2024-111 Bijlage 2 - Bestemmingsplan Stadshaven Nijkerk, fase 2 (bijlagen bij toelichting - bijlage 17 NGExplosieven)
Tekst van het document
Bijlage 17
Rapport Niet gesprongen explosieven
733
Projectgebonden Risicoanalyse Risicoanalyse Projectgebonden Conventionele Explosieven Niet Gesprongen Explosieven
Appingedam Eendracht Nijkerk, Stadshaven fase 2 RO-230084 versie 1.0 Datum 03 april 2024 RO-710082 versie 1.0 3 oktober 2013
Riel Explosive Advice & Services Europe B.V. Vijfhuizenbaan 1b, 5133 NH Riel Nederland Postbus 21, 5133 ZG Riel Nederland T +31 (0)13 518 60 76 www.reaseuro.com info@reaseuro.com KvK 180.501.31 BTW NL80.67.88.136.B01
Projectgebonden Risicoanalyse Niet Gesprongen Explosieven
Nijkerk Stadshaven fase 2 Opdrachtgever
:
BügelHajema
Kenmerk
:
75002/ RO-230084 versie 1.0, definitief
Plaats en datum
:
Riel, 3 april 2024
REASeuro
Naam & functie
Auteur
Dhr. J. Farla, Adviseur
Handtekening
Datum 03-04-2024
GIS-ondersteuning
Dhr. J. van Schijndel, GIS-specialist
08-02-2024
Civiel technische controle
Dhr. P. de Vogel Ingenieur
08-02-2024
Munitie technische controle
Dhr. M. Hendriks Senior Deskundige NGE/OOO
31-05-2023
Goedgekeurd door
Dhr. A.P.A.M. van Riel, Algemeen Directeur
03-04-2024
Bugelhajema Akkoord/handtekening voor gezien
Dhr. R. de Groot Adviseur voor de leefomgeving
Informatiebescherming. Op grond van artikel 6:162 BW mag niets uit dit document worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze, inclusief digitale verwerking, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van REASeuro. De opdrachtgever mag voor intern gebruik duplicaten maken.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 1 van 95
INHOUDSOPGAVE Pagina RESULTAATOVERZICHT .............................................................................................................................. 4 1
INLEIDING ............................................................................................................................................ 6 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7
2
AANLEIDING............................................................................................................................................................................. 6 PROJECTLOCATIE ..................................................................................................................................................................... 6 DOELSTELLING ......................................................................................................................................................................... 7 INGEZETTE DESKUNDIGHEID ................................................................................................................................................... 7 WETTELIJK KADER EN KWALITEITSBORGING .......................................................................................................................... 7 LEESWIJZER .............................................................................................................................................................................. 8 BRONVERMELDING.................................................................................................................................................................. 9
AFBAKENING...................................................................................................................................... 10 2.1 SITUATIE TEN TIJDE VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG .................................................................................................... 10 2.1.1 Historisch Vooronderzoek .................................................................................................................................. 10 2.1.2 Toetsing HVO-NGE................................................................................................................................................ 12 2.1.3 Ondergrens verticale afbakening..................................................................................................................... 15 2.2 NAOORLOGSE ANALYSE ....................................................................................................................................................... 17 2.2.1 Schademeldingen .................................................................................................................................................. 17 2.2.2 Luchtfotoanalyse ....................................................................................................................................................
18 2.2.3 Hoogtekaarten ........................................................................................................................................................ 20 2.2.4 Kabels- en leidingen ............................................................................................................................................. 24 2.2.5 Bouwwerken ............................................................................................................................................................. 25 2.2.6 Overige informatie ................................................................................................................................................. 31 2.2.7 EOD Munitieruimingen ........................................................................................................................................ 31 2.2.8 Conclusie verticale afbakening ......................................................................................................................... 31
3
KANS OP AANTREFFEN ..................................................................................................................... 34 3.1 3.2
4
BESCHRIJVING WERKZAAMHEDEN ....................................................................................................................................... 34 CONCLUSIE KANS OP AANTREFFEN ..................................................................................................................................... 36
KANS OP UITWERKING VAN NGE .................................................................................................... 38 4.1 MUNITIESPECIFIEKE GEVOELIGHEDEN.................................................................................................................................. 38 4.1.1 Afwerpmunitie ......................................................................................................................................................... 38 4.1.2 Submunitie (staafbrandbommen) 4 lb........................................................................................................... 39 4.2 INVLOED WERKZAAMHEDEN OP NGE ................................................................................................................................ 40 4.3 CONCLUSIE KANS OP UITWERKING VAN NGE ................................................................................................................... 40
5
GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE ........................................................................................ 41 5.1 EFFECTEN VAN UITWERKING................................................................................................................................................. 41 5.1.1 Afwerpmunitie ......................................................................................................................................................... 41 5.1.2 Submunitie ................................................................................................................................................................ 42 5.2 RECEPTOREN.......................................................................................................................................................................... 43 5.2.1 Personen .................................................................................................................................................................... 43 5.2.2 Materieel .................................................................................................................................................................... 43
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 2 van 95
5.2.3 Omgeving .................................................................................................................................................................. 43 5.3 CONCLUSIE GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE ....................................................................................................... 44 6
CONCLUSIE EN ADVIES ..................................................................................................................... 45
7
NGE-BODEMONDERZOEK ................................................................................................................. 47 7.2 OPSPORINGSADVIES ............................................................................................................................................................. 47 7.2.1 Opsporingsmethode en opsporingsgebied ................................................................................................ 47 7.2.2 Zoekdoel .................................................................................................................................................................... 50 7.3 LOCATIESPECIFIEKE OMSTANDIGHEDEN .............................................................................................................................. 50 7.3.1 Bevoegd gezag ....................................................................................................................................................... 51 7.3.2 Grondwaterstand.................................................................................................................................................... 51 7.3.3 Kabels en leidingen ...............................................................................................................................................
51 7.3.4 Bodemkwaliteit ....................................................................................................................................................... 51 7.3.5 Archeologie .............................................................................................................................................................. 51 7.3.6 Detectieverstoringen ............................................................................................................................................ 53 7.3.7 Flora en Fauna ......................................................................................................................................................... 53 7.3.8 Conclusie locatiespecifieke omstandigheden ............................................................................................. 54
8
BIJLAGEN ............................................................................................................................................ 55 BIJLAGE 1 BIJLAGE 2 BIJLAGE 3 BIJLAGE 4 BIJLAGE 5 BIJLAGE 6 BIJLAGE 7 BIJLAGE 8 BIJLAGE 9 BIJLAGE 10
BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................ 56 WETTELIJK KADER......................................................................................................................................................... 59 BODEMINFORMATIE..................................................................................................................................................... 62 LUCHTFOTOANALYSE ................................................................................................................................................... 68 HOOGTEKAARTEN ........................................................................................................................................................ 82 KABELS EN LEIDINGEN INFORMATIE ........................................................................................................................... 84 GEVOLGEN VAN UITWERKING VAN NGE .................................................................................................................. 85 WERKINSTRUCTIE AANTREFFEN 4 LB. STAAFBRANDBOMMEN ................................................................................
