CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2024-019 Bijlage - Programma Water Nijkerk 2024-2028

Raadsvergadering 30 mei 2024, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststellen Programma Water Nijkerk 2024-2028 (2024-019)25.898 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Klimaatverandering

Het klimaat verandert. Dat merken we ook op het gebied van water. We krijgen vaker te maken met hevige zomerse buien die ervoor zorgen dat het reguliere watersysteem overbelast raakt. Langere periodes van droogte gaan ook vaker voorkomen volgens de klimaatscenario’s van het KNMI. We moeten ons aanpassen aan deze veranderingen en staan voor de opgave om de gevolgen van klimaatverandering te beheersen. Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) geeft hiervoor handvatten. Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie Het DPRA is in 2018 aangenomen en vloeit voort uit het Bestuursakkoord Water. De kern van deze deltabeslissing is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht is. Het DPRA behandelt 4 thema’s:    

Wateroverlast Droogte Hitte Overstroming

Het DPRA is opgebouwd rond 7 ambities en 3 werkfasen: weten, willen en werken. Aanpak klimaatadaptatie Onze aanpak sluit aan bij de fasering van het DPRA. De fases ‘weten, willen, werken’ zijn vertaald in 4 stappen: Stap 1: Knelpunten in beeld Stap 2: Prioriteit vaststellen Stap 3: Oplossingsrichtingen bepalen Stap 4: Maatregelen uitvoeren Via deze stappen hebben we een concreet maatregelenpakket vastgesteld. We voeren deze maatregelen de komende planperiode ook uit.

25

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Stap 1: Knelpunten in beeld De eerste stap op weg naar een klimaatbestendige inrichting is inzicht krijgen in de knelpunten voor vitale en kwetsbare functies. Hiervoor voeren we bijvoorbeeld periodiek een klimaatstresstest uit en monitoren we de grondwaterstanden. Stap 2: Prioriteit vaststellen De volgende stap op weg naar klimaatadaptatie is het prioriteren van de knelpunten. Om deze afweging te kunnen maken, hebben we overleg gehad met andere vakdisciplines, sectoren en andere overheden. Deze risico-dialoog heeft een lijst met aandachtspunten en -locaties opgeleverd. De lijst bepaalt onze klimaatopgave voor de komende periode. Stap 3: Oplossingsrichtingen bepalen We gaan in gesprek met vertegenwoordigers van partijen die te maken krijgen met de gevolgen van klimaatverandering. Het gaat bijvoorbeeld om zorginstanties, woningcorporaties, nutsbedrijven en duurzaamheidswerkgroepen. Met hen willen we klimaatgesprekken voeren en samen verkennen welke opgaven er bij de verschillende partijen liggen. Dit traject starten we in de komende planperiode op. Stap 4: Maatregelen uitvoeren We voeren samen met onze partners maatregelen uit om de knelpunten te verminderen. Ook leveren we input in projecten van onze medeoverheden en projectontwikkelaars. Het principe hierachter is de adaptatiestrategie. We voeren maatregelen uit voor de volgende onderdelen:    

afkoppelen terugdringen van wateroverlast verminderen gevolgen van droogte verminderen gevolgen van hitte

We maken de openbare ruimte klimaatbestendig We richten de openbare ruimte zo in dat we geen hittestress of wateroverlast/onderlast creëren. En we verminderen deze problemen op plekken waar daar nu wel sprake van is. Het terugdringen van de gevolgen van overstromingen is een taak van de waterschappen en Rijkswaterstaat. 6.2.1

Afkoppelen

De komende planperiode 2024-2028 is per jaar €400.000 gereserveerd binnen de investeringen om diverse afkoppelprojecten uit te voeren, zie Tabel 6.1. Wijken Afkoppelprojecten Alle bedragen in €

2024 400.000

2025 400.000

2026 400.000

2027 400.000

2028 400.000

Tabel 6.1 Benodigde budgetten t.b.v. afkoppelprojecten 2024-2028

Ook op lange termijn heeft de gemeente het voornemen om zoveel mogelijk hemelwater af te koppelen van het gemengde rioolstelsel. Tabel 6.2 bevat een overzicht met de wijken waar we van plan zijn om tussen 2029 en 2043 af te koppelen. Als deze wijken zijn afgekoppeld dan hebben wij geen taakstelling meer om in bestaande wijken het gemengd riool te vervangen voor een gescheiden riool. Hiermee voldoet de gemeente Nijkerk aan één van de vier speerpunten om in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig te zijn ingericht.

26

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

Wijk

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Lengte nieuwe Hemelwaterriool (m) 5.000 7.000 6.000 3.000 4.000 2.000 7.000 5.000 4.000 5.000 48.000

Globale kosten (€)

Hazeveld 1.765.000 Strijland-1 2.471.000 Strijland-2 2.118.000 Luxool 1.059.000 Hoevelaken Centrumplein1 500.000 Hoevelaken Noordoost 1.412.000 Hoevelaken Zuidoost 706.000 Hoevelaken Zuidwest 2.471.000 Corlaer (restant) 1.765.000 Centrum Nijkerk 1.412.000 Nijkerkerveen 1.765.000 Totaal 17.444.000 Alle bedragen in € 1afkoppelen van circa 20.000 m2 verhard oppervlak door inzet van diverse klimaatbestendige maatregelen Tabel 6.2 Overzicht afkoppelprojecten 2029-2043

6.2.2

Terugdringen van wateroverlast

Regenwater wordt op de meeste plaatsen in de bebouwde kom afgevoerd via het rioolstelsel. Het water van de daken gaat via de regenpijpen en het water van de straat stroomt via straatkolken in het riool. Als het hard regent, dan raakt het rioolstelsel vol. Soms regent het zo hard dat de afvoercapaciteit van het riool overschreden wordt. Er blijft dan water op straat staan. Meestal duurt dit maar kort. Als de regen stopt komt er weer ruimte in het riool vrij en wordt het water dat op straat staat alsnog afgevoerd. Soms ontstaan er hinderlijke situaties of zelfs overlast doordat er water op verhardingen blijft staan. We snappen dat dit niet prettig is voor inwoners, maar kiezen ervoor om pas in te grijpen als er kans op schade is. De komende planperiode blijven we onze inwoners actief hierover informeren. Daarnaast hebben perceeleigenaren zelf de zorgplicht om hemel- en grondwater op eigen perceel te verzamelen, bergen en verwerken. De gemeente komt in beeld als dit niet redelijkerwijs kan of als water op de erfgrens wordt aangeboden.

Figuur 6.3 Water op straat

Het heeft diverse voordelen als perceeleigenaren zelf water opvangen en benutten: ▪ Bewoners kunnen hun gazon en planten, regenwater in plaats van schoon drinkwater geven. Dit leidt tot lagere drinkwaterkosten voor bewoners en minder druk op onze drinkwatervoorziening. ▪ Er komt minder water in het riool en dat verkleint de kans op overstromende putten op straat of een overstort op oppervlaktewater tijdens hevige regenbuien. ▪ Met minder regenwater in het riool kunnen waterschappen efficiënter water zuiveren en grondstoffen gaan terugwinnen. 27

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Gelukkig hebben we het systeem goed op orde. Bij hevige buien ontstaat weinig wateroverlast. Dit komt doordat er voldoende infiltratiemogelijkheden zijn en veel bergingsmogelijkheden in het oppervlaktewatersysteem. Ook de capaciteit van het rioolsysteem is in orde om het merendeel van de neerslag tijdig af te kunnen voeren. Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) We voeren regelmatig hydraulische toetsingen en stresstesten uit om na te gaan of de afvoersystemen adequaat werken. Dit doen we ook in de komende planperiode. We breiden het Basisrioleringsplan (BRP) uit naar een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Een BRP omvat alleen de riolering. Een SSW beslaat aanvullend ook de openbare ruimte, het oppervlaktewater en grondwater als deelsystemen van het stedelijk watersysteem. In het SSW beschrijven we alle deelsystemen, beoordelen we het functioneren van die systemen en beschrijven we eventuele maatregelen om het functioneren te verbeteren. De komende planperiode gaan we voor alle drie de kernen (Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken) een SSW opstellen. Impulsregeling Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) De Rijksoverheid stimuleert en ondersteunt gemeenten om klimaatadaptieve maatregelen te nemen. Dat gebeurt via de Impulsregeling. De aanvraag van de impulsgelden verloopt via de werkregio.

