2024-111 Bijlage 2 - Bestemmingsplan Stadshaven Nijkerk, fase 2 (bijlagen bij toelichting - bijlage 17 NGExplosieven)
Tekst van het document
Schokgolf Een schokgolf is een heftige versnelling die ontstaat bij een detonatie en die zich voortplant door de omringende materie (water en/of bodem). Hoe groter de dichtheid van deze materie, hoe verder de schokgolf zich zal voortplanten. Hierdoor kunnen tot op grote afstand leidingen, fundamenten, enz. worden vernield of beschadigd. Hitte Een deel van de vrijgekomen energie bij een detonatie wordt omgezet in warmte. Op het springpunt komen gassen vrij met een zeer hoge temperatuur die kan oplopen tot 4.000°C. Dit kan resulteren in verbranding of brand.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 86 van 95
Overige uitwerkingsverschijnselen NGE kunnen ook andere uitwerkingsverschijnselen hebben. De voorkomende effecten worden in deze paragraaf beschreven. Uitstoting NGE kunnen voorzien zijn van een explosief uitstotend mechanisme waar grote kracht achter zit. Een voorbeeld hiervan zijn mortiermijnen, een clusterbom of licht- en rookgranaten. Gevormde lading NGE kunnen voorzien zijn van een holle lading of snijlading (en sporadisch ponslading). Naast de effecten die optreden bij de detonatie van de springstof, is de extra grote invloedsfeer een gevaar voor de omgeving bij de uitwerking van een gevormde lading. Pyrotechnische lading Pyrotechnische mengsels (of sassen) worden voornamelijk gebruikt voor speciale effecten, zoals (gekleurd/fel) licht, (gekleurde) rook, gas, warmte of een combinatie. Gevaren bij uitwerking zijn verbranding, vergiftiging en verstikking. Pyrofore stoffen Pyrofore stoffen in NGE komen tot zelfontbranding door zuurstof, vocht of water (bijvoorbeeld witte fosfor, nevelzuur, calciumfosfide). Gevaren bij uitwerking zijn verbranding, vergiftiging en verstikking.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 87 van 95
BIJLAGE 8
WERKINSTRUCTIE AANTREFFEN 4 LB. STAAFBRANDBOMMEN
Samenvatting Op basis van historisch vooronderzoek is vastgesteld dat binnen het werkgebied 4 lb. staafbrandbommen kunnen zijn achtergebleven. Uit de projectgebonden risicoanalyse is gebleken dat de combinatie van de uit te voeren werkzaamheden en dit type NGE niet leidt tot een onacceptabel risico voor de Arboveiligheid. Voorwaarde hiervoor is dat personeel op het project voldoende is geïnstrueerd. Daarom is voorliggende instructie opgesteld, hierin staat omschreven hoe een dergelijk munitieartikel kan worden herkend en welke acties er bij geval van aantreffen of tot uitwerking komen van dit type moeten worden genomen. Omschrijving Een 4 lb. staafbrandbom heeft een volledige lengte van 54 cm en een diameter van 4,2 cm en wordt gekenmerkt door een zeskantige vorm met aan één zijde een stalen valgewicht. Deze brandbommen kunnen echter in delen gebroken zijn door hun val of door naoorlogse grondroeringen. Door omgevingsinvloeden tijdens het verblijf in de bodem kunnen delen van de bom zijn geoxideerd en niet meer als zodanig herkenbaar zijn. In Figuur 53 zijn enkele voorbeelden van bodemvondsten van 4 lb. staafbrandbommen opgenomen.
Figuur 53. Bodemvondsten van 4 lb. staafbrandbommen.
