2024-101 Bijlage - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
3.1 De beheerplannen per categorie Per categorie kapitaalgoederen bestaan een of meer beheerplannen. Hierin zijn de uitgangspunten voor het beheer beschreven en de beheerplannen geven inzicht in de financiële gevolgen op korte en langere termijn. Wegen Beheerplan Wegen Het doel van dit beheerplan is het onderhouden van de openbare wegen die onder het beheer van de gemeente Nijkerk vallen. De wegbeheerder is verantwoordelijk voor het optimaal beheren en onderhouden van de verhardingen, zodat de wegen hun functie kunnen blijven vervullen. Optimaal beheer vraagt om een balans tussen de technische minimumeisen, de wensen van de inwoners en het beschikbare budget. In 2024 is een start gemaakt met het actualiseren van het beheerplan. In 2025 zal het beheerplan als onderdeel van het integrale beheerkader ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden.
52
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Op basis van het huidige beheerplan wegen en de inspectieresultaten van het afgelopen jaar, zal er in 2025 zowel klein als groot onderhoud worden uitgevoerd aan de verharding in de gemeente Nijkerk. Wegbeheer zal in 2025 bijdragen aan integrale projecten zoals de herinrichting van de Luxoolseweg, Oude Barneveldseweg, Watergoorweg (tussen N301 en A28), Coltoflaan, en Krudopstraat, waarvan de uitvoering in 2025 start. Beheerplan Openbare Verlichting Het beheerplan openbare verlichting bevat de doelstellingen voor openbare verlichting, zoals het bevorderen van verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Het plan beschrijft daarnaast de technische en economische uitgangspunten die de gemeente hanteert bij het beheer van de openbare verlichting en de bijbehorende financiële consequenties. In 2025 worden diverse straten in de kern Hoevelaken voorzien van nieuwe led-verlichting en, indien nodig, worden de masten gelijktijdig vervangen. In 2025 zal het geactualiseerde beheerplan als onderdeel van het integrale beheerkader ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden. Beheerplan Straatmeubilair en Verkeersvoorzieningen Het beheerplan straatmeubilair en verkeersvoorzieningen biedt een kader voor de verantwoorde en eenduidige keuze en inrichting van straatmeubilair en verkeersvoorzieningen in de openbare ruimte. In 2024 zijn de objecten kwalitatief beoordeeld.
Naar aanleiding van deze inspectie worden in 2025 de noodzakelijke vervangingen uitgevoerd of opgenomen in het te actualiseren beheerplan, dat in 2025 ter besluitvorming als onderdeel van het integrale beheer kader aan de raad wordt aangeboden. Beheerplan Infrastructurele Kunstwerken Dit beheerplan beschrijft het beheer en onderhoud van bruggen, vlonders, tunnels en viaducten. Door de groei van de gemeente Nijkerk, zoals in Doornsteeg, Spaanse Leger en woonpark Hoevelaken, zijn er nieuwe civiele kunstwerken aangelegd. Naast de jaarlijkse inspectieronde en klein onderhoud zullen in 2025 in de wijk Strijland twee voetgangers-/fietsbruggen worden vervangen. In 2024 is een start gemaakt met het actualiseren van het beheerplan. In 2025 zal het beheerplan als onderdeel van het integrale beheerkader ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden. Water Beheerplan Haven en Sluis Bij de actualisatie en vaststelling van het beheerplan zijn beslissingen genomen over het behoud van verschillende infrastructurele voorzieningen voor de beroepsvaart en recreatie. Voor het onderhoud en de vervanging van deze voorzieningen is groot onderhoud gepland, gebaseerd op inspectieresultaten. De sluisdeuren worden jaarlijks geïnspecteerd en indien nodig vervangen. Op basis van de inspectie van 2024 zal er in 2025 groot onderhoud aan de sluisdeuren plaatsvinden.
Beheerplan Sloten en Bermen Bij de vaststelling van het beheerplan zijn beslissingen genomen over het beheer en onderhoud van bermen, watergangen en duikers. Op basis van uitgevoerde inspecties zijn de werkzaamheden voor de komende jaren gepland, waaronder maaibeheer en verplicht slootonderhoud, met speciale aandacht voor het vergroten van de biodiversiteit. De monitoring van de biodiversiteit is volgens het beheerplan in 2024 gestart. In 2025 zullen de werkzaamheden uit het beheerplan worden voortgezet, waarbij ook rekening wordt gehouden met wegbeheer (bermen frezen). Groen In 2025 wordt verdere invulling gegeven aan de uitvoering van het effectgericht beheer volgens de Visie Openbare Ruimte. Dit betekent dat de basis op orde blijft en er wordt ingespeeld op de wensen en behoeften van de burger. Beheerplan Groen, Spelen, Begraven Op basis van uitgevoerde inspecties naar de technische staat van het groen en breed gedragen wensen van inwoners, worden diverse groenrenovaties voorbereid en uitgevoerd, zoals in de wijk Strijland. Voor een aantal projecten wordt de groenrenovatie integraal uitgevoerd in combinatie met groot onderhoud van wegen en/of riolering, zoals in de wijken Rensselaer en de Campenbuurt.
53
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Er wordt rekening gehouden met de uitdagingen die op ons afkomen, zoals de impact van klimaatverandering, de verhouding tussen recreatieve ruimte en bebouwd gebied, en de vraag van inwoners en organisaties om deel te nemen aan en eigen initiatieven te stimuleren en te faciliteren. In het groenbeleid zijn richtlijnen opgenomen over hoe om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering, het zogenaamde "snippergroen", monumentale bomen, en plagen en ziekten. In 2025 wordt de verdere vertaling van het beleid in het groenbeheerplan geactualiseerd. In 2024 is het nieuwe speelruimteplan vastgesteld. De geplande acties voor 2025 worden uitgevoerd. Dit betekent dat in 2025 integraal invulling wordt gegeven aan de uitvoering van het speelruimteplan in de wijken Rensselaer, de Campenbuurt en het gebied Steenbeek. De uitwerking zal plaatsvinden in 2025. Het hondenbeleidsplan is vastgesteld in 2023. De geplande acties (plaatsen afvalbakken) voor 2024 zijn uitgevoerd. De verdere uitwerking van het hondenbeleidsplan vindt plaats in 2025. Beheerplan begraafplaatsen In 2025 wordt het vastgestelde beleid voortgezet: uitbreiding van de begraafplaats in Nijkerkerveen worden deze werkzaamheden afgerond. In 2025 wordt het beheerplan geactualiseerd. Onderdeel van het beheerplan zijn de leges. Volgens de vastgestelde ombuigingen zullen de leges in 2026, 100% kostendekkend moet zijn.
Programma water In 2025 wordt de inzet op de thema’s klimaatverandering en duurzaamheid voorgezet. Dat gebeurt o.a. door hemelwater van de gemengde riolering af te koppelen. Daarnaast wordt in 2025 verder ingezet op communicatie en participatie. Dit gebeurt o.a. de inzet van de klimaatkamer, regenwateradviseurs, operatie steenbreek, groene daken en regentonnen. In overeenstemming met het Programma Water 2024-2028 worden er uitgebreide werkzaamheden uitgevoerd aan de riolering en wordt er invulling gegeven aan de wateropgave vanuit de zorgplicht voor hemelwater- en grondwaterbeheer. De werkzaamheden omvatten voornamelijk het vervangen van rioleringen, verbeteringen aan het rioleringssysteem, het afkoppelen van verharde oppervlakten, het aanpakken van locaties met wateroverlast, en maatregelen in het kader van klimaatadaptatie. Vanaf 2025 zullen meerdere integrale afkoppelingsprojecten van start gaan, zoals bijvoorbeeld op de Coltoflaan, Hoevelaken Noord, en in de wijk Corlaer. Gebouwen Beheerplan voor Gemeentelijke Gebouwen Het doel van het beheerplan is om de staat van gemeentelijke gebouwen te monitoren, achterstallig onderhoud te voorkomen en inzicht te verschaffen in de noodzakelijke kosten voor instandhouding over een langere periode. De meerjarenonderhoudsbegroting (MOB), die onderdeel is van het beheerplan, beslaat een periode van 20 jaar.
