2024-101 Bijlage - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
26
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2. Perspectief Sociaal 2.1 Actuele ontwikkelingen In 2025 zien wij op landelijk en lokaal niveau op alle beleidsonderwerpen binnen Perspectief Sociaal ontwikkelingen. Tijdens het opstellen van deze begroting kennen wij de aangekondigde maatregelen op Prinsjesdag 2024 nog niet. Op 16 mei 2024 is het Hoofdlijnenakkoord gepresenteerd. In het Hoofdlijnenakkoord staan een aantal belangrijke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op het Sociaal Domein. Zo wordt er bijvoorbeeld gesproken over het voornemen van een overheveling van de specifieke uitkeringen (SPUK) naar het gemeentefonds om de administratieve lasten voor de verantwoording te verminderen. Hier staat tegenover dat er een budgetkorting van 10 procent zal worden toegepast. De effecten kunnen per gemeente variëren en voor welke specifieke uitkeringen dit precies geldt moet de komende periode duidelijk worden. Het huidige stelsel staat onder druk doordat de vraag naar ondersteuning op diverse terreinen stijgt. Hierdoor zien we steeds meer noodzaak om de omslag te maken van individuele ondersteuning naar gemeenschapsgericht en om systeemgericht te werken. We staan voor een overgang van individueel gerichte ondersteuning vanuit een ‘medisch model’ naar leren omgaan met het leven en het zorgen voor elkaar in een gemeenschap.
Ook zien we de noodzaak om de problematiek van inwoners integraal te bekijken om te zorgen dat alle inwoners mee kunnen doen en erbij horen. Deze integrale aanpak wordt vastgelegd in een integraal beleidskader sociaal domein. Het beroep van jongeren op de geestelijke gezondheidszorg groeit. Ook neemt de vraag naar speciaal onderwijs toe en stijgen de jeugdzorgkosten. Deze ontwikkelingen leggen een grote druk op het huidige zorgstelsel en vragen om een andere manier van denken. Halverwege 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd landelijk vastgesteld. Deze agenda heeft als doel om knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Een ander doel is het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar maken voor de toekomst. In de gemeente Nijkerk zijn we bezig met het opstellen van een plan van aanpak voor de komende periode. Zowel voor de inhoudelijke inzet als de inzet om structureel te bezuinigen op de kosten van de jeugdhulp. Hierin nemen we ook de activiteiten mee, die wij al uitvoeren en die bijdragen aan deze ontwikkeling. Denk dan aan de specialistische ondersteuning bij huisartsen (SOH) en ons Preventie Interventie Team (PIT), waarmee we werken aan preventieve activiteiten ter voorkoming van zware jeugdhulp. De effecten van de vergrijzing blijven een rol spelen, ook in de actuele ontwikkelingen. Het tekort aan zorgpersoneel blijft bestaan terwijl de zorgvraag stijgt.
De recentelijk uitgevoerde regionale woonzorganalyse laat een tekort zien aan geclusterd wonen. Dit moet een vertaling krijgen in het volkshuisvestingsprogramma vanaf 2026 en de fairshare afspraken. Naar verwachting treden diverse wetten per januari 2026 in werking, denk dan aan de invoering inkomensafhankelijke bijdrage, doordecentralisatie beschermd wonen en wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein. Daarnaast is afgesproken dat in de toekomst een deel van de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds zal gaan, maar via een aparte financiering. Door de uitgaven voor (een deel van) de Wmo apart te zetten, kunnen gemeenten en rijk beter zien of de kosten aansluiten bij de uitgaven. Om welk deel het gaat moet nog worden bepaald.
Momenteel is het wetsvoorstel Participatie in Balans: spoor 1 in behandeling bij de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel bestaat uit ruim twintig verschillende maatregelen die op korte en middellange termijn te realiseren zijn. Met de voorgestelde wijzigingen van de Participatiewet geeft de regering invulling aan het zogenoemde spoor 1 van het bredere programma ‘Participatiewet in balans’. Overkoepelend wil de regering met dit voorstel in de uitvoering van de Participatiewet de mens meer centraal stellen en van vertrouwen uitgaan. Ook vereenvoudiging van regelgeving is een belangrijk aandachtspunt. Op dit moment is het niet duidelijk hoe de voortgang van het wetsvoorstel verloopt. 27
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 2.1. Alle inwoners doen mee en horen erbij
We staan er voor dat iedere inwoner van Nijkerk gelijke kansen heeft en dat iedereen kan meedoen. Om onze inwoners te ondersteunen in de bevordering van de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid, zetten we veel van de al ingezette lijnen voort. We zetten in op gezondheidsbevordering en preventie. We werken vanuit de filosofie van ‘Positieve gezondheid’ en ‘Gezondheid in al het beleid’. In dat kader werken we aan een toereikend aanbod van kunst en cultuur, sport, inclusief onderwijs, welzijn, zorg en ondersteuning. In lijn met de ontwikkeling en groei van de bevolking. We werken eveneens aan het aanbrengen van meer samenhang tussen alle activiteiten die plaatsvinden. Daarnaast streven we naar een groter bereik van deze voorzieningen, waarbij we speciale aandacht geven aan onze jeugd en onze ouderen. Intimidatie en discriminatie gaan we zichtbaar tegen. Dit willen we bereiken Dat we een inclusieve samenleving zijn waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Je hoort er gewoon bij, er is geen onderscheid. Mensen houden rekening met elkaar en er zijn geen drempels om mee te doen.
Activiteiten 1. We ontwikkelen een integraal sociaal beleid voor jeugd, volwassenen en ouderen vast met aandacht voor antidiscriminatiebeleid en inclusiebeleid. We starten met de uitvoering van het integraal sociaal beleid. 2. We geven vorm aan inclusiever onderwijs en het bieden van gelijke kansen voor Nijkerks kinderen en jongeren. We verminderen het aantal jongeren zonder startkwalificatie. 3. We monitoren de toekomstige behoeften voor de onderwijshuisvesting. We starten met de voorbereidingen van het vernieuwen van de sporthallen in de gemeente Nijkerk. Maatschappelijke opgave 2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan
Het hebben van werk is elementair voor de bestaanszekerheid. Om dit te voor elkaar te krijgen ligt de eerste verantwoordelijkheid bij onze inwoners en ondernemers. We zien het als onze verantwoordelijkheid als gemeente om eventuele belemmeringen om aan het werk te gaan weg te nemen. Oplossingen voor inwoners hierbij vragen veelal maatwerk en samenwerking tussen meerdere partijen. Wij hebben samen met onze regiogemeenten, partners en ondernemers een belangrijke rol in het creëren van randvoorwaarden voor een succesvol economisch en arbeidsmarktbeleid. Voor mensen die, buiten eigen invloed, geen werk hebben of die om andere redenen niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien biedt de gemeente een financieel vangnet en instrumenten om daar minder afhankelijk van te worden. De situatie rond energieprijzen en inflatie maakt financiële kwetsbaarheid en armoedeproblematiek onder inwoners nog actueler. Meer specifiek richten we ons op het tegengaan van armoede en zetten we in op vermindering van laaggeletterdheid en taalachterstanden bij kinderen en jongeren. Dit willen we bereiken Dat onze inwoners ervaren dat ze een bodem hebben in hun bestaanszekerheid en dat ze daar waar dat dreigt weg te vallen, de gemeente ervaren als een betrouwbare partner.
28
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Activiteiten 1. De integrale toegang wordt verder doorontwikkeld (via bijvoorbeeld de Doorbraakmethode). 2. We zetten in op aanvullende communicatie van de regelingen uit het beleidsplan Armoedebestrijding, 2024 zodat de gemeente Nijkerk het bereik van inwoners vergroot. 3. We zetten in op de instrumenten van het beleidsplan Visie op werk en participatie 2024 zodat zoveel mogelijk inwoners bij, voorkeur groepsgewijs, zo optimaal mogelijk kunnen participeren in de samenleving. 4. We werken intensief samen met de arbeidsmarktregio Amersfoort om de inwoner zo integraal mogelijk te faciliteren en de middelen zo efficiënt mogelijk te benutten. 5. We voeren het uitvoeringsplan Schuldhulpverlening uit.