Nijkerk heeft voor diverse projecten in de komende jaren een beroep op de Impulsregeling gedaan. De impulsregeling in het kort: Gemeenten krijgen via deze regeling cofinanciering voor projecten die water- en droogteoverlast tegengaan. De Rijksoverheid financiert een derde van de kosten voor zulke projecten. Om van deze regeling gebruik te maken dient een uitgewerkt voorstel te worden gemaakt en de gemeentelijke financiering (twee derde van het totale bedrag) te zijn onderbouwd. Tabel 6.4 bevat een overzicht van projecten waarvoor we impulsgelden hebben aangevraagd. Project

Start

Gereed

[-] [-] [-] De Bogen 2024 2024 Reconstructie Willem 2023 2023 Alexanderplein Plein en omgeving 2023 2024 Stadshaven 2024 2027 Campenbuurt 2023 2024 Totaal Alle bedragen in € 1Resterende budget van €27.000,- toegekend aan Campenbuurt

Geraamde realisatiekosten [€] 300.000 150.000

Verdeling subsidie [€] 100.000 50.000

150.000 375.000 1.500.000 4.725.000

50.000 125.000 27.0001 352.000

Tabel 6.4 Overzicht verdeling impulsregeling

De Rijksoverheid heeft een maximaal budget van 352.000 euro toegekend. De benodigde budgetten zijn reeds begroot en zijn niet opgenomen in de kostendekking voor de komende planperiode. Stedelijk Water in beeld (SWIB) Waterschap Vallei en Veluwe wil de komende jaren meer focussen op het stedelijk water. Samen met de gemeenten wil het waterschap watersystemen verder op orde brengen en inspelen op klimaatverandering. Het doel daarbij is dat iedere gemeente een goed functionerend en gezond watersysteem heeft voor stedelijk water. Concreet betekent dit dat de waterkwaliteit en ecologische kwaliteit van het stedelijk water goed is en aansluit bij de functies van verschillende onderdelen van het watersysteem. Daarbij valt niet alleen te denken aan functies als de aan- en afvoer van water en 28

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

de berging van water. Water speelt ook een belangrijke rol in de uitstraling en beleving van de openbare ruimte en biedt verschillende gebruiksmogelijkheden aan inwoners. Het waterschap kijkt eens in de zes jaar samen met alle gemeenten naar het stedelijk water. Hierbij worden onder andere per watergang kwaliteitsbeelden voor de huidige en gewenste situatie toegekend. De laatste keer dat we dit traject hebben doorlopen was in 2019. In 2026 staat de volgende SWIB gepland en wordt door het waterschap geïnitieerd. Het SWIB biedt de mogelijkheid om integraal naar ons oppervlaktewater te kijken. Hiermee ontstaan kansen om tot systeembrede oplossingen te komen. 6.2.3

Verminderen gevolgen van droogte

Droogte heeft een direct effect op planten, bomen en gewassen. Tijdens langdurig droge periodes zijn we bijvoorbeeld druk met het water geven van jonge bomen en andere aanplant. Het water wordt onttrokken uit oppervlaktewater en via waterwagens aangevoerd. Door droogte kan de grondwaterstand dieper wegtrekken dan gewoonlijk in de zomer. Het groen (gazons, bomen, struiken, tuinplanten en dergelijke) kan hieronder lijden en in uiterste gevallen zelfs afsterven. Ook kan droogte leiden tot een wijziging in draagkracht van de ondergrond, waardoor rioolleidingen kunnen breken of wegen gaan zakken. Met name betonnen leidingen, AC-leidingen en gresbuizen in zettingsgevoelige grond zijn kwetsbaar. Dit speelt in de gemeente Nijkerk nauwelijks een rol, omdat onze kernen voornamelijk op zandgrond zijn gebouwd. Riolering op zandgrond is hier minder gevoelig voor dan bijvoorbeeld riolering in gebieden met klei of veen. Als er na een periode van droogte een hoosbui valt, kan dat vervelende gevolgen hebben bij gemengde rioolstelsels. In zo’n geval wordt via overstorten het overtollige afval- en regenwater afgevoerd naar een waterloop. We voorkomen zo dat vuil op straat komt te drijven, maar riooloverstorten hebben een nadelig effect op de waterkwaliteit en het waterleven.

Dit effect is in droge periodes groter dan in niet-droge periodes, doordat er dan meer slibafzetting is in een gemengd riool. In hoeverre onze rioolstelsels aan de richtlijnen voor het milieutechnisch functioneren voldoet, toetsen we in het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). De nadelige effecten van droogte kunnen verminderd worden door neerslagoverschot langer vast te houden. Maatregelen die bijdragen aan de waterbeschikbaarheid in droge periodes zijn bijvoorbeeld wormenhotels, humusomzetting en grondverbetering. Ook het afkoppelen en infiltreren (grondwateraanvulling) via open verharding of via infiltratieriolen draagt hieraan bij. We hebben stresstesten uitgevoerd om droogte-effecten in de gemeente Nijkerk in kaart te brengen. Op dit moment zijn de kaarten uit de stresstest nog globaal en vergen nadere uitwerking. Toch kunnen we al enkele strategieën benoemen:  

 

We houden zoveel mogelijk regenwater vast voor aanvulling van het grondwatertekort in het zomerhalfjaar en voor het op peil houden van de zoetwatervoorraad. We koppelen daken en verharding af als dit doelmatig is. We onderzoeken op projectniveau of aanvullende infiltratievoorzieningen, wadi’s, greppels en sloten aangelegd dienen te worden om overtollig water tijdens neerslag op te vangen en via infiltratie naar het grondwater beschikbaar te maken voor het groen. In de droogtegevoelige gebieden stimuleren we het verminderen van verharding (ontstenen) op particulier terrein om de sponswerking van de tuinen te vergroten. We stimuleren vergroeningsprojecten bijvoorbeeld via Operatie Steenbreek of de subsidieregeling voor het vergroenen van daken en schuren.

29

P r o g r a m m a

6.2.4

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Verminderen gevolgen van hitte

Als het meerdere dagen achter elkaar warm is, kan dat tot problemen leiden. Vooral kwetsbare groepen kunnen overlast ervaren bij aanhoudende warmte. Maar door hitte neemt bijvoorbeeld ook de arbeidsproductiviteit af en verslechtert de nachtrust van veel mensen. Hitte kan ook leiden tot problemen in het watersysteem. Langdurige warmte kan bijvoorbeeld zorgen voor algengroei (blauwalg) in het water. Dit heeft een nadelig effect op de waterkwaliteit. Blauwalg zorgt ervoor dat water ongeschikt wordt als zwemwater. Ook het risico van botulisme door dode vissen of eenden is groot bij aanhoudende hitte. Deze risico’s zien we steeds vaker terugkomen in onze gemeente. Waterschap Vallei en Veluwe neemt het voortouw in de aanpak hiervan. Een ander negatief effect van hitte zien we in straat- en trottoirkolken. Deze kolken zijn uitgevoerd met een stankslot. Net als de zwanenhals in de wasbak zorgt een laagje water ervoor dat de rioollucht niet naar buiten komt. Als het langdurig droog en warm is, kunnen deze stanksloten uitdrogen, waardoor de rioollucht vrijkomt en het stinkt in de straat. Over het algemeen valt de hittestress in onze gemeente mee. Toch kan het op een aantal plaatsen tijdens warme periodes behoorlijk heet worden. De gemeente Nijkerk zet in op hittebestrijding door het aanplanten van vitaal openbaar groen.