Deze MOB is gebaseerd op een conditiescore van 2 volgens de NEN 2767 norm. In 2024 is een start gemaakt met het actualiseren van het MOB. In het eerste kwartaal van 2025 zal het MOB ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden. De MOB wordt na vaststelling onderdeel van de nota vastgoed 2025-2035. Deze nota brengt het gemeentelijk- en maatschappelijk vastgoed, (nota maatschappelijk vastgoed en sportnota), samen in één beleidsdocument. De nota vastgoed 2025-2035 wordt in 2025 opgesteld.
54
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Overzicht beheerplannen en planperiodes Categorie
Beheerplan
Planperiode (huidig)
Jaar herziening
Wegen
Wegen
2025 t/m 2029
2029
Infrastructurele kunstwerken
2016 t/m 2020
2025
Openbare verlichting
2021 t/m 2025
2025
Verkeersvoorzieningen en straatmeubilair
2021 t/m 2025
2025
Havens
2021 t/m 2025
2025
Sloten en bermen
2022 t/m 2026
2026
Groen
2012 t/m 2017
2025
Speelvoorzieningen
2024 t/m 2029
2029
Begraafplaatsen
2021 t/m 2025
2025
Programma water
Programma water
2024 t/m 2028
2028
Gebouwen
Gemeentelijk vastgoed
2024 t/m 2028
2029
Water Groen
3.2 Beleidskader Het onderhoud van bovengenoemde kapitaalgoederen gebeurt aan de hand van beheerplannen. Een beheerplan wordt elke vijf jaar herzien. In deze paragraaf wordt verder een overzicht gegeven van de bestaande en geplande beheerplannen en de financiële consequenties inclusief de vertaling daarvan in de begroting (meerjarig). Elk beheerplan bevat het uitgewerkte beleidskader voor het betreffende onderwerp en een gedetailleerde planning van de kostendekking. In het vervolg van deze paragraaf worden de hoofdlijnen daarvan samengevat.
55
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4. Financiering 4.1 Wettelijk kader De paragraaf financiering bevat in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille. Artikel 17 van de Financiële verordening bevat de uitgangspunten en richtlijnen waaraan het college zich heeft te houden bij het aantrekken en uitzetten van geldmiddelen. Dit artikel is nader uitgewerkt in het Financieringsstatuut, vastgesteld door het college. De paragraaf Financiering in de begroting en het jaarverslag gaan in op de (verwachte) financieringspositie van de gemeente en het bijbehorende risicoprofiel.
4.2 Financieringspositie De financieringspositie per 1 januari verloopt volgens de begroting over de jaren 2024 tot en met 2027 als volgt: 2025 een financieringstekort van € 69,2 miljoen 2026 een financieringstekort van € 113,0 miljoen 2027 een financieringstekort van € 128,9 miljoen 2028 een financieringstekort van € 115,2 miljoen De financieringspositie wordt bepaald door te kijken in welke mate de boekwaarde vaste activa en de voorraden grond worden gefinancierd met eigen vermogen (reserves) en lang vreemd vermogen (langlopende geldleningen en voorzieningen). Het is een hulpmiddel om te kijken welke financieringsbehoefte de gemeente de komende jaren heeft. Hierdoor kan er een inschatting worden gemaakt van de verwachte rentelasten of baten in de komende jaren. In tegenstelling tot de liquiditeitspositie gaat het hier niet om daadwerkelijke geldstromen. De werkelijke financieringspositie en de daarbij behorende financieringsbehoefte zijn op de korte termijn beheersbaar. Inzicht op langere termijn is vaak afhankelijk van diverse grote investeringen. Als gevolg van procedures, planning, andere deelnemers in projecten, enz. is dit minder goed voorspelbaar/stuurbaar. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan uitgaven in verband met de bouwgrondexploitatie. Tot en met de begroting van 2024 gebruikte wij deze methodiek om de rentelasten te bepalen.
Vanaf de begroting 2025 gebruiken wij het EMU-saldo om de rentelasten te bepalen. Het EMU-saldo geeft namelijk een goed inzicht in de kasstromen voor de komende vier jaren. Bij het onderdeel liquiditeitspositie komen wij terug op het EMU-saldo.
4.3 Liquiditeitspositie Door een goed beheer van de dagelijkse saldi wordt gestreefd naar een optimaal rendement en wordt erop toegezien dat de liquiditeitspositie steeds voldoende is om te garanderen dat de gemeente aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. Ter ondersteuning van één en ander worden maandelijks liquiditeitsprognoses opgesteld. In het algemeen wordt geprobeerd het financieringstekort op te lossen door het aantrekken van kort geld. Dit is niet altijd mogelijk in verband met de zogenaamde kasgeldlimiet. De door het Rijk vastgestelde kasgeldlimiet is 8,5% van de lasten van deze begroting. Het doel van de kasgeldlimiet is om de directe gevolgen van een snelle rentestijging te beperken. Gemeenten mogen hun financieringsbehoeften slechts voor een beperkt bedrag met kort geld (looptijd < 1 jaar) financieren. Als de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden, is de gemeente verplicht om de korte financiering om te zetten in vaste financiering. Voor het begrotingsjaar 2025 bedraagt de kasgeldlimiet € 14 miljoen. In de exploitatiebegroting is rekening gehouden met de rentelasten van het financieringstekort. Daarbij wordt een financieringstekort tot de kasgeldlimiet tegen de rente kort geld (2,5%) meegenomen, de eventuele rest wordt meegenomen tegen de rente lang geld. Voor 2025 schatten wij de rente voor lang geld in op 3%.
In verband met de verwachte onderuitputting hebben we gerekend met een percentage van 2,5%. Het verleden heeft ons geleerd dat als gevolg van goed liquiditeitsbeheer deze keuze verantwoord is. 56
B e g r o t i n g
2 0 2 5
In onderstaande tabel vindt u de berekening van het EMU-saldo. De berekening van het EMU-saldo is technisch gezien de doorrekening van de kasstroom van de gemeente Nijkerk. Een negatief berekend EMU-saldo is een negatieve kasstroom. EMU saldo (x € 1.000) 1 (+) 2 (-) 3 (+)
Exploitatiesaldo vóór toevoeging/onttr. Reserves Mutatie (im)materiële vaste activa
2024
2025
2026
-2.000
-3.000
2027
-3.000
2028
-2.000
-1.000
0
20.000
0
6.000
0
-1.000
0
-2.000
-1.000
-1.000
-3.000
12.000
13.000
3.000
-27.000
4 (-)
Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (incl.bouwgronden in expl.)
5 (-)
Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa
0
0
0
0
0
Berekend EMU-saldo
0
-35.000
-18.000
-12.000
25.000
De renteontwikkeling wordt kritisch in de gaten gehouden en indien nodig zullen, mede anticiperend op aflopende leningen op middellange termijn, één of meer nieuwe langlopende geldleningen worden aangetrokken. Medio 2024 heeft de gemeente 14 opgenomen langlopende leningen in portefeuille. Dit voor een bedrag van 56 miljoen euro na aflossing in 2024. Bij het optimaliseren van het renteresultaat worden voor het aantrekken van geld als gevolg van de liquiditeitspositie meerdere marktpartijen benaderd voor offertes. Aan de hand van deze offertes wordt een keuze gemaakt. De gemeenten zijn verplicht om hun banksaldi aan te houden bij de rijksoverheid; het zogenaamde schatkistbankieren. Hierdoor hoeven wij geen specifiek beleid te hebben voor het uitzetten van overtollige kasgelden.
4.4 Risicobeheer De gemeente heeft in het kader van het risicobeheer te handelen conform de uitgangspunten zoals deze zijn opgenomen in de financiële verordening en het financieringsstatuut. In de Wet Fido zijn kaders opgenomen ter beperking van het renterisico op de netto vlottende schuld (kasgeldlimiet) en het renterisico op de vaste schuld (renterisiconorm). De kasgeldlimiet is besproken onder het onderdeel liquiditeitspositie. Renterisiconorm Het doel van de renterisiconorm is om tot een spreiding binnen de langlopende lening portefeuille te komen, zodat het renterisico wordt beperkt. De jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen mogen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Bedragen x € 1 miljoen
2025
2026
2027
2028
Renteherziening op vaste schuld
0,0
0,0
0,0
0,0
Aflossingen
5,9
5,9
5,3
5,2
Renterisico (1+2)
5,9
5,9
5,3
5,2
Renterisiconorm
33,4
32,2
29,2
28,8
Ruimte (+) of overschrijding (-)
27,5
26,3
23,9
23,6
Relatiebeheer De BNG is de huisbankier van de Gemeente Nijkerk.