2.3 Financiële middelen 2. Perspectief Sociaal
Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028
x € 1.000 Lasten 2.1. Alle inwoners doen mee en horen er bij
-46.247
-44.891
-44.158
-44.356
2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan
-28.172
-25.471
-19.509
-19.498
Totaal lasten
-74.418
-70.363
-63.667
-63.854
Baten 2.1. Alle inwoners doen mee en horen er bij
4.494
4.374
3.971
3.971
2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan
18.176
15.890
9.867
9.867
Totaal Baten
22.671
20.264
13.838
13.838
Saldo baten en lasten
-51.748
-50.099
-49.830
-50.016
Onttrekkingen reserves
645
149
149
149
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
Resultaat programma
-51.102
-49.950
-49.681
-49.867
Mutaties reserves
29
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3. Perspectief Veilig 3.1 Actuele ontwikkelingen De veiligheid van onze lokale samenleving wordt bepaald door ontwikkelingen op allerlei niveaus. Op internationaal niveau is er nog steeds een potentieel dreigende en onrustige situatie. De wereld als geheel raakt steeds meer verdeeld in kampen en deze polarisatie is ook te merken in de lokale samenleving. Er is een grote toename van economische en politieke vluchtelingen. De huisvesting van nieuwkomers zorgt ook voor extra aandacht op het gebied van openbare orde en het veiligheidsgevoel. Economische ontwikkelingen zijn onvoorspelbaarder, ook op het niveau van individuele huishoudens. De verleiding van ‘snel geld’ is aantrekkelijk voor sommige groepen, zeker ook voor bepaalde groepen jongeren. De digitalisering biedt veel nieuwe mogelijkheden voor criminele activiteiten. De beïnvloeding van de bovenwereld door de onderwereld neemt nieuwe en grotere vormen aan. De rol en de mogelijkheden die wij hebben als gemeente zijn per definitie beperkt. Veel van bovenstaande vraagstukken vragen een regionale, landelijke of zelfs internationale aanpak. Als gemeente kunnen wij wel in de haarvaten van de samenleving verkeerde ontwikkelingen en tendensen signaleren en soms aan de bron bestrijden of voorkomen.
Belangrijk daarin is de integrale blik en oog voor situaties (bijvoorbeeld bij groepen jongeren, gezinnen en ondernemers) en ontwikkelingen die in potentie risicovol zijn voor het ontwikkelen van gevaarlijke of criminele activiteiten. De activiteiten voor de uitvoering van deze maatschappelijke opgave zoals aangegeven in de Ontwikkelagenda blijven in stand.
30
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 3.1. Een veilige samenleving maken we samen
Veiligheid is een kernwaarde in het bestaan van onze inwoners. Het bevorderen van veiligheid en het veiligheidsgevoel is een brede verantwoordelijkheid van inwoners, organisaties en overheden. De gemeente speelt een belangrijke rol op verschillende terreinen: • ondermijning, met name drugsproblematiek, zorgfraude, (arbeids)uitbuiting, Bibob-beleid; verwarde personen; • crisisbeheersing en openbare orde/handhaving; • high impact crime (speelt in mindere mate, maar moet wel oog voor blijven); • APV-vergunningen, waaronder evenementenvergunningen. We zien dat kinderen en jongeren al op steeds jongere leeftijd bij (drugs)criminaliteit betrokken raken. We willen dit samen met ouders, onderwijs, jeugd- en jongerenwerk en politie tegengaan. De ontwikkeling van deze thema’s i het best vast te leggen en te monitoren in uitgangspunten en doelstellingen. Deze doelstellingen komen grotendeels overeen met het Integraal veiligheidsplan dat we samen met Barneveld en Scherpenzeel opstellen. Uitgangspunten daarvoor zijn onder meer dat we onze informatiepositie versterken en ons waar mogelijk richten op een gebiedsgerichte en persoonlijke aanpak. We zetten in op een goede verhouding tussen preventieve en repressieve maatregelen. Dit willen we bereiken We willen bereiken dat het veiligheids- en handelingsbewustzijn van inwoners, inwonersgroepen, organisaties en ondernemers wordt versterkt.
We werken samenlevingsgericht en vergroten daarmee de weerbaarheid en zelfredzaamheid van inwoners en ondernemers.
31
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Doelstelling : Aanpak ondermijning De gemeente Nijkerk onaantrekkelijk maken voor ondermijnende criminaliteit en effectief op te treden tegen overtredingen, om hierdoor te voorzien in een veilige, leefbare en eerlijke samenleving. Activiteiten 1. Meerdere integrale controles per jaar. 2. Het implementeren en uitvoering geven aan het beleid BIBOB. Hierbij wordt de gemeente ondersteund door de provincie via het project Feniks. 3. Inwoners bewust maken en informeren over signalen van ondermijning. 4. Repressief optreden tegen drugscriminelen op basis van onze bestuurlijke en strafrechtelijke mogelijkheden. 5. Project Ariadne waarbij samen met de provincie wordt gewerkt aan het vitaliseren van vakantieparken en het tegengaan van criminaliteit op deze parken. Doelstelling : Zorg en veiligheid We willen dat signalen van de verschillende partners over personen met onbegrepen gedrag zo snel mogelijk integraal worden opgepakt zodat voortzetting van de problemen of eventuele overlast kan worden voorkomen. We willen voorkomen dat jongeren in een kwetsbare situatie afglijden naar de criminaliteit Activiteiten 1. Meer en eerder inzicht in de aard en omvang van de problematiek met betrekking tot overlast van personen met verward gedrag of kwetsbare personen. 2. Via een structureel overleg signalen bespreken en acties uitzetten. 3.
Samen met partners kijken hoe jongeren die dreigen af te glijden weer op het rechte spoor kunnen komen door onder andere de inzet van straatcoaches te onderzoeken. Doelstelling : digitale weerbaarheid Het vergroten van de weerbaarheid van digitaal kwetsbare inwoners om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van de verschillende vormen van digitale criminaliteit. Activiteiten 1. Het verhogen van de meldingsbereidheid voor digitale criminaliteit. 2. Het ontwikkelen van een lokaal digitaal veiligheidsbeeld. 3. Het ontwikkelen en implementeren van een Plan van Aanpak Digitale Weerbaarheid. 4. Een betere samenwerking met ketenpartners in het aanpakken van digitale criminaliteit. Doelstelling : crisisbeheersing Het opzetten en implementeren van een vakbekwame interne crisisorganisatie die aansluit bij de regionale crisisstructuur.
32
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Activiteiten 1. Een betere samenwerking met ketenpartners in het aanpakken van digitale criminaliteit. 2. Het op regelmatige basis trainen en opleiden van interne medewerkers. 3. Ons aandeel leveren in de regionale piketpoule van de VGGM. Doelstelling : handhaving Een gedegen handhavingsteam dat aan de hand van een strategie en uitvoeringsplan gaat handhaven. Belangrijk is dat de handhaving op verschillende manier kan worden ingezet en de handhavingsinstrumenten aansluiten op het Integrale Veiligheidsplan en beleid. Activiteiten 1. Het maken van een handhavingsstrategie met daarin aandachtpunten, prioriteiten en capaciteitsverdeling. 2. Zorgen voor integrale handhaving die aansluit op bestaande of nieuwe activiteiten van betrokken partners. Doelstelling : vergunningverlening Zo tijdig mogelijk het overleg met organisatoren over vergunningaanvragen opstarten om op die manier tot een goede, gedegen vergunningaanvraag te komen, die voldoet aan daaraan te stellen eisen. Activiteit 1. Meer in contact treden met organisatoren van evenementen om te voldoen aan de landelijke veiligheidseisen en informatie uit te wisselen Doelstelling Ondermijning
Beleidsindicator
Eenheid
2020
2021
2022
2023
Aantal bestuurlijke rapportages
Rapportages vanuit de politie die de burgemeester de mogelijkheid geven om bestuurlijk op te treden Toetsing ter voorkoming van het faciliteren van ondermijnende activiteiten.