Met name bomen hebben een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van hitte in de openbare ruimte. Bomen creëren schaduw en ook koelte door verdamping van water via de bladeren. Ze verlagen de temperatuur met zo’n 3 tot 7 graden. Ook vanuit waterperspectief zien we de aanplant van grote bomen als een goede ontwikkeling. Ze gaan namelijk niet alleen hittestress, maar dragen indirect ook bij aan het vasthouden van water in de bodem. We kijken daarbij wel goed naar het waterverbruik van de boom. Bomen met een hoog waterverbruik kunnen bijvoorbeeld beter niet geplant worden op plekken met zettingsgevoelige gronden of oudere funderingen onder panden. Andere maatregelen om hittestress en de negatieve effecten daarvan tegen te gaan:  We besteden al jaren veel zorg aan de groeiplaats van de bomen. Deze krijgt veel meer aandacht dan vroeger, zodat de bomen beter kunnen uitgroeien en vitaler zijn.  We stimuleren het vergroenen van de openbare ruimte, tuinen en schoolpleinen.  We geven inwoners het advies om een emmer water in de rioolkolken te gooien om de stanksloten met water te vullen en rioollucht te verhelpen. Hitteprojecten Om verdroging en hittestress tegen te gaan en de biodiversiteit te vergroten voeren we in de komende planperiode twee projecten uit: Herinrichting plein De Bogen In 2024 staat de reconstructie van het plein De Bogen gepland.

We gaan het versteende plein in de wijk klimaatbestendig inrichten en vergroenen. De grote hoeveelheid verharding zorgt ervoor dat het plein op warme dagen erg heet wordt. Het groen en de bomen op het plein komen bovendien niet tot hun recht vanwege de beperkte groeiplaatsen. Verder stroomt regenwater direct naar het riool. Met de reconstructie willen we zo veel mogelijk stimuleren dat het hemelwater gaat infiltreren in de bodem en via het oppervlak vertraagd wordt afgevoerd. De reconstructie is geraamd op €300.000,-. De gemeente heeft subsidie aangevraagd bij de provincie voor een bedrag van €150.000,-. Reconstructie Willem Alexanderplein De reconstructie van het Willem Alexanderplein voor het NS-station Nijkerk maakt deel uit van de herinrichting van de straten Oranjelaan en Hoefslag. De werkzaamheden omvatten een volledige reconstructie van de bestaande weginfrastructuur en de parkeervoorzieningen. Het doel is om daarbij ongeveer 50% extra groen (bomen, struiken, grassen en kruidenvegetatie) op het plein te realiseren. 30

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Dat draagt bij aan minder hittestress, meer biodiversiteit en een betere infiltratie en vertraagde afvoer van hemelwater. De reconstructie is geraamd op €150.000,-. De gemeente heeft subsidie aangevraagd bij de provincie voor een bedrag van €75.000,-. De provincie heeft beide subsidieaanvragen toegekend. De benodigde budgetten zijn reeds begroot. Deze zijn niet opgenomen in de kostendekking voor de komende planperiode. 6.2.5

Verantwoordelijkheid

Het gemeentelijk waterbeheer richt zich primair op water binnen de bebouwde kom. Is er sprake van wateroverlast die veroorzaakt wordt door water dat afkomstig is van gemeentelijke grond? Dan ondernemen we sowieso actie. We beoordelen of de wateroverlast veroorzaakt is door een calamiteit of dat de overlast het gevolg is van een structureel knelpunt in het watersysteem. Aan de hand hiervan wegen we de urgentie voor het uitvoeren van maatregelen af. Urgente overlastsituaties worden aangepakt. De maatregelen om de wateroverlast terug te dringen worden zo snel mogelijk uitgevoerd. Bij niet-urgente wateroverlast wordt vanuit beheer een doelmatigheidstoets uitgevoerd om na te gaan welke maatregelen het meest passend zijn. Op basis hiervan wordt een planning voor de uitvoering van de maatregelen opgesteld. Hevige regen en wateroverlast We maken onderscheid naar verschillende gradaties: Waterplassen op straat Waterplassen op straat kunnen er op duiden dat het rioolstelsel tijdelijk overbelast is. De waterplassen kunnen ook het gevolg zijn van ongelijk liggende bestrating. Kleine waterplassen op straat zijn niet erg. De gemeente onderneemt geen actie. Als de plassen het gevolg zijn van verstopte straatkolken, dan volgt wel actie. De straatkolken worden schoongemaakt, zodat de waterafvoer hersteld wordt.

Grote plassen op straat die langer dan twee uur blijven staan kunnen ook aanleiding zijn tot actie. Dit wordt door de gemeente per situatie beoordeeld. Waterhinder Als het waterafvoersysteem veel regen moet verwerken, dan kan er ook waterhinder ontstaan. We spreken van waterhinder als: 

Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijke verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen en (fiets)tunnels gedurende meer dan twee uur hindert. Regenwater, rioolwater of slootwater langer dan 4 uur hinder oplevert voor het verkeer (gemotoriseerd, fietsers en voetgangers).

We streven ernaar om alle situaties waar waterhinder ontstaat, structureel te verhelpen. De maatregelen worden uitgevoerd als er ter plaatse ook andere ingrepen in het openbare gebied nodig zijn, bijvoorbeeld rioolvervanging of herbestrating.

31

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Wateroverlast Er is sprake van wateroverlast als:   

Vuil rioolwater (geen regenwater) in een achterpad of tuin staat. Regenwater, rioolwater of slootwater via de straat huizen of gebouwen instroomt. Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijkste verkeersaders, doorgaande wegen of tunnels gedurende meer dan een halve dag blokkeert.

Verantwoordelijkheid De verantwoordelijkheid voor wateroverlast verschilt per situatie locatie. In basis geldt dat de gemeente verantwoordelijk is voor wateroverlast in het openbare gebied en dat perceeleigenaren verantwoordelijk zijn voor wateroverlast op eigen terrein en de gebouwen die daarop staan. De gemeente komt pas in beeld als de overlast op het eigen terrein het gevolg is van knelpunten in het openbare gebied. Wat betreft grondwater zijn burgers en bedrijven in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het afvoeren van overtollig grondwater op eigen terrein (Artikel 3.6 Waterwet). De overheid is verantwoordelijk voor grondwater in openbaar gebied, voor bouwkundige eisen aan een pand en voor het beheer van het oppervlaktewater. De eigenaar is verantwoordelijk voor het waterdicht houden van leefruimten (bouwbesluit), de onderhoudstoestand en fundering van het pand. Kruipruimtes (geen leefruimte) hoeven niet waterdicht te zijn. Voor het water dichtmaken/vochtbeperking van laaggelegen woningdelen zal eigenaar dus zelf expertise moeten inschakelen. Adaptatiestrategie Ook als er te veel water is, willen we dat liever niet in één keer afvoeren. Daarmee voorkomen we overbelasting van het oppervlaktewatersysteem en houden we water beschikbaar voor momenten dat er juist te weinig water is.

Tijdens droge perioden in de zomer laten we bijvoorbeeld regenwater daar waar het valt. Alleen water dat we écht niet kunnen vasthouden, voeren we af. Op hoofdlijnen hanteren we de volgende uitgangspunten in onze adaptatiestrategie:

6.3

  

afvoer van regenwater naar open water of naar weinig kwetsbaar gebied. infiltratie naar grondwater via infiltratiebuizen, wadi’s, greppels en sloten. vergroten van de gemengde riolering of knellende leidingen kan ook een bijdrage leveren.

terughoudend met het vergroten van gemaalpompen omdat dit nauwelijks bijdraagt aan het verminderen van wateroverlast. Activiteiten

Om invulling te geven aan het thema energieneutraal en klimaatbestendig worden in de planperiode 2024-2028 de onderstaande activiteiten uitgevoerd: ▪ Uitvoeren van diverse afkoppelprojecten ▪ Uitvoeren van diverse klimaatbestendige maatregelen met behulp van impulsregeling ▪ Uitvoeren van twee hitteprojecten met behulp van provinciale subsidie ▪ Opstellen Systeemoverzicht Stedelijk Water (voorheen Basisrioleringsplan): o SSW Nijkerk o SSW Nijkerkerveen o SSW Hoevelaken ▪ Opstellen Programma Water 2028-2033 32

P r o g r a m m a

▪ ▪

6.4

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Bijdragen leveren aan hitteplan provincie Gelderland (lead ligt bij het sociaal domein) Bijdrage leveren aan Stedelijk Water in Beeld (SWIB) in samenwerking met het waterschap: o De nieuwe ronden van het SWIB zal plaatsvinden in 2025 Budgetten

De bovenstaande activiteiten worden bekostigd uit de onderstaande budgetten: Activiteiten 2024 Exploitatie Opstellen SSW Nijkerk 45.000 Opstellen SSW Nijkerkerveen Opstellen SSW Hoevelaken Opstellen Programma Water incl. kostendekkingsplan Bijdrage (uren) leveren hitteplan provincie* Bijdrage (uren) leveren aan Stedelijk Water in Beeld (SWIB) Investeringen Diverse afkoppelprojecten 400.000 Uitvoeren diverse maatregelen met impulsregeling1 *Wordt bekostigd uit de personele middelen (uren) Alle bedragen in € 1Reeds begroot in projecten

2025

2026

2027

2028

40.000 -

40.000 -

40.000

-

-

-

-

-

-

-

-

-

400.000 -

400.000 -

400.000 -

400.000 -

In tabel 9.4, pagina 43, vindt u een overzicht van alle activiteiten voor de komende planperiode en voor welke thema’s deze activiteiten ingezet worden.