87 PROTOCOL ‘SPONTAAN AANTREFFEN VAN NGE ....................................................................................................... 89 DETECTIEMETHODEN ................................................................................................................................................... 90
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 3 van 95
RESULTAATOVERZICHT In dit overzicht zijn de resultaten van deze Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven (PRA-NGE)1 samengevat. Op basis van het historisch vooronderzoek is vastgesteld dat binnen de projectlocatie meerdere oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. Dit betreft een bombardement op de meubelfabriek Tijsseling in 1940 door een Engelse bommenwerper, het aanleggen van loopgraven rondom de meubelfabriek. Voorafgaand aan het geallieerde offensief vonden diverse artilleriebeschietingen plaats op Nijkerk en aan het einde van de slag hebben nog grondgevechten plaatsgevonden binnen het terrein van de meubelfabriek. Als gevolg van de verschillende oorlogshandelingen zijn NGE-Verwachtingsgebieden afgebakend waar achtergebleven NGE aangetroffen kunnen worden.
Figuur 1. Bron: Historisch Bodemonderzoek PJ Milieu BV, 1554601H d.d. 27 november 2015.
BügelHajema is bezig met de voorbereidingen voor het bestemmingsplan voor Stadshaven fase 2 in Nijkerk. Het betreft het slopen van de bestaande bebouwing om nieuwe woningen en bedrijven te vestigen. Als onderdeel van de herinrichting zal de insteekhaven ook verlegd worden. In de PRA-NGE wordt door middel van de naoorlogse analyse vastgesteld welke NGE-Verwachtingsgebieden intact zijn, waar en vanaf en tot welke diepte NGE aangetroffen kunnen worden. Hierna wordt gekeken wat de kans is op uitwerking van 1 In tegenstelling tot het vigerende Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO), waarin de term Ontplofbare Oorlogsresten (OO) is
opgenomen, hanteert REASeuro de ruimere vakterm Niet Gesprongen Explosieven (NGE).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 4 van 95
NGE bij de voorgenomen werkzaamheden en het effect hiervan. Aansluitend hierop wordt het advies gegeven om passende maatregelen te nemen om het risico te beperken. Door middel van de PRA-NGE kan in een vroeg stadium van het project Stadshaven fase 2 rekening worden gehouden met NGE en wordt duidelijk op welke wijze hiermee omgegaan kan worden. Uit bestudering en analyse van naoorlogse ontwikkelingen en aanpassingen in het gebied is in deze PRA vastgesteld dat er meerdere grondroerende werkzaamheden hebben plaatsgevonden waarbij delen van de NGE-verdachte laag zijn verwijderd, dan wel geroerd. Bij de aanleg van de naoorlogse bebouwing is de grond geroerd tot de onderzijde van de fundering, onderzijde wegcunet, onderzijde vijver en onderzijde kabel- en leidingsleuf. Enkele gebieden zijn naoorlogs slechts beperkt geroerd waardoor de op NGEVerdachte laag binnen deze gebieden intact is gebleven. Op basis van de naoorlogse analyse kan niet uitgesloten worden dat een blindganger van een 250 lb. vliegtuigbom niet meer aanwezig is binnen de projectlocatie. Om deze reden is het gebied verdacht bevonden op een blindganger van een 250 lb. vliegtuigbom. Uit de aangeleverde ontwerptekening is gebleken dat de geplande werkzaamheden in op NGE-Verdacht uitgevoerd zullen worden.
Bij deze werkzaamheden bestaat een kans dat een explosief wordt aangetroffen of wordt getoucheerd waardoor deze kan detoneren. De gevolgen hiervan zijn dermate groot dat vastgesteld is dat er een onacceptabel groot risico is voor het project. Om het risico met betrekking tot NGE terug te brengen naar een acceptabel niveau wordt de opdrachtgever geadviseerd om mitigerende maatregelen te nemen. Deze maatregelen worden hieronder verder beschreven. Onderzoekswerkzaamheden Als onderdeel van het wijzigen van het bestemmingsplan zullen verschillende onderzoeken worden uitgevoerd waaronder archeologisch onderzoek, milieutechnisch bodemonderzoek en mogelijk geotechnische sonderingen. Deze onderzoeken zullen plaatsvinden in de NGE-Verdachte laag. Deze onderzoeken kunnen uitgevoerd worden onder begeleiding van een benaderteam bestaande uit minimaal een assistent-deskundige en een (Senior)deskundige NGE/OOO. Er kan ook gekozen worden om het gebied voorafgaande aan de uit te voeren bodemonderzoeken volledig of deels (tot de werkdiepte incl. Veiligheidsmarge) vrij te geven van NGE, waardoor deze werkzaamheden regulier uitgevoerd kunnen worden. NGE-bodemonderzoek Onder de reeds geroerde bodem is naar verwachting een grotendeels intacte verdachte laag aanwezig. Geadviseerd wordt om na de sloop van de verschillende panden een NGE-bodemonderzoek uit te voeren.
Hierbij dient tot 2,5 m-mv, WOII de bodem vrijgegeven te worden van de mogelijk achtergebleven blindganger van 250 lb. Dringend advies aan opdrachtgever om dit rapport te delen met het bevoegd gezag van de gemeente Nijkerk.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 5 van 95
1
INLEIDING
In dit hoofdstuk is beschreven wat de aanleiding is voor het uitvoeren van deze Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen Explosieven (PRA-NGE). Daarnaast zijn de projectlocatie, het doel van het onderzoek en de methodiek beschreven. Tevens wordt ingegaan op het wettelijke kader en het kwaliteitsbeleid van REASeuro. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer. Ook worden de ingezette deskundigen benoemd. 1.1
AANLEIDING
BügelHajema is bezig met de voorbereidingen voor het bestemmingsplan voor Stadshaven fase 2 in Nijkerk. Hiertoe worden in de toekomst diverse grondroerende werkzaamheden uitgevoerd. REASeuro heeft in 2017 een Historisch Vooronderzoek naar NGE (verder HVO-NGE) uitgevoerd voor een groot deel van de huidige projectlocatie2. Uit dit historisch vooronderzoek is gebleken dat de projectlocatie zich bevindt in meerdere NGE-Verwachtingsgebieden. Vanwege de aanwezigheid van NGEVerwachtingsgebieden binnen de projectlocatie wordt de PRA-NGE uitgevoerd. De PRA-NGE is een bureaustudie waarin de risico´s van de reguliere werkzaamheden in relatie tot de mogelijk achtergebleven explosieven in kaart worden gebracht. Op basis hiervan kunnen, indien noodzakelijk, passende maatregelen geadviseerd worden om de veiligheid bij de werkzaamheden te borgen. 1.2
PROJECTLOCATIE
De projectlocatie is het door de opdrachtgever aangegeven gebied waar grondroerende werkzaamheden gaan plaatsvinden, in dit geval het gebied Stadshaven fase 2 te Nijkerk in de gemeente Nijkerk in de provincie Gelderland. De projectlocatie is weergegeven in Figuur 3 en heeft een omvang van ongeveer 9,0 hectare.
Figuur 2. Ontwerptekening voor de stadshaven (bron: Nijkersnieuws.nl).
2 Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Nijkerk Havenkom, kenmerk: 72533/RO-170196 versie 1.0, d.d. 11 oktober 2017.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 6 van 95
Figuur 3. Projectlocatie.
