2024-101 Bijlage - Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Inhoudsopgave Voorwoord ...................................................................................................................................2 Leeswijzer ....................................................................................................................................3 Bestuurlijke hoofdlijnen .............................................................................................................5 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................8 Programma’s .............................................................................................................................15 Financiële begroting .................................................................................................................73 Bijlagen ......................................................................................................................................78
1
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Voorwoord Wij presenteren u de Programmabegroting 2025 van de gemeente Nijkerk. Hierin vindt u het voorgenomen en lopende beleid voor 2025 en verder en de financiële gevolgen die deze beleidsvoornemens hebben. Het beleid wordt zo concreet en toetsbaar mogelijk weergegeven in deze begroting. De begroting bevat de hoofdlijnen en speerpunten van het voorgenomen beleid. De verdere uitwerking van dit beleid kunt u vinden in de beleidsnota’s. De begroting is ingedeeld in programma’s, die aansluiten bij de belangrijkste ambities van de gemeente. Een programma is een samenhangende set van activiteiten, doelen, en beleidsmaatregelen die door de gemeente worden uitgevoerd om specifieke maatschappelijke of organisatorische resultaten te bereiken. Met ingang van de begroting 2024 bestaand de programma’s van de begroting uit de vier perspectieven uit de Ontwikkelagenda 2023-2026 ‘Samen wonen, samen werken, samen leven’. Deze perspectieven zijn Ruimte, Sociaal, Veilig en Dienstverlening. Deze perspectieven zijn weer verder onderverdeeld in de maatschappelijke opgaven: • • • • • • • •
Een thuis voor iedereen We delen de ruimte eerlijk en optimaal Een bloeiende economie in een vitale samenleving Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Alle inwoners doen mee en horen erbij Mensen hebben een bodem in hun bestaan Een veilige samenleving maken we samen Hoe maken we het samen mogelijk?
Een verdere toelichting op de perspectieven en maatschappelijke opgaven kunt u vinden in het hoofdstuk ‘Programma’s’. De financiële vooruitzichten voor de gemeente zijn niet positief en zeer onzeker. De uitkering die gemeenten ontvangen vanuit het Rijk staat onder druk terwijl aan de andere kant er veel (nieuwe) taken op gemeenten afkomen. Daarnaast hebben gemeenten ook te maken met loon- en prijsstijgingen die veelal niet in dezelfde mate en gelijktijdig worden gecompenseerd in de uitkering van het Rijk. Om de begroting in de komende jaren structureel sluitend te maken is bij het vaststellen van de Kadernota 2024 door de gemeenteraad besloten om bij de Kadernota 2025 te komen met voorstellen die leiden tot ombuigingen van in totaal ca. € 4 miljoen. Bij de totstandkoming van de Kadernota 2025 is dit ombuigingsproces in een dialoog met zowel de samenleving als de gemeenteraad succesvol afgerond en zijn de benodigde ombuigingen gerealiseerd. Helaas viel de ontwikkeling van de Meicirculaire gemeentefonds 2024 tegen en bleken extra ombuigingsmaatregelen nodig te zijn om tot een structureel sluitende begroting in meerjarenperspectief te komen. Deze maatregelen zijn in de Kadernota 2025 verwerkt, die eind juni 2024 door uw raad is vastgesteld. Door de maatregelen die in de Kadernota 2025 zijn verwerkt blijft het mogelijk om te kunnen blijven investeren in de gemeente.
Zowel op maatschappelijk als infrastructureel vlak. Als gemeente zijn we trots op de vele initiatieven die in onze samenleving ontplooid worden. In deze begroting vindt u wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor doen, hoeveel geld we daaraan uitgeven en waar het geld vandaan komt. Nijkerk is immers een stad die bruist en volop in beweging is. De hoofdpunten daarvan vindt u verderop in deze begroting.
2
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Leeswijzer In deze begroting staat wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor doen, hoeveel geld we waaraan uitgeven en waar het geld vandaan komt. Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen In het eerste hoofdstuk gaan we in op de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen. We beschrijven de belangrijkste actuele uitdagingen en opgaven en gaan in op een aantal kernpunten vanuit onze ontwikkelagenda. Vervolgens belichten we in de financiële hoofdlijnen de financiële ontwikkelingen die van belang zijn voor de financiën van onze gemeente. Ook laten we op hoofdlijnen de herkomst en bestemming van de inkomsten en uitgaven zien. Tot slot lichten we enkele grote financiële ontwikkelingen toe. Programma’s De begroting 2025 bestaat uit 4 programma’s. Deze sluiten aan bij de perspectieven die de basis vormen voor de ontwikkelagenda en de kadernota, te weten Ruimte, Sociaal, Veilig en Dienstverlening. Per programma geven we de volgende informatie weer: • •
•
Actuele ontwikkelingen, waarin ingegaan wordt op actuele ontwikkelingen die invloed hebben op het gemeentelijk beleid binnen het programma. Een overzicht van wat we willen bereiken en wat we daarvoor willen doen, gekoppeld aan de verschillende maatschappelijke opgaven binnen het programma. Voor veiligheid en duurzaamheid zijn doelen en activiteiten geformuleerd. Deze werkwijze wordt gefaseerd uitgerold over de andere programma’s. Voor deze twee onderwerpen worden ook indicatoren bij de doelstellingen weergegeven. Dit wordt in volgende begrotingen uitgebreid tot alle maatschappelijke opgaven. Inzicht in de baten en lasten per maatschappelijke opgave en voor het gehele programma. Ook wordt het saldo hiervan weergegeven, en de onttrekkingen uit en toevoegingen aan reserves. Dit leidt tot een saldo inclusief en exclusief reserves.
Paragrafen De begroting bevat naast programma’s ook een toelichting op programma overstijgende onderwerpen. Deze programma overstijgende onderwerpen worden beschreven in de paragrafen. Deze paragrafen zijn verplicht vanuit het Besluit begroting en verantwoording (BBV) (art. 9 lid 2 BBV): • • • • • • •
Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid
Financiële begroting De financiële begroting bevat een totaaloverzicht van baten en lasten, per programma en totaal. Ook worden de gehanteerde uitgangspunten voor de raming toegelicht. De financiële begroting bevat daarnaast ook een aantal verplichte elementen op basis van het BBV: -
Overzicht van incidentele baten en lasten Geprognotiseerde balans Overzicht van ontwikkeling reserves en voorzieningen Overzicht van investeringskredieten Overzicht van arbeidsgerelateerde verplichtingen
3
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Bijlagen Tot slot zijn verschillende bijlagen opgenomen. Bijlage 1:
is de raming op taakveldniveau opgenomen, waarbij tevens de verbinding is gemaakt per taakveld naar de programma’s.
Bijlage 2:
zijn de samenwerkingsverbanden, met daarbij een korte weergave van de doelstelling van het samenwerkingsverband. Hierbij is weergegeven aan welke maatschappelijke opgaven dit samenwerkingsverband een bijdrage levert.
Bijlage 3:
biedt een overzicht van alle beleidskaders.
Bijlage 4:
zijn de (op basis van het BBV) verplichte beleidsindicatoren opgenomen.
Bijlage 5:
bevat een overzicht van de reserves en voorzieningen en de ontwikkeling daarvan.
Bijlage 6:
geeft een overzicht van aan de gemeenteraad voor te leggen nota’s naar jaar van opleveren.
