken. De burgemeester is in zijn gemeente verantwoordelijk voor de Openbare Orde en Veiligheid. Dat is bepaald in de Gemeentewet. Daarin staat onder meer dat de burgemeester belast is met de handhaving van de Openbare Orde en dat hij het opperbevel heeft bij brand en bij ongevallen waar de brandweer een taak heeft. Op basis van artikel 160 van de Gemeentewet ligt de beslissingsbevoegdheid om al dan niet tot het opsporen en ruimen van NGE over te gaan bij het college van burgemeester en wethouders.

Op basis van de artikelen 172, 175 en 176 van de Gemeentewet kan de burgemeester voor het handhaven van de Openbare Orde of voor het beperken van eventueel gevaar bevelen of algemeen verbindende voorschriften opstellen voor de locatie waar naar NGE wordt gezocht of een ruiming wordt uitgevoerd. Met name indien een ruiming in (de nabijheid van) een woonwijk plaatsvindt, kan het noodzakelijk zijn ingrijpende maatregelen te treffen, die mogelijk ingrijpen in de persoonlijke vrijheid en het eigendomsrecht of huisrecht van de betrokken bewoners. Zo zullen bewoners mogelijk hun huizen moeten verlaten, winkeliers hun bedrijven moeten sluiten of voertuigen versleept moeten worden. De gemeente kan de hiervoor benodigde bevoegdheden regelen in een noodverordening op basis van artikel 175 en 176 van de Gemeentewet. Een noodverordening stelt de gemeente in staat om de bewoners te verplichten mee te werken aan de benodigde maatregelen. Ook wanneer er geen noodverordening bestaat, kan de burgemeester op basis van artikel 175 van de Gemeentewet in noodgevallen bijzondere maatregelen nemen. Arbowet In de Arbowet (arbeidsomstandighedenwet) is de arbeidsveiligheid vastgelegd en de verantwoordelijkheid van opdrachtgevers en opdrachtnemers. Het is een kaderwet, waarin algemene bepalingen staan die gelden voor alle plekken waar arbeid wordt verricht.

Concrete regelgeving is verder uitgewerkt in het Arbobesluit en de Arboregeling. De arbeidsinspectie is het bevoegd gezag om toe te zien op de naleving van het Arbobesluit en -regeling. Hieronder worden de artikelen vermeld die direct verband houden met NGE. Arbobesluit In het Arbobesluit staat de belangrijkste specifieke regelgeving vermeld voor bedrijven die actief zijn met het opsporen van NGE of hiermee te maken hebben in verband met grondroerende werkzaamheden. Artikel 4.10 - Ontplofbare oorlogsresten (laatste wijziging: Staatsblad 2020, nummer 440, in werking getreden per 01-01-2021).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 60 van 95

In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. Indien nodig wordt tevens nader onderzoek uitgevoerd. Wanneer opsporing van ontplofbare oorlogsresten nodig is, dient dit uitgevoerd te worden door bedrijven die in het bezit zijn van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten en door de daarvoor gekwalificeerde personen. Arboregeling In de Arboregeling zijn concrete voorschriften opgenomen om de veiligheid en gezondheid van en rondom het opsporingsproces te waarborgen. De volgende artikelen zijn hiervoor van toepassing. Artikel 4.16 - Registratie of herregistratie van personen die werken met explosieve stoffen. Personen die werken met of nabij NGE, dienen gecertificeerd te zijn. Artikel 4.17f - Afgifte certificaat opsporen van ontplofbare oorlogsresten. (Wijziging per 1-1-2021). Een certificaat voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten als bedoeld in artikel 4.10, vijfde lid, van het besluit, wordt door de certificerende instelling afgegeven indien de aanvrager voldoet aan de eisen zoals vastgelegd in het certificatieschema voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten (CS-OOO).

Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO) Hierin zijn onder andere richtlijnen, proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen op gebied van opsporing naar ontplofbare oorlogsresten. Het CS-OOO is sinds 1 januari 2021 de opvolger van de Werkveldspecifiek certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) en is wettelijk verankerd in de Arbowet. Om het maatschappelijk belang – veiligheid en gezondheid van en rondom de arbeid – te waarborgen, is door de overheid gekozen voor een wettelijk verplichte certificatieregeling voor de borging van de kwaliteit/veiligheid van het opsporen van conventionele explosieven. Rijksfinanciering Met ingang van 1 januari 2021 is de zogenaamde “Bommenregeling” aangepast. Vanaf 2021 kunnen alle gemeenten in geval van opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 68% in de kosten ontvangen door het indienen van een raadsbesluit. Vanaf 2021 is de mogelijkheid voor het ontvangen van een suppletie-uitkering beperkt tot de werkelijk gemaakte kosten. Om in aanmerking te komen voor een bijdrage dient de gemeente een raadsbesluit in waarin de gemaakte kosten voor het opsporen en ruimen van explosieven zijn opgenomen. Er hoeft geen verdere onderbouwing overlegd te worden. Projectplannen of studies naar risico’s e.d. worden niet in behandeling genomen.