1.3
DOELSTELLING
De beoogde doelen van deze PRA-NGE zijn: • Een 3-dimensionale afbakening van een NGE-Verdacht gebied binnen de projectlocatie. De afbakening van het verdachte gebied is feitelijk onderbouwd. De afwegingen die ten grondslag liggen aan de afbakening zijn navolgbaar en zoveel mogelijk gebaseerd op feitelijke informatie. • De risico’s met betrekking tot NGE vaststellen en kwantificeren. • Gerichte adviezen uitbrengen waarmee de risico’s met betrekking tot NGE teruggebracht kunnen worden tot een acceptabel niveau. 1.4
INGEZETTE DESKUNDIGHEID
Het onderzoek is uitgevoerd door een projectteam bestaande uit een adviseur, GIS-specialisten en een Senior deskundige NGE/OOO (Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten). Op pagina 1 van dit rapport staan de betrokken deskundigen vermeld. 1.5
WETTELIJK KADER EN KWALITEITSBORGING
Op het gebied van NGE is verschillende wet- en regelgeving van toepassing. De voor dit onderzoek belangrijkste vigerende aspecten zijn hieronder samengevat.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 7 van 95
Arbobesluit Per 1 januari 2021 is het Arbobesluit aangepast en is in artikel 4.10, leden 2 t/m 5 (zie onderstaand kader) een verplichting opgenomen onderzoek te doen naar de mogelijke aanwezigheid van NGE en de risico’s die hierdoor op kunnen treden weg te nemen. Artikel 4.10 Ontplofbare oorlogsresten Lid 2: In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. Lid 3: Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. Lid 4: Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen. Lid 5: Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling.
Certificatieschema Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO) Op 1 januari 2021 is het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporing Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) vervangen door het CS-OOO en is deze tevens vanaf deze datum verankerd in de Arbowet en meer specifiek in lid 5 van het Arbobesluit (zie kader hierboven). REASeuro voldoet aan de kwaliteitseisen van het CS-OOO en beschikt over een geldig systeemcertificaat 3 voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten. Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse (CS-VROO) Met de inwerkingtreding van het CS-OOO zijn de eisen aan het vooronderzoek vervallen. Om de kwaliteit van deze (bureau)onderzoeken te waarborgen hebben diverse partijen binnen de branche besloten een privaat keurmerk met richtlijnen in de vorm van het CS-VROO vast te stellen. REASeuro voldoet aan de kwaliteitseisen van het CS-VROO en beschikt over een geldig certificaat4 voor de deelgebieden vooronderzoek en risicoanalyse. Kwaliteitsbeleid REASeuro REASeuro beschikt over de grootste collectie bronnenmateriaal met betrekking tot oorlogshandelingen uit de Tweede Wereldoorlog en heeft als grondlegger van het vakgebied ruim 25 jaar ervaring met het uitvoeren van uitgebreide analyses.
Derhalve wordt ieder Historisch Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE) getoetst of dit voldoet aan de kwaliteitseisen die REASeuro stelt bij het opstellen van een HVO-NGE, aan de hand van de gebruikte bronnen en uitgevoerde analyses. Mogelijk kunnen hierdoor veranderingen optreden binnen verdachte gebieden, aangezien specifieker kan worden bepaald waar wel of geen verdachte gebieden aanwezig zijn binnen de projectlocatie. 1.6
LEESWIJZER
In de rapportage wordt stapsgewijs bepaald of voor de geplande werkzaamheden nog een risico bestaat met betrekking tot NGE. Allereerst wordt in Hoofdstuk 2 een nauwkeurige afbakening gedaan waarin de locatie en diepte van de NGE-Verdachte laag wordt bepaald. In Hoofdstuk 3 zal worden gekeken welke 3 TUV Nederland, Systeemcertificaat REASeuro, deelgebied A: Opsporing ontplofbare oorlogsresten, registratienummer 13801-29.1, ingangsdatum certificaat 17 januari 2022 en
geldig tot 17 juli 2024. 4 TUV Nederland, Certificaat REASeuro, deelgebied: Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten en deelgebied: Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten, registratienummer
13801-30.1, ingangsdatum certificaat 15 december 2021 en geldig tot 15 december 2024.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 8 van 95
civieltechnische werkzaamheden in de bodem gaan plaatsvinden en of bij deze werkzaamheden een kans op aantreffen van NGE bestaat. In Hoofdstuk 4 wordt toegelicht of de geplande werkzaamheden invloed zouden kunnen uitoefenen op een NGE waardoor deze alsnog tot uitwerking komt. Hoofdstuk 5 beschrijft de gevolgen van een uitwerking van een NGE op het project en de omgeving. Met deze gegevens wordt in hoofdstuk 6 geconcludeerd welke mate van risico NGE vormen voor het project, hierbij wordt ook een advies geformuleerd waarin mitigerende maatregelen worden aangeraden om het risico terug te brengen tot een acceptabel niveau. Wanneer van toepassing wordt in hoofdstuk 7 het NGE-bodemonderzoek omschreven en toegelicht. Uitgebreide informatie en bronnen worden in de Bijlages opgenomen. 1.7
BRONVERMELDING
Voor het opstellen van deze PRA-NGE is gebruik gemaakt van verschillende rapporten en bronnen. Betreffende bronnen zijn met voetnoten in het rapport vermeld. De bron van de ondergrond in figuren in het rapport is Esri Nederland, tenzij anders vermeld.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 9 van 95
2
AFBAKENING
In dit hoofdstuk wordt de afbakening van NGE binnen de projectlocatie vastgesteld. De afbakening wordt horizontaal en verticaal vastgesteld door de situatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse grondroerende werkzaamheden te analyseren. Dit resulteert in een NGE-Verwachtingsgebied en een NGE-Verdachte laag waarbinnen een kans bestaat dat nog munitie aangetroffen kan worden. 2.1
SITUATIE TEN TIJDE VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG
In deze paragraaf wordt de horizontale afbakening van het NGE-Verwachtingsgebied beschreven. Het uitgevoerde HVO-NGE (Historisch Vooronderzoek naar NGE) en naoorlogse grondroerende werkzaamheden vormen hiervoor de input. Het HVO-NGE wordt getoetst om vast te stellen of aanvullend onderzoek noodzakelijk is, mogelijk resulterend in een nadere afbakening van het NGEVerwachtingsgebied. Resultaat is de definitieve horizontale afbakening die in deze PRA-NGE wordt gehanteerd. Tevens wordt hierbij rekening gehouden met de mogelijke ondergrondse verplaatsing, de geografische afwijking en een zekere veiligheidstolerantie. 2.1.1 Historisch Vooronderzoek In het HVO met kenmerk 72533/RO-170196 Nijkerk Havenkom is vastgesteld dat de projectlocatie in een NGE-Verwachtingsgebied valt voor geallieerde afwerpmunitie naar aanleiding van een bombardement op 27-28 mei 1940, waarbij de meubelfabriek Tijsseling is getroffen. Uit de Operations Record Books uit The National Archives in London is niet duidelijk geworden welk onderdeel van de RAF dit bombardement heeft uitgevoerd. Het is uitgesloten dat dit bombardement is uitgevoerd door de Duitse Luftwaffe, aangezien de gevonden brandbom van een type was dat alleen gebruikt werd door de geallieerden. Het RAF Bomber Command voerde vanaf mei 1940 al enkele aanvallen uit op doelen in Nederland, België, Duitsland en Frankrijk.