Bijlage 7:
stand van zaken lopende woningbouwprojecten in de gemeente Nijkerk (versie september 2024)
4
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Bestuurlijke hoofdlijnen Samen wonen, samen werken en samen leven in Nijkerk. Zo willen wij er met elkaar voor zorgen dat Nijkerk een fijne plek is en blijft. In ons coalitieakkoord en later de Ontwikkelagenda hebben we hiervoor de basis geschetst. In deze Begroting 2025 laten we aan u zien hoe we dit voor 2025 en de jaren erna voor ogen hebben. We omschrijven wat we willen bereiken en hoeveel geld we hieraan uitgeven. Keuzes gemaakt voor een gezonde financiële situatie Bij de Kadernota 2025 zijn er door de gemeenteraad in samenspraak met de samenleving weloverwogen keuzes gemaakt. Hierdoor hebben we ook op de langere termijn een sluitende begroting. Door de gemaakte keuzes kunnen we onze ambities voor de komende jaren realiseren. Nijkerk wordt daardoor een nog fijnere plek om te leven. We blijven ontwikkelen Nijkerk is volop in beweging en als ontwikkelgemeente staan we niet stil. Dit brengt ons veel goeds waar we echt trots op mogen zijn. Op onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen en ook op onze medewerkers. Bij deze ontwikkelingen komen echter ook uitdagingen kijken. Hierbij kunnen we er niet omheen dat ook veel van wat er buiten de grenzen van Nijkerk gebeurt invloed heeft op onze gemeente. Voorbeelden hiervan zijn de stikstofproblematiek, het vraagstuk rondom de opvang van asielzoekers en de start van het nieuwe kabinet.
Veel zaken zijn onzeker waardoor we soms een pas op de plaats moeten maken. Desondanks gebeuren er veel goede en mooie dingen in Nijkerk en maken we echt vooruitgang. Ook voor de komende periode zetten we belangrijke stappen, die we hieronder in grote lijnen beschrijven. Perspectief Ruimte We hebben een groeiambitie, waarbij we al onze inwoners een goed thuis willen bieden. Wonen, werken en leven moeten hierbij met elkaar in evenwicht blijven. De Omgevingsvisie is daarbij onze leidraad. • Voor onze groeiende bevolking is het belangrijk om passende woningen te blijven bouwen. In 2025 bouwen we hiervoor 250 nieuwe woningen en leveren we flexwoningen op. Waarbij we aandacht hebben voor specifieke doelgroepen die moeilijker een woning kunnen vinden. • Een groei in woningen en inwoners gaat hand in hand met investeringen in voorzieningen zoals onderwijs, zorg, mobiliteit en de openbare ruimte. Hiervoor is een Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) opgesteld. In 2025 geven we hieraan voor de eerste onderdelen uitvoering. • Het bedrijfsleven en ondernemerschap zijn belangrijk voor een vitale samenleving en een bloeiende economie van Nijkerk. Daarom zetten we in de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijventerreinen, het toevoegen van nieuw bedrijfsareaal, de kwaliteit van de kernwinkelgebieden en het op de kaart zetten van Nijkerk als toeristische trekpleister.
• We zetten in op versterken van ons vitale buitengebied door een verandering naar duurzame landbouw en het verstevigen van de natuur en het verbeteren van de biodiversiteit. • Waar mogelijk ondersteunen we boeren wij deze transitie en zetten we ons in om de dienstverlening naar boeren zo goed mogelijk te laten verlopen. Dit geldt zowel voor boeren die willen stoppen als voor boeren die hun bedrijf willen voortzetten. • De inzet op duurzame mobiliteit en de verbetering van onze bereikbaarheid zowel via het spoor als over de weg (knooppunt Hoevelaken) blijft onverminderd onze aandacht vragen. • We blijven samenwerken met andere organisaties en bedrijven in de regio’s waarin Nijkerk actief is. Bijvoorbeeld voor woondeals en verstedelijkingsstrategieën in de regio Foodvalley en Amersfoort. • Per 2050 willen we als gemeente klimaatneutraal zijn. Deze duurzame toekomst voor onszelf en onze kinderen betekent dat we balans moeten zoeken in de groei van Nijkerk. Ook blijven we inzetten op het klimaatbestendig maken van Nijkerk, het verminderen van
5
B e g r o t i n g
2 0 2 5
CO2 uitstoot, een circulaire economie, het besparen van energie en de opwek van duurzame energie. Netcongestie is daarbij een extra uitdaging. Perspectief Sociaal Onze inwoners zijn het hart dat de Nijkerkse samenleving doet kloppen. We willen dat mensen ook in de toekomst gelukkig en gezond in Nijkerk kunnen wonen en werken. En dat iedereen daarbij dezelfde mogelijkheden en kansen heeft. Alle inwoners horen erbij en moeten de kans krijgen om mee te doen in onze samenleving. Op langere termijn zien we hiervoor veel uitdagingen, op onder andere het gebied van armoede, vergrijzing, de krapte van de arbeidsmarkt en de oververhitte woningmarkt. We werken intensief samen met samenwerkingspartners om de inwoner zo integraal mogelijk te faciliteren en de middelen zo efficiënt mogelijk te benutten. •
•
•
In een integraal sociaal beleid voor jeugd, volwassenen en ouderen omschrijven we hoe we de komende jaren aan integraal beleid in het sociaal domein werken. In het integraal sociaal beleid is voor alle wetten aandacht en ook specifieke aandacht voor zaken als de sociale basisinfrastructuur, antidiscriminatiebeleid en inclusiebeleid. Voorkomen is beter dan genezen. Ons beleid richten we daarom steeds meer op positieve gezondheid. Met een focus op welzijn en preventie volgens het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Passende zorg, zoals in het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt omschreven, is hierbij ons uitgangspunt. Hierbij richten we ons minder op individueel gerichte ondersteuning en meer op de gemeenschap en lokale samenwerkingen. We zetten erop in dat inwoners meedoen in de samenleving door o.a. de uitvoering van onze visie op Werk en Participatie, onze visie op armoedebestrijding en inclusief onderwijs.
Perspectief Veilig Geen thema is zoveel in beweging en tegelijkertijd zo belangrijk als veiligheid. Op basis van ons Integraal Veiligheidsplan zorgen we voor preventie en pakken van onveilige situaties aan. •
• • • • •
We ontwikkelen en realiseren de uitvoering van een Integraal veiligheidsplan 2023-2026, het plan van aanpak ondermijning, Bibob-beleid, camerabeleid en een plan van aanpak mensenhandel. We borgen de veiligheid bij de uitvoering van het handhavingsbeleid, het uitvoeringsplan en het evenementenbeleid. We ontwikkelen een aanpak voor jongerenoverlast en jongerencriminaliteit. We richten ons in het kader van criminaliteitspreventie van jongeren op een projectmatige aanpak voor jonge aanwas. We zetten in op proactieve handhaving/toezicht op het gebied van veiligheid en openbare orde om gevaarlijke situaties en ook misbruik van voorzieningen te voorkomen. We focussen ons op een veilige en gezonde (evenementen)vergunningverlening met een goede afweging op het gebied van maatschappelijke belangen, openbare orde en veiligheid.
Perspectief Dienstverlening Een goede dienstverlening naar onze inwoners is en blijft ons werk. Met de verhuizing naar het nieuwe stadhuis in 2024 is een stap gezet om de dienstverlening verder te verbeteren. •
•
Om een goede en betrouwbare dienstverlening te waarborgen werken we integraal en opgavegericht. Dit geldt niet alleen voor teams die veel direct contact hebben met onze inwoners, zoals burgerzaken, onze sociaal teams en de buitendienst, maar de gehele organisatie. Er is een belangrijke rol weggelegd voor participatie. Op basis van onze Participatievisie betrekken we inwoners, maatschappelijke instellingen en bedrijven. Bij zowel de ontwikkeling van beleid als de uitvoering hiervan.
6
B e g r o t i n g
• •
2 0 2 5
Om de dienstverlening verder te verbeteren werken we aan een Servicecentrum met als uitgangspunt het dienstverleningsconcept 2020. We gaan de interne dienstverlening versterken door het uitwerken van een i-visie en het professionaliseren van het inkoop- en contractmanagement.
Samen staan we sterk In alles wat we doen is samenwerken voor ons belangrijk. Nijkerk is geen eiland, maar een gemeente die midden in de samenleving staat. Door het bundelen van onze krachten met inwoners, ondernemers, maatschappelijke en bestuurlijke partners komen we verder. Omgevingsbewust werken en participatie is daarom iets we actief uitvoeren in ons werk. Waarbij we continu de balans zoeken in wat we kunnen bieden, maar ook wat we vragen. Bij alles waar we als gemeente aan werken moeten we weten waar we het voor doen. Uiteindelijk staan onze inwoners altijd op de eerste plek. We werken in Nijkerk met en voor onze inwoners: we doen het samen.