4
15
16
19
0
0
1*
3
36
34
43
50
niet bekend
niet bekend
niet bekend
Niet bekend
Aantal Bibob trajecten
Zorg en veiligheid Veiligheidshuis casussen
Aantal MDO's
Zorg en veiligheid casussen die regionaal en integraal bij het veiligheidshuis worden besproken Multidiciplinaire overleggen over zorg casuïstiek binnen de gemeenten tussen het sociaal domein en veiligheid.
Digitale Weerbaarheid 33
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Aantal aangiftes
Het aantal geregistreerde aangiftes bij de politie in het kader van digitale criminaliteit.
25
81
55
Niet bekend
Piket functionarissen
Aantal regionale piketfunctionarissen in de gemeentelijke organisatie. Crisisoefeningen en trainingen om de lokale medewerkers te trainen in hun taak binnen de lokale crisisorganisatie.
1
1
1
1
0
0
0
1
Het aantal procesverbalen Sfeerrapportages van wijken of overlastlocaties.
250
500
900
0
40
80
Nog niet bekend Nog Niet bekend
Crisisbeheersing
Aantal crisisoefeningen
Handhaving Procesverbaal sfeerrapportage
Vergunningverlening** MDO's
Een multidisciplinair 3 3 5 overleg ter voorbereiding van een groot evenement. Evaluaties Een evaluatiegesprek 3 3 5 met organisatoren van een evenement. *In afgelopen jaren zijn – mede vanwege corona – geen Bibob-trajecten gedaan. In 2022 is het beleid t.a.v. Bibob volledig herzien en zijn afspraken gemaakt over het implementeren van dit beleid, .a. door het inzetten van een Bibob-coördinator ** Vergunningverlening: in 2020 en 2021 zijn er minder evenementen georganiseerd en vergund in verband met covid 19.
34
5
7
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3.3 Financiële middelen 3. Perspectief Veilig
Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028
x € 1.000 Lasten 3.1 Een veilige samenleving maken we samen
-4.521
-4.418
-4.417
-4.409
Totaal Lasten
-4.521
-4.418
-4.417
-4.409
3.1 Een veilige samenleving maken we samen
72
72
72
72
Totaal Baten
72
72
72
72
-4.450
-4.346
-4.345
-4.338
Onttrekkingen reserves
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
Resultaat programma
-4.450
-4.346
-4.345
-4.338
Baten
Saldo baten en lasten Mutaties reserves
35
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4. Perspectief Dienstverlening 4.1 Actuele ontwikkelingen Het verbeteren dan wel intensiveren van de externe communicatie en participatie zijn als speerpunten in de ontwikkelagenda benoemd. Bij steeds meer opgaven spelen deze speerpunten een rol richting de inwoners en vraagt dit om een nadrukkelijke kwaliteitsslag.
4.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 4.1. Hoe maken we het samen mogelijk?
We kunnen als gemeente op heel veel terreinen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners helpen en faciliteren om dingen voor Nijkerk mogelijk te maken. Natuurlijk zijn er regels nodig en is niet alles mogelijk. Maar onze basishouding is om zo veel mogelijk in te zetten op wat wél mogelijk is. Dit betekent onder meer dat we meer vanuit resultaten en bedoeling kijken naar initiatieven en plannen en minder vanuit onze beleids- en systeemwerkelijkheid. Daarvoor moeten we flexibeler en integraler kunnen werken. Dat stelt (hogere) eisen aan onze eigen informatie- en sturingsinstrumentarium waarmee we overzicht kunnen houden en risico’s kunnen beheersen. Ook onze interne processen en interne dienstverlening (o.a. ict) moeten we hierop doorontwikkelen. Het vraagt ook ondersteuning in houding en gedrag, van onze medewerkers en zeker ook van ons als bestuurders. Dit kan alleen werken als onze inwoners duidelijk weten waar ze aan toe zijn met ons en weten wat ze wel en niet kunnen verwachten. Rolbewustheid en -vastheid, betrouwbaarheid en openheid zijn kernwaarden die door heel ons gemeentelijk functioneren moeten doorklinken. Op basis van deze drie variabelen ontwikkelen we serviceformules die worden uitgewerkt in onder andere het project servicecentrum.
De samenwerking binnen het verband van Bunschoten, Leusden, Nijkerk en Putten (BLNP) moet dienstbaar zijn aan de processen en van invloed op de kwaliteit die we leveren voor onze inwoners. Het dienstverleningsconcept krijgt ook invulling door de werkwijze en inrichting bij de overgang naar ons nieuwe gemeentehuis. We gaan daar werken met een nieuwe serviceformule en mensen kunnen ons op meerder manieren bereiken (het project Omnichannel). Dit willen we bereiken Dat inwoners van Nijkerk de gemeente ervaren als een dienstverlenende en betrouwbare partner in ontwikkelingen en initiatieven, die doet wat mogelijk is voor en met de inwoners binnen gestelde kaders en richtlijnen.
36
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Activiteiten 1. Het organisatorisch inbedden van de benodigde kwaliteiten voor de verbetering van de communicatie, participatie en kwaliteit bestuurlijke besluitvorming. 2. Vanuit het dienstverleningsbewustzijn gaan we werken vanuit samenwerken en persoonlijk contact als leidend principe voor onze dienstverlening. 3. Het integraal en opgavegericht samenwerken wordt als één van de leidende principes in de organisatie doorgevoerd. 4. Het dienstverleningsconcept is grotendeels uitgewerkt in het Servicecentrum en Omnichannel en zal in het nieuwe gemeentehuis verder uitgewerkt worden. Stand van zaken en ontwikkelingen Momenteel wordt het concept Servicecentrum stapsgewijs ingevoerd. Het Servicecentrum is geen plek of een team, maar een organisatie-eenheid: het geheel waarbinnen diverse activiteiten plaatsvinden ter uitvoering van goede dienstverlening. Het is een uitgebreide dienstverlening, waarbij de inwoner bij voorkeur in één keer geholpen wordt door een medewerker van het Servicecentrum. In dit proces heeft de inwoner de kanaalkeuze (volgens de Omnichannel-gedachte) en mag de inwoner altijd hetzelfde antwoord verwachten. We werken uit wat er nodig is om de reactie op een complexe vraag van een bezoekende inwoner ook direct fysiek of hybride mogelijk te maken.
Het Servicecentrum plaatst dienstverlening centraal binnen de organisatie en zal met Omnichannel leidend zijn in de gemeentelijke visie op dienstverlening. Dit betekent dat de regie van kanalen binnen het Servicecentrum komt en verantwoordelijkheden, rollen en profielen van medewerkers van verschillende teams mogelijk moeten worden aangepast. Een deel van onze interne bedrijfsvoering wordt vormgegeven binnen de samenwerking in BLNPverband. Duidelijk is geworden dat de huidige samenwerkingsvorm niet meer past bij de afzonderlijke behoeften van gemeenten. Om die reden is er een proces gestart om de behoeften van de gemeenten in kaart te brengen en de juiste samenwerkingsvorm(en) te kiezen. Binnenkort zal uw raad over de uitkomsten hiervan worden geïnformeerd. In onze concept participatievisie staat dat we onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zoveel mogelijk meteen aan het begin van een proces betrekken als gelijkwaardige partners en hen de gelegenheid geven om te reageren of mee te denken. Zo maken we gebruik van de kennis en kunde in de samenleving, maken we belangen en meningen inzichtelijk voor iedereen en voelen betrokken inwoners en partijen zich betrokken en gehoord. Omgevingsbewust werken en participatie als uitgangspunt zorgen voor een optimale relatie met de samenleving en leveren betere plannen op.