57
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4.5 Schatkistbankieren De lagere overheden zijn verplicht overtollige middelen aan te houden bij het Ministerie van Financiën (schatkist). Om het dagelijkse kasbeheer doelmatig uit te kunnen voeren is een drempelbedrag bepaald wat buiten de schatkist mag worden gehouden: een bedrag van 2% van het begrotingstotaal. De Gemeente Nijkerk mag in 2025 een positief rekening-courantsaldo bij de banken hebben van afgerond € 4,1 miljoen. Het meerdere wordt dagelijks naar de schatkist overgemaakt.
4.6 Renterisicoprofiel In het voorgaande is de technische werkwijze van gemeente op het gebied van financiering beschreven. Hierna worden de kansen en bedreigingen voor onze financieringspositie en bijbehorende rentelasten- en baten beschreven. Rentevisie We zien op dit moment dat zowel de korte rente als de lange rente het afgelopen jaar een stijgende tendens hebben gehad. De toenemende onzekerheid ten aanzien van de ontwikkelingen van wereldeconomie, geopolitieke factoren en de economische ontwikkelingen (o.a. de stijgende inflatie) wordt gevolgd om de eventuele gevolgen voor de risico-opslag op eventueel aan te trekken kort en/of lang geld zo goed mogelijk in te schatten. Risicoprofiel We gaan de komende jaren meer investeren, vanwege de ambities die we hebben in de openbare ruimte, zoals vastgelegd in de door de raad vastgestelde het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) en de omgevingsvisie. Een hoog investeringsvolume leidt tot meer behoefte aan vreemd vermogen en de planning van de investeringen heeft grote invloed op de daarmee samenhangende rentelasten. Een uitstel of een versnelling in deze investeringen zien we dus rechtstreeks terug in onze rentelasten. We zullen de planning van de investeringen dus goed in de gaten moeten houden, zodat we de renterisico’s zo veel mogelijk kunnen beperken.
De ontwikkelingen binnen de bouwgrondexploitatie zijn van groot belang voor het renteresultaat. Op basis van de boekwaarden worden financieringskosten doorberekend aan de bouwgrondexploitatie. Vertraging of versnelling van de uitvoering (de boekwaarde verandert hierdoor) hebben gevolgen voor ons netto renteresultaat en voor daadwerkelijke geldstromen. Renteresultaat Schema rentetoerekening De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die moet worden doorberekend
2025 3.464 20 765 n.v.t.
2026 4.401 20 960 n.v.t.
2027 4.661 20 1.005 n.v.t.
2028 4.395 20 600 n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
2,0% 400
2,0% 400
2,0% 360
2,0% 320
De aan taakvelden toe te rekenen rente
3.079
3.821
3.996
4.059
De werkelijk aan taakvelden (programma’s inclusief overzicht Overhead) toegerekende rente (renteomslag)
1.770
1.970
1.970
2.030
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-1.309
-1.851
-2.026
-2.029
+ -
Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (waardering op contant waarde); 2,0% +
58
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4.7 Garantstellingen geldleningen De gemeente Nijkerk staat garant voor geldleningen die door diverse stichtingen en verenigingen zijn aangetrokken. Op 1 januari 2025 is dit een bedrag van € 1.635.000.
59
B e g r o t i n g
2 0 2 5
5. Bedrijfsvoering 5.1 Beleidsvoornemens Een solide bedrijfsvoering is essentieel voor de organisatie en de dienstverlening aan onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Een kwalitatief goede bedrijfsvoering maakt het mogelijk ons snel aan te kunnen passen aan en in te spelen op veranderingen en nieuwe opgaven. De ambities voor 2025 en verder zijn geënt op deze benadering. Daarmee is er continuïteit met de koers die enige tijd geleden voor de organisatie is ingezet. Er wordt onder meer volop ingezet op de invulling van vacatures, digitalisering van processen, uitbreiden van de digitale dienstverlening aan inwoners en bedrijven, vergroten van de digitale vaardigheden van medewerkers en het data gedreven werken. Daarnaast onderzoeken wij op welke wijze Artificial Intelligence hier een bijdrage in kan leveren.
5.2 Doorontwikkeling van de organisatie Door het college van B&W is met het vaststellen van de ontwikkelagenda voor de komende jaren een bestuurlijke richting bepaald. In de ontwikkelagenda zijn ambities opgenomen die om organisatorische doorvertaling vragen. Vanuit de ontwikkelagenda kwam een nadrukkelijkere behoefte naar voren om integraal te gaan samenwerken met aansturing om de opgaven heen. Dit vraagt om een flexibelere manier van organiseren waarbij opgaven en mensen centraal staan, maar ook om een organisatie waar dienstverlening, communicatie en participatie hoog in het vaandel staan. Met een blik van buiten naar binnen, vanuit het bewustzijn dat we er voor inwoners zijn. Uit de interne evaluatie van het concernplan 2021-2022 komen meerdere van deze ontwikkelpunten ook naar voren. Na het zomerreces in 2023 is de directie met de teamleiders een traject opgestart om hier vorm aan te geven en de organisatie hierop door te ontwikkelen. De verwachting is dat dit traject eind 2025 is afgerond, met dien verstande dat dit laatste geen leidend beginsel is. Om de organisatie te verstevigen en wendbaar te maken voor veranderingen van buitenaf en het uitvoeren van nieuwe opgaven wordt in het najaar gestart met het ‘management development’ traject. In 2024 wordt de structuur en inrichting van de organisatie geëvalueerd en waar nodig bij gestuurd.
5.3 Formatie De arbeidsmarkt is en blijft aanhoudend krap. De VNG en het UWV melden dat de verwachting is dat dit komende jaren ook zo zal blijven. Tekorten doen zich in vrijwel alle beroepsgroepen, opleidingsniveaus en regio’s voor. De VNG geeft aan dat voor gemeenten voornamelijk de vacatures in het ruimtelijke werkveld de grootste uitdaging is. De algehele wervingsinspanning is als gevolg hiervan stevig en vraagt veel inzet qua mensen en middelen. Stand van de formatie per 1-6-2024 is Vaste formatie Tijdelijke formatie Vacatureruimte Bezetting
: : : :
320 FTE 18 FTE 23 FTE 314 FTE
De griffie is hierin niet meegenomen
60
B e g r o t i n g
2 0 2 5
5.4 Intergemeentelijke samenwerking bedrijfsvoering (BLNP) Een deel van onze interne bedrijfsvoering wordt vormgegeven binnen de samenwerking in BLNP (Bunschoten, Leusden, Nijkerk, Putten). Duidelijk is geworden dat de huidige samenwerkingsvorm niet meer past bij de afzonderlijke behoeften van de individuele gemeenten. Om die reden is er een proces gestart om de behoeften van de gemeenten in kaart te brengen om van daaruit tot de juiste samenwerkingsvorm(en) te komen. Dit najaar zullen wij uw raad over de uitkomsten van dit proces verder informeren.
5.5 Communicatieplan en participatievisie In 2023 is gewerkt aan de totstandkoming van de professionalisering van communicatie en participatie. Beide disciplines spelen een cruciale rol bij het leggen van verbinding met inwoners, ondernemers en organisaties. Dit draagt bij aan het realiseren van onze maatschappelijke opgaven en de relatie en het vertrouwen van onze lokale samenleving in de gemeente Nijkerk. Begin 2024 is het strategisch communicatieplan vastgesteld en op 19 september 2024 ligt de participatievisie ter goedkeuring aan u voor. Ondertussen werken we al aan de uitvoering van het plan en de visie en hebben we in beeld gebracht wat we moeten doen om een en ander verder te kunnen ontwikkelen en in te bedden in onze organisatie. De afgelopen periode heeft het cluster Communicatie al stappen gezet om de communicatie verder te verbeteren en door te ontwikkelen. Zo zijn onder andere openstaande vacatures ingevuld, individuele opleidingen opgestart en is de verbinding gezocht met het bestuur en de organisatie. De verdere ontwikkeling geschiedt de komende periode langs vijf ontwikkellijnen: 1. 2. 3. 4. 5.
basis op orde; creëren van interne bewustwording; ondersteunen en faciliteren; evalueren en leren; profileren van de gemeente.