Daarom is gekeken naar missies waarbij Nijkerk mogelijk als alternatief doelwit aangevallen is. Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat het bombardement moet hebben plaatsgevonden in de nacht van 27 op 28 mei 1940 rond 03.30 uur in de vroege morgen. In het Operations Record Book van 5 Group, 50 Squadron valt te lezen dat meerdere missies tussen Frankrijk en Duitsland in die nacht plaatsvonden. Deze missies vonden voornamelijk plaats tussen 22.00 en 04.00 uur; het tijdstip van het bombardement op de fabriek van Tijsseling valt hierin. Een aantal van deze bommenwerpers waren uitgerust met vier 250 lb. en een container staafbrandbommen (60 x 4lbs), of vier 500 lbs bommen. Nijkerk zou als alternatief doel aangevallen kunnen zijn. Omdat bij het bombardement zowel brisantbommen als staafbrandbommen afgeworpen zijn, is er reden om te vermoeden dat de brisantbommen van het kaliber 250 lb. waren. De Rijksveldwachter meldt dat er minstens drie brisantbommen neer zijn gekomen; bommenwerpers van de RAF werden uitgerust met minstens vier 250 lb. brisantbommen. Van een vierde bom wordt in het Proces-verbaal door de Rijksveldwachter echter geen melding gedaan.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 10 van 95
Figuur 4. De verwoeste fabriek van Tijsseling. Bron: P. de Zeeuw, Nijkerk 1940-1945 (Nijkerk 1995).
Rondom de contouren van deze fabriek is daarom een NGE-Verwachtingsgebied afgebakend met een buffer van 105 meter. Daarnaast zijn Duitse wapenopstellingen opgenomen in dit NGEVerwachtingsgebied, met mogelijk achtergebleven hand- en geweergranaten, klein kaliber munitie en munitie voor granaatwerpers. Rondom de drie bekende Duitse wapenopstellingen in het werkgebied is een NGE-Verwachtingsgebied afgebakend met een buffer van vijf meter. Ten slotte liepen loopgraven dwars door het werkgebied naar het oosten toe, die in Figuur 8 afgebeeld staan. Deze loopgraven zijn eveneens afgebakend als NGE-Verwachtingsgebied met een buffer van vijf meter. Bovenstaande mogelijk aan te treffen munitie is opgenomen in onderstaande tabel. Soort
Kaliber/ type
Subsoorten
Oorlogshandeling
Aantal
Hand- en geweergranaten,
Diversen (Duits)
Brisant, rook, springrook
Duitse loopgraven en wapenopstellingen
Enkele tot tientallen
Klein Kaliber Munitie (KKM)
-
Munitie voor granaatwerpers Submunitie
Panzerfaust
Antitankbrisant
4 lb. (Brits)
Brandstichtend
Afwerpmunitie
250 lb. (Brits)
Brisant
75002/RO-230084 versie 1.0
Verschijningsvorm Achtergelaten
Enkele Bombardement door Britse vliegtoestellen in de nacht van 27 op 28 mei 1940. Hierbij zijn minstens 4 brisantbommen afgeworpen en zijn er 3 kraters waargenomen.
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Enkele tot tientallen Eén
Afgeworpen
Afgeworpen
Pagina 11 van 95
Soort
Kaliber/ type
Subsoorten
Oorlogshandeling
Aantal
Verschijningsvorm
Mogelijk nog een blindganger. Tabel 1. Resultaten horizontale afbakening HVO.
2.1.2 Toetsing HVO-NGE Voorafgaand aan deze PRA-NGE heeft de opdrachtgever eerdergenoemd HVO-NGE laten uitvoeren door REASeuro. Dit HVO-NGE is conform de richtlijnen WSCS-OCE uitgevoerd en dient te worden getoetst volgens de meest recente eisen van het CS-VROO en REASeuro. Daarnaast is inmiddels de scope van de projectlocatie gewijzigd, dus dient het NGE-Verwachtingsgebied aangepast te worden. De toetsing heeft geen noodzakelijke aanpassingen opgeleverd. De benodigde aanpassing aan het NGEVerwachtingsgebied als gevolg van de verschuiving in het werkgebied is doorgevoerd.
Figuur 5. Handley page hampden lichte bommenwerper (bron: Wikipedia).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 12 van 95
Figuur 6. Uitsnede uit Nieuwsblad van Friesland d.d. 05-06-1940 (bron: Delpher).
De commissaris schrijft dat hij later op de dag een onderzoek heeft ingesteld, waarbij hem duidelijk werd dat de achterste houtloods van het fabrieksterrein was getroffen door een explosieve bom. Terwijl er achter deze houtloods en betrekkelijk dichtbij deze houtloods 2 bomkraters waren geslagen. Op basis van input van de heer Verduijn, werkzaam als adviseur bodem en ontplofbare oorlogsresten bij de Omgevingsdienst de Vallei is de locatie waaromheen het NGE-Verwachtingsgebied voor afwerpmunitie omheen geprojecteerd wordt, nader bepaald.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 13 van 95
Figuur 7: In blauw zijn de naast elkaar gelegen houtloodsen aangegeven. In rood de eerder aangegeven locatie van de inslagen door REASeuro, in oranje de door de heer Verduijn aangegeven locatie.
Figuur 8: NGE-Verwachtingsgebieden ter plaatse van de projectlocatie, versie 0.1.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 14 van 95
Figuur 9: NGE-Verwachtingsgebieden ter plaatse van de projectlocatie, versie 0.2. De locatie waaromheen 105 meter geprojecteerd dient te worden voor afwerpmunitie is nader bepaald.
2.1.3 Ondergrens verticale afbakening De ondergrens van de NGE-Verdachte laag wordt bepaald door de maximale penetratiediepte van de te verwachten NGE. Deze ondergrens is afhankelijk van het kaliber, de vorm en de wijze waarop de explosieven in de bodem terecht zijn gekomen, en de bodemsamenstelling van de projectlocatie. De ondergrens wordt weergegeven in 'meters minus maaiveld Tweede Wereldoorlog' (m-mv, WOII). Om voor dit project een locatiespecifieke ondergrens te bepalen, zijn bodemgegevens uit het omliggende gebied geraadpleegd. De bodem in de projectlocatie blijkt vrijwel uitsluitend uit zand te bestaan. Voor het bepalen van de maximale penetratiediepte van de te verwachten afgeworpen NGE op het droge land is gebruikgemaakt van meerdere sonderingen. De sonderingsgegevens, zie bijlage 3, geven aan welke weerstand de bodem heeft. Hoe hoger de weerstand van de bodem, hoe ondieper de maximale penetratiediepte. De gegevens van de sondering zijn verwerkt in een rekenprogramma dat speciaal ontwikkeld is voor dit doel. Ten zuiden van de fabriek Tijsseling lag de binnenhaven. Uit naoorlogse studies 5 over het gedrag van vliegtuigbommen in het water is vastgesteld dat een vliegtuigbom in water na enkele meters zijn snelheid grotendeels heeft verloren. Het is onbekend wat de exacte diepte van de binnenhaven was van het water ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.