De uitwerking en doorontwikkeling van participatie kunnen we maar ten dele binnen de reguliere werkzaamheden een plek geven. Zeker in de eerste jaren zal dit meer tijd en inzet kosten van de organisatie.
37
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
In aanvulling op de programma’s geeft dit onderdeel een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. De algemene dekkingsmiddelen, zoals het gemeentefonds, worden niet als baten in de diverse programma’s opgenomen. Inzicht in de baten is echter essentieel voor de raad. Daarom maken de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ook onderdeel uit van dit perspectief. De voorgaande programma’s omvatten alle baten en lasten die nodig zijn voor de realisering van die programma’s. Specifieke gemeentelijke heffingen zoals het rioolrecht en de afvalstoffenheffing zijn opgenomen bij de baten van het betreffende programma. Hetzelfde gebeurt met de specifieke uitkeringen. Het BBV schrijft in artikel 8 voor dat in de begroting een bedrag wordt opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Het bedrag voor onvoorzien kan, volgens de voorschriften, worden geraamd voor de begroting in zijn geheel of per programma. Er is voor gekozen om de post onvoorzien voor de begroting in zijn geheel op te nemen. Overzicht algemene dekkingsmiddelen De belangrijkste onderdelen van het overzicht algemene dekkingsmiddelen zijn voorgeschreven door het BBV. Het gaat daarbij om: a. lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is. Dit zijn met name de OZB, de toeristenbelasting en de hondenbelasting, b. algemene uitkeringen (gemeentefonds), c. dividend, d. saldo van de financieringsfunctie, e.
overige algemene dekkingsmiddelen. Tabel Specificatie algemene dekkingsmiddelen BATEN
(bedragen x € 1.000) 2025
2026
2027
2028
11.906
12.137
12.521
12.906
179
179
179
179
82.074
77.886
79.032
80.206
380
380
380
380
Algemene dekkingsmiddelen Lokale heffingen (OZB) Lokale heffingen (overige belastingen) Gemeentefonds Dividend Saldo financieringsfunctie Totaal algemene dekkingsmiddelen
-80
22
-118
319
94.459
90.604
91.994
93.990
24
24
24
24
LASTEN Onvoorzien
Toelichting Hieronder wordt in het kort het beleid ten aanzien van de onderwerpen uit de tabel toegelicht. Lokale heffingen Het beleid over de lokale heffingen wordt uitvoeriger beschreven in de paragraaf Lokale heffingen van deze begroting. Gemeentefonds Het gemeentefonds kent drie soorten uitkeringen: • de algemene uitkering • decentralisatie- en • integratie-uitkeringen
38
B e g r o t i n g
2 0 2 5
De algemene uitkering Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten met maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor. De maatstaven kunnen voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn. Daarnaast wordt de ontwikkeling van de algemene uitkering voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. Dit is de jaarlijkse toename of afname van het gemeentefonds, voortvloeiend uit de normeringssystematiek. Het accres is beleids- en bestedingsvrij. De wijze waarop het wordt ingezet is aan de gemeente. De nieuwe regering heeft besloten om de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product niet in 2027 maar per 2024 vervroegd in te voeren. Met het vervroegd invoeren van de nieuwe systematiek is verder besloten om de oploop van de opschalingskorting te schrappen. De effecten van deze maatregelen zijn verwerkt in deze meerjarenbegroting. De gekozen vorm van indexatie moet door de vormgeving op twee componenten de gewenste stabiliteit opleveren. Uitgangspunt is dat gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel.
De volumeontwikkeling van het fonds wordt gebaseerd opeen 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor het fonds minder schommelt (volumedeel). De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven (prijsdeel). De raming van de algemene uitkering is gebaseerd op de Meicirculaire 2024. Voor de publicatie en de behandeling van deze begroting ontvangt de gemeenteraad een raadsinformatiebrief over de uitkomst van de septembercirculaire 2024. De financiële effecten hiervan zijn nog niet verwerkt in deze begroting. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen Deze uitkeringen maken, net als de algemene uitkering, deel uit van het gemeentefonds, maar hebben een eigen verdeling. Decentralisatie- en integratie-uitkeringen zijn net als de algemene uitkering vrij besteedbaar en er vindt geen verantwoording naar het Rijk plaats, wat bij specifieke uitkeringen wel het geval is. Veel van de uitkeringen zijn verbonden met een zeker doel. Vanuit dat perspectief kan de bestedingsvrijheid formeel niet, maar materieel wel begrensd zijn. Dividend De gemeente Nijkerk heeft aandelen in Alliander, Vitens en BNG. Voor de aandelen van Alliander en de BNG gezamenlijk wordt een opbrengst geraamd van € 380.000 per jaar. Vanaf 2021 ontvangen we voorlopig geen dividend meer van Vitens.
Voor de rente van de in 2021 verstrekte lening aan Alliander wordt gezien het beperkte risico (Alliander heef de hoogste rating namelijk triple A) en de materialiteit van het bedrag geen reserve opgenomen. Saldo van de financieringsfunctie Het betreft hier het saldo van enerzijds de gecalculeerde rentelast en anderzijds de aan diverse programma’s doorberekende rentelast. De gecalculeerde netto rentelast voor 2025 is € 2,5 miljoen. Op basis van de door de raad vastgestelde financiële spelregels is € 2,4 miljoen doorbelast aan de diverse programma’s. Hierdoor ontstaat een rekenkundig nadeel van € 0,1 miljoen. Dit is een gevolg van enerzijds de toerekening van de rente aan voorzieningen conform de vernieuwde BBV en anderzijds de doorbelasting van rente op basis van de voorcalculatorische omslagrente in plaats van de werkelijke omslagrente. Het is geen echt budgettair voordeel. EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Van dit maximale tekort van 3% van Nederland is 2,5% voor de rijksoverheid en 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt echter op een andere manier dan het baten-lastenstelsel dat decentrale overheden hanteren.
Investeringen en uitgaven die worden gedekt uit reserves tellen bijvoorbeeld niet mee in de uitkomst in het baten-lastenstelsel, maar tellen wel door in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben.
39
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4.3 Financiële middelen 4. Perspectief Dienstverlening
Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028
x € 1.000 Lasten 4.1. Hoe maken we het samen mogelijk?
-25.750
-30.234
-31.431
-26.352
-695
-2.063
-2.610
-2.555
-26.445
-32.297
-34.041
-28.907
4.1. Hoe maken we het samen mogelijk?
4.429
10.101
11.254
6.258
4.2. Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien
94.943
91.071
92.651
94.260
Totaal Baten
99.372
101.172
103.905
100.518
Saldo baten en lasten
72.927
68.875
69.864
71.611
Onttrekkingen reserves
430
1.780
1.175
621
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
Resultaat programma
73.357
70.655
71.039
72.232
4.2. Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien Totaal lasten Baten
Mutaties reserves
40
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Paragrafen De paragrafen: zeven dwarsdoorsneden Naast de zeven programma’s en het hoofdstuk Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien bestaat de begroting uit een aantal paragrafen. De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is om inzicht te geven in aspecten die op meerdere programma’s betrekking hebben. Via de paragrafen kan de raad ook beleidsuitgangspunten vaststellen voor beheersmatige aspecten. Het gaat met name om de beleidslijnen van het beheersproces waarbij sprake kan zijn van grote financiële impact, een grote politieke betekenis of een aanzienlijk belang voor de realisatie van de programma’s. Doel van de paragrafen is de raad een instrument te geven om de beleidskaders van deze diverse onderdelen vast te stellen en om de uitvoering te kunnen controleren. Thema’s van de paragrafen De volgende paragrafen zijn voorgeschreven: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid
41
B e g r o t i n g
2 0 2 5
1. Lokale heffingen Voorgeschreven is dat de paragraaf lokale heffingen ten minste bevat: • De geraamde inkomsten; • Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; • Een overzicht op hoofdlijnen van kostendekkendheid van de diverse heffingen en de bijbehorende beleidsuitgangspunten; • Een aanduiding van de lokale lastendruk; • Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (specifieke heffingen), als op de heffingen waarvan de besteding ongebonden is (algemene dekkingsmiddelen). De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van gemeenten en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijk beleid. Een overzicht van de lokale heffingen en daarmee meer inzicht is daarom van belang voor de raad. Een aanduiding van de lokale lastendruk is van belang voor de integrale afweging tussen beleid en inkomsten. Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid maakt het beeld van de lokale lasten compleet. Uitgangspunt in de regelgeving is dat tarieven voor een rechtstreekse dienstverlening niet meer mogen opbrengen dan zij aan werk kosten. Er is geen winstdoelstelling voor deze tarieven. Deze uitgangspunten hebben vooral gevolgen voor het tarievenbeleid van retributies in het algemeen en de tarieven van de afvalstoffenheffing en van het rioolrecht.