Voor participatie richten we een ontwikkelteam Participatie op, die de regierol op zich neemt en de organisatie bij de hand neemt, adviseert en ook in de uitvoering een ondersteunende rol kan spelen. De doorontwikkeling zal gefaseerd worden ingevoerd.
5.6 Kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming en stukken De afgelopen periode is duidelijk geworden dat de kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming verbeterd moet worden. De kwaliteit van de stukken is niet altijd voldoende, de centrale regie op de bestuurlijke processen ontbreekt en de inrichting van het bestuurlijk besluitvormingsproces is niet optimaal. Uw gemeenteraad heeft begin 2024 een motie aangenomen met betrekking tot de kwaliteit van de stukken voor de bestuurlijke besluitvorming. Om de benodigde kwaliteitsverbetering te realiseren wordt er een gefaseerde aanpak gevolgd. In 2024 starten wij met fase 1 om tot een goede inrichting te komen zodat bij de Kadernota 2026 (medio 2025) duidelijk wordt wat (structureel) nodig is om de kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming organisatorisch te kunnen borgen.
5.7 Planning en control De planning en controlcyclus van de gemeente is erop gericht om enerzijds vooraf financiële en inhoudelijke kaders te stellen (planning) ten behoeve van het beleid en de bedrijfsvoering van de gemeente. Anderzijds is het doel om tussentijds en achteraf verantwoording af te leggen (control) over de beheersing en uitkomsten van het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering. De planning en controlcyclus van de gemeente ziet er als volgt uit:
61
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Jaarrekening
Kadernota
Planning Control
2e Bestuursrapportage
Begroting
1e Bestuursrapportage
Met de kadernota stelt de gemeenteraad de beleidsmatige en financiële kaders vast voor de daarop volgende begroting. De begroting wordt opgesteld op basis van de kadernota. De raad beschikt over de middelen (budgetrecht) en stelt het geld beschikbaar dat uitgegeven mag worden (kaderstellende taak). Met het vaststellen van de begroting oefent de raad het budgetrecht uit en machtigt het college tot het uitvoeren van die begroting. Het college legt tussentijds met de 1e en 2e bestuursrapportage verantwoording af over het gevoerde beleid en de (verwachte) financiële uitkomsten. Met de jaarrekening wordt definitief verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid en de financiële uitkomsten over dat jaar. Met het vaststellen van de jaarrekening oefent de raad haar controlerende taak uit en verleent het college daarmee vrijwaring voor het gevoerde beleid. Een goede beschrijving van relevante bedrijfsprocessen en monitoring van de werking van die bedrijfsprocessen (de administratieve organisatie en interne beheersing) is de basis voor een betrouwbare planning en controlcyclus. Enerzijds ligt hier een taak die nodig is om een goedkeurende verklaring van de accountant te krijgen (de eisen op dit vlak nemen steeds verder toe), anderzijds is dit van belang voor de rechtmatigheidsverantwoording die het college met ingang van de jaarrekening 2023 moet afleggen.
De accountant beoordeelt de administratieve organisatie en interne beheersing van de gemeente in het kader van de onafhankelijke externe accountantscontrole. Jaarlijks doet de accountant verslag van de bevindingen en geeft aanbevelingen ter verbetering. De opvolging van deze aanbevelingen is een structureel punt van aandacht. De afgelopen jaren is geïnvesteerd in het verbeteren van de basis van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de komende periode is de verdere verbetering van het inkoopproces een speerpunt. De eisen worden ook strenger voor de monitoring van het voldoen aan de regelgeving op het vlak van de informatieveiligheid en de privacy (control). Tegelijkertijd geeft de monitoring ook inzicht in wat we doen en kunnen we hier transparant over communiceren (intern, met andere organisaties en met de samenleving). Om dit effectief te doen is het belangrijk dat de verschillende monitoringinstrumenten onderling zijn afgestemd en zijn gestroomlijnd met de planning en controlcyclus. Reguliere monitoring vindt plaats via de planning en controlcylcus. Daarnaast werken we met een monitor Sociaal Domein omdat het hier om relatief nieuwe taken gaat die (landelijk) in beweging zijn met een grote budgettaire impact. De wens is om ook een monitor Fysiek Domein te ontwikkelen om op deze wijze de ontwikkeling van dit vlak beter te volgen.
Vanuit de ontwikkelagenda is er structureel extra ruimte aan de organisatie gegeven om de kwaliteit en capaciteit ten behoeve van privacy en verbijzonderde interne controle meer vorm te geven.
62
B e g r o t i n g
2 0 2 5
5.8 Huisvesting In augustus 2024 is het gemeentehuis aan de Van ’t Hoffstraat in gebruik genomen. Ook zijn er extra werkplekken gecreëerd in het deel van het pand wat nog tot voor kort in gebruik was door de Rabobank. De komende twee jaar wordt onderzocht in hoeverre dit laatst genoemde deel van het pand benodigd blijft om de organisatie goed te laten functioneren.
5.9 Dienstverlening De inwoner staat centraal bij onze dienstverlening, want als gemeente werken we voor onze inwoners. Onze houding hierbij is vriendelijk en bereikbaar, we denken vanuit de inwoner, zijn efficiënt, begrijpelijk en duidelijk. Gastvrijheid (‘hospitality’) is wat doorklinkt in ons contact met de inwoner. Elke medewerker is aanspreekbaar op zijn of haar dienstverlening. We hebben een visie op dienstverlening en vanuit dit dienstverleningsconcept verbeteren we de kwaliteit van onze dienstverlening. We zijn gestart met het project Servicecentrum voor de eenvoudige en snel af te handelen producten en diensten. De contacten die binnenkomen via de kanalen telefonie, balie en mail worden waar mogelijk bediend in één contactmoment en vanuit de omnichannelgedachte. Omnichannel gaat uit van een uniforme dienstverlening over alle communicatiekanalen. De uniforme dienstverlening houdt in dat de wijze van dienstverlening, verwerking van aanvragen en de beantwoording van vragen gelijk is. Ongeacht het door de inwoner gekozen communicatiekanaal. Om deze uniforme dienstverlening te bereiken is aandacht voor de doorontwikkeling van verschillende communicatiekanalen, zoals de verbetering van onze webformulieren en een klantportaal.
In het klantportaal kan de inwoner de status van actieve zaken volgen, communiceren met de gemeente of individuele behandelaren, en zelfstandig aanvullende informatie aanleveren. Het is een manier van proactieve dienstverlening, doordat inwoners en ondernemers voorzien worden van statusinformatie over lopende en gesloten aanvragen, meldingen en zaken. Medewerkers zijn dan minder tijd aan vragen over statusupdates, waardoor zij de tijdbesparing kunnen benutten voor het versterken van maatwerk. Naast het bereikbaar zijn tijdens kantoortijden, breiden we onze dienstverlening nog meer uit op onze website. We streven er naar om volledig te zijn in onze informatie op de website en naar inwoners en daar waar mogelijk kunnen dan meer producten en diensten digitaal worden afgenomen. Op deze manier kunnen onze inwoners steeds meer kanalen kiezen en ook de tijd en plaats waarop ze gemeentelijke diensten gebruiken. Wij zullen de dienstverlening daarnaast verbeteren door feedback te vragen over onze dienstverlening. Wij zijn gestart met het feedback vragen na een baliebezoek en een MOR-meldingen en ook op de website kan feedback achtergelaten worden.