7
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Financiële hoofdlijnen Inleiding In dit hoofdstuk geven we op hoofdlijnen weer welke financiële ontwikkelingen we zien die invloed hebben op de begroting 2025 en verder. Dit doen wij aan de hand van de drie financiële pijlers: saldo van baten en lasten, leningenportefeuille en algemene reserve. We presenteren in dit hoofdstuk het (incidentele) begrotingssaldo, wat een resultaat is van de baten en lasten in de begroting. Bij een positief saldo vindt er een storting in de algemene reserve plaats en bij een negatief saldo moet er worden onttrokken uit de algemene reserve. Het geeft ook weer welke financiële ruimte er is in de begroting om nieuwe plannen te kunnen financieren of om prijsstijgingen of financiële tegenvallers op te vangen. We presenteren ook het structurele begrotingssaldo. Dit geeft de verhouding weer tussen de structurele lasten en de structurele baten en zegt wat over de financiële gezondheid van de gemeente. Bij het opstellen van de begroting is als uitgangspunt genomen de financiële stand van zaken na de financiële mutaties uit de 1e Bestuursrapportage 2024. Door de tegenvallende ontwikkeling van de meicirculaire bleken bij de Kadernota 2025 extra ombuigingsmaatregelen nodig om tot een structureel sluitende begroting in meerjarenperspectief te komen. Deze extra maatregelen uit de Kadernota zijn in de begroting verwerkt.
Financiële context Het is bekend dat de begrotingen van gemeenten op de langere termijn onder druk staan. Dit wordt veroorzaakt door een verlaging van de inkomsten uit het gemeentefonds van € 3 miljard, het zogeheten ravijnjaar. Het rijk heeft recent besloten dat de opschalingskorting vanaf 2026 structureel wordt geschrapt. Dit resulteert in een plus van circa € 0,7 miljard waardoor het gat wordt verkleind. Verder is besloten de nieuwe financieringssystematiek al vanaf 2024 in te voeren voor meer stabiliteit. Dit lost echter niet alle financiële problemen van de gemeenten op. Bij de komende circulaires hopen we meer duidelijkheid te krijgen over de toekomstige ontwikkeling van het Gemeentefonds. Daarbij komt ook nog dat er een tendens is dat het Rijk incidentele baten verstrekt voor soms structurele lasten in de begroting in de vorm van 'specifieke uitkeringen’. Deze uitkeringen worden vaak voor een bepaald doel verstrekt, als het Rijk voor een onderwerp extra middelen vrij maakt, omdat ze dat belangrijk vindt. Echter gebeurt het ook dat de Algemene Uitkering (structurele baten) wordt omgezet in een specifieke uitkering (incidentele baten). Dit maakt het voor gemeenten moeilijker om een begroting te presenteren die structureel in evenwicht is.
Saldo van baten en lasten Hieronder vindt u een overzicht van het saldo bij de Kadernota 2025 en het saldo van de Begroting 2025-2028 en de belangrijkste verschillen. Hierbij wordt opgemerkt dat positieve getallen een voordelig saldo of effect betekenen en negatieve getallen een nadelig saldo of effect. Verder wordt nog opgemerkt dat er geen nieuw beleid is verwerkt.
Saldo begroting 2025-2028 Het saldo van de Begroting 2025-2028 laat zich als volgt weergeven: bedragen x € 1.000 2025 Saldo Begroting 2025-2028
-839
2026 -1.519
2027 -228
2028 736
Ten opzichte van het saldo dat bij de Kadernota 2025 is gepresenteerd is een nadelig effect zichtbaar. Dit laat zich als volgt weergeven en verklaren:
8
B e g r o t i n g
2 0 2 5
bedragen x € 1.000 2025
2026
2027
2028
Saldo Kadernota 2025 (na amendementen) Saldo Begroting 2025-2028
-629 -839
-203 -1.519
852 -228
1.072 736
Wijziging van het saldo van baten en lasten
-210
-1.316
-1.080
-336
01. Lagere doorbelasting loonkosten (en overhead) 02. Hogere uitgaven Jeugd 03. Hogere opbregst afvalstoffenheffing 04. Correctie dubbele loonkosten ontwikkelagenda 05. Hogere uitgaven Wmo Overige afwijkingen (< € 150.000), per saldo
-525 -411 336 320 -225 295
-525 -411 -225 -155
-525 -411 -225 81
-525 -411 -225 825
Totaal wijziging van het saldo van baten en lasten
-210
-1.316
-1.080
-336
Verklaring van de belangrijkste verschillen
Bij het opstellen van de Begroting 2025-2028 is zeer kritisch gekeken naar alle onderliggende brongegevens die bij de begroting 2024 tot stand zijn gekomen. Hierin heeft een ‘grote’ schoonmaak plaatsgevonden met een aantal financiële correcties tot gevolg. De belangrijkste verschillen zijn hierna toegelicht. Voor een uitgebreidere specificatie wordt verwezen naar de financiële begroting onder ‘Ontwikkeling van het begrotingssaldo en uitgangspunten raming’. 1.
2. 3. 4. 5.
Bij de begroting 2025 hebben we extra aandacht geschonken aan de doorbelasting van loonkosten (en bijbehorende overhead) aan de kostendragers. Dit heeft geleid tot een verschuiving van “rendabele (bouwgrond, investeringen, riool en afval)” naar “onrendabele (betaald uit bijvoorbeeld OZB en algemene uitkering)” kostendragers. De (wettelijke) prijsindexatie die van toepassing is op de tarieven voor de Jeugd is hoger dan verwacht. Door het (eerder) toegroeien naar 100% kostendekkendheid voor de afvalstoffenheffing valt de opbrengst voor 2025 hoger uit. Voor 2026 en verder was dit al in de Kadernota 2025 verwerkt. Uit de opschoning van de brongegevens is gebleken dat in de begroting 2024 een aantal incidentele loonkosten voor de Ontwikkelagenda dubbel geraamd waren. De (wettelijke) prijsindexatie die van toepassing is op de tarieven voor de Wmo is hoger dan verwacht.
Programma Water en rioolheffing De rioolheffing stijgt overeenkomstig het vastgestelde beleid in het programma Water. Hiermee sluit het rioolrecht aan met de opvatting in het waterplan. Echter, in de begroting 2025 is een fout in de berekening van het programma Water gecorrigeerd. Tussen het vaststellen van het programma Water alsmede de Kadernota 2025 en het moment van opstellen van de begroting is een fout in de onderliggende berekening van het Programma Water geconstateerd. Als uitgangspunt in het programma Water is gehanteerd dat afschrijvingen in 40 jaar plaatsvinden. Bij de onderliggende berekeningen is, achteraf, geconstateerd dat deze deels op 80 jaar stonden. Ten opzichte van de kadernota heeft een correctie plaatsgevonden voor wat betreft de gehanteerde afschrijvingstermijn. Dit houdt in dat de gehanteerde 80-jarige afschrijving definitief is gecorrigeerd naar een 40-jarige periode en dat de tarieven rioolrecht (vastrecht en watergebruik) in 2025 stijgen met 18%. (15,1% beleid en 2,9% prijscompensatie).