Omdat de diepte niet bekend is wordt er uitgegaan van een worst-case scenario waarbij de maximale indringingsdiepte van een afgeworpen bom op het vaste land 5 Chu P.C. et al, Semi Empirical Formulas of Drag/Lift Coefficients for High Speed Rigid Body Manoeuvring in Water Column, May 2008.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 15 van 95
wordt toegepast voor de waterbodem. Omdat het bombardement van lage hoogte werd uitgevoerd, is er sprake van een beperkte maximale indringingsdiepte en kan worden gesteld dat een vliegtuigbom niet dieper dan 2,5 meter in de vaste bodem zal indringen. De ondergrens van de verdachte laag wordt zodoende bepaald op 2,5 meter onder de vaste (water)bodem. De ondergrens die is vastgesteld voor de diverse hoofdsoorten en kalibers NGE staat vermeld in Tabel 2. Een uitgebreide toelichting voor de bepaling van de ondergrens is weergegeven in Bijlage 3 (Bodeminformatie). De mogelijk achtergelaten NGE bij de loopgraven en geschutstellingen is afgebakend op 0,5 m-mv, WOII. De reden hiervoor is de hoge waterstand. Normaliter worden loopgraven gegraven om een bepaalde dekking te geven voor de soldaten. Vanwege de hoge grondwaterstand kunnen de loopgraven niet diep gegraven zijn omdat anders de loopgraven en ook de geschutopstellingen vol met grondwater zouden komen te staan. Om toch voldoende dekking te geven kunnen de zijkanten van de loopgraven en geschutopstellingen opgehoogd zijn met zand. Hoofdsoort Submunitie
Kaliber/type 4 lb. (brandbom)
Afwerpmunitie
250 lb. (brisantbom)
Verschijningsvorm Afgeworpen
Ondergrens (m-mv, WOII) Nv.t. (zie paragraaf 4.1.2 en bijlage 8) 2,5 m-mv, WOII 2,5 m-mv, vaste waterbodem.
Hand- en Diversen (Duits) Achtergelaten geweergranaten, Klein Kaliber Munitie Diversen (KKM) Munitie voor Panzerfaust granaatwerpers Tabel 2: Maximale penetratiediepte in m-mv, WOII.
0,5 m-mv, WOII
Figuur 10. Schematische weergave van indringing van een projectiel met de maximale penetratiediepte.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 16 van 95
2.2
NAOORLOGSE ANALYSE
In de naoorlogse analyse wordt de situatie uit de Tweede Wereldoorlog vergeleken met naoorlogse uitgevoerde grondroerende werkzaamheden of wijziging van de maaiveldhoogte. Daarbij kan gedacht worden aan de bouw en sloop van opstallen en het ophogen of afgraven van delen van de projectlocatie. Voor het vaststellen van deze zogenaamde contra-indicaties worden diverse bronnen geanalyseerd, zoals (lucht)foto’s, kaartmateriaal en hoogtedata. De geraadpleegde gegevens voor dit project zijn uitgebreid beschreven in Bijlage 3 t/m 6. In deze paragraaf is een samenvatting weergegeven van de bevindingen. 2.2.1 Schademeldingen Ten zuiden van de meubelfabriek Tijselling was Houthandel Prins gevestigd. Als gevolg van het bombardement op 27-28 mei 1940 waren er verschillende meldingen van scherven en glasschade in de omgeving. Er wordt echter geen melding gemaakt van grotere schade als gevolg van een directe inslag (met explosief). Gezien het feit dat Houthandel Prins een operationele bedrijfslocatie was, zou de inslag van een vliegtuigbom of een blindganger opgemerkt zijn. Hierdoor wordt het onwaarschijnlijk geacht dat er een blindganger op het terrein van Houthandel Prins is achtergebleven. Het is echter belangrijk om rekening te houden met de mogelijkheid van ondergrondse verplaatsing van een afgeworpen vliegtuigbom.
Volgens bijlage 02.04 van de Methode voor het bepalen van de ondergrondse verplaatsing van een blindganger (consultatieversie van oktober 2021) behorende bij het CS-VROO-02, is de maximale horizontale ondergrondse verplaatsing voor een vliegtuigbom van 250 lb. 6,0 meter. Hierdoor blijft het buitenste deel van de fabriekshallen die behoren bij de Houthandel Prins verdacht voor wat betreft aanwezigheid van afwerpmunitie, terwijl het 'middendeel' van de fabriekshallen als onverdacht wordt beschouwd.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 17 van 95
Figuur 11. Projectlocatie in 1939, voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.
2.2.2 Luchtfotoanalyse Uit de luchtfotoanalyse zijn er aanzienlijke veranderingen waargenomen binnen de projectlocatie tussen 1945 en de huidige situatie, wat suggereert dat een deel van de verdachte laag is verstoord en niet langer aanwezig is. Deze veranderingen omvatten onder andere de sloop van meerdere gebouwen, de bouw van nieuwe gebouwen, de herinrichting van de haven en de sloop van het treinspoor. Bij de bouw en sloop van de bebouwing wordt verwacht dat de NGE-Verdachte laag is verstoord tot aan de onderkant van de fundering. Hierbij kunnen eventueel achtergebleven NGE al zijn opgemerkt. Dit resulteert in een verminderde kans op het aantreffen van NGE in deze fundering sleuven. Het kan echter niet volledig worden uitgesloten dat bepaalde NGE mogelijk onopgemerkt zijn teruggeplaatst, vooral bij de kleinere kalibers van de munitie. Enkele delen van de projectlocatie zijn naoorlogs slechts beperkt gewijzigd waaronder de insteekhaven. Alle geraadpleegde luchtfoto's worden weergegeven in Bijlage 4.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 18 van 95
Figuur 12. Projectlocatie door de jaren heen, 1945 - 1981 -2022.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 19 van 95
2.2.3 Hoogtekaarten Om vast te stellen of er veranderingen in de hoogte hebben plaatsgevonden binnen de projectlocatie die van invloed kunnen zijn op de verdachte laag, is de oudst beschikbare hoogtekaart van het Kadaster uit 1971 vergeleken met het Actueel Hoogtebestand Nederland. Tussen 1945 en 1971 hebben er verschillende wijzigingen binnen de projectlocatie plaatsgevonden. In deelgebied D is er na de oorlog een vijver aangelegd, terwijl in de andere deelgebieden verschillende bouwwerken zijn gerealiseerd. Vanwege deze verschillende naoorlogse veranderingen tussen 1945 en 1971 is de hoogtekaart van 1971 niet volledig representatief voor de maaiveldhoogte van de projectlocatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aangezien er geen nauwkeurige hoogtemetingen beschikbaar zijn die dichter bij de Tweede Wereldoorlog liggen, wordt de hoogtekaart van 1971 als uitgangspunt gebruikt.
Figuur 13. Tophoogte binnen projectlocatie in NAP d.d.1971 (bron: Kadaster).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 20 van 95
Figuur 14. Huidige hoogtekaart AHN4 (bron: Kadaster) donkerrood = circa 290 cm +NAP, groen =circa 130 cm +NAP, blauw = circa 90 cm +NAP of lager.