5.10 Artificial Intelligence Eén van de grote technologische ontwikkelingen waar ook wij als gemeente mee te maken hebben is die van Artificial Intellegence (hierna AI). Binnen de gemeente maken wij tot dusverre op beperkte schaal en vaak persoonsgebonden gebruik van de mogelijkheden van AI. Het gaat hierbij veelal om het bewerken/samenvatten van teksten of het gebruik als informatiebron. In de zomer van 2023 hebben wij uit hoofde van Privacy en Informatieveiligheid de medewerkers hiervoor een aantal richtlijnen meegegeven. De mogelijkheden van AI zijn echter vele malen groter. Naast de mogelijkheden die AI kan bieden op het gebied van versnellen van werkprocessen en verbeteren van de dienstverlening kan AI bijdragen aan de deskundigheid van onze medewerkers. Om die reden is onlangs binnen BLNP het initiatief genomen om dit beter in kaart te brengen en te komen tot een visie t.a.v. AI. In een aantal andere Nederlandse gemeenten draaien op dit moment een aantal pilots. De inzichten die dit geeft zullen hier zeker bij betrokken worden. Daarnaast zien wij in toenemende mate dat leveranciers van gemeentelijke software AI toepassingen in de nieuwe versies van software beschikbaar stellen.
63
B e g r o t i n g
2 0 2 5
6. Verbonden partijen De gemeente Nijkerk wil haar doelstellingen optimaal realiseren. In een groot aantal gevallen is dit op eigen gemeentelijke kracht mogelijk. Er zijn echter ook zaken waar het, uit praktisch en bestuurlijk oogpunt, beter is daarvoor met derden samen te werken. Dit kunnen andere overheden zijn (met name gemeenten en provincies), maar soms ook niet-overheden. Wanneer een dergelijke samenwerking aan een aantal criteria voldoet, is er sprake van een ‘verbonden partij’. Het aangaan van banden met deze verbonden partijen komt altijd voort uit het publieke belang. Nijkerk is met haar verbonden partijen actief in meerdere regio’s en provincies. Deze paragraaf geeft het wettelijk kader en de visie op de verbonden partijen weer en toont een overzicht van de bestaande verbonden partijen. In verband met een wijziging van het Besluit begroting en verantwoording (BBV) zijn de beleidsvoornemens van de verbonden partijen niet vermeld in deze paragraaf, maar opgenomen in de programma’s (samenvoeging van de gemeentelijke beleidsdoelen en de doelen van de verbonden partijen).
6.1 Wettelijk kader Een verbonden partij is volgens het BBV: een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en een financieel belang heeft. Onder financieel belang wordt verstaan: een bedrag dat onze gemeente aan de verbonden partij ter beschikking heeft gesteld, dat wij niet kunnen verhalen wanneer de verbonden partij failliet gaat, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan: zeggenschap, hetzij vanuit van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij vanuit stemrecht. Er zijn twee soorten verbonden partijen: Publiekrechtelijk: het aangaan van samenwerkingsvormen in de publiekrechtelijke sfeer is geregeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Volgens de Wgr kunnen de raad, het college of de burgemeester ’afzonderlijk of tezamen ieder voor zover het de eigen bevoegdheden betreft’ een gemeenschappelijke regeling treffen om één of meer belangen van de gemeente te behartigen. Als het college of de burgemeester tot een gemeenschappelijke regeling wil besluiten, is er vooraf toestemming nodig van de raad. Afhankelijk van de aard van samenwerking kan wel of geen rechtspersoon worden gecreëerd. Wordt er geen rechtspersoon gecreëerd dan bestaat de samenwerking vooral uit overleg.
Wordt er wel een rechtspersoon (een openbaar lichaam) in het leven geroepen, dan is er sprake van verlengd lokaal bestuur; Privaatrechtelijk: Sinds 2002 is het in de Gemeentewet zo geregeld dat het college beslissingsbevoegd is tot het aangaan van privaatrechtelijke verplichtingen. Daaronder vallen ook de besluiten om als gemeente deel te nemen aan privaatrechtelijke ‘verbonden partijen’ zoals stichtingen, verenigingen, vennootschappen en dergelijke. Wel voorziet artikel 160 van de Gemeentewet in een verplichte toezending van het ontwerpbesluit aan de raad en is de goedkeuring van Gedeputeerde Staten nodig. Ontwerpbegrotingen van gemeenschappelijke regelingen De Wgr verplicht besturen van gemeenschappelijke regelingen om hun ontwerpbegroting ten minste zes weken voor de vaststelling toe te zenden aan de raden van de betreffende gemeenten. Dat geldt voor alle gemeenschappelijke regelingen, ook al betreft de samenwerking uitsluitend college- of burgemeesters bevoegdheden. De gemeenteraad heeft dan gedurende zes weken de gelegenheid om bij het dagelijks bestuur zienswijzen in te dienen over de ontwerpbegroting. Het dagelijks bestuur zorgt ervoor dat de ingediende zienswijzen aan het algemeen bestuur worden voorgelegd. Het wetsvoorstel “Versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen” is per 1 juli 2022 in werking getreden.
De wet versterkt de positie bij besluitvorming en de controlerende rol van gemeenteraden door hen meer inspraak te geven bij het treffen van gemeenschappelijke regelingen en bij het nemen van besluiten door de besturen daarvan. Gemeenschappelijke regelingen (GR’en) hebben tot 1 juli 2024 de tijd om het wetsvoorstel te implementeren en de regelingen aan te passen. 64
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Het overzicht in de laatste paragraaf geeft de bestaande gemeenschappelijke regelingen van de gemeente weer en per gemeenschappelijke regeling welk bestuursorgaan bevoegd is.
6.2 Visie op verbonden partijen Om te beoordelen of aan ‘verbonden partijen’ wordt deelgenomen heeft het gemeentebestuur de volgende toetsingscriteria vastgesteld: • de taak kan niet of zeer moeilijk door de gemeente alleen worden uitgevoerd; • gezamenlijke uitvoering van de taak levert voor de gemeente een concrete meerwaarde op; • de voordelen van de samenwerking wegen op tegen de nadelen. Het gemeentebestuur van Nijkerk is voorstander van samenwerking binnen publiekrechtelijke kaders. In sommige gevallen is het noodzakelijk om samenwerking op privaatrechtelijk terrein aan te gaan. In dat geval geldt als extra criterium dat samenwerking via publiekrechtelijke weg niet, of slechts zeer moeilijk, mogelijk is. De beoordeling of onze gemeente blijft deelnemen, aan welke vorm van samenwerking dan ook, is een continu proces. Telkens wanneer er een verandering in de vorm van samenwerken zich voordoet, wordt beoordeeld of de samenwerking nog voldoet aan de criteria of dat de betreffende taken beter op een andere manier verwezenlijkt kunnen worden.
6.3 Lijst van verbonden partijen De gemeente c.q. de gemeentelijke bestuursorganen zijn deelnemer in de verbonden partijen welke hieronder staan weergegeven, conform het BBV onderverdeeld in de volgende typen verbonden partijen: 1. Gemeenschappelijke regelingen; 2. Vennootschappen en coöperaties; 3. Stichtingen en verenigingen; en 4. Overige verbonden partijen. 6.2.1 Gemeenschappelijke regelingen 1. Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden, gevestigd te Arnhem Type
Gemeenschappelijke regeling
Openbaar belang
Het voorkomen en bestrijden van incidenten op het gebied van de openbare veiligheid, hulpverlening en volksgezondheid
Vertegenwoordiging
Burgemeester G.D. Renkema (lid algemeen bestuur)
Financieel belang
GGD: verwachte omvang
€ 1.145.000
JGZ: verwachte omvang
€
800.000
RVP/Meningokokken: verwachte omvang
€
148.000
BRW: verwachte omvang
€ 2.781.000
Bevolkingszorg; verwachte omvang
€
Verwachte omvang
per:
51.000
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 6.302.000
€ 9.309.000
Vreemd vermogen
€ 20.573.000
€ 21.162.000
Verwacht resultaat 2025
€0
Beleidsmatige risico’s
Binnen het AB zal voor de start van het begrotingsjaar, in het najaar 2024 afgestemd worden tussen VGGM en de partners welke taken er geschrapt kunnen worden om de opgedragen 2% besparingsnorm te realiseren. Via een begrotingswijziging 2025 zullen de uitkomsten hiervan gemuteerd worden.