9
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Structureel begrotingssaldo Een structureel begrotingssaldo is het verschil tussen de structurele (terugkerende) inkomsten en uitgaven van een gemeente. Het belang hiervan ligt in de duurzaamheid van de gemeentelijke financiën. Een positief structureel begrotingssaldo betekent dat de gemeente haar lopende uitgaven consistent kan dekken met haar reguliere inkomsten, zonder afhankelijk te zijn van incidentele meevallers of eenmalige inkomsten. Dit draagt bij aan financiële stabiliteit en zorgt ervoor dat de gemeente op lange termijn in staat blijft om haar taken te vervullen en investeringen te doen zonder in financiële problemen te komen. Het structureel begrotingssaldo 2025-2028 laat zich, in vergelijking met de Kadernota 2025, als volgt weergeven: bedragen x € 1.000 2025 Structureel saldo Begroting 2025-2028
454
2026 -1.448
2027
2028
-788
99
Ten opzichte van het saldo dat bij de Kadernota 2025 is gepresenteerd is een nadelig effect zichtbaar. Dit laat zich als volgt weergeven en verklaren: bedragen x € 1.000 2025
2026
2027
2028
Structureel saldo Kadernota 2025 Saldo aangenomen amendementen Kadernota Structureel saldo Kadernota 2025 (na amendementen) Structureel saldo Begroting 2025-2028
1.682 -250 1.432 454
3 -357 -354 -1.448
262 -273 -11 -788
262 -190 72 99
Wijziging van het saldo van baten en lasten
-978
-1.094
-777
27
-1.600 969 -347
222 -1.316
303 -1.080
363 -336
-978
-1.094
-777
27
Verklaring van de belangrijkste verschillen 01. 02. 03.
Verschuiving uitvoering Ontwikkelagenda naar structureel Correcties begroting 2024 Structurele mutaties analyse begroting 2025
Totaal wijziging van het saldo van baten en lasten
1. Bij de Kadernota 2025 is het budget voor de uitvoering van de Ontwikkelagenda structureel gemaakt. Dit betekent dat het incidentele budget uit 2025 als structureel wordt aangemerkt. 2. De opschoning van de brongegevens van de begroting 2024 hebben verschillende correcties met zich meegebracht. 3. Ook de analyse van de begroting 2025 heeft een aantal correcties met zich meegebracht die in de begroting 2025 zijn verwerkt.
Begrotingsoverzicht per programma In onderstaande tabel zijn de totale baten en lasten per programma te zien en de toevoegingen en onttrekkingen uit de reserves, resulterende in een resultaat. Dit geeft op hoofdlijnen weer hoe de baten en lasten in de begroting verdeeld zijn naar de perspectieven. Wat opvalt is dat de baten in het perspectief dienstverlening veel hoger zijn dan de lasten en bij de andere perspectieven andersom. Dit komt doordat de algemene dekkingsmiddelen zijn opgenomen in het perspectief dienstverlening.
10
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Leningenportefeuille Onze leningenportefeuille is het totaal van alle uitstaande leningen. Het belang van een leningenportefeuille ligt in de manier waarop deze portefeuille het financieel beheer beïnvloedt. Een goed beheerde leningenportefeuille zorgt ervoor dat de gemeente haar schuldenlast kan dragen zonder de begroting onnodig te belasten. Het stelt ons in staat om essentiële projecten te financieren zonder de huidige inkomsten direct te belasten, maar brengt ook risico's met zich mee, zoals rentestijgingen of herfinancieringsrisico's. Daarom is een strategisch beheer van de leningenportefeuille essentieel om financiële stabiliteit en duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. De afgelopen periode is gewerkt aan het opzetten van een meerjaren liquiditeitsprognose. Deze prognose is een eerste stap in een verbetering van de beheersing van de leningenportefeuille. De komende periode zal deze prognose verder ontwikkeld worden. Op basis van de programmabegroting 2025-2028 laat de (verwachte) ontwikkeling van de leningenportefeuille zich als volgt weergeven:
De leningenportefeuille bedraagt ten tijde van het opmaken van de begroting circa € 56 miljoen. De mutatie in de leningenportefeuille is bepaald op basis van de ontwikkeling van het EMU-saldo van de gemeente. Door grote investeringen in maatschappelijke voorzieningen en de openbare ruimte loopt de leningenportefeuille op. Deze trend was in de begrotingen van de afgelopen jaren al voorzien. Op basis van de huidige inzichten loopt de leningenportefeuille tot eind 2028 theoretisch op tot een bedrag van circa € 148 miljoen. De beoordeling van de financieringspositie wordt afgemeten aan de ontwikkeling van de netto schuldquote. Deze quote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Op basis van de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten komt de netto schuldquote hierbij uit in categorie B, waarbij A het minst risicovol is en C het meest. Deze uitkomst kan als ‘voldoende’ worden beschouwd.
Algemene reserve De algemene reserve is een financiële buffer die de gemeente aanhoudt om onverwachte uitgaven of tegenvallers op te vangen zonder direct in de begroting te hoeven snijden. Deze reserve wordt opgebouwd uit overschotten die in eerdere jaren zijn ontstaan, bijvoorbeeld wanneer het saldo van baten en lasten positief is. 11
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Het belang van de algemene reserve voor een gemeente is dat het financiële stabiliteit biedt. Het stelt de gemeente in staat om flexibel te reageren op onvoorziene gebeurtenissen, zoals economische tegenvallers, calamiteiten of extra kosten voor projecten, zonder dat dit meteen leidt tot verhoging van belastingen of bezuinigingen op essentiële diensten. Bovendien draagt een gezonde algemene reserve bij aan het vertrouwen van inwoners en externe partijen, zoals kredietverstrekkers, in de financiële huishouding van de gemeente. Om tot een structureel sluitende begroting te komen zijn in de Kadernota ombuigingsmaatregelen verwerkt waarbij ook de algemene reserve is ingezet. Gemeenten mogen vanaf 2024 een deel van hun reserve en overschotten inzetten voor het dekken van structurele lasten. Voor de gemeente Nijkerk is dat (op basis van de huidige stand van de algemene reserve) maximaal € 1,3 miljoen per jaar. Bij de ombuigingen gebruik gemaakt van deze mogelijkheid voor de jaren 2026 (€ 1,3 miljoen) en 2027(€ 623.000). Op basis van de programmabegroting 2025-2028 laat de (verwachte) ontwikkeling van de algemene reserve zich als volgt weergeven:
De algemene reserve bedraagt ten tijde van het opmaken van de begroting € 20,5 miljoen voordelig. Daarmee is de omvang van de algemene reserve toereikend. In de begrotingsperiode 2025-2028 neemt deze algemene reserve door het saldo van de (begrote) dotaties en onttrekkingen af tot circa € 15,8 miljoen. In absolute zin is dit een grote afname (€ 4,7 miljoen). Echter, de financiële positie blijft in zijn totaliteit wel toereikend. Naar rato van de balanspositie per 31 december 2023 komt een vermogenspositie van € 15,8 miljoen eind 2028 neer op een solvabiliteit van ruim 25%. Op basis van de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten komt de algemene reserve hierbij uit in categorie B, waarbij A het minst risicovol is en C het meest. Deze uitkomst kan als ‘voldoende’ worden beschouwd.
12
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Begroting in één oogopslag
13
B e g r o t i n g
2 0 2 5
14
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Programma’s Vanaf de begroting 2024 werken we met 4 perspectieven. De oude programma’s zijn in 2024 omgezet naar de volgende perspectieven met daaronder een of meerdere maatschappelijke opgaven: Perspectief Ruimte Lasten: € 71.939 Baten € 52.232 MO 1: een thuis voor iedereen MO 2: we delen de ruimte eerlijk en optimaal MO 3: een bloeiende economie in een vitale samenleving MO 4: duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst
Perspectief Dienstverlening
Perspectief Sociaal
Perspectief Veilig
Lasten: € 74.418 Baten: € 22.671
Lasten: € 4.521 Baten: € 72
Lasten: € 26.445 Baten: € 99.372
MO 1: alle inwoners doen mee en horen er bij MO 2: mensen hebben een bodem in hun bestaan
MO 1: een veilige samenleving maken we samen
MO 1: hoe maken we het samen mogelijk? MO 2: algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
Bedragen * €1.000 Vanaf 2024 wordt er een vast format gehanteerd waarin alle beleidsteksten zijn gegoten. Dit zorgt voor een betere leesbaarheid en meer herkenning. Een overzicht van de verdeling van de taakvelden naar de verschillende perspectieven vindt u in de bijlage. Na de pilot in 2024 bij de maatschappelijke opgaven ‘Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst’ en ‘Een veilige samenleving maken we samen’ met het opstellen van meetbare doelstellingen met daarbij horende beleidsindicatoren zijn in 2025 de maatschappelijke opgaven ‘Een thuis voor iedereen’, ‘We delen de ruimte eerlijk en sociaal’ en ‘Een bloeiende economie in een vitale samenleving’ toegevoegd . De resterende maatschappelijke doelen volgen bij de Begroting 2026.