33

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

7 Wonen, werken en recreatie Er is behoefte aan plekken in de openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar ze kunnen bewegen en sporten. Dit geldt voor de kernen, maar ook voor het buitengebied. De inrichting van de openbare ruimte speelt een belangrijke rol bij het versterken van onze leefomgeving en het bevorderen van de gezondheid van mensen. Want niet alleen voeding en beweging bepalen onze gezondheid, maar ook de fysieke en sociale omgeving waarin we ons bevinden. De aanwezigheid van voldoende groen, plekken met rust (stilte), verkoelend water (klimaatadaptatie) en aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimtes dragen bijvoorbeeld bij aan onze gezondheid en welzijn. En openbare ruimtes met goede fiets- en wandelvoorzieningen en buitenspeelmogelijkheden nodigen uit tot bewegen. Het is daarom wenselijk om in plannen voor de openbare ruimte rekening te houden met voldoende groen, water en mogelijkheden om te ontmoeten, te bewegen en te sporten. Dit draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. 7.1

Woningbouwopgave

De bevolkingsgroei in Nederland vraagt ook van onze gemeente een inspanning. In de komende twintig jaar moeten we naar verwachting gemiddeld 250 woningen per jaar bouwen. In totaal gaat het, voor onze gemeente om zo’n 5.000 woningen. Daarmee groeit onze bevolking tot 2031 naar circa 49.000 inwoners (op basis van een gezinsgrootte van 2,3). Het bouwen van 5.000 woningen in twintig jaar tijd, voor een groot deel in de bestaande kernen, is de opgave waar wij voor staan. Tot 2032 hebben we al plekken om woningen te bouwen. We moeten nu gaan zoeken naar plekken voor ná 2032. Wij kiezen daarbij vaker voor nieuwe vormen van wonen, minder woningen voor ééngezinshuishoudens en het combineren van wonen met lichte vormen van werken. Hierdoor ontstaan, anders dan in de afgelopen decennia, meer en meer mengvormen van stedelijke activiteiten zoals wonen, werken, recreëren, ontmoeten, winkelen, uitgaan, spelen en bewegen. Deze opgave vraagt om een eigen ruimtelijke visie en strategie, een visie die als vertrekpunt de drie afzonderlijke kernen Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen heeft, de kwaliteiten van deze kernen respecteert en rekening houdt met het waardevolle landelijke gebied dat de kernen omringt. Tussen 2024-2040 worden in de gemeente circa 250 nieuwbouwwoningen per jaar gerealiseerd. 7.2

Gebiedsgerichte ontwikkeling en realisatie

Onze gemeente werkt volgens het principe van gebiedsgerichte ontwikkeling. Dat betekent dat we per wijk of per buurt bekijken wat we in de openbare ruimte gaan doen. We pakken wijken of buurten integraal aan: we kijken dus naar alle aspecten die in de openbare ruimte een rol spelen, inclusief klimaatadaptatie en de energietransitie. De vervangingsopgave vanuit het rioolstelsel vormt zelden de aanleiding voor gebiedsgerichte ontwikkelingen. In het bestaande stedelijke gebied is de kwaliteit van de riolen over het algemeen prima in orde. Vanuit water en riolering haken we graag aan bij gebiedsgerichte ontwikkelingen om verbeteringen in bijvoorbeeld het functioneren van het rioolstelsel door te voeren en klimaatadaptatie te borgen. 7.3

Bereikbaarheid

Goede bereikbaarheid van gebouwen met vitale functies in de kernen is belangrijk. We zetten ons er daarom voor in dat doorgaande wegen en routes van hulpdiensten redelijkerwijs gevrijwaard blijven van water op straat door hevige neerslag en overstromingen vanuit oppervlaktewater. Dat geldt ook voor het openbare gebied rond zorginstellingen, scholen andere maatschappelijke voorzieningen.

34

P r o g r a m m a

7.4

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Activiteiten

Om invulling te geven aan het thema wonen, werken en verblijven worden in de planperiode 20242028 de onderstaande activiteiten uitgevoerd:  Intensiveren van de samenwerking met woningcorporaties door actieve inzet van regenwateradviseurs bij nieuwbouw- en renovatieprojecten.  Inzet klimaatkamer en regenwateradviseurs bij inrichting van speelplekken en sportvelden. 7.5

Budgetten

Bovenstaande activiteiten worden bekostigd uit de onderstaande budgetten: Activiteiten 2024 2025 Exploitatie Bijdrage groene daken 75.750 76.500 Voorlichting, participatie, 118.675 119.850 communicatie en samenwerking Investeringen n.v.t. Alle bedragen in € Kosten worden jaarlijks verhoogd i.v.m. areaaluitbreiding

2026

2027

2028

77.250 121.025

78.000 122.200

78.750 123.375

-

-

-

In tabel 9.4, pagina 43, vindt u een overzicht van alle activiteiten voor de komende planperiode en voor welke thema’s deze activiteiten ingezet worden.

35

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

8 Communicatie Veel van de acties die bij het Programma Water horen, hebben invloed op de openbare ruimte. Denk aan rioolvervanging, aan het realiseren van wadi’s voor waterberging of afkoppelen in combinatie met een nieuwe inrichting van de buitenruimte. We werken de plannen samen met onze collega’s van wegen, groen, sociaal domein, volksgezondheid uit. Zo zorgen we dat alle aspecten van een actie belicht worden en een goede afweging van belangen kan plaatsvinden. Waar het kan zetten we in op participatie met onze inwoners. Dat doen we zowel bij planvorming als bij beheer en onderhoud. 8.1

Communicatie en participatie

We maken graag gebruik van signalen uit de maatschappij. Meldingen van inwoners geven bijvoorbeeld een goede indruk van knelpunten in ons watersysteem. Ze helpen ons om problemen in beeld te krijgen en adequaat te verhelpen. Maar participatie gaat verder dan dat. We willen inwoners ook betrekken bij het ontwikkelen van de plannen voor de openbare ruimte. Want inwoners hebben regelmatig goede ideeën die een waardevolle bijdrage leveren aan onze ruimtelijke plannen. Ook zorgt bewonersparticipatie voor een groter draagvlak voor ontwikkelingen in de openbare ruimte en de koppeling met private terreinen. Klimaatkamer De gemeente Nijkerk heeft een Klimaatkamer (zie figuur 8.1). Een loket waar vragen gesteld kunnen worden op het gebied van klimaat, duurzaamheid en energiebesparing, laagdrempelig voor ieder bewoner. Dit is een pop-up locatie waar inwoners vragen kunnen stellen over bijvoorbeeld het verduurzamen van hun woning of tuin, energiebesparing of opslag van regenwater. Twee Figuur 8.1 Pop-up loket Klimaatkamer (bron: https://www.duurzaamnijkerk.nl) (regenwater)adviseurs geven vanuit de Klimaatkamer gratis advies over wat je kunt doen met bijv. regenwater in de tuin. Denk bijvoorbeeld aan het afkoppelen van de regenpijp, het opslaan van water, het aanleggen van een wadi of het plaatsen van een groen dak.