BTW komt, net als onder het voormalige Bijdragebesluit, niet voor compensatie in aanmerking. In de opgave van de gemaakte kosten dient daarom duidelijk te worden opgenomen dat de bedragen exclusief BTW zijn. Het ministerie ontvangt raadsbesluiten bij voorkeur per e-mail via regelingen@minbzk.nl. Per post aanvragen is ook mogelijk. De stukken dienen in dit geval te worden verzonden aan: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties t.a.v. FEZ/FAR/Regelingen Postbus 20011 2500 EA Den Haag

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 61 van 95

Overige relevante regelgeving Naast bovengenoemde wet- en regelgeving kunnen op verschillende deelaspecten andere regelingen van toepassing zijn. Onderstaand worden de belangrijkste benoemd: • Wet Wapens en Munitie: het is ingevolge de Wet wapens en munitie verboden wapens en munitie voorhanden te hebben, te dragen en te vervoeren. Opsporingsbedrijven die gecertificeerd zijn voor deelgebied A dienen te beschikken over een ontheffing krachtens artikel 4 van deze wet. • Wet veiligheidsregio's en de Aanpassingswet veiligheidsregio's. • Wet op de archeologische Monumentenzorg. • Wet vervoer gevaarlijke stoffen. • Circulaire Opslag ontplofbare stoffen • Omgevingswet 2024. Voor de omgang met stoffelijke resten gelden de volgende wettelijke kaders: • Verdragen van Geneve, artikel 4 van 1929 en artikel 17 van 1949: het bergen van stoffelijke resten uit de oorlog is een taak van de Bergings- en Identificatie Dienst van de Koninklijke Landmacht (BIDKL: vaak aangeduid als de 'Gravendienst'). • Wet op de Lijkbezorging, artikel 21: de burgemeester is verantwoordelijk voor lijkbezorging van onbekende personen. De burgemeester/politie roept assistentie van de BIDKL in.

• Burgerlijk Wetboek, boek 5, artikel 5, lid 1: bij het stuiten op een veldgraf, is het verplicht om met bekwame spoed aangifte te doen van de vondst bij de plaatselijke overheid (politie/gemeente) en eveneens de zaak in bewaring te geven aan de politie/gemeente die dit vordert. De politie/gemeente roept de BIDKL ter plaatse. • Wet Wapens en munitie artikel 2 en 3: in verband met eventueel aanwezige vuurwapens, of munitie, of onderdelen, of hulpstukken daarvan kan ook de Wet wapens en munitie van toepassing zijn op de vondst van een veldgraf. • Circulaire Vliegtuigberging: Staatscourant 2016 Nr. 54987 (Tot 2013 was dit de Ministeriële publicatie 40-45): bij vliegtuigbergingen geldt: 'Om de zorgvuldigheid van een berging te waarborgen en invulling te geven aan de Verdragen van Genève, en relevante overeenkomsten met de Verenigde Staten, het Gemenebest en Duitsland inzake de overdracht van stoffelijke resten, is de berging en identificatie van stoffelijke resten uit WO II bij uitsluiting voorbehouden aan de BIDKL'.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 62 van 95

BIJLAGE 3

BODEMINFORMATIE

In deze bijlage is de bodeminformatie opgenomen waarmee de verticale afbakening is vastgesteld. Vervolgens is beoordeeld of na de oorlog werkzaamheden zijn uitgevoerd die invloed hebben gehad op de (verticale) afbakening. ONDERGRENS VERTICALE AFBAKENING De maximale penetratiediepte van NGE vormt de ondergrens van de verticale afbakening. Het is de maximale diepte waarop NGE kunnen zijn achtergebleven. Deze diepte is onder andere afhankelijk van de grondsoort, grondwaterstand, de wijze waarop NGE in het gebied terechtgekomen zijn. Bodemopbouw In de omgeving van de projectlocatie zijn slechts een beperkt aantal boormonsters beschikbaar. In onderstaande figuur is het boorprofiel en de (theoretische) appelboor weergegeven. De bodem in de projectlocatie bestaat voornamelijk uit zand met op verschillende plaatsen klei.