15
B e g r o t i n g
2 0 2 5
1. Perspectief Ruimte 1.1 Actuele ontwikkelingen De gemeente Nijkerk heeft een groeiambitie. Deze wens voor de lange termijn is opgenomen in de Omgevingsvisie. Wonen, werken en leven moeten hierbij met elkaar in evenwicht blijven. Ook nu de ruimte schaarser wordt en de samenstelling van de bevolking verandert. Daarin moeten we voortdurend een balans vinden, waarbij we ook gestaag willen blijven groeien. Om inwoners van Nijkerk een goed thuis te bieden is het belangrijk te weten waar we nieuwe woningen bouwen en wat voor woningen dit moeten zijn. Dit heeft op de langere termijn veel invloed op de veranderende samenstelling van de bevolking en op de kansen voor inwoners om binnen hun eigen woonplaats te kunnen verhuizen. We hebben hierbij extra aandacht voor specifieke doelgroepen die moeilijker een woning kunnen vinden, met onder andere flexibele woningbouwlocaties, premantelzorgwoningen en startersleningen. Groei in woningen vraagt om investeringen in voorzieningen zoals onderwijs, zorg en sport, maar ook in zaken als mobiliteit, duurzaamheid, openbare ruimte en economie. Deze investeringen geven ons kansen om uit te breiden of te verstevigen. Hiervoor is in 2024 een Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) opgesteld en worden in 2025 hieruit voortvloeiend diverse uitvoeringsprogramma’s opgesteld.
Energievoorziening is randvoorwaardelijk om nieuwe ontwikkelingen te kunnen realiseren. De vraag naar energie en water is een maatschappelijke uitdaging voor de toekomst. In elke (nieuwe) ontwikkeling is beschikbaarheid van energie een ontwikkelvraagstuk geworden en vraagt om proactief handelen. Het gaat hierbij om (lokale) energieopwek, transport en gebruik om verdere netcongestie te overwinnen. Ook voor het buitengebied geldt dat er grote vraagstukken zijn om te transformeren en te vernieuwen. Daarbij speelt het beperken van de stikstofuitstoot een grote rol. Steeds meer vraagstukken spelen zich af binnen de regio’s waarbinnen de gemeente Nijkerk actief is. Zoals de woondeals en verstedelijkingsstrategieën waar we aan deelnemen in de regio FoodValley en Amersfoort. We zullen in deze regio’s onze belangen zo goed mogelijk inbrengen. Dit geldt ook voor ontwikkelingen die buiten onze gemeentegrenzen kunnen plaatsvinden, zoals een mogelijke komst van een kazerne in de gemeente Zeewolde. Nijkerk heeft sterk ondernemerschap en goede bedrijven. Bedrijvigheid en ondernemerschap zijn belangrijk voor onze samenleving. Daarom blijven we inzetten op de ontwikkeling van bedrijventerreinen en op de kwaliteit van de kernwinkelgebieden. Deze vernieuwing moet plaatsvinden in een duurzame setting en in de beweging naar een circulaire economie.
De groei van onze gemeente en de gevolgen hiervan moeten we nauwkeurig afstemmen met onze doelststellingen voor een duurzame toekomst. We willen in de toekomst klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Duurzame en actieve mobiliteit, toewerken naar een circulaire economie, het besparen van energie en de opwek van duurzame energie dragen hier aan bij. Onze gemeente bereidt zich voor om medio 2025 statushouders en asielzoekers een veilige en geschikte woonruimte te bieden. Momenteel zijn we actief op zoek naar geschikte locaties, waarbij we de wensen en zorgen van onze inwoners serieus nemen. We streven naar transparantie en betrokkenheid van de gemeenschap, door middel van informatiebijeenkomsten en inspraakmogelijkheden. Samen met woningcorporaties en welzijnsorganisaties zorgen we ervoor dat de vluchtelingen naast een dak boven hun hoofd ook ondersteuning krijgen bij hun integratie. Tegelijkertijd is er onzekerheid over de structurele financiële bijdragen voor de diverse doelgroepen. De nieuwe kabinetsplannen maken dat we nog geen zekerheid kunnen geven hoe de financiering eruit zal zien, dit is een risico dat in 2024 en 2025 in kaart wordt gebracht door een plan van aanpak per doelgroep. De financiering rondom Oekraïne is voor de komende twee jaar vastgesteld en geeft 100% dekking. De financiering rondom asiel zal in samenspraak met het COA worden bepaald. M.b.t.
de doorstroomlocatie voor statushouders krijgen we voor de komende drie jaren een exploitatie vergoeding per persoon. Dit biedt ons de zekerheid om deze doelgroep op een zorgvuldige en professionele wijze te begeleiden. Deze regeling geeft Nijkerk 100% dekking. 16
B e g r o t i n g
2 0 2 5
1.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 1.1. Een thuis voor iedereen
Thuis is waar je woont en leeft. Een thuis blijven bieden aan alle inwoners van Nijkerk is moeilijk, omdat er een enorme druk op de woningmarkt is. We zetten vanuit onze Woonvisie de komende jaren in op het bouwen van nieuwe woningen en het verkrijgen van een betere balans tussen vraag en aanbod. We bieden op die manier kansen aan eigen inwoners en ruimte voor buurtschappen. We zetten onder andere in op alternatieve en flexibele woonvormen. Er zal wel sprake zijn van een gestage, niet per se regelmatige groei van het aanbod van woningen. Daarvoor zijn de marktomstandigheden te onvoorspelbaar. Het is ook van belang dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig, liefst in hun eigen woonomgeving, wonen en verblijven. Dat past in het toekomstbestendig en betaalbaar houden van ons sociale stelsel. In dat kader is het van belang dat we de komende jaren, samen met onze ketenpartners, inzetten op inclusieve wijken. Dit vraagt een extra inzet op effectieve lobby. Met onze bouwopgave en met de ontwikkeling in bestaande buurten en wijken kunnen we nieuwe vormen van ‘samen wonen en samen leven’ ontwikkelen. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke en ruimtelijke aanpakken, maar vooral ook om groepen mensen blijvend op elkaar te betrekken en daarvoor de sociale infrastructuur te scheppen en te versterken.
Dit willen we bereiken Dat de gemeente Nijkerk een plek is en blijft waar het voor alle inwoners in alle levensfasen en omstandigheden fijn is om te wonen en te leven.
Doelstelling : Huisvesting van reguliere doelgroepen Activiteiten 1. We stellen een Volkshuisvestingsprogramma op om ons voor te bereiden op de nieuwe Wet Versterking regie volkshuisvesting per 1 januari 2026. Hierbij is aandacht voor: • • • • •
Vanuit de Woonzorgvisie stellen we het begin van de zorglandschapsschets vast en kunnen we aan de slag met een afwegingskader voor woonzorginitiatieven. Regie nemen op het huisvesten van de in de nieuwe Wet genoemde aandachtsgroepen op de woningmarkt. Regionaal afstemming zoeken met onze buurgemeenten en komen tot fair share afspraken. Het Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting wordt in het Hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB voorgezet, maar op een aantal punten aangevuld/gewijzigd. Aandachtsgroepen in de Wet versterking regie volkshuisvesting: Statushouders, mensen met sociale en/of medische urgentie, mensen die uitstromen uit intramurale (zorg)instellingen, dak- en thuisloze mensen, arbeidsmigranten, studenten, woonwagenbewoners en ouderen.