Hieronder worden per deelgebied de hoogtes van 1971 en van AHN4 d.d. 2020 toegelicht. Deelgebied B Hoogtekaart 1971 AHN4 0.9 m NAP bij parkeerplaats 1,35 m NAP 1,1 m NAP nabij weg in het oosten 1,1 m NAP 1,2 m NAP nabij bocht 1,15 m NAP 1,2 m NAP op grens deelgebied B en C 1,4 m NAP Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied B is sinds 1971 in beperkte mate gewijzigd. Met name bij het parkeerterrein is het gebied opgehoogd van 0,9 m NAP tot 1,2 m NAP a 1,3 m NAP. Deelgebied C Hoogtekaart 1971 AHN4 1,2 m NAP op grens deelgebied B en C 1,4 m NAP Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied C is sinds 1971 in beperkte mate gewijzigd. Deelgebied D Hoogtekaart 1971 1,2 m NAP
AHN4 2,5 m NAP
Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied D is naoorlogs flink opgehoogd voor de herinrichting van het deel waar voorheen de meubelfabriek Tijsseling heeft gelegen. Hier lag het maaiveldniveau rond de 1,1 m NAP à 1,2 m NAP. De opgehoogde delen, rood op de kaart, zijn opgehoogd tot 3,5 m NAP à 2,5 m NAP.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 21 van 95
Deelgebied E Hoogtekaart 1971 AHN4 1,2 m NAP 1,2 m NAP Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied E is sinds 1971 qua hoogte niet gewijzigd. Mogelijke toekomstige transformatie Hoogtekaart 1971 AHN4 1,1 m NAP 1,1 m NAP a 1,2 m NAP Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied Mogelijke toekomstige transformatie is sinds 1971 qua hoogte nagenoeg niet gewijzigd. Overgangszone Haven en parkeergebied Hoogtekaart 1971 1,1 m NAP a 1,2 m NAP
AHN4 Grote hoogteverschillen. Bij het uitgediepte deel 0,8 m NAP tot bij het opgehoogde deel 3,0 m NAP. Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied Overgangszone Haven en parkeergebied is sinds 1971 flink gewijzigd door het ophogen en afgraven van delen van het gebied. Parkeervoorziening Hoogtekaart 1971 1,1 m NAP a 1,2 m NAP
AHN4 Opgehoogd als onderdeel van de herinrichting van het terrein. Niet zo erg als bij het deel grenzend aan het kanaal. Van 1,5 m NAP tot 2,0 m NAP. Gebied grenzend aan de Nijverheidsstraat is ongewijzigd. Conclusie: Als onderdeel van het herinrichten van het terrein is het gebied veel gewijzigd. Het deel grenzend aan het kanaal is weinig opgehoogd. Het deel grenzend aan de Nijverheidsstraat is ongewijzigd. Overige delen zijn licht opgehoogd. Bedrijven Hoogtekaart 1971 1,1 m NAP a 1,2 m NAP
AHN4 Opgehoogd als onderdeel van de herinrichting van het terrein. Gebied grenzend aan het kanaal is ongewijzigd. Wegcunet richting de huizen is opgehoogd waarbij het oploopt richting de huizen tot 1,7 m NAP. Gebied rondom de huizen is ook tot 1,7 m NAP opgehoogd. Gebied grenzend aan de Nijverheidsstraat is ongewijzigd. Conclusie: Het maaiveldniveau in Deelgebied Bedrijven is sinds 1971 opgehoogd. Zoals in de tabellen is beschreven zijn verschillende deelgebieden van de projectlocatie sinds 1971 in hoogte gewijzigd. Met name het gebied behorende bij het perceel Nijverheidsstraat 6, zie Figuur 15, is sinds 1971 flink verandert. Geconcludeerd wordt dat waar geen hoogteverschillen hebben plaatsgevonden tussen 1971 en 2020 dit geen invloed heeft op de NGE-Verdachte laag. Daar waar sinds 1971 en 2020 wel hoogteverschillen hebben plaatsgevonden heeft dit wel invloed op de NGE-Verdachte laag. Hierbij kan de op NGE-
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 22 van 95
Verdachte laag ‘’dieper’’ in de grond zijn komen te liggen, bijvoorbeeld door ophogingen. Daar waar sinds 1971 het gebied is afgegraven is de op NGE-Verdachte grond verwijderd. Hierdoor is, afhankelijk van de diepte, een deel dan wel de gehele op NGE-Verdachte grond verwijderd. De AHN4 kaart laat niet de diepte van de waterbodem van de vijvers op het perceel Nijverheidsstraat 6 zien. Hierdoor is op basis van de hoogtekaarten de totale diepte van de afgraving onbekend. De kaarten zijn volledig weergegeven in Bijlage 5.
Figuur 15. Close-up van het huidige hoogtereliëf middels AHN4 nabij Nijverheidsstraat 6 (bron: Kadaster).
Figuur 16. Hoogtereliëf bij Nijkerkstraat 6 (bron: Google Streetview).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 23 van 95
Figuur 17. Globale indicatie van het gebied behorende bij Nijverheidsstraat 6.
2.2.4 Kabels- en leidingen Om vast te stellen of er mogelijk grondroeringen hebben plaatsgevonden door de aanleg van kabels en leidingen is een KLIC-melding gedaan. Binnen de projectlocatie zijn na de oorlog verschillende kabels en leidingen aangelegd. Bij de aanleg van deze naoorlogse kabels en leidingen zijn sleuven ontgraven, waarbij mogelijk achtergebleven NGE al zijn opgemerkt. Hierdoor is er sprake van een verlaagde kans op aantreffen van NGE in deze geroerde sleuven. Met name een brisantbom van 250 lb. zou hoogstwaarschijnlijk zijn opgemerkt én verwijderd. Het kan niet uitgesloten worden dat kleinere kalibers NGE teruggeplaatst zijn. De kabels en leidingen op privéterrein worden niet opgenomen in de KLICmelding. Op het privéterrein van Nijverheidsstraat 6 kunnen meerdere kabels en leidingen liggen waarvan het type, locatie en diepte onbekend zijn.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 24 van 95
Figuur 18. Globaal overzicht van de kabels en leidingen op basis van de KLIC-melding binnen de projectlocatie.
2.2.5 Bouwwerken Binnen de projectlocatie zijn verschillende bouwwerken naoorlogs gebouwd en enkele hiervan zijn naoorlogs afgebroken. In deelgebied Bedrijven, parkeervoorziening, overgangszone (haven + Park) en deelgebied D hebben ten tijde van de oorlog een boerderij en meubelfabriek gestaan. De boerderij is in 1923 gebouwd en was voorzien van een kelder. In 1953 is de boerderij verbouwd tot landhuis. In 1989 zijn de woning en de omliggende fabrieksgebouwen gesloopt en is een deel van de Arkervaart verbreedt. Het havendeel tussen Nijverheidsstraat 6 en het bedrijventerrein wordt aangegeven als insteekhaven. Het nieuwe landhuis is bijna op dezelfde locatie als de gesloopte woning gebouwd. Het nieuwe landhuis is voorzien van meerdere kelders.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 25 van 95
Figuur 19. Uitsnede van de bouwtekening d.d. 1989, met zwart omkaderd is de bedrijfshal die in de jaren ’70 is gesloopt (bron: Gemeentearchief Nijkerk).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 26 van 95
Figuur 20. Houthandel de Prins en meubelfabriek en Tijsseling n.d. (bron: Nijkerkinoudefoto’s).
Figuur 21. Op de voorgrond de havenspoorlijn. Daarachter houthandel de Prins d.d. 1/1/1934-1/1/1935 (bron Gemeentearchief Barneveld).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 27 van 95
Figuur 22. Luchtfoto van de meubelfabriek Tijsseling n.d. (bron: Historisch Bodemonderzoek PJ Milieu BV, 1554601H, d.d.27 november 2015).
Figuur 23. Bron: Historisch Bodemonderzoek PJ Milieu BV, 1554601H, d.d. 27 november 2015.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 28 van 95
Figuur 24. Pompstation behorende bij fabriek Tijsseling n.d. (bron: Nijkerkinfoto's).
Figuur 25. Luchtfoto van het fabriekscomplex aan de Ardenschstraat. Op de voorgrond de meubelfabriek, kantoren en toonzalen, daarachter de triplex- en deurenfabriek (bron: Historisch Bodemonderzoek PJ Milieu BV, 1554601H, d.d.27 november 2015).