Figuur 43. Locatie grondboring en (theoretische) appelboring.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 63 van 95

Figuur 44. Boormonsterprofiel B32E0773 (bron gegevens: Dinoloket).

Figuur 45. Boorprofiel op basis van (theoretische) appelboring (bron gegevens: Dinoloket).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 64 van 95

Figuur 46. Verticale doorsnede projectlocatie (bron gegevens: Dinoloket).

Sondering Binnen de projectlocatie zijn twee sonderingen beschikbaar en geraadpleegd.

Figuur 47. Overzicht van de geraadpleegde sonderingen binnen de projectlocatie (bron gegevens: Dinoloket.nl).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 65 van 95

Figuur 48. Sondering S32E00084 d.d. 21-06-1979 (bron gegevens: Dinoloket).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 66 van 95

Figuur 49. Sondering S32E00020 d.d. 01-01-1992 (bron gegevens: Dinoloket).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 67 van 95

Diepte achtergelaten NGE De diepte van achtergelaten NGE is vastgesteld op basis van ervaringen uit NGE-bodemonderzoek in gebieden met vergelijkbare bodemopbouw. Hierbij worden de achtergelaten NGE verwacht tot onderzijde van de loopgraaf dan wel geschutopstellingen, circa 1,5 m-mv en 0,5 m buiten de loopgraven dan wel geschutopstellingen. Penetratiediepte afgeworpen NGE De penetratiediepte van geworpen NGE is vastgesteld op basis van ervaringen uit NGE-bodemonderzoek in gebieden met vergelijkbare bodemopbouw. De bodem van de projectlocatie blijkt vrijwel uitsluitend te bestaan uit zand. Zand is een grondtype met een relatief hoge weerstand, waardoor er sprake is van een relatief beperkte indringingsdiepte. Om de maximale penetratiediepte van de afgeworpen NGE te bepalen zijn verschillende sonderingen geraadpleegd. Uit de beschikbare sonderingsgegevens is gebleken dat de bodem in de projectlocatie een relatief hoge conusweerstand heeft. Dit is te herleiden aan de zandbodem in de projectlocatie. Op basis van de berekening kan worden vastgesteld dat de maximale penetratiediepte van 250 lb. vliegtuigbom circa 2,5 m-mv,WOII betreft. De eerste 1,5 m van de sondering was voorgeboord. De berekening toont aan dat de maximale penetratiediepte circa 1,0 m-mv betreft. In totaal (1,0 m+ 1,5m) kan de vliegtuigbom tot 2,5 m-mv,WOII in de bodem ingedrongen zijn.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 68 van 95

BIJLAGE 4

LUCHTFOTOANALYSE

In deze bijlage worden beschikbare naoorlogse luchtfoto’s of ander fotomateriaal van de projectlocatie geanalyseerd om de aanpassingen in het gebied vast te stellen, die mogelijk invloed hebben op de verticale afbakening. Geanalyseerd beeldmateriaal

1939 (bron: Kadaster) Op de luchtfoto van 1939 is de situatie van de projectlocatie zichtbaar voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Binnen de projectlocatie zijn verschillende panden gesitueerd waaronder de meubelfabriek Tijsseling, houthandel de Prins, de woning aan het kanaal naast de meubelfabriek. De spoorbaan die door de projectlocatie loopt is ook goed zichtbaar.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 69 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

1943 (bron: Kadaster) Op de luchtfoto van 10 december 1943 zijn de munitiebunkers ten noorden van de projectlocatie zichtbaar. Hierop is in het noorden van de projectlocatie aan de Arkervaart een wapenopstelling waarneembaar. Schade aan de meubelfabriek Tijsseling is gerepareerd en niet meer waarneembaar. Ten opzichte van 1939 zijn verschillende wijzigingen waarneembaar. Zo is er in het deel ‘Mogelijk Toekomstige Transformatie’ een pand gebouwd. De Bentinckstraat is doorgetrokken en het pand is gesloopt. Opmerkelijk genoeg zijn verschillende panden ten zuiden van de meubelfabriek niet meer aanwezig.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 70 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

1944 (bron: Kadaster) Op de luchtfoto van 19 september 1944 zijn verschillende loopgraven en gevechtsposities waarneembaar. Op de luchtfoto’s uit 1945 zijn deze beter zichtbaar.