17
B e g r o t i n g
2 0 2 5
2. Met Woondeals en verstedelijkingsstrategieën in de regio’s Foodvalley en Amersfoort geven we uitvoering aan onze woningbouwambitie. Hierbij zorgen we ook voor voldoende betaalbare woningen. 3. We streven naar de oplevering van 250 nieuwbouwwoningen in 2025. Waarbij we inzetten op de volgende ontwikkelingen: • • •
•
Voorbereidende en procedurele werkzaamheden van de grote woningbouwlocaties (meer dan 100 woningen); De ontwikkeling van kleinere woningbouwlocaties; Verwachte oplevering van 250 woningen, waaronder de resterende 158 woningen in Het Spaanse Leger; van de op te leveren woningen vallen er 71 in de categorie sociale huur. Te verwachten eerste oplevering van onder andere circa 70 woningen in Nijkerkerveen Deelplan 3, 11 nieuwe woningen in de locatie Nautenaseweg en 44 woningen binnen de herontwikkeling van de Meubel- en tapijthal (Plan Bentinck); Voorbereidende en procedurele werkzaamheden van de grote woningbouwlocaties (meer dan 100 woningen): Doornsteeg fase 3, Stadshaven en Klaarwater.
4. Het voornemen is om de herontwikkeling van woonzorgcentrum St. Jozef en de realisatie van Bouwplan Kerkplein in samenhang vorm te geven. In juni 2024 stelde de raad het bestemmingsplan voor Het Nieuwe St. Jozef en hernieuwde kaders voor Bouwplan Kerkplein vast. De planvoorbereiding zal de komende periode worden vervolgd, waarbij het streven is om de bouw van beide projecten in 2025 te starten. Met inachtneming van een bouwperiode van minimaal twee jaar zou oplevering dan vanaf 2027 aan de orde zijn. 5. We werken verder aan het project Stadshaven, waarbij het gebied van de Havenkom wordt omgevormd tot een aantrekkelijk stedelijk woon- en leefgebied. Voor de ontwikkeling van fase 1a (herontwikkeling locatie stadhuis) en de locatie ‘Bentinck’ zijn de bestemmingsplannen vastgesteld en kan, afhankelijk van de doorlooptijd van de juridische procedures, in 2025 gestart worden met de uitvoering. Voor het overige gedeelte van het plangebied is een bestemmingsplan in procedure genomen. 6. In 2025 is opnieuw een bedrag van € 500.000 vrijgemaakt om meer Startersleningen te kunnen toekennen. In november/december 2025 wordt de herziene Starterslening (najaar 2023) geëvalueerd. 7. We voeren afspraken, die we hebben met woningcorporaties, samen uit zoals: • • • • •
jaarlijks gemiddeld 75 sociale huurwoningen realiseren (bruto); stimuleren doorstroming door inzet wooncoach (WSN); start herontwikkeling huize St. Jozef; nieuwbouwcomplex Beverdam wordt opgeleverd (Hoevelaken, de Alliantie); ontwikkelen van nieuwe woonvormen: meergeneratiehofje (Spoorkamp I), 252 flexwoningen (Wonen bij Jaap) en extra standplaatsen voor woonwagens.
8. Voor 2025 tot en met 2027 gaan we nieuwe Prestatieafspraken maken met de woningcorporaties en huurdersorganisaties. Met deze afspraken werken de gemeente, corporaties en huurdersorganisaties gezamenlijk aan de ambities rondom de sociale volkshuisvestelijke opgave. Jaarlijks wordt een praktische uitvoeringsagenda opgesteld en de voortgang frequent gemonitord. 9. De raad ontvangt halverwege 2025 de Woningbouwmonitor over 2024, inclusief doorkijk van de actuele stand van zaken van de projecten die in de pijplijn zitten. 10. De Nota grondbeleid is in 2024 herzien en vastgesteld door de gemeenteraad en biedt de mogelijkheid om strategisch grond aan te kopen.
18
B e g r o t i n g
2 0 2 5
11. We geven uitvoering aan het vastgesteld erfgoedbeleid. Ook hiervoor geldt de samenhang met het programma omgevingskwaliteit. Doelstelling Goede huisvesting van specifieke doelgroepen Activiteit 1 We herzien de Nota Huisvesting Arbeidsmigranten Activiteit 2 We leveren in 2024/2025 ca. 250 flexibele wooneenheden op in project Wonen bij Jaap voor doelgroepen die moeilijk een woning kunnen vinden (starters 50%, spoedzoekers 32%, statushouders18%). Ca 70 wooneenheden in december 2024 en de overige wooneenheden voor de zomer van 2025. Daarnaast vervolgen we het onderzoek naar een locatie voor flexibele wooneenheden voor EU-medewerkers en zoeken we naar andere locaties waar het restant aan flexibele wooneenheden gerealiseerd kan worden. Introductie werken met indicatoren Door aan de hand van de maatschappelijke opgaven tot een set doelstellingen met daaraan gekoppelde indicatoren te komen, is er voor de raad een additioneel instrument beschikbaar om het gesprek te voeren over de realisatie van de maatschappelijke opgaven. In onderstaande tabellen. Zijn de - deels al beschikbare - indicatoren gekoppeld aan de doelstellingen. Hierbij is sprake van een ontwikkelmodel. Doelstelling
Goede huisvesting van reguliere doelgroepen
Goede huisvesting van specifieke doelgroepen
• • •
Beleidsindicator
Eenheid
2021
2022
2023
Totaal opgeleverde woningen
Aantal
431
206
221
Aandeel vrije sector
Aantal
349 (81%) 142 (69%) 155 (70%)
Aantal
82 (19%)
64 (31%)
66 (30%)
Aantal
54
59
89
Aantal
-
-
237
Aandeel sociale huur Huisvesting statushouders Huisvesting overige doelgroepen *
Gegevens reguliere doelgroepen gebaseerd op de woningbouwmonitor. Vanaf 2021 Gegevens specifieke doelgroepen 2021 en 2022 niet beschikbaar Onder overige doelgroepen wordt verstaan Oekraïners, asielzoekers en arbeidsmigranten
19
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Maatschappelijke opgave 1.2. We delen de ruimte eerlijk en sociaal
De groei en ontwikkeling van Nijkerk geeft meer druk en competitie op de schaarse ruimte. We moeten daarin keuzes maken en tegelijk het veelvormige karakter van Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken bewaken en bewaren. Dit geldt in het bijzonder voor ons vitale en robuuste buitengebied waar een rijke schakering van functies haar plek heeft en ook moet houden. De gevolgen van de ontwikkeling van landelijke functies (landbouw, recreatie, natuur en landschap) moeten we goed begeleiden en inpassen. Dit vraagt meer capaciteit en inzet, wat nu al merkbaar is binnen onze organisatie. Ook moet op sommige plekken een goede afweging plaatsvinden tussen meer landelijke functies en hun ruimtevraag enerzijds en ruimtelijke behoeften voor woningbouw en bedrijfsontwikkeling anderzijds. Dit willen we bereiken Dat de ruimte in Nijkerk voor de korte en zeker voor de lange termijn optimaal wordt verdeeld en ingericht. Vanuit openheid, transparantie en betrokkenheid van belanghebbenden zullen we soms lastige en pijnlijke keuzes moeten maken.
Doelstelling : Goede evenwichtige balans wonen, werken en recreëren. Activiteiten 1. We ondersteunen de verandering naar een duurzame landbouw door het verstevigen van de natuur en het verbeteren van biodiversiteit. We zaaien bloemrijke akkerranden in en voeren lokale biodiversiteitsprojecten uit samen met inwoners. 2. Waar mogelijk ondersteunen wij de boeren bij deze transitie. We zetten ons in om de dienstverlening naar boeren zo goed mogelijk te laten verlopen. Dit geldt zowel voor boeren die willen stoppen als voor boeren die hun bedrijf willen voortzetten. 3. We evalueren het Landschapsontwikkelingsplan en bekijken hoe we dit plan verder willen uitvoeren. Begin 2025 wordt deze voorgelegd aan de raad. Het LOP wordt onderdeel van het programma Omgevingskwaliteit. 4. We nemen actief deel aan diverse samenwerkingsverbanden, zoals het Regionaal Programma Landelijk Gebied (RPLG), Regio Foodvalley, Energy-board Gelderland en Utrecht, en Regio Amersfoort. Ook werken we samen met de gemeente Ede en Barneveld om landelijke regelingen voor de landbouwtransitie door te voeren. 5. We helpen de netbeheerder om het elektriciteitsnetwerk te verzwaren en te versnellen, door onder meer een nieuw onderstation te bouwen. Hiervoor maken we afspraken met allerlei partners in het veld. Streven is dat het onderstation in 2029 operationeel is. 6.