Bij het onderdeel tarievenbeleid retributies komen wij hierop terug.
1.1 Geraamde inkomsten De inkomsten uit lokale heffingen worden in 2025 geraamd op € 24,1 miljoen. De opbouw is als volgt: bedragen x € 1 miljoen 2023
2024
2025
Belastingen OZB woningen
6,4
6,7
7,0
OZB niet woningen
4,5
4,7
4,9
Parkeerbelastingen
0,4
0,4
0,3
Rioolheffing
2,2
2,6
3,1
Afvalstoffenheffing
3,4
3,8
4,6
Overige *)
0,5
0,5
0,6
Totaal belastingen
17,4
18,7
20,4
Leges
2,0
2,5
2,7
Lijkbezorgingsrechten
0,6
0,6
0,7
Overige **)
0,3
0,2
0,3
Retributies en leges
Totaal retributies en leges
2.9
3,3
3,6
Totaal lokale heffingen
20,3
22,0
24,1
* hondenbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting ** haven-, kade- en liggelden
42
B e g r o t i n g
2 0 2 5
1.2 Beleid lokale heffingen Algemeen tarievenbeleid belastingen Voor 2025 is een inflatiecorrectie berekend op de gemeentelijke belastingen en heffingen van 2,9%. Heffing bijdrage Bedrijfsinvesteringszone Na een zorgvuldige voorbereiding en nauwe samenwerking met de Ondernemersvereniging Hoevelaken is met ingang van 2017 besloten tot invoering van een BIZ voor het centrum van Hoevelaken. De door de gemeente, via dienstverlening door GBLT, te heffen bijdragen worden via een subsidie uitgekeerd aan de Stichting Centrum Hoevelaken. Eind 2021 is, in goed overleg met het Stichtingsbestuur, wederom gestemd en bepaalde de uitslag van de stemming dat de looptijd wederom met 5 jaar wordt verlengd, ingaande 2021 t/m 2025. Hondenbelasting In april 2023 heeft uw raad het nieuwe honden-uitlaatbeleid vastgesteld. Hierin is expliciet besloten, de kosten voor het honden-uitlaatbeleid in overeenstemming te brengen met de inkomsten door de hondenbelasting. Tarievenbeleid retributies Voor de inkomsten uit retributies wordt met kostprijsdekkende tarieven gerekend. In artikel 212 van de Gemeentewet is voorgeschreven dat de gemeenteraad via de financiële verordening regels stelt voor de wijze van kostprijsbepaling van de gemeentelijke diensten en producten. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met het Besluit Begroting en Verantwoording.
De systematiek van toerekenen van kosten wordt uitgevoerd conform de Financiële Verordening en de belastingverordeningen. Bij de bepaling van de kostprijs worden de bijdragen aan en van reserves overigens meegenomen. Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) Deze wet regelt dat het toezicht op de uitvoering van de gemeentelijk vergunning ook door een marktpartij (kwaliteitsborger) kan plaatsvinden. Bij de oplevering van het Bouwwerk moet de aannemer aantonen dat aan de regelgeving is voldaan. De pilot, verplicht voor 10% van de afgegeven vergunningen in de gemeente, zal eerst eenvoudige vergunningen betreffen. Dit houdt dan in dat de gemeente geen toezicht op dat deel van de vergunningverlening meer hoeft uit te oefenen. De gemeente blijft wel bevoegd gezag, dus moet de initiatiefnemer verantwoording afleggen aan de gemeente. Hiermee ontstaat een samenspel tussen marktpartijen (aannemer en kwaliteitsborger), de (soms particuliere) initiatiefnemer en de gemeente. landelijk is besloten dat verbouwingen onder gevolgklasse 1 van de WKB met minimaal een jaar is uitgesteld tot 1januari2026. Per 1januari 2024 zou de OddV geen technische toets meer hoeven uitvoeren voor alle nieuwbouw en verbouw van bouwwerken die onder gevolgklasse 1 vallen.
Vlak voor de inwerkingtreding van de Wkb is toen gezegd dat per 1-1-24 alleen de nieuwbouw van gevolgklasse 1 onder de Wkb zou vallen, en dat de verbouw van gevolgklasse 1 dan per 1-1-25 ook onder de Wkb zou komen te vallen. Recent is dus het bericht gekomen dat de verbouwingen van gevolgklasse 1 niet eerder dan 1-1-26 onder de Wkb komt te vallen. E.e.a. betekent dat de gemeente derving van legesinkomsten heeft, omdat de OddV bij verbouwingen dus vooralsnog wel de technische toets moeten blijven doen en daarvoor dus leges geheven kunnen worden. Anderzijds mogen projectontwikkelaars de nieuwbouw rijtjeshuizen doen terwijl verbouwingen (niet standaard) bij de gemeente blijven. Tevens houdt dit in dat de derving van legesinkomsten die was voorzien in 2025 door de invoering van de Wkb, nog niet volledig teruggaan zien in de realisatie van de legesopbrengsten. Hoewel medewerkers moeten wennen aan de nieuwe wetgeving per 1 januari 2024 (Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen) en de hiermee samenhangende processen en werkinstructies is de impact op de voortgang van de productie redelijk beperkt geweest. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat het meeste werkaanbod nog voortvloeide uit de hausse aan WABOaanvragen uit de laatste maand van 2023. Het aandeel waarbij de nieuwe wetgeving van toepassing is, was nog klein.
Door afhandeling in het eerste halfjaar 2024 van de oude aanvragen 2023 zal dit leiden tot extra legesinkomsten over deze periode in 2023.
43
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Ten aanzien van de verwachtingen in het 2e halfjaar 2024 en verder in 2025 hangt e.e.a. af van: • Toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen (milieu, bouw en bodemopgave) • In hoeverre de decentrale ruimte binnen het omgevingsplan wordt benut en dus in hoeverre het aantal ruimtelijke processen wordt verminderd of vereenvoudigd . De omgevingsdienst heeft zich voorbereid door het aanleggen van een flexibele schil. Het zal zeker 2 jaar duren voordat dit beeld helder is, schreven we vorig jaar. Een evaluatiemoment zal daarna plaatsvinden. Op basis van de huidige inzichten van de omgevingswet en de WKB wordt u in deze begroting 2025 een nieuwe legestarievenlijst voorgelegd. Op basis van opgedane ervaringscijfers zullen de lasten en baten gemonitord worden ter bepaling van de kostendekkendheid. Hoe komt de legesberekening Omgevingswet tot stand? Bouwkosten: deze worden berekend door Casadata en periodiek geïndexeerd. Via publicatie leidt dit tot actualisering van de bouwsom waarover de leges wordt berekend. Met andere woorden; hogere bouwkosten leiden bij eenzelfde tarief tot hogere legesopbrengsten. Het tarief, wordt vastgesteld in de legesverordening. Het uitgangspunt hierbij is 100% kostendekkendheid. Dit wordt afhankelijk van de aanvraag, bepaald door kosten eigen medewerkers en/of die van de Omgevingsdienst.