Uitwerking 4 lb. staafbrandbom Bij het tot uitwerking komen van de hoofdlading van dit type NGE ontstaat een felle metaalbrand (thermiet en aluminium/ magnesium) zoals in Figuur 54 is weergegeven. Het opbranden van het omhulsel (magnesium) zal daarbij een fel wit licht veroorzaken. Als bijverschijnsel zal rookvorming optreden, deze rook is schadelijk voor de gezondheid en kan ademhalingsproblemen veroorzaken.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 88 van 95
Acties bij aantreffen van 4 lb. Staafbrandbommen Wanneer een 4 lb. Staafbrandbom of iets dat hierop lijkt aangetroffen dienen de volgende stappen ondernomen worden: • • • • • •
Ook bij twijfel: raak het verdachte voorwerp niet meer aan; Indien mogelijk, plaats zand of aarde op het verdachte voorwerp; Leg het werk ter plaatse van de vindplaats stil; Houd de omgeving vrij van werknemers en toeschouwers; Neem contact op met de politie (0900-8844) en meldt de vondst van mogelijke NGE; Bel bij een noodsituatie 112.
Acties bij waarnemen uitwerkingsverschijnselen* (rook en vuur) Leg het werk onmiddellijk stil, verlaat de vindplaats en blijf bovenwinds. Neem voldoende afstand (minimaal 100 m) Maak andere werknemers bewust van het gevaar en hou omstanders op afstand. Alarmeer de brandweer, onderneem geen bluspogingen. Na het stoppen van de uitwerkingsverschijnselen dient door de EOD te worden vastgesteld of inderdaad sprake was van uitwerking van een brandbom en welke vervolgstappen moeten worden genomen. * De kans op het daadwerkelijk tot uitwerking komen van een 4 lb. staafbrandbom is in deze PRA-NGE als gering beoordeeld.
Figuur 54. Metaalbrand.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 89 van 95
BIJLAGE 9
PROTOCOL ‘SPONTAAN AANTREFFEN VAN NGE
Omdat het terrein naoorlogs al meerdere keren intensief geroerd is en/of grond is aangevuld, bestaat een kleine kans dat NGE ongemerkt zijn teruggestort of vanaf een andere locatie ongemerkt zijn aangevoerd. Hoewel hiervoor geen concrete aanwijzingen zijn, wordt geadviseerd om personeel dat betrokken is bij de grondroerende werkzaamheden op het project te voorzien van het protocol ‘spontaan aantreffen NGE’. Indien onverhoopt toch een verdacht voorwerp wordt aangetroffen waarvan vermoed wordt dat het om NGE gaat, dient dit protocol gevolgd te worden: • • • • •
Ook bij twijfel: raak het verdachte voorwerp niet meer aan; Leg het werk ter plaatse van de vindplaats stil; Houd de omgeving vrij van werknemers en toeschouwers; Neem contact op met de politie (0900-8844) en meldt de vondst van mogelijke NGE; Bel bij een noodsituatie 112.
Om op een correcte wijze om te kunnen gaan met het protocol ‘Spontaan aantreffen van NGE` en om een inschatting te kunnen maken of men met mogelijk NGE te maken heeft, bestaat de mogelijkheid om werknemers de cursus ‘Basiskennis NGE’ te laten volgen. Tevens kan altijd contact worden opgenomen met REASeuro indien aanvullende informatie gewenst is over het protocol.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 90 van 95
BIJLAGE 10 DETECTIEMETHODEN Onder detecteren wordt verstaan: “het vaststellen van de aanwezigheid van (mogelijke) NGE door het, met behulp van detectieapparatuur, uitvoeren van een meting en de beoordeling van de meetgegevens”. In deze bijlage wordt op hoofdlijnen uitleg gegeven aan en ingegaan op de toepasbaarheid van verschillende detectiemethoden. Op basis van het zoekdoel, de locatiespecifieke omstandigheden en de toepasbaarheid van de detectiemethoden is in deze risicoanalyse een maatwerk advies uitgewerkt voor het NGE-bodemonderzoek. Passieve of actieve detectie Bij detectie wordt onderscheid gemaakt tussen passieve en actieve detectie. In deze paragraaf wordt het verschil tussen de beide detectiemethoden uitgelegd. Passieve detectie Voor passieve detectie wordt over het algemeen gebruik gemaakt van een magnetometer. Deze detector zendt zelf geen signaal uit, daarom wordt het passieve detectie genoemd. Een magnetometer meet verstoringen van het aardmagnetisch veld. Verstoringen van het aardmagnetisch veld worden veroorzaakt door de aanwezigheid van ferro-houdende objecten. Met passieve detectie kunnen geen non-ferro NGE (zoals messing hulzen) worden opgespoord. In homogeen samengestelde bodems zonder ferromagnetische verstoringen kunnen grote ferrohoudende objecten (zoals grote kalibers vliegtuigbommen) worden gemeten.