Regenton-actie Veel regenwater stroomt via regenpijpen rechtstreeks het riool in. Door het schone regenwater op te vangen, kan het nuttig worden gebruikt. Dat is fijn voor de tuin, goed voor het milieu en het voorkomt overbelasting van het riool tijdens een stevige regenbui. Daarom betaalt gemeente Nijkerk mee wanneer een inwoner een regenton aanschaft bij één van de bedrijven die deelnemen aan de “Actie Regenton”. Regenwater opvangen in een regenton levert meerdere voordelen op:  Er is minder schoon drinkwater nodig om gazons en tuinplanten water te geven. Figuur 8.2 Regenton  Bij hevige regenbuien komt er minder water in het riool terecht en dat verkleint de kans op overstromende putten op straat.  Met minder regenwater in het riool kan het waterschap efficiënter water zuiveren en grondstoffen terugwinnen. 36

P r o g r a m m a

8.2

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Voorlichting, campagnes en samenwerkingen Een goed werkend riool is belangrijk voor de volksgezondheid. Het borgen van de werking van de riolering is een taak van de gemeente. Daarom voeren we onder meer inspecties, onderhoud en reparaties uit. We zien ook een verantwoordelijk voor inwoners als gebruikers van het riool. Te vaak wordt het riool namelijk nog gebruikt als afvalbak. Dat zorgt voor verstoppingen en verstoort het waterzuiveringsproces. De komende planperiode zullen we daarom campagnes voeren om de inwoners te informeren over wat er wel en niet in het riool hoort.

Figuur 8.4 Landelijke campagne Stichting RIONED

Operatie Steenbreek Stichting Steenbreek stimuleert gemeenten, provincies, particulieren en andere betrokken partijen om klimaatadaptieve maatregelen te nemen in tuinen, in de openbare ruimte, in stedelijk gebied en op bedrijfsterreinen. Dat doet de stichting onder meer door oplossingen, handvatten en voorbeelden voor klimaatadaptie te geven. Het verminderen van het aantal tegels heeft veel voordelen. Als regenwater op beplante grond valt, gaat het direct de grond in. Het vult daar het grondwaterpeil aan in plaats van dat het afgevoerd moet worden. Dit helpt om

wateroverlast te beperken. Daarnaast houden stenen de warmte lang vast. Door tegels te verwijderen, neemt de kans op hittestress af. De gemeente deelt kennis binnen het platform van de Stichting Operatie Steenbreek en werkt de gemeentelijke groene structuur(waar welk type groen zich bevindt of gaat bevinden) uit in de Omgevingsvisie. Deze maatregelen sluiten aan bij een brede natuur inclusieve benadering. Hierbij gaat het naast technische oplossingen ook over:   

Figuur 8.3 bron: http://www.steenbreek.nl

Het leggen van groenblauwe-verbindingen tussen het bebouwde gebied en platteland op regionale en stedelijke schaal. Het versterken van het binnenstedelijke ecologische systeem op wijk- en buurtniveau. Het afstemmen van maatregelen aan natuur inclusieve gebouwen op de invulling van parken en plantsoenen op gebouw- en straatniveau.

Samenwerking in de fysieke leefomgeving Als gemeente hebben we een verbindende rol tussen belanghebbenden bij ingrepen in de buitenruimte. We streven hierbij een integrale benadering na. Bijvoorbeeld door parkeerplaatsen te hergroeperen en ruimte te maken voor groen. Of door schoolpleinen af te koppelen en te vergroenen in combinatie met de renovatie van een schoolgebouw. Ook wordt bij wegreconstructies gekeken naar de onderhoudsstaat van het riool en de uitkomsten van de stresstesten. 37

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Samenwerking in de waterketen We nemen deel aan de Platform Water Vallei en Eem (PWVE). Platform Water Vallei en Eem is een samenwerkingsverband op het gebied van waterbeheer tussen Waterschap Vallei en Veluwe en de 16 gemeenten in het werkgebied van het waterschap. De samenwerking is erop gericht om samen een duurzame, goed functionerende afvalwaterketen te realiseren. Binnen het platform wordt er samengewerkt in vijf afvalwaterteams. Nijkerk zit in het afvalwaterteam met Amersfoort, Bunschoten-Spakenburg, Leusden en Waterschap Vallei en Veluwe. Het afvalwaterteam neemt gezamenlijk initiatieven. Ook wisselen we in het team ervaringen uit en ondersteunen we elkaar waar dit mogelijk is. Samenwerking met woningcorporaties Woningcorporaties bezitten ruim 30 procent van alle woningen in Nijkerk. Dat maakt de corporaties een belangrijke partij om mee samen te werken. Thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, leefbaarheid en duurzaamheid staan hoog op de agenda van woningcorporaties. We zoeken in de komende planperiode ook op watergebied de samenwerking met de woningcorporaties in Nijkerk. We kijken waar we werkzaamheden kunnen combineren en hoe we daar gezamenlijk over kunnen communiceren met huurders. Zulke integrale projecten zijn effectiever, goedkoper en duurzamer.

De komende planperiode willen we meer en betere afspraken maken over klimaatadaptieve maatregelen bij herinrichtingsprojecten. Te denken valt aan:  

Het plaatsen van regentonnen bij grootschalige renovaties en/of wijkreconstructies. Het inzetten van de klimaatkamer (zie paragraaf 8.4) om voorlichting te geven aan huurders op welke manieren zij kunnen bijdragen aan het verduurzamen van hun eigen huurwoning en directe woonomgeving. Het gezamenlijk stimuleren van kwetsbare groepen om te participeren bij herinrichtingsprojecten, zodat bijvoorbeeld ouderen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen en dat de nieuwe inrichting bijdraagt aan een veilige en gezonde woonomgeving.

Bovenstaande acties en ideeën zijn uitgewerkt in het communicatie- en uitvoeringsplan (zie bijlage 1). Dit plan is een dynamisch document: jaarlijks in december vindt een evaluatie plaats en stellen we de plannen bij voor het komende jaar.

38

P r o g r a m m a

8.3

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Activiteiten

Om invulling te geven aan het thema communicatie worden in de planperiode 2024-2028 de onderstaande activiteiten uitgevoerd:  Voortzetting regentonactie  Subsidieregeling groene daken  Voortzetting deelname Operatie Steenbreek  Voorlichting, participatie, communicatie en samenwerking 8.4

Budgetten

De bovenstaande activiteiten worden bekostigd uit de onderstaande budgetten: Activiteiten 2024 2025 Exploitatie Lidmaatschap Operatie Steenbreek 2.525 2.550 Lidmaatschap PWVE 12.625 12.750 Bijdrage regentonnen 12.625 12.750 Bijdrage groene daken 75.750 76.500 Voorlichting, participatie, 118.675 119.850 communicatie en samenwerking Investeringen n.v.t. Alle bedragen in € Kosten worden jaarlijks verhoogd i.v.m. areaaluitbreiding

2026

2027

2028

2.575 12.875 12.875 77.250 121.025

2.600 13.000 13.000 78.000 122.200

2.625 13.125 13.125 78.750 123.375

-

-

-

In tabel 9.4, pagina 43, vindt u een overzicht van alle activiteiten voor de komende planperiode en voor welke thema’s deze activiteiten ingezet worden.

39

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

9 Beheer 9.1

Reguliere beheer – en onderhoudsactiviteiten

Hieronder vindt u een omschrijving van alle reguliere beheer- en onderhoudsactiviteiten voor de komende planperiode. Reinigen en inspecties De reiniging van de vrijvervalriolering vond voorheen circa eens per 10 jaar plaats. Daarbij werd een deel van de riolering geïnspecteerd. Dit reinigen en inspecteren van de riolering, randvoorzieningen en de kolken wordt uitbesteed. Het reinigingsbedrijf draagt zorg voor de afvoer van het vrijkomende rioolslib en kolkafval naar een gecertificeerd verwerkingsbedrijf. Het reinigen van de riolering of kolken kan plaatselijk frequenter worden uitgevoerd indien de situatie daar om vraagt. Het inspecteren van de vrijvervalriolering gebeurt met een rijdende inspectiecamera en wordt ingepast in het reinigingsschema. Ieder jaar wordt circa 10% van alle riolering inwendig geïnspecteerd en beoordeeld. De inspectieresultaten worden vervolgens ingelezen in het rioolbeheerbestand. Voor de interpretatie van de inspectieresultaten wordt gebruikgemaakt van de NEN 3398, ‘inspectie en toestandsbeoordeling van riolen’. Aan de hand hiervan worden per type schade waarschuwings- en ingrijpmaatstaven opgenomen. Op basis hiervan kan worden overgegaan tot reparatie of eventueel vervanging van de riolering. Voor de concrete invulling van een maatregel is de technische kwaliteit doorslaggevend.