We bouwen verder aan het Energieweb, om een balans te vinden in lokaal opwek en verbruik 7. We ontwikkelen slimme oplossingen in het project Energie-alliantie. We stimuleren inwoners hun woningen te isoleren, energie te besparen en zelf energie op te wekken. Ook zetten we in op het isoleren van utiliteitsgebouwen (zoals scholen) en kantoren. 8. We voeren ter voorbereiding op het plaatsen van twee windturbines langs de A28 de nodige onderzoeken uit en leggen de uitkomsten daarvan ter besluitvorming voor aan de raad. 9. We onderzoeken – onder meer samen met de regio en het Rijk - welke mogelijkheden er zijn om energie op te wekken op restgronden.
20
B e g r o t i n g
2 0 2 5
10. We geven uitvoering aan de Omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking is getreden. De uitvoering van de wet wordt gemonitord en geëvalueerd. Hierbij ontwikkelen we ook het eerste Omgevingsplan voor de omgeving Hoevelaken-West. Hiermee legt de gemeente de structuur vast voor andere toekomstige omgevingsplannen. Streven is eind 2024 het ontwerp van het Omgevingsplan 1.0 voor de omgeving Hoevelaken-West in procedure te brengen. 11. In aanloop naar de Omgevingsvisie 2.0, waarvan de nieuwe visie op mobiliteit onderdeel wordt, werken wij op basis van een kaderstelling naar een nieuw ontwerpdocument. Op basis van de uitkomsten uit de participatie en het onderzoek leggen wij in dit document de hoofdlijnen vast. 12. We stellen een visie op voor het landelijk gebied en starten met het opstellen van het programma Omgevingskwaliteit. Dit programma integreert onder andere de Welstandsnota, de Ruimtelijke atlas, het Landschapsontwikkelingsplan, de Cultuurhistorische waardenkaart en de geldende beeldkwaliteitsplannen. 13. Voor de gebieden Slichtenhorst, Stationsgebied Nijkerk, Bronswerk, Luxool en de oostelijke verkeersontsluiting- ook wel Oostelijk Nijkerk genoemd – werken wij een kaderstellend document uit met zowel procesmatige als inhoudelijk kaders.
Na de vaststelling van het kaderstellend document, werken we binnen de gestelde kaders diverse scenario’s uit zodat uiteindelijk een bestuurlijke keuze gemaakt kan worden voor een voorkeursscenario. 14. Binnen het programma van U Ned wordt de ontwikkelpotentie van station Nijkerk als Regiopoort in kaart gebracht. De inzet is om de frequentie van de treinen te verhogen door: • op korte termijn de spitstrein te laten rijden; • op langere termijn in te zetten op een keervoorziening bij station Harderwijk zodat er in beide richtingen 4 treinen per uur kunnen rijden. 15. Gezamenlijk met de provincies Gelderland en Utrecht, Regio Amersfoort, Regio Foodvalley en Noord-Veluwe-Bereikbaar streven we naar uitvoering van Knooppunt Hoevelaken. We gaan het gesprek aan met het Rijk om te bekijken welk pakket aan maatregelen nodig is om het pauzeren van Knooppunt Hoevelaken tijdelijk op te vangen. 16. In 2024 is het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) vastgesteld in het college. Hierin vindt de totaalafweging plaats van onze ruimtelijke en maatschappelijke investeringen tot en met 2040. Het MIP is meegenomen in de Kadernota 2025 en in het najaar 2024 volgt vaststelling van de Begroting 2025 en het MIP in de gemeenteraad 17.
We geven invulling aan het nieuwe Groenbeheercontract 2024-2034 en uitvoering aan het hondenuitlaat beleid, biodiversiteitsprojecten en beplantingsplannen zoals bloemrijke akkerranden. 18. We implementeren het Beleidsplan Speelruimte. Hiervoor beheren, renoveren en ontwikkelen we speel- en ontmoetingsplekken, zoals een pumptrack, skatebaan en beweegroutes. 19. We geven uitvoering aan de wettelijke taak van de wet op de lijkbezorging en geven uitvoering aan het beleidsplan (Begraafplaatsen 2021-2026). In 2025 gaan we door met de uitbreiding van de begraafplaats in Nijkerkerveen. 20. We bereiden ons voor op een mogelijke komst van een kazerne bij Zeewolde. Dat doen we door in gesprek met de betrokken overheden en het ministerie van Defensie te gaan, evenals met de samenleving en de gemeenteraad. 21. We werken in de regio’s Amersfoort en Foodvalley samen aan verstedelijkingsstrategieën. Op basis van deze visies besluit het rijk mogelijke subsidies te verstrekken om grote ruimtelijk ontwikkelingen mogelijk te maken.
21
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Doelstelling Een goede evenwichtige balans tussen groen en bebouwing Goede evenwichtige balans wonen, werken, recreëren en voorzieningen
Beleidsindicator
Eenheid
2021
2022
2023
In ontwikkeling
*-
*-
*-
*-
Landelijke LEEFBAAROMETER
Kwalitatief
Score GOED
Score GOED
Score GOED
* Gegevens (nog) niet beschikbaar, in ontwikkeling • Bron gegevens: Leefbaarometer | Kaart
•
De Leefbaarometer wordt elke twee jaar geactualiseerd. Het jaar 2020 gaf voor Nijkerk eveneens de kwalificatie GOED
Maatschappelijke opgave 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving
Nijkerk heeft een erkend sterk bedrijfsleven. Innovatiekracht en ondernemerschap zijn een stabiele basis onder een vitale economie, met sterke lokale en regionale uitstraling. In onze Economische visie wordt het belang van onze economische sector geplaatst binnen het kader van de ontwikkeling van onze samenleving. Bloei van de economie en bloei van ons verenigingsleven, van de leefbaarheid in onze centra, brede welvaart en inkomenszekerheid voor onze inwoners en de instandhouding van voorzieningen gaan hand in hand. De uitdagingen daarvoor worden groter in de komende jaren. Door de transities (stikstof, energie, circulariteit) in het landelijk gebied en met name de agrarische sector en het agrifoodcluster, het toenemend belang van duurzame ontwikkeling en de druk op de ruimte Doelstelling Focus binnen deen kernen komen :verdienmodellen economische processen onder druk. Ook de algemene economische vooruitzichten zijn minder rooskleurig dan de afgelopen jaren. Dit vraagt van ons dat we nog meer naast onze ondernemers gaan staan, belemmeringen wegnemen en ons bedrijfsleven ondersteunen in het benutten van kansen. Dit willen we bereiken Dat we de ‘gouden wisselwerking’ tussen onze bloeiende economie en onze vitale samenleving behouden en waar mogelijk duurzaam versterken in steeds uitdagender tijden.
De economische visie uit 2021 biedt daarbij een goed richtsnoer, dat we overigens in nieuwe en wisselende omstandigheden toepassen.