Deze leges worden jaarlijks door de raad in de kadernota geïndexeerd voor kostenstijging -inflatie- , voor 2025 is dit percentage 2,9%. Sinds de invoering van de WKB dient ook bezien te worden welk deel van vergunning verlening door de markt wordt uitgevoerd en dient hiermee rekening te worden gehouden in de legesberekening. Immers voor wat de markt doet, blijven we eindverantwoordelijke, maar kunnen we niet meer in rekening brengen. Dit zal naar verwachting leiden tot een lagere legesopbrengst. Afvalstoffenheffing (gebruikersheffing) Uitgangspunt voor het opstellen van de begroting is een realistische raming. Voor 2025 wordt op basis van het CEP een trendmatige verhoging verwacht van 2,9%. (bron: kadernota 2025; raad 4 juli 2024). De afvalstoffenheffing kent een gesloten financiering. Uitgangspunt is 100% kostendekkendheid, via een ingroei die vorig jaar is ingezet (93%) wordt in 2025 als onderdeel van de ombuigingen, 100% kostendekkendheid bereikt. We zien echter dat de markt prijsstijgingen doorberekent die hoger zijn dan ons gehanteerde prijsindexcijfer van de afgelopen jaren, gemiddeld 3,8% (variabelen p*q van 2,9% standaard naar 6,9% (papier) en een uitschieter van 10% (grof vuil), dit als gevolg van een hogere loon- en prijsstijgingen in de markt van afvalverwerking en lagere opbrengsten voor papier en textiel.
Dit leidt tot een bijstelling van het vaste deel afvalstoffenheffing met (van € 179,10 (2024) naar € 208,00 (2025)). Nijkerk kent naast het vaste tarief per gebruiker ook een tarief per keer dat de burger restafval aanbiedt. De burger betaalt per keer dat deze de container voor restafval aan de weg zet of het restafval in de (ondergrondse) container doet. Dit heet diftar (‘gedifferentieerd tarief’). Het tarief voor diftar stijgt met de trendmatige stijging van 2,9%. De gemiddelde gewogen stijging afval 2025 komt hiermee op 14,1% voor een meerpersoonshuishouden. Rioolheffing De rioolheffing stijgt overeenkomstig het vastgestelde beleid in het programma Water. Hiermee sluit het rioolrecht aan met de opvatting in het waterplan. Echter, in de begroting 2025 is een fout in de berekening van het programma Water gecorrigeerd. Tussen het vaststellen van het programma Water alsmede de Kadernota 2025 en het moment van opstellen van de begroting is een fout in de onderliggende berekening van het Programma Water geconstateerd. Als uitgangspunt in het programma Water is gehanteerd dat afschrijvingen in 40 jaar plaatsvinden. Bij de onderliggende berekeningen is, achteraf, geconstateerd dat deze deels op 80 jaar stonden.
44
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Ten opzichte van de kadernota heeft een correctie plaatsgevonden voor wat betreft de gehanteerde afschrijvingstermijn. Dit houdt in dat de gehanteerde 80-jarige afschrijving definitief is gecorrigeerd naar een 40-jarige periode en dat de tarieven rioolrecht (vastrecht en watergebruik) in 2025 stijgen met 18%. (15,1% beleid en 2,9% prijscompensatie). Er wordt gewerkt aan een integraal beheersplan voor de openbare ruimte. Ondanks dat het Programma Water een gesloten financiering heeft en niet onder het integrale beheerplan valt, heeft het raakvlakken met de overige plannen. Het is daarom wenselijk het Programma Water parallel te actualiseren. Daarnaast kan bij de actualisatie ook gekeken worden naar netcongestie en de daaruit voortvloeiende werkzaamheden (“werk met werk” maken) Het effect van deze herijking (naar verwachting 2026) kan ook positieve gevolgen hebben voor het totale investeringsniveau voor water en de daarbij horende hoogte van de rioolheffing.
1.3 Overzicht diverse heffingen De verordeningen met daarin de diverse tarieven worden jaarlijks bij afzonderlijk raadsbesluit gewijzigd dan wel opnieuw vastgesteld. De raadsbesluiten worden integraal bekendgemaakt in het elektronisch gemeenteblad, door plaatsing op de website www.officielebekendmakingen.nl. De actuele en vorige versies van de verordeningen zijn te vinden op www.overheid.nl/lokale wet- en regelgeving.
1.4 Lokale lastendruk Voor de bepaling van de lastendruk wordt gekeken naar de lastendruk huishouding en per woningtype. Hierin worden de OZB voor woningen, de afvalstoffenheffing inclusief de opbrengsten vanwege afvoer van het afval en de rioolheffing betrokken. Wij sluiten hierbij aan bij de definitie die door het COELO wordt gebruikt. Zie hiervoor ook de bijlage met beleidsindicatoren. De mutaties voor een meerpersoonshuishouden eigenaar woning in onderstaande tabel worden veroorzaakt door een stijging van de OZB met 2,9%, een stijging van het rioolrecht met 18% en een stijging van de afvalstoffenheffing met 14,1%. Vergelijkingstabel lokale lastendruk Stijging per huishouden: 2025 2024-2025 2024 Meerpersoonshuishouden eigenaar 816 9,4 % 746 woning Eenpersoonshuishouden eigenaar woning 794 9,4 % 726 Meerpersoonshuishouden huurder 251 14,1% 220 Eenpersoonshuishouden huurder 230 15,0% 200 Bron: COELO: Atlas van de lokale lasten 2024 plus gevolgen belastingplan 2025
1.5 Kwijtscheldingsbeleid In de gemeente Nijkerk bestaat de mogelijkheid om geheel of gedeeltelijk kwijtschelding te krijgen van de aanslag voor de afvalstoffenheffing (gedeeltelijk), de ozb en de rioolheffing (gedeeltelijk). Om daarvoor in aanmerking te komen, mag het inkomen niet hoger zijn dan 100% van het bijstandsniveau en vindt er een vermogenstoets plaats. Ook wordt bij de toetsing rekening gehouden met de netto kosten van kinderopvang. Aan mensen die een bijstandsuitkering ontvangen wordt de kwijtschelding, na toetsing van de voorwaarden, automatisch toegekend. De heffing en invordering van de meeste belastingen wordt uitgevoerd door GBLT (zie hierna). Dit belastingkantoor heeft een koppeling met het Landelijke Inlichtingenbureau. Dit bureau beheert een landelijke database waarin de inkomensgegevens van alle belastingplichtigen zijn opgeslagen. Door gebruik te maken van deze gegevens wordt het toekennen van automatische kwijtschelding verder vergemakkelijkt voor de belastingplichtige. We houden er rekening mee dat in 2025 in totaal € 81.000 wordt kwijtgescholden. Dit bedrag wordt verantwoord op de begrotingspost gemeentelijke armoedebeleid. 45
B e g r o t i n g
2 0 2 5
1.6 Uitvoering Belastingverordeningen door GBLT Het college heeft de uitvoering van de heffing en de invordering van een aantal gemeentelijke belastingen overgedragen aan de gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn te Zwolle (verder: GBLT). GBLT is een samenwerkingsverband van vijf waterschappen en tien gemeenten (naast Nijkerk zijn dat Bunschoten, Dalfsen, Ommen, Dronten, Leusden en Zwolle, en per 1-1-2025 van Veenendaal, Woudenberg en Renswoude ). Op dit moment regelt de gemeente Veenendaal de belastingen voor de drie gemeenten tezamen. Het is de bedoeling dat GBLT dit vanaf 1 januari 2025 overneemt. Uw zienswijzereactie op de gewijzigde GR Is genomen in de vergadering van 27 juni 2024. Na het verwerken van alle ontvangen zienswijzen door het Algemeen Bestuur (AB) ontvangt u een voorstel om ons college toestemming te geven om de GR gewijzigd vast te stellen. GBLT verzorgt voor de gemeente de volgende belastingen: • Onroerendezaakbelastingen; • Hondenbelasting; • Afvalstoffenheffing; • Forensenbelasting; • Rioolheffing; • Toeristenbelasting; • heffing BIZ-bijdrage centrum Hoevelaken. De belastingplichtigen van Nijkerk ontvangen van GBLT een gecombineerde aanslag, waarop zowel de gemeentelijke heffingen als de waterschapheffingen zijn vermeld.