Daarbij wordt de doelmatigheid van een Figuur 9.1 Rioolinspectie en -reiniging maatregel bepaald door een financiële afweging van reparatiekosten ten opzichte van de vervangingswaarde. Pompen en gemalen Het beheer en onderhoud van de gemalen, drukriolering en bergbezinkbassins is uitbesteed aan derden middels een meerjaren onderhoudscontract. Het huidige onderhoudscontract loopt tot en met 2025. In 2025 moet dit opnieuw worden aanbesteed. We besteden de werkzaamheden dan opnieuw voor tien jaar uit.

40

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Figuur 9.2 Onderhoud pomp van een bergbezinkbassin (boven) Bergbezinkbassin Horstweg Hoevelaken (onder)

Drukriolering Drukriolering is primair bedoeld voor inzamelen en transporteren van (huishoudelijk) afvalwater uit het buitengebied. Afgelopen twee planperiodes zijn alle woningen in het buitengebied afgekoppeld. In principe komt er dus geen regenwater in de drukriolering. Regenwater kan prima lokaal verwerkt worden. Indien bij onderhoudswerkzaamheden geconstateerd wordt dat er toch hemelwater wordt verpompt, volgt er een nader onderzoek. Foutieve aansluitingen We willen onze rioolsystemen duurzaam inrichten. Dat betekent onder meer dat we schoon regenwater liever niet vermengen met afvalwater. Waar dat doelmatig is, investeren we bij vervangingsprojecten in gescheiden riolering. Het kan gebeuren dat de afvoer voor regenwater per ongeluk wordt aangesloten op het hemelwaterstelsel en andersom. Dit noemen we een foutaansluiting. Er zijn in de gemeente Nijkerk geen knelpunten bekend met betrekking tot foutaansluitingen. In het verleden hebben we hier onderzoek naar gedaan. Ook daaruit bleek dat er nauwelijks foutaansluitingen zijn. De foutaansluitingen die zijn gevonden, zijn inmiddels verholpen. Bij in- en uitbreidingen is de kans op foutaansluitingen aanwezig. Aangezien er in de gemeente Nijkerk 41

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

jaarlijks 250 nieuwe woningen bij komen, willen we om de twee jaar standaard onderzoek gaan doen naar foutieve aansluitingen bij nieuwbouwprojecten. Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA) Huishoudelijk afvalwater mag niet ongezuiverd geloosd worden. In principe wordt huishoudelijk afvalwater opgevangen in een riolering en gezuiverd in een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Er zijn echter plekken waar huishoudens geen riolering hebben. Dan moet het afvalwater ter plekke gezuiverd worden. In de gemeente Nijkerk zijn er drie locaties die niet zijn aangesloten op een vuilwaterriool. Op één locatie wordt het huishoudelijke afvalwater gezuiverd met een septictank. Op de andere twee locaties wordt gebruikgemaakt van een helofytenfilter. Dat is een natuurlijke en biologische manier om afvalwater te zuiveren. Klachten en meldingen Inwoners vormen onze ogen en oren in het gebied. We ontvangen graag meldingen van inwoners over water dat hinderlijke situaties of overlast veroorzaakt. Meldingen kunnen worden ingediend via het klantcontactcentrum (KCC) van de gemeente. De binnengekomen meldingen worden direct opgepakt en afgehandeld. Of er sprake is van hinder of overlast wordt beoordeeld aan de hand van de richtlijnen van de gemeente. Bij een verstopping van de riolering moeten gebouweigenaren eerst onderzoeken of de oorzaak van de verstopping zich op eigen terrein bevindt.

Dat kan bijvoorbeeld met behulp van een rioleringsbedrijf. De tekening waar het afvoerputje zit, kan verkregen worden bij team Dagelijks Beheer. De bovenstaande activiteiten worden bekostigd uit de exploitatie, zie paragraaf 9.2. Exploitatie, voorziening groot onderhoud Kosten van (klein en groot) onderhoud zijn niet levensduur verlengend en mogen niet worden geactiveerd. Kosten van klein onderhoud dienen in het jaar van uitvoering ten laste van de exploitatie te worden gebracht. Conform de Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voorschriften mogen kosten voor klein en groot onderhoud niet worden geactiveerd. Voorheen werden de kosten voor groot onderhoud geactiveerd. Kosten van groot onderhoud kunnen op twee wijzen in de exploitatie worden verwerkt. Kosten in het jaar van uitvoering direct ten laste van de exploitatie brengen of kosten in het jaar van uitvoering ten laste van een vooraf gevormde voorziening brengen. We stellen voor om voor Nijkerk vanaf 2024 dit middels een nieuw in te stellen “Voorziening groot onderhoud” te laten lopen. De jaarlijkse dotatie ten laste van de exploitatie is berekend op € 200.000 per jaar (zie paragraaf 11.3, pag. 48) In tabel 9.3 vindt u een overzicht van de budgetten vanuit de exploitatie ten behoeve van het regulier beheer en onderhoud voor de komende planperiode.

Activiteiten 2024 2025 Inspectie en 118.675 119.850 onderzoeksactiviteiten Reiniging en onderhoud 323.200 326.400 gemalen, drukriolering en BBB’s Reiniging en onderhoud 202.000 204.000 vrijvervalriolering, kolken en drainage Externe inhuur t.b.v. 15.150 15.300 ondersteuning beheer Alle bedragen in € Kosten worden jaarlijks verhoogd i.v.m. areaaluitbreiding

2026 121.025

2027 122.200

2028 123.375

329.600

332.800

336.000

206.000

208.000

210.000

15.450

15.600

14.750

Tabel 9.3 Overzicht budgetten exploitatie t.b.v. regulier beheer en onderhoud 2024-2028

42

P r o g r a m m a

9.2

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Planvorming, onderzoeken en overige activiteiten

Om invulling te geven aan de thema’s, die in hoofdstukken 5, 6, 7 en 8 zijn behandeld, worden in de komende planperiode de onderstaande activiteiten uitgevoerd, zier Tabel 9.4. Activiteiten 2024 2025 2026 2027 2028 Onderstaande activiteiten geven invulling aan de thema’s, die in de onderstaande hoofdstukken staan omschreven:  hoofdstuk 5: Gezondheid, leefbaarheid en veiligheid  hoofdstuk 7: Wonen, werken en recreatie  hoofdstuk 8: Samenwerking en participatie Inrichten meetnet hittestress 35.000 Jaarlijks beheerkosten meetnet hittestress 3.500 3.535 3.570 3.605 Jaarlijks monitoren van hittestress 5.000 5.050 5.100 5.150 5.200 Bijdrage groene daken 75.750 76.500 77.250 78.000 78.750 Lidmaatschap Operatie Steenbreek 2.525 2.550 2.575 2.600 2.625 Lidmaatschap PWVE 12.625 12.750 12.875 13.000 13.125 Voorlichting, participatie, communicatie en 118.675 119.850 121.025 122.200 123.375 samenwerking Nauwere samenwerking met de veiligheidsregio Gelderland-Midden, waterschap Vallei en Veluwe en drinkwaterbedrijf Vitens op het gebied van veiligheid* Bijdragen leveren hitteplan in samenwerking met provincie* Onderstaande activiteiten geven invulling aan de thema’s, die in de onderstaande hoofdstukken staan omschreven:  hoofdstuk 6: Duurzaamheid Opstellen SSW Nijkerk 45.000 Opstellen SSW Nijkerkerveen 40.000 Opstellen SSW Hoevelaken 40.000 Opstellen Programma Water incl.