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 29 van 95
Figuur 26. Overzicht bouwjaren van de panden (bron: Kadaster).
Figuur 27. Bouwjaren panden in deelgebied E (bron: Kadaster).
Op de luchtfoto van 23 maart 1945 is te zien dat in het zuiden van deelgebied E geen bouwwerken zijn. Op basis van de gegevens van het kadaster is hier in dit jaar nog een pand gebouwd. Vermoedelijk betreft
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 30 van 95
dit naoorlogse bebouwing waarbij het gebied, als gevolg van de bouwwerkzaamheden, geroerd is tot onderzijde fundering. 2.2.6 Overige informatie De gemeente heeft in 2010 de Arkervaart gebaggerd met als focus een goede doorvaart voor de scheepvaart (nautisch baggeren)6. Het is onbekend of het deel binnen de projectlocatie, het gebied tussen Nijverheidsstraat 6 en het bedrijventerrein, ook gebaggerd is. Tijdens het baggeren van de Arkervaart en de buitenhaven zijn geen bijzondere objecten opgegraven 7. 2.2.7 EOD Munitieruimingen Op basis van de naoorlogse munitieruimingen in de directe omgevingen zijn slechts een beperkt aantal explosieven aangetroffen. Het is echter opmerkelijk dat geen enkel munitieruimrapport melding maakt van het ruimen van een 250 lb. bom. Hierdoor kan niet worden uitgesloten dat er nog een niet-ontplofte 250 lb. vliegtuigbom aanwezig is binnen het verdachte gebied. Conclusie bovengrens Aan de hand van alle beschikbare gegevens is de bovengrens van de NGE-Verdachte laag vastgesteld. Deze is weergegeven in Tabel 3. Locatie Vooroorlogse bebouwing Naoorlogse bebouwing Naoorlogse gesloopt bebouwing (Zowel vooroorlogse als naoorlogse bebouwing) Naoorlogse kabels en leidingen
Bovengrens Onderzijde fundering Onderzijde fundering Onderzijde fundering dan wel kelder
Naoorlogse aangelegde wegen Naoorlogse herbestrate wegen Naoorlogs afgegraven terrein Naoorlogs opgehoogd terrein
Onderzijde cunet Onderzijde cunet Onderzijde afgegraven deel Afhankelijk van herkomst grond. Bij gesloten grondbalans in NGE-Verdacht gebied is het afhankelijk van waarop het verdacht is. Bij alleen verdacht op afwerpmunitie dan is bij gesloten grondbalans verdacht vanaf maaiveld WO2 aangezien ze de vliegtuigbom bij het herinrichten wel gevonden hadden. Indien het gebied is opgehoogd middels extern aangebrachte grond dan ligt de bovengrens van de verticale afbakening van de op NGEVerdachte bodem vanaf maaiveld WO2.
(Insteek)haven
Onderzijde waterbodem
Onderzijde kabelsleuf
Tabel 3. Bovengrens verticale afbakening.
2.2.8 Conclusie verticale afbakening In Tabel 4 zijn de ondergrens en bovengrens aangegeven. Deze bepalen de verdachte lagen op de projectlocatie. In Figuur 28 is de totale verticale afbakening van de verdachte laag binnen de projectlocatie weergegeven.
6 Beheerplan haven en sluis 2021-2025 Haven, Arkersluis en Arkervaart d.d. juli 2020. 7 Bestemmingsplan Bestemmingsplan Jachthaven De Zuidwal d.d. 05-06-2015
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 31 van 95
Door de naoorlogse grondroeringen in gebieden die verdacht zijn op hand- en geweergranaten, klein kaliber munitie en munitie voor granaatwerpers, zijn deze gebieden dusdanig geroerd dat er geen sprake meer is van een verhoogde kans op aantreffen van deze NGE. *In Nederland is het uitgangspunt dat de vondst van een explosief nooit volledig kan worden uitgesloten. In theorie is het mogelijk dat verdwaalde luchtdoelgranaten, verstopte en gedumpte munitie overal kan worden gevonden omdat hier veelal bronmateriaal voor ontbreekt. Dit wordt gezien als een restrisico. Pas als er een verhoogde kans op aantreffen kan worden aangetoond door het analyseren van bronmateriaal is er mogelijk sprake van een onacceptabel risico. De volgende uitgangspunten worden verwerkt in de verticale afbakening: • Daar waar voor 1940 en na 1940 bebouwing is gebouwd, is het gebied verdacht vanaf de onderzijde fundering. De uitzondering hierop is een deel van de vooroorlogse bebouwing behorende bij Houthandel Prins. Hierbij is een deel van het gebied onverdacht op afwerpmunitie en slechts de buitenzijde verdacht op afwerpmunitie vanwege de ondergrondse horizontale verplaatsing. Naoorlogse gesloopte bebouwing (zowel vooroorlogse als naoorlogse bebouwing) is verdacht vanaf de onderzijde van de fundering van de gesloopte bebouwing.
• Bij de aanleg van naoorlogse kabels en leidingen zijn sleuven ontgraven, waarbij mogelijk achtergebleven NGE al zijn opgemerkt. Hierdoor is er sprake van een verlaagde kans op aantreffen van NGE in deze geroerde sleuven. Met name de brisantbom van 250 lb. zou hoogstwaarschijnlijk zijn opgemerkt én verwijderd. • Naoorlogs aangelegde wegen zijn verdacht vanaf onderzijde cunet. Opnieuw bestrate wegen zijn ook verdacht vanaf onderzijde cunet. • Gebieden die naoorlogs zijn afgegraven, waaronder de vijvers, zijn verdacht vanaf onderzijde waterbodem. Gebieden die naoorlogs zijn opgehoogd (en gedempt zoals de vijver) zijn verdacht vanaf het maaiveld WOII, een brisantbom van 250 lb. zal hoogstwaarschijnlijk zijn opgemerkt én verwijderd. • De (insteek)haven is verdacht vanaf de onderzijde van de huidige waterbodem tot 2,5 m vaste waterbodem. Locatie
Bovengrens
Vooroorlogse bebouwing Naoorlogse bebouwing Naoorlogse gesloopt bebouwing (Zowel vooroorlogse als naoorlogse bebouwing) Naoorlogse kabels en leidingen Naoorlogse aangelegde wegen Naoorlogse her bestrate wegen
Onderzijde fundering Onderzijde fundering Onderzijde fundering dan wel fundering Onderzijde kabelsleuf Onderzijde cunet Onderzijde cunet
Naoorlogs afgegraven terrein Onderzijde afgegraven deel Naoorlogs opgehoogd terrein Verdacht vanaf maaiveld WO2. Haven Onderzijde waterbodem Tabel 4. Boven- en ondergrens verticale afbakening.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Ondergrens
2,5 m-mv, WOII
Tot 2,5 m vaste waterbodem
Pagina 32 van 95
Figuur 28. Verticale afbakening binnen de verschillende projectgebieden. *Maaiveld WOII dan wel onderzijde cunet, onderzijde kabel- leidingsleuf, onderzijde verharding.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 33 van 95
3
KANS OP AANTREFFEN
In dit hoofdstuk worden de civieltechnische werkzaamheden beschreven. BügelHajema is bezig met de voorbereidingen voor het bestemmingsplan voor Stadshaven fase 2 in Nijkerk. Het is nog niet bekend welke werkzaamheden, op welke diepte en locatie uitgevoerd zullen worden. De werkdiepte zal bijvoorbeeld toenemen indien de woningen uitgerust worden met een kelder of een parkeergarage. In overleg met opdrachtgever is vastgesteld dat de locatie van de wegen en woningen, zoals aangegeven op de ontwerptekeningen, als uitgangspunt kunnen worden aangehouden. Hierdoor kan vastgesteld worden of de werkzaamheden in de op NGE-Verdachte bodem uitgevoerd zullen worden. 3.1
BESCHRIJVING WERKZAAMHEDEN
Als onderdeel van het project Stadshaven fase 2 zal de huidige bebouwing worden gesloopt en opnieuw worden ingericht. Dit omvat de volgende werkzaamheden: • Sloop bestaande panden • Dempen bestaande stadshaven • Verwijderen bestaande beschoeiingen - damwanden • Aanleg nieuwe stadshaven • Aanleg beschoeiingen - damwanden • Aanleg nieuwe wegen • Aanleg nieuwe panden en appartementen • Aanleg nieuwe parkeergarages (onder en nabij appartementen en panden) • Aanleg wadi’s (infiltratie bassins) • Aanleg kabels en leidingen • Aanleg nieuwe riolering • Mogelijk funderen middels heipalen • Aanleg ondergrondse afvalcontainer • Aanleg trafo (zowel in openbare ruimte als inpandig) • Aanleg verharding De reeds bestaande wegen binnen de projectlocatie blijven ongewijzigd. Het deel van de Arkervaart tussen de Nijverheidsstraat 6 en het bedrijventerrein zal worden gedempt en verlegd. De nieuwe Stadshaven zal in gebruik genomen worden als passantenhaven. Het is nog niet bekend hoe diep de nieuwe haven aangelegd zal worden.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 34 van 95
Figuur 29. Globaal overzicht van de ruimtelijke inrichting van delen van de projectlocatie (bron: Gebiedsvisie voor de Havenkom | projectnummer 210152.01 d.d. 3 april 2023).