1945 (bron: Wageningen universiteit)

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 71 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal Op de luchtfoto van 26 februari 1945 is een deel van de projectlocatie waarneembaar. Situatie in 1945. Het projectgebied bestaat uit volledig landbouwgrond. Ten oosten zijn enkele boerderijgebouwen gelegen. Binnen en buiten de projectlocatie zijn enkele inslagkraters waar te nemen.

1945 (bron: Wageningen Universiteit)

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 72 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal Op de luchtfoto van 15 maart 1945 zijn verschillende wapenstellingen (groene cirkels) en loopgraven (groen rechthoek) waarneembaar binnen de projectlocatie. Er zijn geen sporen van oorlogsschade waarneembaar.

1945 (bron: Wageningen universiteit) Op de luchtfoto van 1945 Oorspronkelijke situatie in 1945. Het projectgebied volledig bestaat uit landbouwgrond. Ten oosten zijn enkele boerderijgebouwen gelegen. Binnen de projectlocatie zijn enkele inslagkraters waar te nemen. Naoorlogse luchtfoto’s

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 73 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

1960 (bron: Kadaster) De luchtfoto uit 1960 toont grote veranderingen ten opzichte van 1945. Het noordelijk deel van de projectlocatie, bestemt voor bedrijven, is bebouwd. Het deel voor mogelijk toekomstige transformatie is ook bebouwd. Gebied C, B en E zijn bebouwd. Deelgebied D is geroerd door de aanleg van een vijver.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 74 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

1971 (bron: Kadaster) Ten opzichte van 1960 zijn geen noemenswaardige wijzigingen waar te nemen binnen de projectlocatie. Ten noorden van de projectlocatie zijn wel veel wijzigingen waarneembaar, waaronder de aanleg van de Campenbuurt.

1981 (bron Kadaster)

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 75 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal Op de luchtfoto van 1981 zijn verschillende wijzigingen waarneembaar. Bij het bedrijventerrein in het noorden is een van de panden gesloopt. In gebied E zijn verschillende panden gebouwd. Het meer in deelgebied D is gedempt.

1992 (bron: Kadaster) Op de luchtfoto van 1992 zijn meerdere wijzigingen waarneembaar ten opzichte van 1981. Het bedrijventerrein in het noorden is afgebroken en in plaats daarvan zijn vrijstaande woningen en een vijver gerealiseerd. In gebied B is een bouwwerk grenzend aan het zuidelijk deel van de projectlocatie gesloopt.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 76 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

2002 (bron: Kadaster) Op de luchtfoto van 2002 is te zien dat de watergang de Arkervaart verlegd is. Verschillende panden in het bedrijventerrein in deelgebied B en C zijn gesloopt. Ook is de nieuw gebouwde school Rehoboth waarneembaar. Het pad in deelgebied D is verwijderd.

2007 (bron: Esri)

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 77 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal Op de luchtfoto van 2007 zijn weinig veranderingen waarneembaar ten opzichte van 2002. Verschillende (vermoedelijke) bouwwerken ten noorden van de Rehoboth school zijn gesloopt.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 78 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

(Bron: Google Maps streetview april 2010). 2010 (bron: Esri) De luchtfoto van 2010 laat nu duidelijk zien dat er naast het hoofdgebouw van het pand geen andere bouwwerken (meer) aanwezig zijn binnen de deellocatie C. Verder zijn er geen noemenswaardige wijzigingen waarneembaar.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 79 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 80 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

(Bron: Google Streetview augustus 2015). 2015 (bron: Esri) Op de luchtfoto van 2015 is te zien dat het pand bij het deel ‘Mogelijk toekomstige transformatie’ gewijzigd is.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 81 van 95

Geanalyseerd beeldmateriaal

2022 (bron Esri) De luchtfoto van 2022 toont de huidige situatie. Er zijn geen noemenswaardige wijzigingen waarneembaar ten opzichte van de luchtfoto van 2015.

Conclusie Binnen de projectlocatie hebben naoorlogs zeer veel veranderingen plaatsgevonden. Er zijn meerdere panden naoorlogs gebouwd en weer gesloopt. Binnen de projectlocatie zijn verschillende vooroorlogse panden aanwezig. Deze gebieden zien naoorlogs niet gewijzigd. Binnen deze geroerde bodemlagen worden geen grotere kalibers NGE meer verwacht.

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 82 van 95

BIJLAGE 5

HOOGTEKAARTEN

Bijgaand zijn de geraadpleegde hoogtekaarten. De oude hoogtekaart is van het Kadaster en dateert van 1971. De huidige hoogtekaart is een uitsnede van de meest recente uitsnede van het actueel hoogtebestand Nederland (AHN4). Deze informatie dateert van 2020.