Omdat een magnetometer erg gevoelig is, hebben ondiep gelegen verstoringen in het opsporingsgebied, zoals puin, sintels, (restanten van) funderingen en kabels en leidingen een sterk nadelige invloed op de detectieresultaten en het meetbereik. Tevens is de apparatuur gevoelig voor verstoringen van ferro-houdende objecten in de omgeving van het opsporingsgebied zoals hekwerken, afrasteringen, kabels en leidingen, spoorlijnen, wegen, etc. In de nabijheid van deze objecten kunnen geen of slecht interpreteerbare detectieresultaten worden verkregen.
Figuur 55. Illustratie passieve detectie.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 91 van 95
Actieve detectie Een actieve meting geschiedt over het algemeen met een metaaldetector. Bij deze detectietechniek wordt gebruik gemaakt van een detector die zelf een pulserend magnetisch veld opwekt en vervolgens de verstoringen in dat veld (veroorzaakt door metalen) meet. Omdat de detector zelf een signaal uitzendt, wordt de techniek actieve detectie genoemd. Deze apparatuur detecteert zowel ferro- als nonferrometalen. Actieve detectoren worden over het algemeen gebruikt in projecten waar men niet ijzerhoudende NGE verwacht (bijvoorbeeld KKM of anti-personeelsmijnen). De zoekdiepte en het zoekoppervlak zijn beperkt. Dit heeft echter als groot voordeel dat minder invloed wordt ondervonden van ferro-houdende objecten in de omgeving. Hierdoor is het mogelijk om in de dichte nabijheid van damwanden, afrasteringen enz. te zoeken naar NGE. De laagdikte die in één keer kan worden vrijgegeven, is echter wel beperkt. Door een actieve metaaldetector met grote flexibele spoel in te zetten, kunnen NGE met groot kaliber (afwerpmunitie) binnen een groter meetbereik worden gedetecteerd. Dit systeem kan verstoringen van een wegfundering filteren en NGE onder het wegdek te detecteren. Indien de zoekdiepte groter is dan het meetbereik, dient in lagen gedetecteerd te worden tot de te onderzoeken diepte is bereikt.
Indien de gedetecteerde laag kan worden vrijgegeven van objecten kan deze laag worden verwijderd. Het verwijderen van deze laag kan zowel machinaal (met een graafmachine) als met de hand. Het detecteren en ontgraven wordt cyclisch uitgevoerd tot de vrij te geven diepte is bereikt.
Figuur 56. Illustratie actieve detectie.
Realtime of non-realtime detectie Er wordt met betrekking tot detectie onderscheid gemaakt tussen Realtime detectie en non-realtime detectie. Zowel realtime als non-realtime detectie kunnen met behulp van zowel passieve als actieve detectiesystemen worden uitgevoerd. In deze paragraaf wordt het verschil tussen deze beide methoden en de toepasbaarheid uitgelegd.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 92 van 95
Realtime detectie Realtime detectie is een detectiemethode waarbij, na detectie van mogelijk verdachte objecten, direct wordt overgaan tot het lokaliseren en benaderen. De verkregen meetgegevens worden niet digitaal opgeslagen/vastgelegd. Realtime detectie wordt toegepast voor: • het inmeten van restgebieden na non-realtime oppervlaktedetectie; • laagsgewijze detectie; • het vrijgeven van boorpunten; • het lokaliseren van objecten die door middel van non-realtime detectie zijn geïnterpreteerd. Realtime detectie kan worden uitgevoerd met zowel actieve als passieve detectieapparatuur. Realtime detectie wordt in principe alleen uitgevoerd op locaties waar non-realtime detectie niet mogelijk is. De reden hiervan is dat de beslissing om wel of niet over te gaan tot het benaderen van een object bij één persoon ligt (de operator). Non-realtime detectie Deze opsporingsmethode kan worden toegepast indien NGE worden verwacht tot een diepte die binnen het meetbereik ligt van de in te zetten detectieapparatuur. Bij non-realtime detectie worden de meetgegevens digitaal verzameld in een datalogger of computer. Hierbij worden de posities van gedetecteerde ferro-houdende objecten (waaronder mogelijke NGE) in X-, Y- en Z-richting vastgelegd. De meetgegevens worden op een later tijdstip geïnterpreteerd. Hiervoor wordt een speciaal voor dat doel ontwikkeld softwarepakket gebruikt.