Doelstelling : Een gezond en evenwichtig vestigingsklimaat Activiteiten 1. We voeren de economische visie en de visie op de vrijetijdseconomie uit en blijven investeren in onze centrumgebieden, de verdere uitbouw van het food production cluster en de verbinding tussen binnenstad en Randmeer. 2. De detailhandelsstructuurvisie wordt geactualiseerd samen met het standplaatsenbeleid. 22
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3. We werken samen met Regio Amersfoort en Regio Food Valley op gedeelde dossiers, geven hier nader handen en voeten aan en actualiseren deze waar nodig, zoals het Regionaal Programma Werken, Bedrijventerreinenstrategie, Perifere Detailhandel, Kantorenvisie. 4. We zetten in op de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijfsterreinen. Het doel is om al onze 11 huidige bedrijventerreinen efficiënter te benutten, collectieve voorzieningen en de infrastructuur te verbeteren, de aantrekkingskracht van de terreinen te vergroten (ook voor toekomstig personeel) en duurzame initiatieven te stimuleren. De bedrijven en de gemeente hebben hierbij hun eigen verantwoordelijkheden, die samen zorgen voor toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen. We zetten daarin in op het versterken van het organiserend vermogen. 5. We werken aan de hand van een gebiedsvisie naar het realiseren 15 à 20 netto ha bedrijfsterrein tot 2030. 6. We ontvangen, beantwoorden en geven nadere invulling aan vragen van bedrijven die zich in Nijkerk willen vestigen, willen verhuizen en/of willen uitbreiden. 7. We gaan de innovatiekracht in onze (maak)industrie versterken door een betere koppeling aan te brengen met/in de kennisas regio Foodvalley. 8. We richten ons op slimme combinaties van ruimtelijke ontwikkeling van werkgelegenheid en mobiliteit rondom knooppunten (station Nijkerk, Hoevelaken). 9.
Op het vlak van duurzaamheid willen we verdere stappen zetten en o.a. samen met de netbeheerders en bedrijven afspraken maken over congestiemanagement, waarbij we o.a. inzetten op een Energy Hub.
Doelstelling
Beleidsindicator
Eenheid
2021
2022
2023
Gezond en evenwichtig vestigingsklimaat
Omvang arbeidsplaatsen
Aantal
23.890
24.930
25.290
Gegevens gebaseerd op de economische monitor.
23
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Maatschappelijke opgave 1.4. Duurzaam is de sleutel naar onze toekomst
Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we fors schakelen in onze bijdrage aan de klimaatopgaven en in de verzekering en versterking van biodiversiteit. We willen dit doen als goed voorouder van onze kinderen en (achter)kleinkinderen. Per 2050 willen we als gemeente klimaatneutraal zijn. Daartoe zetten we in op het verminderen van het energieverbruik en de (grootschalige) opwek van duurzame energie. Dat kan alleen slagen als de opbrengsten hiervan ook in onze gemeente neerslaan en de inwoners zich mede daardoor eigenaar kunnen voelen van deze transitie. Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we onze economisch basis kunnen blijven vernieuwen en versterken. Werk en inkomen blijven een sleutelfactor in een solide samenleving, maar zal moeten op een nieuwe manier worden vormgegeven. Een nieuwe manier met nieuwe activiteiten en nieuwe vormen van arbeid en arbeidsdeling. We zetten in op een circulaire economie en minder restafval, op duurzame en actieve mobiliteit en het verbeteren van biodiversiteit in de woonwijken en op bedrijfsterreinen. Dit willen we bereiken Dat onze inwoners een prettige, duurzame fysieke leefomgeving ervaren, waar het goed wonen, werken en verblijven is. Duurzame groei is passend bij de maat en schaal van de gemeente, waarbij voorzieningen (onderwijs, sport, sociaal), mobiliteit, recreatie, werkgelegenheid zich in verhouding ontwikkelen.
Doelstelling : Besparen van energie Activiteiten 1. We evalueren de routekaart Nijkerk Energieneutraal en stellen een meerjarig uitvoeringsprogramma op. Hierin staat op welke manier de gemeente de komende jaren aan de slag wil met energiebesparing en opwekken van duurzame energie. 2. We zetten de isolatiecampagne meerjarig voort en geven daarmee uitvoering aan het Nationaal Isolatie Programma (NIP). 3. We dagen bewoners en bedrijven uit om met goede ideeën te komen, of samen te werken om energie te besparen of op te wekken. 4. We stellen een strategie op hoe we onze (gemeentelijke) stroom duurzaam kunnen inkopen. 5. We geven informatie over energie besparen, opwekken en klimaatadaptatie via de website www.nijkerk-duurzaam.nl. Doelstellingen : Meer opwekken duurzame energie Activiteiten 1. We blijven streven naar het realiseren van de RES afspraken. 2. We ontwikkelen samen met de bedrijven het project Energie-alliantie, met als doel om op een efficiënte manier om te gaan met het aanbod en vraag naar stroom. 24
B e g r o t i n g
2 0 2 5
3. We werken samen in de regio aan het verzwaren van het stroomnet en andere boven- en ondergrondse infrastructuur. 4. We streven ernaar om 7 ha restgronden te benutten voor het plaatsen van zonnepanelen. 5. We verkennen of we op het bedrijventerrein een Smart Energy-hub kunnen ontwikkelen. Doelstelling : Verminderen van CO2 uitstoot Activiteiten 1. We werken onze visie op ‘duurzaamheid en wonen’ verder uit. 2. We starten met de uitvoering van het Actieplan Circulaire Economie en het Grondstoffenplan 2024-2028. 3. We nodigen bedrijven uit om deel te nemen aan het Living Lab Regio Foodvalley Circulair. Dit lab heeft als doel om samenwerking tussen bedrijven te stimuleren om verspilling van grondstoffen en materialen tegen te gaan. 4. We vragen aandacht voor korte ketens van voedselproducten en voor het tegengaan van voedselverspilling. Doelstelling : Besparen van energie in verkeer in vervoer Activiteit 1. We maken een visie voor mobiliteit en parkeren. Die visie wordt onderdeel van de uitgebreidere Omgevingsvisie 2.0. Doelstelling : Meer Klimaatbestendigheid Activiteiten 1. We betrekken inwoners en bedrijven bij het waterrobuust en klimaatbestendig maken van onze gemeente in 2050. Hiervoor communiceren we goed over wat onze klimaatdoelen zijn en vragen we samenwerking vanuit de inwoners. 2. We geven bestaande wijken een apart riool dat het te veel aan regenwater opvangt.
Ook leggen we wadi’s en meer groen aan. Dit alles om wateroverlast, watertekort of hittestress te voorkomen. 3. We willen het Hoevelakense bos uitbreiden. Hiervoor moeten we het Omgevingsplan wijzigen en doorlopen hiervoor in 2025 allerlei noodzakelijke stappen.
25
B e g r o t i n g
2 0 2 5
Doelstelling
Beleidsindicator
Besparen van energie
Verminderen van het energiegebruik van 3.672 TJ in 2017 naar 2.300 TJ in 2030 Verminderen van het verbruik van energievraag in verkeer en vervoer naar 900 TJ in 2030 Toename van de opwek van duurzame energie naar 2.800 TJ in 2030 Verminderen uitstoot van CO2 naar 135 Kton in 2030 Minimaal uitvoering 3 actiepunten per jaar uit programma circulaire economie
Besparen van energie in verkeer & vervoer
Meer opwekken van duurzame energie
Verminderen van CO2 uitstoot
Verhogen circulariteit
• •
Eenheid
2021
2022
2023
Terajoule
3.597
3.493
*-
Terajoule
1.103
1.144
*-
TeraJoule
282
314
*-
Kton
230
220
*-
Aantal
N.v.t.
N.v.t.
3
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
-36.446 -17.444 -9.068 -8.981 -71.939
-21.768 -16.717 -6.261 -9.075 -53.821
-25.366 -16.273 -5.805 -9.660 -57.104
-27.715 -16.286 -5.807 -10.348 -60.155
33.861 1.827 7.644 8.900 52.232 -19.707
19.322 1.423 5.273 8.937 34.956 -18.865
22.891 1.465 4.971 9.543 38.870 -18.234
25.218 1.455 4.971 10.223 41.867 -18.288
2.667 -1.604 -18.644
1.013 -25 -17.878
1.018 -25 -17.241
1.024 -26 -17.290
Gegevens gebaseerd op de Regionale klimaatmonitor Voor het jaar 2023 zijn nog geen gegevens beschikbaar
1.3 Financiële middelen 1. Perspectief Ruimte x € 1.000 Lasten 1.1. Een thuis voor iedereen 1.2. We delen de ruimte eerlijk en optimaal 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving 1.4. Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Totaal Lasten Baten 1.1. Een thuis voor iedereen 1.2. We delen de ruimte eerlijk en optimaal 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving 1.4. Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Totaal Baten Saldo baten en lasten Mutaties reserves Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Resultaat programma