Figuur 50. Tophoogte binnen de projectlocatie in NAP d.d.1971 (bron: Kadaster).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 83 van 95

Figuur 51. Huidige hoogtekaart AHN4 (bron: Kadaster).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 84 van 95

BIJLAGE 6

KABELS EN LEIDINGEN INFORMATIE

Op onderstaande figuur zijn de verschillende typen kabels en leidingen binnen de projectlocatie weergegeven. Uit deze informatie is gebleken dat binnen de projectlocatie diverse kabels en leidingen aanwezig zijn. Bij de aanleg van naoorlogse kabels en leidingen zijn sleuven gegraven, waarbij mogelijk achtergebleven NGE al zijn opgemerkt. Hierdoor is er sprake van een verlaagde kans op aantreffen van NGE in deze geroerde sleuven. Het kan niet volledig worden uitgesloten dat NGE mogelijk onopgemerkt zijn teruggestort, met name de kleinere kalibers van de NGE, waaronder geschutmunitie en hand- en geweergranaten. Daarnaast moet ook rekening gehouden worden met het feit dat er zeer waarschijnlijk ook kabels en leidingen aanwezig zijn binnen de bedrijventerreinen en het privéterrein behorende bij Nijverheidsweg 6. Deze zijn niet opgenomen binnen de KLIC-melding.

Figuur 52. Overzicht van de kabels en leidingen binnen de projectlocatie (bron: Klic).

75002/RO-230084 versie 1.0

DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2

Pagina 85 van 95

BIJLAGE 7

GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE

Detonatie Bij een ongecontroleerde detonatie van NGE komt een zeer grote hoeveelheid energie vrij. De vrijgekomen energie uit zich in een deel thermische energie (temperatuurtoename) en een deel mechanische energie (luchtdruk, schokgolf en scherfwerking). De uitwerkingseffecten van de vrijgekomen energie wordt hier nader toegelicht. Het effect van een detonatie is afhankelijk van de diepte en afstand waarop de detonatie optreedt. Indien een detonatie optreedt op grotere diepte is sprake van een zekere gronddekking. Een uitwerking op diepte kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door trillingen. Door de dekking neemt het effect van de primaire scherfwerking af. De afname is afhankelijk van de diepteligging en het kaliber van de NGE. Het effect van de gasdruk en/of schokgolf (secundaire scherfwerking) zal echter groter zijn. Hierdoor bestaat de kans dat belendende kabels, leidingen en fundamenten beschadigd raken. Verzakking of beweging van de grond kan letsel of schade aan personeel en materieel veroorzaken. Scherfwerking Scherfwerking ontstaat doordat bij een detonatie het omhulsel van de detonerende explosieve stof verscherft. De ontstane scherven worden door de drukwerking met grote snelheid weggeblazen.

Bij scherfwerking (fragmentatie) wordt onderscheid gemaakt in primaire scherven (scherven van het bomlichaam) en secundaire scherven (door de detonatie weggeslingerd puin, glasscherven, etc.). Bij een detonatie liggen diverse infrastructuur en bebouwing binnen de zogenaamde schervengevarenzone. De schervengevarenzone is het gebied rond de ligplaats van NGE, waar bij een eventuele explosie gerede kans bestaat dat men door scherven van NGE of secundaire scherven van bijvoorbeeld puin en glas (dodelijk) wordt getroffen. De schervengevarenzone van een 250 lb. vliegtuigbom (grootste te verwachten kaliber) bedraagt 1.940 meter. Luchtdrukwerking Luchtdrukwerking ontstaat doordat de springstof bij een detonatie in zeer korte tijd wordt omgezet in een groot volume gasvormige reactieproducten. Bij de detonatie van 1 gram springstof ontstaat circa 1 liter aan gas. Luchtdruk kan een dodelijk effect op het menselijk lichaam hebben en kan in de directe omgeving van het detonatiepunt constructies laten instorten en tot op grote afstand ruiten laten springen. Door luchtdrukwerking treedt, afhankelijk van de diepteligging van NGE, kratervorming aan het maaiveld op. Indien een explosief te diep ligt om een krater te vormen, wordt door de luchtdruk het omringende bodemmateriaal samengedrukt. Hierdoor ontstaat een zogenaamde camouflet (gaszak).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=48a6bdfe-4aea-4532-a7c2-815b7d7d5c6b