Hiermee kan de meetdata worden omgezet in een visualisatie (2D of 3D) van het ingemeten gebied. Hierop zijn alle magnetische verstoringen zichtbaar. De operator kan met het computerprogramma de data op diverse manieren bewerken, zodat de meetgegevens kunnen worden geïnterpreteerd. Uitvoering vindt plaats door het opsporingsgebied systematisch en vlakdekkend in te meten. Voor het inmeten van een opsporingsgebied kan, afhankelijk van de grootte, berijd- en beloopbaarheid, een detectiesysteem met één of meerdere sondes worden ingezet. Voor het inmeten van grotere gebieden kan een voertuig voor de voortbeweging van het meersondesysteem worden ingezet. De detectieapparatuur kan worden gekoppeld aan GPS-apparatuur.
Figuur 57. Illustratie non-realtime (oppervlakte-)detectie.
Oppervlakte- of dieptedetectie We kennen in hoofdlijnen twee werkwijzen voor het opsporen van NGE: • oppervlaktedetectie; • dieptedetectie.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 93 van 95
Oppervlaktedetectie en dieptedetectie kunnen zowel realtime als non-realtime worden uitgevoerd. Tevens kunnen voor beide methoden zowel actieve als passieve detectiesystemen worden ingezet. In deze paragraaf worden deze detectietechnieken kort toegelicht. Oppervlaktedetectie Oppervlaktedetectie wil zeggen dat men vanaf het oppervlak metingen verricht. Dit is een relatief goedkope methode om NGE in de bodem op te sporen. Dieptedetectie Dieptedetectie wordt toegepast wanneer oppervlaktedetectie niet mogelijk is doordat: • de op te sporen NGE ten gevolge van de relatie tussen meettechniek, diepte en massa niet middels oppervlaktedetectie detecteerbaar zijn; • bovenliggende grond-, verhardings-, funderings- en verontreinigingslagen een betrouwbare meting onmogelijk maken en niet verwijderd kunnen/mogen worden. Rail- en weginfrastructuur is hiervan een voorbeeld. Bij dieptedetectie worden metingen verricht in het verticale vlak. Bij dieptedetectie wordt ten minste gemeten tot de diepte waarop NGE aanwezig kunnen zijn. Er zijn diverse mogelijkheden om dieptedetectie uit te voeren. Over het algemeen wordt realtime dieptedetectie uitgevoerd, waarbij een meetsonde met behulp van een zogenaamde chaindrive in de grond wordt gedrukt. Tijdens het drukken wordt met een ingebouwde meetsonde de verstoring van het aardmagnetisch veld gemeten.
De traditionele non-realtime dieptedetectie wordt nog sporadisch uitgevoerd. Hierbij worden kunststofbuizen in de grond geplaatst. De meetsonde wordt in de buis neergelaten om aansluitend de non-realtime metingen uit te voeren. De metingen worden op een later tijdstip geïnterpreteerd.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 94 van 95
Figuur 58. Illustratie dieptedetectie met chaindrive en weergave metingresultaat verstoring aardmagnetisch veld.
75002/RO-230084 versie 1.0
DR PRA-NGE Nijkerk Stadshaven fase 2
Pagina 95 van 95