40.000 kostendekkingsplan Bijdrage (uren) leveren hitteplan provincie* Bijdrage (uren) leveren aan Stedelijk Water in Beeld (SWIB) Totaal 279.425 244.900 246.910 248.920 210.930 Alle bedragen in € * Bekostigen vanuit personele middelen (uren) Tabel 9.4 Overzicht diverse activiteiten m.b.t. planvorming en onderzoeken 2024-2028

43

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

10 Personele middelen Voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken zijn medewerkers nodig. Het aantal medewerkers hangt af van verschillende factoren, zoals het inwoneraantal, het aantal rioolobjecten, het ambitieniveau van de gemeente en de beschikbaarheid en toegankelijkheid van actuele gegevens. Ook speelt een belangrijke rol hoeveel taken de gemeente zelf wil uitvoeren en welke taken zij wil uitbesteden. De komende planperiode gaat de gemeente door met de lijn die in de vorige planperiode is ingezet. Denk aan het uitvoeren van het integrale uitvoeringprogramma en diverse afkoppel- en participatieprojecten die voortkomen uit initiatieven zoals bijvoorbeeld de Klimaatkamer en de inzet van de regenwateradviseurs. Daarnaast wordt geïnvesteerd in de regionale samenwerking, verder optimaliseren van het rioolsysteem, maar ook het beter in beeld brengen van de risico’s op het gebied van wateroverlast en hittestress. Voor de komende planperiode is berekend welke personele inzet nodig is om alle watertaken uit te voeren. Daarbij zijn de handvatten uit de Kennisbank Stedelijk Water (Stichting Rioned) gehanteerd. De Kennisbank Stedelijk Water maakt onderscheid in vijf onderdelen van de gemeentelijke watertaken die moeten worden uitgevoerd. Dit zijn: 1. Beleid en planvorming 2. Onderzoek 3. Onderhoud 4. Maatregelen 5.

Facilitair Voor de deeltaken planvorming (1), onderzoek (2) en facilitair (5) zijn kengetallen beschikbaar op basis van de omvang van het inwonersaantal. De onderhoudsinspanningen (3) kunnen worden bepaald op basis van de lengte van de riolering en het aantal voorzieningen. De personele inzet voor de maatregelen (4) is afhankelijk van het niveau van de investeringen. Op basis van de kengetallen uit het rekenmodel wordt circa 5 fte berekend voor de komende planperiode om alle gemeentelijke watertaken uit te kunnen voeren, zie onderstaande tabel.

Beleid, planvorming, onderzoek en facilitair Onderhoud Maatregelen Totaal

tijdsbesteding dagen 252 312 321 885

fte (175 dagen/jaar) 1,4 1,8 1,8 5,1

Bij de berekening is uitgegaan van 200 werkdagen (1440 uur) per jaar voor 1 fte, uitgaande van een 36-urige werkweek. Binnen de huidige formatie is circa 3 fte per jaar beschikbaar. Ook voor de komende planperiode is deze formatie toereikend om volledig invulling te geven aan alle watertaken en opgaven. In de afgelopen planperiode is door inhuur van personeel extra menskracht beschikbaar geweest voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. In de komende planperiode zal opnieuw een aantal werkzaamheden worden ingevuld door middel van uitbesteding. De gemeente beschikt over de juiste kennis en middelen om de activiteiten van derden aan te sturen en te monitoren.

44

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

11 Financiële middelen Om te voldoen aan de doelen die we ons in dit Programma Water hebben gesteld, voeren we verschillende activiteiten en maatregelen uit. Via de rioolheffing wordt het geld voor deze activiteiten en maatregelen bijeen gebracht door de inwoners en bedrijven van onze gemeente. In dit hoofdstuk beschrijven we wat de uitgangspunten zijn, hoeveel middelen we nodig hebben, hoe we de riolering willen gaan financieren en wat dat betekent voor de rioolheffing in de komende jaren. Wat is een realistisch afschrijvingstermijn? In de afgelopen beheerperiode is meer inzicht verkregen in de kwaliteit van het (afval)watersysteem. Daaruit kwam naar voren dat de riolering langer mee kan dan eerder is aangenomen oftewel langer nut oplevert. Op grond van de lokale situatie in Nijkerk kan gesteld worden dat de stabiele ondergrond een positief effect heeft op de levensduur van het riool. Door het regulier uitvoeren van camera inspecties is er tijdig inzicht welke riolen vervangen of gerepareerd moeten worden en kunnen daardoor levensduur verlengend werken. Daarnaast is door het toepassen van de nieuwste technieken (relinen) de levensduur van de riolering verlengd en worden tegelijkertijd de lasten beperkt. In theorie kan de afschrijvingstermijn gelijk worden gesteld aan de te verwachten technische levensduur van een actief.

De afschrijvingstermijn moet naast de technische levensduur ook gerelateerd worden aan de feitelijke, te verwachte gebruiksduur. Dat wil zeggen dat ook gekeken moet worden naar planologische ontwikkelingen. Hoe realistisch het is dat een (oude) wijk nog 80 jaar meegaat met exact hetzelfde stratenplan? We hebben te maken met herinrichtingen in wijken. Daarnaast spelen er technologische ontwikkelingen o.a. op het gebied van het omgaan met de waterafvoer. Uit nadere studie is gebleken dat de meeste gemeenten een afschrijvingstermijn van maximaal 40 of 60 jaar hanteren. Een termijn van 80 jaar is niet gebruikelijk. Het risico van een economische afschrijvingstermijn die langer is dan de feitelijke/technische afschrijvingstermijn is dat bij nieuwe (vervangings) investeringen versneld moet worden afgeschreven of er ontstaat een stapeling van kapitaallasten van oude en nieuwe investeringen. In de huidige financiële verordening wordt hier rekening mee gehouden. De afschrijvingstermijnen zijn voor de resp. onderdelen als volgt:  Pompen 15 jaar;  Afschrijvingstermijn drukriool van 25 jaar;  Afschrijvingstermijn vrijverval riool van 40 jaar.

11.1 Uitgangspunten Voor de financiële doorrekening hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd:  Startjaar 2024  Starttarief €116,601  Beschouwde periode 80 jaar  Prijspeil 2023  Heffingseenheden 21.8362  Saldo spaarvoorziening op 1 januari 2024 € 7.599.457  Afschrijvingsvorm lineair  Rente 2,0%  BTW 21%  1 Voor de berekeningen is alleen gebruik gemaakt van het gebruikerstarief aangezien het model slechts met één tarief kan rekenen. Bij het opstellen van de jaarlijkse begroting en bij de jaarlijkse tariefbepaling dient het tarief te worden opgesplitst in een gebruikers- en eigenarendeel;  2 Voor de berekening is een fictieve heffingseenheid berekend op basis van het gebruikers- en eigenarendeel (een gewogen gemiddelde);  Afschrijvingstermijn conform huidige afschrijvingstermijnen (vastgelegd in de financiële verordening). De termijnen zijn voor de resp. onderdelen als volgt: 45

P r o g r a m m a

 

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

- Pompen 15 jaar; - Afschrijvingstermijn drukriool van 25 jaar; - Afschrijvingstermijn vrijverval riool van 40 jaar. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (artikel 229b Gemeentewet); Inflatie is niet meegenomen in de berekeningen; alle uitgaven en inkomsten zijn uitgedrukt op basis van een vast prijspeil (2023).

11.2 Exploitatielasten De komende planperiode voorzien we een lastenverhoging. Naast loonstijgingen, stijgende energiekosten, materiaalkosten heeft de gemeente ook een enorme opgave om de gemeente Nijkerk voor 2050 klimaatbestendig in te richten. Hieronder een overzicht en onderbouwing van alle belangrijkste uitgaven voor de komende planperiode. Deze bestaat uit o.a. exploitatielasten en investeringskosten. Naast de reguliere vervangingsinvesteringen, die nodig zijn om het huidige rioolsysteem in stand te houden, zijn ook extra investeringen nodig om te zorgen dat het rioolsysteem van de gemeente Nijkerk in 2050 klimaatbestendig is. De verwachte kosten voor het rioleringsbeheer over de periode 2024 t/m 2103 zijn weergegeven in figuur 11.1.

9,0 bedragen in miljoen euro

8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0

Exploitatielasten

BTW

Lopende kapitaallasten

Afschrijving

2099

2094

2089

2084

2079

2074

2069

2064

2059

2054

2049

2044

2039

2034

2029

2024

0,0

Rentelasten ACT

Figuur 11.1 Overzicht rioleringsuitgaven 2024-2103

De exploitatielasten bestaan voor een belangrijk deel uit de kosten voor het onderhoud dat nodig is voor het in stand houden van onze watervoorzieningen. Denk daarbij aan het dagelijks onderhoud van het rioleringssysteem, onderzoek en planvorming. Daarnaast hebben we te maken met loonkosten en de jaarlijkse dotatie aan de voorziening groot onderhoud (VGO).