65
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2. Regio De Vallei, gevestigd te Ede Type
Gemeenschappelijke regeling
Openbaar belang
Samenwerking op het gebied van afvalverwerking
Vertegenwoordiging
Wethouder C.J. Windhouwer (lid van Algemeen Bestuur)
Financieel belang
Verwachte omvang € 7.728
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 120.781
€ 127.000
€ 0.00
€ 0.00*)
Vreemd vermogen Verwacht resultaat 2025
-/-€ 7.270 te dekken uit de AR
Beleidsmatige risico’s
Per 2019 zijn de aandelen ARN verkocht. Voortzetting van de Regio samenwerking op afvalgebied in welke vorm en voor welk doel is onderwerp van onderzoek. De kosten van Regio De Vallei sinds 2023 komen voort uit de volgende activiteiten: archiefkosten, beleidsadvies en ondersteuning financiële processen (deze drie posten worden ingekocht bij de gemeente Ede) en ondersteuning van de besluitvormingsprocessen (zoals AO's, DB- en ABvergaderingen) en de P&C-cyclus (ingekocht via Regio FoodValley) en accountantscontrole. Berekend is een begrotingsomvang van € 55.000 voor 2025 (bron: Begroting 2025)
3. Regio Food Valley, gevestigd te Ede Type
Gemeenschappelijke regeling
Openbaar belang
Samenwerking op het gebied van economie, werkgelegenheid, ruimtelijke ontwikkeling, wonen en mobiliteit
Vertegenwoordiging
Burgemeester G.D. Renkema (lid van Algemeen Bestuur), Raadsleden de heer H.J. Bokkers en J.J Lok (leden van het Regiocommissie) Plv. leden: S. Ooijevaar en T. van Valkenhoef
Financieel belang
Verwachte omvang € 301.423 inw bijdrage € 48.725 mobiliteitsfonds € 165.283 Strategische Agenda
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 4.496.000
€ 4.104.000
Vreemd vermogen
€ 1.985.000
€ 21.745.000
Verwacht resultaat 2025
€0
Beleidsmatige risico’s
De Valleihopper (vraagafhankelijk vervoer wordt gecoördineerd vanuit de centrumgemeente Barneveld, het leerlingenvervoer coördineren we zelf als Nijkerk.
66
B e g r o t i n g
2 0 2 5
4. Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus, gevestigd te Zwolle Type
Gemeenschappelijke regeling
Openbaar belang
Belastingheffing van aantal gemeentelijke belastingen
Vertegenwoordiging
Wethouder A.M.W Rohen (lid van Algemeen Bestuur)
Financieel belang
Verwachte omvang € 757.000 (waarvan € 34.000 terug te vorderen btw)
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 2.257.000
€ 2.570.000
Vreemd vermogen
€ 4.522.000
€ 4.561.000
Verwacht resultaat 2025
€0
Beleidsmatige risico’s
Het jaarresultaat wordt jaarlijks uitgekeerd aan de partners
5. Omgevingsdienst De Vallei Type
Gemeenschappelijke regeling
Openbaar belang
Vergunningverlening en handhaving op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
Vertegenwoordiging
Wethouder E. Heutink-Wendrich (lid van Algemeen Bestuur)
Financieel belang
Verwachte omvang € 3.068.000
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 506.000
€
Vreemd vermogen
€ 894.000
€ 2.812.000
Verwacht resultaat 2025
€ 0,00
Beleidsmatige risico’s
-
520.000
6.2.2 Vennootschappen en coöperaties 6. Leisurelands B.V. (voorheen RGV Holding B.V.) Type
Besloten Vennootschap
Openbaar belang
Bevorderen recreatie
Vertegenwoordiging
Wethouder M. Broekman-van der Pers (lid Aandeelhoudersvergadering)
Financieel belang
Aandeelhouder
Verwachte omvang
Per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ *)
€ *)
Vreemd Vermogen
€ *)
€ *)
Verwacht resultaat 2025
€ 0,00
Beleidsmatige risico’s
Het jaarlijkse exploitatietekort wordt gedekt uit de reserve.
67
B e g r o t i n g
2 0 2 5
7. Parkeerservice U.A. Type
Coöperatie
Openbaar belang
Samenwerking op het gebied van parkeermanagement
Vertegenwoordiging
College, wethouder C.J. Windhouwer
Financieel belang
€ 175.467
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ 0.00
€ 0.00
Vreemd vermogen
€ 0.00
€ 0.00
Verwacht resultaat 2025
€ 0,00
Beleidsmatige risico’s
Op basis van een nieuwe evenredige kostenverdeling stijgen de indirecte kosten van de partners die minder producten afnemen sinds de begroting 2019
8. Gastvrije Randmeren Type
Coöperatie
Openbaar belang
Behartigen van bovengemeentelijke belangen van recreatie en natuurbescherming binnen het gebied Randmeren.
Vertegenwoordiging
Mevrouw M. Broekman-van der Pers
Financieel belang
€ 10.000 (2 stemmen)
Verwachte omvang
per:
1-1-2025
1-1-2024
Eigen vermogen
€ *)
€ *)
Vreemd vermogen
€ *)
€ *)
Verwacht resultaat 2025
€0
Beleidsmatige risico’s
-
6.2.3 Stichtingen en verenigingen De gemeente Nijkerk heeft geen belang in een stichting of gemeente. 6.2.4 Overige verbonden partijen Er zijn geen overige verbonden partijen.
68
B e g r o t i n g
2 0 2 5
7. Grondbeleid 7.1 Wettelijk kader In de begroting worden in afzonderlijke paragrafen de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten. Deze verplichting volgt uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In de begroting worden per onderdeel de beleidsdoelstellingen duidelijk gemaakt; in de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de realisatie hiervan. In de toelichting op het BBV worden de volgende onderdelen voor de paragraaf grondbeleid genoemd die tenminste benoemd moeten worden: • een visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van de programma’s die zijn opgenomen in de begroting (§ 7.2); • een aanduiding van de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert (§ 7.2); • een actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie (§ 7.4); • een onderbouwing van de geraamde winstneming (§ 7.5); • de beleidsuitgangspunten omtrent de reserves voor grondzaken in relatie tot de risico’s van grondzaken (§ 7.7). Aanvullend wordt ook ingegaan op: • MeerjarenPrognose Grondbedrijf 2024 (§ 7.3); • Afdrachten bovenwijkse voorzieningen (§ 7.6).
7.2 Visie en uitvoering van het grondbeleid In de Nota Grondbeleid 2013 (raadsbesluit maart 2013) is de doelstelling als volgt omschreven: “Het beleid dat zich richt op een efficiënte en effectieve inzet van financiële, fiscale en juridische middelen op de grondmarkt, om direct en indirect bij te dragen aan het realiseren van de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, zoals opgenomen in de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030. Het grondbeleidsinstrumentarium wordt zo ingezet dat de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen volgens planning kunnen worden gerealiseerd en financieel haalbaar zijn”. De gemeente Nijkerk heeft in de Nota Grondbeleid 2013 gekozen voor een transparant en eenduidig grondbeleid dat strategisch en compact is: • Bij reeds verworven grondposities voert de gemeente een actief grondbeleid dat gericht is op het uitgeven van grond en om regie te nemen wanneer dat kan en/of nodig is; • De gemeente voert een faciliterend grondbeleid wanneer initiatief van de markt komt en regie niet nodig is of niet gevoerd kan worden, onder meer omdat de gemeente geen of een geringe grondpositie heeft. Als resultaat van de in het verleden gevoerde actieve grondpolitiek beschikt de gemeente Nijkerk over een voorraad aan bouwgrond in exploitatie en strategische gronden.