Voor de nutsvoorzieningen van panden zullen kabels en leidingen worden gelegd. Binnen de projectlocatie zullen ook enkele nieuwe wegen en verharde gebieden worden aangelegd. Het is onbekend of de panden, o.a. de appartementen, gefundeerd zullen worden middels heipalen. Indien dit het geval is zal de werkdiepte toenemen en zal ook rekening gehouden dienen te worden met trillingen. In de Gebiedsvisie voor de Havenkom8 wordt beschreven dat voor de inrichting van de woonwijk deels ondergrondse parkeergarages/parkeervakken gerealiseerd zullen worden. Ook zullen er ondergrondse afvalcontainers en regenwater infiltratie bassins worden aangelegd.
8 Gebiedsvisie voor de Havenkom | projectnummer 210152.01 d.d. 3 april 2023
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 35 van 95
De werkdieptes bepalen uiteindelijk of er een kans op aantreffen van NGE bestaat voor de projectlocatie. De exacte werkdieptes voor de verschillende werkzaamheden zijn bij het opstellen van dit rapport nog onbekend. Hierdoor kan alleen aangenomen worden binnen welke deelgebieden een mogelijkheid bestaat dat de werkzaamheden binnen de op NGE-Verdachte bodemlaag uitgevoerd zullen worden. Indien er definitieve bouwtekeningen en bestekken voorhanden zijn, kan nader bepaald worden of en welke werkzaamheden in de op NGE-Verdachte bodemlaag uitgevoerd zullen worden. Van een aantal werkzaamheden zijn geen specifieke werkdieptes bekend maar kan op basis van de ontwerptekeningen of eerdere ervaringen wel een verwachting of schatting van de maximale werkdiepte worden uitgesproken. Geplande werkzaamheden
Sloop bestaande panden Dempen bestaande stadshaven Verwijderen bestaande beschoeiingen Aanleg nieuwe stadshaven Aanleg beschoeiingen Aanleg nieuwe wegen Aanleg nieuwe panden en appartementen Aanleg nieuwe parkeergarages (onder en nabij appartementen en panden) Aanleg wadi’s (infiltratie bassins) Aanleg kabels en leidingen Aanleg nieuwe riolering Mogelijk funderen middels heipalen Aanleg ondergrondse afvalcontainer Aanleg trafo (zowel in openbare ruimte als inpandig) Aanleg verharding
Maximale werkdiepte Onderzijde fundering Onderzijde vaste waterbodem Onderzijde beschoeiing Diepte nader te bepalen Diepte nader te bepalen Onderzijde cunet, circa 0,5 m-mv Onderzijde fundering Afhankelijk van ontwerp. Afhankelijk van ontwerp Onderzijde kabel- leidingsleuf. Afhankelijk van ontwerp, onderzijde kabel- leidingsleuf. Afhankelijk van ontwerp Afhankelijk van ontwerp Onderzijde kabelsleuf Onderzijde cunet, circa 0,3 m-mv
Tabel 5. Werkdieptes van de geplande grondroerende werkzaamheden.
3.2
CONCLUSIE KANS OP AANTREFFEN
In Hoofdstuk 2 is de afbakening van het verdachte gebied en de verdachte laag vastgelegd. Hieruit is gebleken dat delen van de projectlocatie verdacht zijn tot een diepte van 2,5 m-mv op 250 lb. afwerpmunitie. Op basis van de naoorlogse analyse is vastgesteld dat grote delen van de projectlocaties naoorlogs geroerd zijn. Met name de brisantbom van 250 lb. zou hoogstwaarschijnlijk in specifiek deze gebieden zijn opgemerkt én verwijderd. Enkele delen van de projectlocatie is naoorlogs niet gewijzigd, waaronder de Arkervaart. Indien in reeds geroerde grond gewerkt zal worden, wordt de kans klein geacht dat een blindganger van een 250 lb. vliegtuigbom wordt aangetroffen. Daar waar in naoorlogs ongeroerde bodem geroerd zal worden bestaat de kans dat een blindganger van een 250 lb. vliegtuigbom wordt aangetroffen. Vanwege de diepte van de werkzaamheden, de omvang van de werkzaamheden en het gegeven dat een deel van de werkzaamheden in ongeroerde grond (zowel in de haven als op land) zal plaatsvinden,
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 36 van 95
bestaat de kans op aantreffen van NGE. Hierbij is tevens rekening gehouden met de mogelijk achtergebleven aantallen NGE per hoofdgroep. Binnen de verdachte gebieden zullen verschillende grondroerende werkzaamheden worden uitgevoerd. Het is onbekend tot welke diepte de werkzaamheden worden uitgevoerd. In het deelgebied bedrijven en parkeervoorziening hebben naoorlogs verschillende grondroerende werkzaamheden plaatsgevonden waardoor delen van het gebied naoorlogs geroerd zijn. Afhankelijk van de diepte van de voorgenomen werkzaamheden zal in de naoorlogse ongeroerde bodem gewerkt worden.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 37 van 95
4
KANS OP UITWERKING VAN NGE
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de invloeden die de werkzaamheden hebben op NGE die mogelijk een uitwerking tot gevolg hebben. Daarnaast worden de munitiespecifieke gevoeligheden van de NGE benoemd die mogelijk beïnvloed worden door de geplande werkzaamheden. Aan de hand van deze factoren wordt bepaald wat de kans is dat een NGE ongewenst tot uitwerking komt tijdens de werkzaamheden. 4.1