GBLT draagt er zorg voor dat de informatie op de website van GBLT en de telefonische bereikbaarheid op orde zijn, om de vragen van de burgers te kunnen beantwoorden. De afhandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen de gemeentelijke heffingen die door GBLT worden uitgevoerd, gebeurt door GBLT. Met ingang van 2020 zijn de verordeningen van de gemeentelijke GBLT partners geharmoniseerd. Dit leidt voor Nijkerk tot enkele geringe aanpassingen. Als basis is namelijk de VNG modelverordening gehanteerd per belastingsoort.
46
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 2.1 Inventarisatie van de structurele en incidentele weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden van de gemeente om onverwachte en substantiële tegenvallers te dekken. Bijvoorbeeld de algemene reserve en de reserve grondexploitatie, maar ook de onbenutte belastingcapaciteit. Hierbij onderscheiden we incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is bedoeld om rekeningtekorten, calamiteiten en incidentele tegenvallers op te vangen. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de exploitatie op te vangen. Weerstandsvermogen Overeenkomstig de Nota risicomanagement wordt het weerstandsvermogen uitgedrukt in een ratio. Met behulp van dit verhoudingsgetal wordt bepaald of het incidenteel weerstandsvermogen toereikend is. De gemeente Nijkerk streeft naar een ratio van tenminste 0,8. Het weerstandsvermogen is afgenomen ten opzichte van de laatste berekening (Jaarstukken 2023), maar nog ruim boven de gestelde norm van 0,8. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de inzet van de algemene reserve als (tijdelijk) dekkingsmiddel van het verwachte begrotingsresultaat 2025-2028, dit is conform de afspraken uit de Kadernota 2024. Bedragen x € 1.000
Begroting 2024
Rekening 2023
Beschikbare weerstandscapaciteit
20.225
40.854
26.986
Gewogen risico’s
10.137
9.295
9.175
Overschot (+)/ tekort (-) weerstandscapaciteit
10.088
31.559
17.811
2,0
4,4
2,9
Ratio weerstandsvermogen *
Begroting 2025
* Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit /gewogen risico’s Incidentele weerstandscapaciteit De beschikbare capaciteit wordt bepaald met behulp van de algemene reserve en de reserve grondexploitatie. Overige reserves betreffen bestemmings-/egalisatiereserves. Deze worden niet ingezet als weerstandsvermogen. Reserve
Begroting 2024
Rekening 2023
Begroting 2025
Algemene reserve (saldo t+4)
10.435
29.086
15.759
Reserve bouwgrondexploitatie (saldo t)
9.790
11.768
11.227
Totaal weerstandscapaciteit
20.225
40.854
26.986
Bedragen x € 1.000
Structureel weerstandsvermogen Wanneer de structurele weerstandscapaciteit wordt afgezet tegen de exploitatierisico’s ontstaat het volgende beeld: Weerstandsvermogen
2025
2026
2027
2028
Bedragen x € 1.000 Onbenutte budgettaire capaciteit
-815
-1.495
-204
761
Onbenutte belastingcapaciteit
5.600
5.400
5.100
4.800
Exploitatierisico’s
1.950
1.950
1.950
1.950
47
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Weerstandsvermogen
2025
2026
2027
2028
2.835
1.955
2.946
3.611
Bedragen x € 1.000 Totaal
Onbenutte budgettaire capaciteit De onbenutte budgettaire capaciteit wordt bepaald door de post onvoorzien en het saldo van de begroting over de jaren 2025-2028. De uitkomst van de onbenutte budgettaire capaciteit bedraagt: Onbenutte budgettaire capaciteit
2025
2026
2027
2028
24
24
24
24
Saldo programmabegroting 2024-2027
-839
-1.519
-228
737
Totaal
-815
-1.495
-204
761
Bedragen x € 1.000 Onvoorzien
Onbenutte belastingcapaciteit Bij de bepaling van de onbenutte belastingcapaciteit wordt gekeken naar de ruimte die nog aanwezig is om de OZB-tarieven te verhogen. Hiertoe wordt het maximaal toegestane tarief vergeleken met de tarieven van de gemeente Nijkerk. Voor de maximale tarieven wordt uitgegaan van de normen volgens het "redelijk peil" zoals dat wordt gehanteerd voor de toelating tot artikel 12 van de Financiële verhoudingswet. Dit redelijk peil wordt jaarlijks gepubliceerd in de meicirculaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Op basis van de laatst beschikbare gegevens (meicirculaire 2024) is dit 0,1595% van de totale WOZ-waarde. De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Om dat te kunnen beoordelen moet duidelijk zijn welke eigen inkomsten daarbij worden betrokken en wat een redelijk peil is. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: • Onroerende zaak belasting (OZB); • Rioolheffing; • Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Bij gemaximaliseerd tarief bedraagt de OZB-opbrengst voor de gemeente Nijkerk € 17,5 miljoen. De huidige raming van de OZB-opbrengst bedraagt € 11,9 miljoen. Dit brengt de onbenutte belastingcapaciteit ongewijzigd op een bedrag van € 5,6 miljoen.
Als gevolg van besluitvorming over de kadernota 2025 zal de onbenutte belastingcapaciteit gaan afnemen. Dit is ook zichtbaar in de tabel over het structurele weerstandsvermogen.