Voor het kunnen blijven realiseren van alle ambities op het gebied van onder meer wonen, economie en duurzaamheid kan worden overwogen dat de gemeente in de toekomst bij bepaalde ontwikkelingen (weer) overgaat tot strategische verwerving van gronden, zoals in 2022 voor de Stadshaven Nijkerk is besloten. Het beleid hieromtrent zal nader worden uitgewerkt in een nieuwe nota grondbeleid met afwegingskader. Naar verwachting wordt deze nota in de tweede helft van 2024 ter vaststelling aangeboden. Het terughoudende beleid ten aanzien van grondaankopen in de afgelopen jaren heeft tot gevolg dat vaak op andere wijze moet worden gehandeld in de gevallen dat ook particulieren grond in eigendom hebben binnen een exploitatiegebied. Hierbij wordt getracht om met de grondeigenaren een anterieure overeenkomst te sluiten om het wettelijk verplichte kostenverhaal zeker te stellen. Indien dit niet (tijdig) lukt, heeft de gemeente het opnemen van kostenverhaalregels in het omgevingsplan als stok achter de deur. In de praktijk zal dit naar verwachting niet of zelden voorkomen. 69
B e g r o t i n g
2 0 2 5
7.3 MeerjarenPrognose grondbedrijf De MeerjarenPrognose Grondbedrijf (MPG) wordt tweemaal per jaar opgesteld. De jaarlijks verplichte herziening wordt aangeboden bij de jaarrekening. Daarnaast biedt de gemeente Nijkerk met de tMPG een tussentijds inzicht bij de Programmabegroting. In de MPG wordt de gemeenteraad (vertrouwelijk) geïnformeerd over de financiële en inhoudelijke ontwikkelingen van de grondexploitaties en voorraad aan strategische gronden. Naast de MPG kan eventuele kaderstelling over grondexploitatieprojecten plaatsvinden in de kadernota, bestuursrapportages of in afzonderlijke projectbesluiten. In de MPG wordt uitgebreid geïnformeerd over de belangrijke ontwikkelingen en worden eventuele beslispunten voorgelegd. Om die reden is ervoor gekozen om de paragraaf grondbeleid beknopt te houden.
7.4 Actuele prognose grondexploitaties De grondexploitaties zijn voor het laatst herzien bij de tMPG 2024. Hierbij was onder meer sprake van de aanpassing van budgetten (op basis van actuele inzichten) en uitgiftetempo (op basis van marktontwikkelingen). In onderstaande tabel is de voorziene einddatum per project aangegeven alsook de verwachte eindwaarde en netto contante waarde per 1 januari 2024. Op portefeuilleniveau is sprake van een positief resultaat van afgerond € 7,8 miljoen op netto contante waarde. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen actieve grondexploitaties (GREX) en faciliterende grondexploitaties (FAC). Tabel 7.4.1 Overzicht van grondexploitatieresultaten Type
Einddatum
Eindwaarde
Netto contante waarde
- deelplan 3 (actieve grondexploitatie)
GREX
31-12-2030
2.230.000
1.941.000
- deelplan 3 (faciliterende exploitatie)
FAC
31-12-2030
-155.000
-135.000
Nautenaseweg
GREX
31-12-2025
1.876.000
1.803.000
Arkerpoort
GREX
31-12-2026
294.000
277.000
De Flier
7.097.000
Resultaten Nijkerkerveen
GREX
31-12-2033
8.651.000
Spoorkamp fase 1 + locatie zwembad
GREX
31-12-2033
1.030.000
845.000
Stadshaven Nijkerk
GREX
31-12-2032
-6.380.000
-5.338.000
- actieve grondexploitatie
GREX
31-12-2029
2.199.000
1.952.000
- faciliterende exploitatie
FAC
31-12-2029
-750.000
1
Doornsteeg
Totaal
-666.000 7.776.000
1 Conform het BBV moet voor de waardering van een grondexploitatie worden uitgegaan van een
maximale looptijd van 10 jaar. Om die reden is voor grondexploitatie De Flier de eindwaarde bepaald per 31-12-2033. De feitelijk voorziene einddatum is echter 31-12-2034 met een eindwaarde van ongeveer € 8,2 miljoen. Verliesvoorzieningen Conform het BBV dient de gemeente een verliesvoorziening te treffen voor negatieve grondexploitaties ter grootte van het geprognosticeerde verlies. Op basis van de actualisatie van de grondexploitaties bij de tMPG 2024 blijft de totale (verlies)voorziening per saldo gelijk. In onderstaande tabel zijn de wijzigingen per project inzichtelijk gemaakt. Tabel 7.4.2 Overzicht van (verlies)voorzieningen Verliesvoorzieningen
Type
MPG 2024
tMPG 2024
Verschil
Stadshaven Nijkerk
GREX
5.393.000
5.338.000
-55.000
Nijkerkerveen, deelplan 3 (faciliterende exploitatie)
FAC
145.000
135.000
-10.000
Doornsteeg (faciliterende exploitatie)
FAC
601.000
666.000
65.000
6.139.000
6.139.000
0
Totaal
70
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Strategische gronden en aankopen Hieronder vallen de gronden die de gemeente Nijkerk momenteel nog niet in exploitatie heeft genomen. In onderstaand overzicht zijn de boekwaarden van de strategische gronden en aankopen opgenomen. Tabel 7.4.3 Overzicht van strategische gronden Strategische gronden en aankopen
Boekwaarde 1-1-2024
Mutaties 2024
Boekwaarde na mutaties
Nijkerkerveen - deelplan 2 (Landelijk) - deelplan 4
643.000
0
643.000
40.000
0
40.000
Spoorkamp fase 2 3
550.000
0
550.000
Nijverheidsstraat 7 4
0
872.000
872.000
1.233.000
872.000
2.105.000
2
Totaal
Op totaalniveau resteert nog een boekwaarde van ongeveer € 2,1 miljoen. Indien de boekwaarde per complex hoger is dan de marktwaarde, dient conform het BBV een (nadere) afwaardering plaats te vinden. Om die reden zijn taxaties uitgevoerd ten aanzien van de waarde in de huidige bestemming. Hieruit volgt dat de voorziene marktwaarden van alle complexen hoger liggen dan de boekwaarden. Een (nadere) afwaardering is derhalve niet noodzakelijk. 2 Op 27 januari 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met het openen van grondexploitatie
Nijkerkerveen, deelplan 3. De boekwaarde op de gemeentelijke gronden is derhalve grotendeels ingebracht. Het resterende deel van de grond, met een boekwaarde van ongeveer € 40.000, zal op een later moment in exploitatie worden genomen. De betreffende gronden worden inmiddels aangeduid als deelplan 4. 3 Bij de MPG 2021 heeft de gemeenteraad besloten om de gronden ten aanzien van fase 2 van
Spoorkamp uit de grondexploitatie te halen en tegen boekwaarde over te hevelen naar de voorraad strategische gronden (2021-029A). Dit betreft concreet de gronden ten zuiden van de spoorlijn met uitzondering van de locatie van het zwembad. De locatie van het zwembad was reeds ontwikkeld per 1 januari 2021 en is derhalve nog onderdeel van de grondexploitatie. 4 Op 27 juni 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met de strategische aankoop van het pand aan
de Nijverheidsstraat 7 in Nijkerk. De locatie geeft mogelijk schuifruimte in relatie tot de ontwikkeling van de Stadshaven. De notariële levering vond plaats op 16 juli 2024.
7.5 Geraamde winstneming Winsten en verliezen worden genomen op het moment dat een grondexploitatie formeel door de gemeenteraad wordt afgesloten. Daarnaast stelt het BBV gemeenten verplicht om op basis van de PoC-methode (Percentage of Completion) tussentijdse winsten te nemen bij grondexploitaties met een voorzien positief resultaat. Periodiek wordt bij de vaststelling van de jaarrekening voorgesteld om tot tussentijdse winstnemingen over te gaan. Voorziene winst- en verliesnemingen Ten aanzien van het begrotingsjaar 2024 worden naar verwachting geen grondexploitaties afgesloten. Gegeven de huidige looptijd van de grondexploitaties gaat het eerstvolgend om de afsluiting van Nautenaseweg (ultimo 2025).
71
B e g r o t i n g
2 0 2 5
7.6 Afdrachten bovenwijkse voorzieningen Met ingang van 1 januari 2016 is het niet meer toegestaan om een (jaarlijkse) fondsafdracht te doen vanuit een actieve grondexploitatie ten aanzien van bovenwijkse voorzieningen die niet direct zijn toe te rekenen aan deze grondexploitatie. Toevoegingen aan het fonds kunnen alleen nog plaatsvinden via bestemming van het resultaat. Dit is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Bij de tMPG 2018 (raadsbesluit november 2018) is besloten om tussentijdse winsten deels te bestemmen als afdracht aan het fonds voor bovenwijkse voorzieningen. Op basis van de gronduitgifte (uitgegeven vierkante meters) in 2024 zal worden bepaald hoe hoog de fondsafdrachten bij de Jaarrekening 2024 moeten zijn. In totaal wordt voor de looptijd van de grondexploitaties nog een afdracht voorzien van ongeveer € 9,0 miljoen die via de (tussentijdse) resultaatsbestemming moet plaatsvinden.