46

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

11.3 Voorziening groot onderhoud Wij stellen voor een nieuwe voorziening groot onderhoud in te stellen met een jaarlijkse dotatie van 200.000 euro. Dit bedrag is gebaseerd op de berekeningen voor groot onderhoud in de komende planperiode. In Tabel 11.2 is een overzicht weergegeven voor de komende 10 jaar met de benodigde onttrekkingen en verwachte eindsaldo. Planjaar

Dotatie per jaar

2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 Alle bedragen in €

Kosteninschatting per jaar 196.500 150.850 247.450 205.000 183.250 121.950 151.500 247.550 272.000 190.050

200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000

Saldo 31/12 VGO 3.500 52.650 5.200 200 16.950 95.000 143.500 95.950 23.950 33.900

Tabel 11.2: Overzicht saldo voorziening groot onderhoud

11.4 Investeringen De investeringen bestaan voornamelijk uit kosten voor het vervangen of vernieuwen van de watervoorzieningen, zoals vrijvervalriolen, drukriolen, gemalen en persleidingen. Hieronder vindt u een overzicht van alle benodigde investeringen voor de komende planperiode. In de komende 80 jaar wordt een aantal grote vervangingspieken verwacht. In 2036 wordt een vervangingspiek van circa 8,3 mln verwacht, in 2047 circa 7,7 mln en in 2096 ruim 12 mln. Deze vervangingsopgave vereist een grote inspanning van de ambtelijke organisatie. Naast het beschikken van voldoende capaciteit om alle noodzakelijke vervangingen en reguliere taken uit te voeren is het werven van gekwalificeerde medewerkers als grootste zorg en uitdaging (zie hoofdstuk 10).

In figuur 11.3 vindt u een overzicht van de benodigde investeringen voor de komende 80 jaar.

14,0 12,0

8,0 6,0 4,0 2,0 2099

2094

2089

2084

2079

2074

2069

2064

2059

2054

2049

2044

2039

2034

2029

0,0 2024

bedrag in miljoen euro

10,0

Tabel 11.3: Overzicht investeringen 2024-2103 47

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

Hieronder vindt u een nadere omschrijving van de verwachte investeringen voor de komende planperiode. Rioolvervangingen Tabel 11.4 bevat een overzicht van de benodigde rioolvervangingen 2024-2028, op basis van de leeftijd van een riool. Naast de benodigde vervangingsinvesteringen is in dit overzicht geen rekening gehouden met kosten van klimaatadaptieve maatregelen. Planjaar Rioolvervanging Alle bedragen in €

2024 -

2025 -

2026 -

2027 -

2028 3.009.326

Tabel 11.4 Overzicht rioolvervangingen 2024-2028

Uitvoeringsprogramma integrale herinrichting wijken Tabel 11.5 bevat een overzicht van het uitvoeringsprogramma 2024-2028, met projecten die integraal worden opgepakt in samenwerking met wegbeheer, groenbeheer en het huidige PRMI (Programma Ruimtelijke en Maatschappelijke Investeringen). Naast de benodigde vervangingsinvesteringen is ook rekening gehouden met kosten voor het afkoppelen.

Tabel 11.5 Overzicht uitvoeringsprogramma integrale herinrichting wijken incl. afkoppelen 2024-2028

Vervangen gemalen en drukrioleringsunits Rioolgemalen vormen de vitale en kwetsbare onderdelen van ons (vuilwater)rioolstelsel. Daarom is het belangrijk dat zij naar behoren blijven functioneren. We zorgen er dan ook voor dat deze op tijd worden vervangen. Gemalen bestaan uit een bouwkundig deel (de gemaalkelder met eventueel een opbouw) een mechanisch deel (de pompen, de afsluiters en de terugslagkleppen) en een elektrisch deel (de pompbesturing, de bedrading en de schakelkast). De kosten voor het vervangen van de verschillende onderdelen van de gemalen zijn ingeschat op basis van ervaringscijfers van gemeente Nijkerk. Tabel 11.6 is een overzicht weergegeven van de vervangingskosten van de pompen en gemalen voor de komende planperiode.

48

P r o g r a m m a

Planjaar Gemalen (bouwkundig) Gemalen (E/M) Pompunits (E/M) Totaal Alle bedragen in €

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

2024 100.000

2025 100.000

2026 100.000

2027 100.000

2028 100.000

70.000

70.000

70.000

€70.000

35.000

204.225

204.225

204.225

204.225

204.225

374.225

374.225

374.225

374.225

304.225

Tabel 11.6 Overzicht vervangingskosten pompen en gemalen 2024-2028

Vervangen persleidingen Persleidingen vormen eveneens essentiële onderdelen van ons (vuilwater)rioolstelsel voor het buitengebied. Daarom is het belangrijk dat zij naar behoren blijven functioneren. We zorgen er dan ook voor dat deze op tijd worden vervangen. De persleidingen hebben een levensduur van circa 60 jaar. Voor de komende planperiode zijn geen vervangingen van persleidingen gepland, zie Tabel 11.7). Planjaar Persleidingen Alle bedragen in €

2024 -

2025 -

2026 -

2027 -

2028 -

Tabel 11.7: Overzicht geplande vervangingskosten persleidingen 2024-2028

Vervangen bergbezinkbassins en ledigingspompen Een bergbezinkbassin (BBB) is een grote ondergrondse ruimte (kelder) waar overtollig rioolwater tijdelijk kan worden geborgen, waardoor het vervuilde deel bezinkt (en dus gedeeltelijk wordt gezuiverd) en het sterk vervuilde water bij overstort niet in het oppervlakte water terechtkomt. Afgelopen 40 jaar heeft de gemeente Nijkerk veel verhard oppervlak afgekoppeld van het gemengde vuilwatersysteem, waardoor bergbezinkbassins steeds minder relevant zijn. Gemeente Nijkerk heeft besloten om de bergbezinkbassins niet meer te vervangen of te renoveren. De ledigingspompen blijven we wel vervangen tot het einde van de bouwkundige levensduur van de BBB. De BBB wordt aan het einde van de levensduur gesaneerd of indien doelmatig omgebouwd tot ondergrondse waterberging. Voor de komende planperiode zijn geen vervangingen van bergbezinkbassins en ledigingspompen gepland, zie Tabel 11.8. Planjaar BBB (bouwkundig) BBB (E/M) Totaal Alle bedragen in €

2024 -

2025 -

2026 -

2027 -

2028 -

Tabel 11.8 Overzicht vervangingskosten bergbezinkbassins (BBB) 2024-2028

Diverse afkoppelprojecten In Tabel 11.9 vindt u een samenvatting van de benodigde investeringen voor diverse afkoppelprojecten voor de komende planperiode. Projecten Diverse afkoppelprojecten

2024 400.000

2025 400.000

2026 € 400.000

2027 400.000

2028 400.000

Alle bedragen in € Tabel 11.9 Benodigde investeringen afkoppelprojecten

49

P r o g r a m m a

W a t e r

N i j k e r k

2 0 2 4 - 2 0 2 8

In tabel 11.10 is een samenvatting weergegeven van alle uitgaven voor de komende planperiode: exploitatiekosten incl. dotatie voorziening groot onderhoud, BTW, oude en nieuwe kapitaalasten (afschrijving en rente). Planjaar 2024 Exploitatielasten 1.948.989 (incl. dotatie VGO) BTW 296.377 Lopende 671.965 kapitaallasten Nieuwe kapitaallasten (afschrijving+ rentelasten) Totaal 2.917.331 Alle bedragen in €

2025 1.928.918

2026 1.947.382

2027 1.965.847

2028 1.944.311

291.054 650.202

293.824 628.525

296.593 607.498

290.962 569.433

27.550

54.007

79.408

103.791

2.897.724

2.923.738

2.923.738

2.908.497

Tabel 11.10: Overzicht rioleringsuitgaven 2024-2028

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=42dc1bc4-5171-4279-9f81-c8a2618299c3