2.2 Inventarisatie risico’s Algemeen Bij de bepaling van de risico’s zijn wij uitgegaan van specifieke risico’s. Algemene risico’s die op ons af komen hebben wij buiten beschouwing gelaten. Bij algemene risico’s valt te denken aan de beleidswijzingen vanuit het Rijk, netcongestie elektriciteit en schoon water. Inventarisatie incidentele risico’s Ten opzichte van de jaarstukken 2023 zijn er slechts beperkte wijzigingen opgetreden in de incidentele risico's. Bedragen x € 1.000 Risico’s vermogen
Begroting
Rekening
Begroting
2024
2023
2025
3.575
3.200
3.075
48
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Bedragen x € 1.000 Gewogen risico’s grondexploitatie*
Begroting
Rekening
Begroting
2024
2023
2025
6.562
6.095
6.100
10.137
9.295
9.175
Begroting 2024
Rekening 2023
Begroting 2025
Er zijn geen risico’s met een grote kans
0
0
0
Grote Kans (GK) = 75% risico Er zijn geen risico’s met een middelgrote kans Middelgrote kans (MK) = 50% risico
0 0
0 0
0 0
0
0
0
500
500
500
250
250
250
125
125
125
250
250
250
Kleine Kans (KK) = 25% risico
1.125
1.125
1.125
Structureel risico begrotingsjaar
2.450
2.075
1.950
3.575
3.200
3.075
Totaal risico’s * Bron: MPG (zie ook paragraaf Grondbeleid) Gewogen risico’s - incidenteel Bedragen x € 1.000, -/- = kans
Risico’s kleine kans (KK) = 25% risico Garantstellingleningen Planschade Gebleken is dat n.a.v. vaststelling van bestemmingsplannen het risico bestaat op een planschadeclaim. Vooralsnog is nog geen claim ingediend op basis waarvan planschade uitgekeerd dient te worden. In het algemeen hebben wij dit risico bij de bouwlocaties bij de ontwikkelaar neergelegd. Omgevingswet De exacte financiële gevolgen van de invoering van de omgevingswet per 1 januari 2024 zijn ook voor de nabije toekomst nog onzeker en daarmee is er een kans op onvoorziene hogere kosten, die in de tijd zullen uitvlakken. Cybercriminaliteit Gemeenten worden steeds vaker getroffen door cybercriminaliteit. Dit levert een risico op onze bedrijfsvoering
Met ingang van de begroting 2022 beschouwen wij het structurele risico van de jaarschijf (2023) als een risico dat incidenteel moet worden afgedekt door onze weerstandscapaciteit. Totaal
Inventarisatie structurele risico’s In volgende tabel is een overzicht opgenomen van de specifieke risico’s die een structureel effect kunnen hebben binnen de exploitatie. Gewogen risico’s – structureel Bedragen x € 1.000, -/- = kans Er zijn geen risico's met een grote kans
2025
2026
2027
2028
49
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Gewogen risico’s – structureel Bedragen x € 1.000, -/- = kans Grote kans (GK) = 75% risico Risico’s Middelgrote kans: Arbeidsmarkt De druk op de arbeidsmarkt is hoog. Het is voor ons steeds moeilijker om kwaliteit binnen te halen voor het budget wat wij daarvoor hebben. Wij verwachten dat dit een opwaartse druk geeft op het personeelsbudget. Sociaal domein Het open-eind-karakter van de diverse regelingen waaronder met name de uitgaven Jeugdhulp en Wmo staan onder druk. Daarnaast zorgt de toekomst van de sociale werkvoorziening, de toename van het aantal statushouders en de grilligheid van de hoogte van de rijksbijdragen voor onzekerheid. WW-verplichtingen Onze bedrijfsvoering brengt het risico van WWverplichtingen met zich mee. Middelgrote kans (MK) = 50% risico Risico’s kleine kans: Renterisico Het renteniveau is de laatste jaren gestegen, maar er lijkt zich nu een stabilisatie voor te doen. Maar er is een kleine kans dat de rente toch verder stijgt. Een stijging van de rente heeft uiteraard ook effect op onze rentelast. Een stijging van 1,00% kost ons op basis van onze financieringsbehoefte ± € 400.000. Inflatie en loonkostenontwikkelingen De inflatie en de stijging van de salarissen is hoog, maar dalende. Een stijging van 1% boven de door ons gebruikte parameters kost de gemeente ongeveer structureel € 500.000.
Kleine Kans (KK) = 25% risico Risico’s exploitatie
2025
2026
2027
2028
0
0
0
0
300
300
300
300
1.250
1.250
1.250
1.250
175
175
175
175
1.725
1.725
1.725
1.725
100
100
100
100
125
125
125
125
225 1.950
225 1.950
225 1.950
225 1.950
2.3 Beleid weerstandcapaciteit en risico’s Het beleid is vastgelegd in de nota risicomanagement. In het najaar 2024 wordt de geactualiseerde nota risicomanagement voorgelegd aan de gemeenteraad.
50
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2.4 Kengetallen De kengetallen geven een globaal beeld van de financiële positie. Voor de eerste globale beoordeling wordt aangesloten bij de zogeheten signaleringswaarden die afkomstig zijn uit onder meer de stresstest voor 100.000+ gemeenten. De kengetallen zijn ingedeeld in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal Netto schuldquote
Categorie A
Categorie B
Categorie C
Zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90-130%
>130%
met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90-130%
>130%
Solvabiliteitsratio
>50%
20-50%
<20%
Structurele exploitatieruimte
>0%
=0%
<0%
Grondexploitatie
<20%
20-35%
>35%
Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden”
<95%
95-105%
>105%
Omschrijving
JR 2022
JR 2023
BGR 2024
BGR 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
Netto schuldquote
47%
60%
80%
102%
123%
111%
102%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
43%
55%
77%
98%
115%
103%
94%
Solvabiliteitsratio
43%
40%
27%
25%
23%
24%
25%
Structurele exploitatieruimte
4,9%
1,6%
0,3%
0,3%
-0,9%
-0,5%
0,1%
Grondexploitatie
23%
30%
28%
37%
43%
25%
16%
Belastingcapaciteit “Woonlasten meerpersoonshuishouden”
82%
77%
82%
82%
83%
86%
89%
De financiële positie verslechterd in 2025 ten opzichte van 2024 weliswaar, maar kan nog steeds als ‘voldoende’ worden beoordeeld. De verslechtering van deze positie ten opzichte van de jaren tot en met 2024 wordt veroorzaakt door de financieringsbehoefte vanwege het gemeentelijke investeringsprogramma en de investering in de bouwgrond. Naar verwachting zal als gevolg van inkomende gelden vanuit de bouwgrond de financiële positie verbeteren. Bij de ontwikkeling van de belastingcapaciteit hebben wij rekening gehouden met de voorgenomen stijging van de OZB vanuit de Kadernota 2025 en de stijging van de rioolrechten vanuit het programma Water.
51
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3. Onderhoud kapitaalgoederen De openbare ruimte behoort ons allemaal toe; het is de plek waar veel activiteiten samenkomen. We fietsen, wandelen, spelen en ontmoeten elkaar daar. Tegelijkertijd is het de plek waar gewerkt wordt aan uitdagingen zoals klimaatadaptatie, verkeer en mobiliteit, biodiversiteit en het bevorderen van een gezonde leefomgeving en leefstijl. Dit stelt verschillende eisen aan het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De gemeente Nijkerk is verantwoordelijk voor het beheer van deze openbare ruimte. De gemeente Nijkerk streeft naar een toekomstbestendig beheer van de openbare ruimte. In 2020 is daarvoor de Visie Beheer Openbare Ruimte vastgesteld. Deze visie schetst het strategisch kader voor de ontwikkeling van de openbare ruimte tot 2031. De visie biedt per thema handvatten voor het beheer van de openbare ruimte en de daarin aanwezige objecten. De verdere uitwerking voor beheer op tactisch en operationeel niveau was tot nu toe vastgelegd in verschillende beheer- en beleidsplannen. Een duidelijke samenhang tussen de visie en de individuele plannen ontbreekt echter, daarnaast is de opbouw van de plannen divers en niet altijd eenduidig. Dit is de primaire reden om in 2025 te starten met een integraal beheerkader voor de openbare ruimte.
Het belangrijkste uitgangspunt van dit beheerkader is de integrale benadering van de openbare ruimte, waarbij afstemming tussen de verschillende disciplines wordt gewaarborgd en meer samenwerking plaatsvindt. Het bijeenbrengen van verschillende onderwerpen, perspectieven en belangen helpt om weloverwogen keuzes te maken. Door het opstellen van één kader voor de gehele openbare ruimte wordt dit gerealiseerd.
Kapitaalgoederen Het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte, zoals wegen, riolering, openbare verlichting, groenvoorzieningen en gebouwen, vergt een aanzienlijk deel van de financiële middelen in de gemeentebegroting. Het onderhoud van deze goederen is essentieel voor het goed functioneren van de gemeente op vele terreinen. Daarom is het belangrijk dat meerjarige kaders voor het beheer van kapitaalgoederen zijn vastgesteld en dat de financiële gevolgen inzichtelijk zijn en worden vertaald in de programmabegroting. In deze paragraaf worden de relevante ontwikkelingen voor de begroting van 2025 besproken. Deze paragraaf biedt een dwarsdoorsnede van de begroting. Onderhoudskosten kunnen in verschillende programma's voorkomen. Met vastgestelde beleids- en beheerplannen is inzichtelijk welke toekomstige investeringen nodig zijn om de kapitaalgoederen te behouden. Over het algemeen worden de jaarlijkse lasten, die verband houden met fluctuerende kosten van groot onderhoud, constant gehouden door het gebruik van een voorziening. Een helder en volledig overzicht is van belang voor een goed inzicht in de financiële positie.