7.7 Risico’s en Reserve Bouwgrondexploitatie De gemeente Nijkerk beschikt over een Reserve Bouwgrondexploitatie. Het primaire doel van deze reserve is het afdekken van tekorten bij negatieve grondexploitaties en het afdekken van exploitatierisico’s. De reserve wordt gevoed door voordelige saldi bij het afsluiten van grondexploitaties en tussentijdse winstnemingen. Op basis van de benodigde weerstandscapaciteit stelt de gemeenteraad jaarlijks de minimale omvang van de reserve vast. Een bovengrens is niet vastgesteld. Dit betekent dat vrij-besteedbare middelen alleen uit de reserve kunnen worden onttrokken na besluitvorming door de gemeenteraad. Per 1 januari 2024 heeft de Reserve Bouwgrondexploitatie een omvang van ongeveer € 11,7 miljoen. Op basis van de risicoanalyse bij de tussentijdse MPG is een gewogen risico-effect bepaald van € 13,1 miljoen. Dit bedrag is echter niet gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit: • In de eerste plaats wordt het gewogen risico-effect per project afgezet tegen het voorziene netto resultaat. Het netto resultaat is gelijk aan de verwachte netto contante waarde per project minus de beoogde afdracht in het kader van bovenwijkse voorzieningen. Dit netto resultaat is feitelijk een eerste buffer om risico’s op te vangen. Voor sommige projecten is het netto resultaat voldoende om het gewogen risico-effect volledig te kunnen dekken.
Voor andere projecten resteert een netto risico-effect. Op totaalniveau gaat het om een bedrag van ongeveer € 7,6 miljoen. • In de tweede plaats is conform de Nota Risicomanagement sprake van een zekerheidspercentage van 80%. Dit percentage is te verantwoorden aangezien risico’s nooit allemaal tegelijkertijd en/of in hun volledige omvang zullen optreden. Met inachtneming van het zekerheidspercentage resteert een risicoprofiel van ongeveer € 6,1 miljoen. Dit bedrag is als benodigde weerstandscapaciteit aangemerkt. Weerstandvermogen De voorziene ratio van het weerstandsvermogen per 1 januari 2025 bedraagt 1,83. Dit komt overeen met een ruim voldoende kwalificatie van de reserve. Het is de verwachting dat de ratio de komende jaren ongeveer op hetzelfde niveau blijft liggen, hoewel toekomstige tussentijdse winstnemingen wel positief van invloed zullen zijn. Bij de MPG 2024 was eveneens sprake van een voorziene ratio van 1,83.
72
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Financiële begroting Overzicht van baten en lasten in de begroting Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
x € 1.000 Lasten 1: Perspectief Ruimte
-71.939
-53.821
-57.104
-60.155
2: Perspectief Sociaal 3: Perspectief Veilig 4: Perspectief Dienstverlening
-74.418 -4.521 -26.445
-70.363 -4.418 -32.297
-63.667 -4.417 -34.041
-63.854 -4.409 -28.907
Totaal Lasten Baten
-177.323
-160.898
-159.229
-157.326
1: Perspectief Ruimte
52.232
34.956
38.870
41.867
2: Perspectief Sociaal
22.671
20.264
13.838
13.838
72
72
72
72
99.372 174.346 -2.977
101.172 156.464 -4.435
103.905 156.684 -2.545
100.518 156.294 -1.031
Onttrekkingen reserves
-1.604
-25
-25
-26
Toevoegingen reserves
3.742
2.941
2.342
1.794
Resultaat programma
-839
-1.519
-228
737
3: Perspectief Veilig 4: Perspectief Dienstverlening Totaal Baten Saldo baten en lasten Mutaties reserves
Ontwikkeling van het begrotingssaldo en uitgangspunten raming Bij het opstellen van de begroting 2025-2028 hebben wij de volgende uitgangspunten gehanteerd: Uitgangspunten 1. Voor generieke prijsstijgingen is rekening gehouden met een stijging van 2,2%. Deze stijging is gebaseerd op de Aanpassing Prijsindex Materiële Overheidsconsumptie (IMOC) van het Centraal Economisch Plan 2024 (CEP) van het Centraal Plan Bureau (CPB). 2. Voor de stijging van loonkosten is rekening gehouden met een stijging van 4,4%. Deze stijging is gebaseerd op de loonvoetontwikkeling van het CEP van het CPB. 3. Voor de indexatie van leges en heffingen, investeringen en de kosten van verbonden partijen is rekening gehouden met een stijging van 2,9%. Deze stijging is een gewogen gemiddelde van de generieke prijsstijging en de stijging voor loonkosten. 4. De stijging van de algemene uitkering is gebaseerd op de septembercirculaire 2023 en betreft de overgang van de algemene uitkering van prijspeil 2024 naar prijspeil 2025. De decembercirculaire heeft geen structurele mutaties tot gevolg gehad. 5. De volumegroei is gebaseerd op werkelijke groei van het aantal inwoners tussen 2023-2024 die is geëxtrapoleerd naar 2025-2028. Deze is afgerond 0,8%.
In onderstaande tabellen vindt u op hoofdlijnen de ontwikkeling van het begrotingssaldo tussen vaststelling van het geamendeerde raadsvoorstel Kadernota 2025 en deze programmabegroting 2025-2028. Indien er bij het onderdeel incidenteel/structureel. een S staat dan heeft het een effect op het structureel begrotingsresultaat.
73
B e g r o t i n g
2 0 2 5
(bedrag met een minteken betekent een nadeel) bedragen x € 1.000 2025 -629 -839 -210
Saldo volgens Kadernota 2025 Saldo begroting 2025-2028 Te verklaren
2026 -203 -1519 -1.316
2027 852 -228 -1.080
2028 1072 736 -336
2026
2027
2028
(bedrag met een minteken betekent een nadeel) bedragen x € 1.000 Progr. 1 1 1 2
2 4 4 4 4 4 div
div
div
div.
Onderwerp Hogere uitgaven Jeugd vanwege hogere wettelijke prijsindexatie dan geraamd. Hogere uitgaven WMO vanwege hogere wettelijke prijsindexatie dan geraamd. Hogere uitgaven bibliotheek en WMOsubsidies vanwege hogere prijsindexatie Hogere opbrengst afvalstoffenheffing vanwege 100% kostendekkendheid. Vanaf 2026 was al verwerkt in de Kadernota 2025 Hogere opbrengst afvalstoffenheffing en riool vanwege doorbelaste BTW en overhead in tarieven. Dit is een bestendige gedragslijn. Hogere algemene uitkering als gevolg van nadere doorrekening Meicirculaire Correctie incidentele stelpost bedrijfsvoering. Dubbel opgenomen in begroting 2024 Hogere opbrengsten leges burgerzaken Hogere bijdrage lidmaatschap VNG. Deze was in 2024 te laag geraamd. In 2028 zijn de POK-gelden niet ten gunste van de algemene uitkering gebracht. In de begroting 2024 zijn een aantal incidentele loonkosten vanwege de ontwikkelagenda dubbel geraamd. Bij de begroting 2025 hebben we extra aandacht geschonken aan de juiste doorbelasting van loonkosten (en bijbehorende overhead) aan de juiste kostendragers. Dit heeft geleid tot een verschuiving van “rendabele (bouwgrond, investeringen, riool en afval)” naar “onrendabele (betaald uit bijvoorbeeld OZB en algemene uitkering)” kostendragers Netto resultaat op rente en afschrijvingen.
De fluctuaties worden voornamelijk veroorzaakt door de ontwikkeling van de liquiditeitsbehoefte met de daar bijbehorende rentelasten. Zie hiervoor ook het verloop van het EMU-saldo in de paragraaf financiering. Diverse overige kleine verschillen. Verklaard